do koszmarów sennych
Fot. Fot. Pathdoc/Adobe Stock
VIVA! Psyche

Skąd się biorą w twojej głowie złe sny i koszmary?

I kiedy trzeba się nimi naprawdę zacząć martwić?

Redakcja VIVA! 17 października 2021 20:31
do koszmarów sennych
Fot. Fot. Pathdoc/Adobe Stock

Toniesz w morzu krwi, spadasz w przepaść bez dna, sąsiad, z którym jedziesz windą, odwraca się w twoją stronę i okazuje się, że to jednak nie on, ale morderca. Od początku pandemii psycholodzy odnotowują u swoich klientów ogromny wzrost koszmarów nocnych. Szczególnie mocno dotyka to dzieci i nastolatków, kobiety oraz osoby z depresją lub nerwicą.

Wyraźną eskalację koszmarów sennych widać też u osób z pierwszej linii walki z koronawirusem: w styczniu 2021 r. opublikowano wyniki badania, w którym wzięło udział ok. stu lekarzy i ok. stu pielęgniarek pracujących w chińskim mieście Wuhan. Z męczącymi snami zmaga się co czwarta z badanych osób.

ZOBACZ TEŻ: 6 rzeczy o zmysłach, w które aż trudno uwierzyć!

Skąd się biorą koszmary?

Kiedy śpimy, porządkujemy wspomnienia, nasz mózg przygląda się im i układa w tylko sobie znanym porządku. Te wydarzenia, które wywołały w nas najwięcej emocji, są porządkowane w fazie REM (ang. Rapid Eye Movement), które powtarzają się mniej więcej co 90 minut i trwają od 5 do 30 minut.
Podczas fazy REM mózg działa bardzo aktywnie, szczególnie ta część, która jest odpowiedzialna za porządkowanie wspomnień, czyli hipokamp, a także ta, która pomaga nam przetwarzać emocje, czyli ciało migdałowate. Naukowcy sugerują, że koszmary mogą być „efektem ubocznym” pracy obu tych części mózgu: kiedy wspomnienia wędrują na jedną półkę, a związane z nimi do tej pory emocje – na drugą.
Badacze snu zwracają też uwagę na to, że nocny koszmar może być czymś w rodzaju worka treningowego dla naszego mózgu. Wyświetlając sobie straszny sen, mózg ćwiczy w bezpieczny sposób swoje reakcje na stresujące sytuacje w prawdziwym życiu. Okazuje się – to także zostało zbadane w jednym z psychologicznych eksperymentów – że ludzie, których nawiedzały w nocy koszmary, o wiele spokojniej reagowali na niepokojące obrazy pokazywane im przez naukowców. Może to świadczyć o tym, że w gruncie rzeczy koszmarne sny są dla nas korzystne, bo hartują naszą psychikę.

Powracające koszmary można oswajać

Co innego jednak zły sen raz na jakiś czas, a co innego chroniczne koszmary powtarzające się prawie co noc. Psycholożka z Uniwersytetu w Tulsie, prof. Joanne L. Davis, która od lat leczy osoby z syndromem stresu pourazowego, wyjaśnia, że nawracające koszmary mogą świadczyć o tym, że mózg „utknął” podczas przetwarzania jakiegoś traumatycznego wspomnienia. Zamiast go przetworzyć i „odłożyć na półkę” w hipokampie, zmaga się z nim cały czas.

ZOBACZ TEŻ: Twój styl przywiązania ma wpływ na to, jak korzystasz z mediów społecznościowych

Są ludzie, którzy nawet przez całe dziesięciolecia śnią chroniczne koszmary – nieraz wolą już w ogóle nie kłaść się spać, byle tylko nie przeżywać strachu i paniki. Wg prof. Davis z nawykowych koszmarów trudno jest się uwolnić, ale jednak jest to możliwe. Jednym ze skutecznych sposobów jest przerobienie koszmaru na jawie. Zamiast uciekać myślami od złego snu, dobrze jest go sobie samemu opowiedzieć – albo jeszcze lepiej, opisać – i dobudować do niego nowe, pozytywne zakończenie. Jeśli np. śnimy, że ktoś nas goni, warto dopowiedzieć sobie, że w końcu udaje nam się zatrzymać, odwrócić, zmierzyć się z nim w walce i go zwyciężyć. Praca podczas dnia sprawi, że mózg przestanie mieć potrzebę, by powracać do traumatycznego wspomnienia w nocy. Wg prof. Davis taka autoterapia sprawia, że koszmary przestaną być tak wyraźne, staną się coraz rzadsze, aż w końcu znikną zupełnie.
Naukowcy ostrzegają jednak, że powracających koszmarów (czyli takich, które pojawią się nie rzadziej niż raz w tygodniu) nie wolno lekceważyć. Pojedynczy zły sen jeszcze o niczym nie świadczy, ale jeśli jest ich coraz więcej, może to świadczyć o narastającej w nas wewnętrznej potrzebie uregulowania emocji. Jeśli ją zignorujemy, nasze trudne emocje: lęk albo złość mogą całkowicie wyrwać się spod kontroli, co z kolei może doprowadzić do kryzysu psychicznego, np. depresji lub nerwicy 

Autorką tekstu jest Sylwia Niemczyk-Opońska

Wideo

Za nami 25 lat tworzenia magazynu VIVA!. Tak wraz z gwiazdami zapamiętaliśmy ten wyjątkowy czas

Polecamy

Magazyn VIVA!

Bieżący numer

LENKA I JAN KLIMENTOWIE o trudnej drodze do rodzicielstwa i o tym, jak narodziny Cristiana zmieniły ich związek. ANDRZEJ SEWERYN: czy czuje się autorytetem, czym jest dla niego sztuka i najważniejsze życiowe role. HELENA ENGLERT: dlaczego wolała studiować w Stanach, a potem wróciła do Polski i czy znane nazwisko to atut? LISA MARIE PRESLEY miała bajkowe dzieciństwo, które zakończyło się wraz ze śmiercią ojca, i smutne życie, bo znane nazwisko nie przyniosło jej szczęścia.