Kim była Helena Grossówna wojenna bohaterka aktorka xx-lecie międzywojenne największe role
Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe
NIEZWYKŁE HISTORIE

Mówiła, że tylko "latała z torbą", a była wojenną bohaterką. Helena Grossówna łączyła w sobie piękno i skromność

Grała u boku Bodo, Dymszy i Żabczyńskiego. Później wcieliła się w matkę braci Kaczyńskich w "O dwóch takich..."

Marek Teler 8 grudnia 2022 12:45
Kim była Helena Grossówna wojenna bohaterka aktorka xx-lecie międzywojenne największe role
Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Helena Grossówna zaczynała swoją karierę jako tancerka, by z czasem stać się jedną z czołowych gwiazd przedwojennego polskiego kina. Rolę życia odegrała jednak w czasie II wojny światowej, gdy zaangażowała się w działalność konspiracyjną i z narażeniem życia niosła pomoc żołnierzom i cywilom w czasie Powstania Warszawskiego.

Kim była Helena Grossówna: „ulubienica publiczności”

Helena Grossówna przyszła na świat 25 listopada 1904 r. w Toruniu jako córka rzemieślnika Leonarda Grossa i Walerii z Winiarskich. Jako piętnastoletnia dziewczyna zaczęła pracę w sklepie z konfekcją męską na Starym Rynku w Toruniu, lecz wkrótce dała o sobie znać jej artystyczna dusza. Na początku lat 20. została chórzystką w toruńskim Teatrze Miejskim, a jednocześnie zdobywała edukację w znajdującej się w pobliżu szkole baletowej. Zadebiutowała jako tancerka na scenie toruńskiego teatru w 1924 r., występując w balecie Sen nocy letniej na podstawie dramatu Williama Szekspira.

Kim była Helena Grossówna wojenna bohaterka aktorka xx-lecie międzywojenne największe role
Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Kim była Helena Grossówna wojenna bohaterka aktorka xx-lecie międzywojenne największe role
Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

W czasie okupacji hitlerowskiej Helena Grossówna pracowała jako kelnerka w kawiarni artystów filmowych przy ul. Złotej, a także występowała w teatrzyku Na Antresoli. Grała też w koncesjonowanych przez okupanta teatrach jawnych, m.in. w Komedii, Miniaturach, Złotym Ulu, Nowościach czy Teatrze Rozmaitości Jar. Jednocześnie jednak aktywnie angażowała się w konspirację, działając od lipca 1941 r. do kwietnia 1944 r. w organizacji dywersyjnej Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej „Wachlarz”.

Była łączniczką na odcinkach Warszawa–Brześć i Warszawa–Baranowicze, za co otrzymała Krzyż Zasługi z Mieczami. Kiedy w marcu 1941 r. kilkunastu aktorów zostało aresztowanych w związku z represjami niemieckimi po zabójstwie aktora-kolaboranta Igo Syma, Grossówna wykorzystywała swoje znajomości z folksdojczami z Torunia, aby dopomóc w uwolnieniu kolegów z Pawiaka i Auschwitz.

Kim była Helena Grossówna wojenna bohaterka aktorka xx-lecie międzywojenne największe role
Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Po latach Helena Grossówna nie chciała wracać do wojennych wspomnień i marginalizowała swoje zaangażowanie w konspirację. „Mama była szalenie skromna i opowiadała, że w czasie Powstania Warszawskiego latała z torbą. Okazało się, że przez całą okupację była w jednej ze specjalnych komórek informacyjnych AK. O tym dowiedziałem się dopiero w Szwecji od jej dawnego dowódcy” – wspominał po latach jej syn Michał Cieśliński na łamach magazynu „Ekran”.

Po upadku Powstania Warszawskiego aktorka znalazła się w Stalagu XI A Gross-Lübars, a następnie w Stalagu VI C Oberlangen. W latach 1945–1946 występowała w zespole Cyrulika Warszawskiego w Brukseli, po czym zdecydowała się na powrót do Polski. W tym czasie była już żoną Tadeusza Cieślińskiego, który znajdował się w gronie wyzwalających Stalag VI C Oberlangen żołnierzy generała Stanisława Maczka. Z małżeństwa tego pochodził jej jedyny syn Michał Cieśliński.

Kim była Helena Grossówna wojenna bohaterka aktorka xx-lecie międzywojenne największe role
Fot. archiwum Filmu / Forum

Wideo

Za nami 25 lat tworzenia magazynu VIVA!. Tak wraz z gwiazdami zapamiętaliśmy ten wyjątkowy czas

Polecamy

Magazyn VIVA!

Bieżący numer

LENKA I JAN KLIMENTOWIE o trudnej drodze do rodzicielstwa i o tym, jak narodziny Cristiana zmieniły ich związek. ANDRZEJ SEWERYN: czy czuje się autorytetem, czym jest dla niego sztuka i najważniejsze życiowe role. HELENA ENGLERT: dlaczego wolała studiować w Stanach, a potem wróciła do Polski i czy znane nazwisko to atut? LISA MARIE PRESLEY miała bajkowe dzieciństwo, które zakończyło się wraz ze śmiercią ojca, i smutne życie, bo znane nazwisko nie przyniosło jej szczęścia.