Jerzy Kosiński fakty i mity na temat życia pisarza tragiczna śmierć oskarżenie o plagiat 
Fot. Inge Morath / Magnum Photos / Forum
NIEZWYKŁE HISTORIE

Mówiono o nim: oszust i polakożerca. Życie i tragiczna śmierć Jerzego Kosińskiego

"Był mistyfikatorem, ale demony, które czaiły się za jego plecami, były prawdziwe", mówił o pisarzu Janusz Głowacki.

Dorota Falkowska 2 listopada 2022 15:45
Jerzy Kosiński fakty i mity na temat życia pisarza tragiczna śmierć oskarżenie o plagiat 
Fot. Inge Morath / Magnum Photos / Forum

Nazywano go także oszustem, erotomanem i polakożercą. Jerzy Kosiński słynął z tego, że ubarwiał cały swój życiorys, a jego powiedzeniem było "Larvatus prodeo" (chodzę w przebraniu). Do dziś biografowie Kosińskiego łamią sobie głowę, ile z wydarzeń w jego życiu było prawdziwych, zwłaszcza tych z przeszłości, bowiem pisarz miał tendencję do uatrakcyjniania i zmieniania ich na tyle, że dziś w wielu kwestiach nie wiadomo, co wydarzyło się naprawdę, a co było tylko jego kreacją. Jak potoczyło się jego życie?

Jerzy Kosiński: dzieciństwo, emigracja 

Jerzy Kosiński urodził się 14 czerwca 1933 r. w Łodzi. Był synem żydowskiego przemysłowca Mieczysława (Mojżesza) Lewinkopfa i Elżbiety Linieckiej Weinreich. Dzieciństwo i lata dorastania pisarza przypadły na czasy II wojny światowej, który to okres życia w przyszłości skutecznie ubarwi w książce "Malowany ptak". Ojciec Jerzego chcąc za wszelką cenę chronić swoją rodzinę, ukrył siebie i bliskich w małej wiosce Dąbrowa Rzeczycka pod Sandomierzem. Na miejscu pomógł im ksiądz, który znalazł uchodźcom schronienie w domu polskiej rodziny Andrzeja Warchoła. To pozwoliło przetrwać Jerzemu Kosińskiemu grozę wojny we względnym spokoju. 

Pewnym punktem w życiorysie pisarza jest na pewno jego emigracja do Stanów Zjednoczonych w 1957 roku, gdzie podejmie studia na Uniwersytecie Columbia i New School for Social Research, a po uzyskaniu amerykańskiego obywatelstwa osiądzie w kraju na stałe. Jerzy Kosiński początkowo wyrzekał się swojego żydowskiego pochodzenia. Co więcej, wypierał się go do tego stopnia, że posądzano go nawet o antysemityzm. Na początku swojej przygody za oceanem, utrzymywał, że musiał uciekać z Polski, choć jego sytuacja wcale nie była tak dramatyczna, a wyjazd był całkiem legalny. 

Zobacz także: Zbigniew Herbert: „Ulubione kobiety? Matka Teresa i moja biedna żona Katarzyna"  

Jerzy Kosiński: sukces pisarski w USA

Kosiński pierwsze lata swojego pobytu w USA miał postępować według maksymy:  "Bierz od ludzi, co tylko się da, a kiedy nic już nie pozostanie, spławiaj ich", którą to przekazał przyjacielowi dzień przed swoim wyjazdem z Polski. Nie od razu myślał o byciu pisarzem. W Polsce studiował nauki polityczne i historię na Uniwersytecie Łódzkim, a w USA zamierzał zdobyć tytuł doktora z socjologii i zająć się biznesem. Swoją pisarską karierę rozpoczął od zbioru esejów pt. "Przyszłość należy do nas, towarzyszu". Były to osobiste komentarze z podróży po ZSRR, w którym to miejscu Kosiński nigdy nie był. Zaskakujący zwrot w karierze, jak i w całym życiu pisarza nastąpi w 1965 roku, kiedy ukaże się jego książka "Malowany ptak".

Dzieło Kosińskiego opowiada porażającą w swojej tragedii i brutalności historię chłopca, który błąka się po polskiej wsi podczas II wojny światowej w poszukiwaniu pomocy. Przez swój odmienny wygląd, uważa się go bowiem "za przybłędę, Cygana lub Żyda", spotyka go ogromna nietolerancja i okrucieństwo ze strony mieszkańców. Kosiński tuż przed publikacją tekstu miał spotkać się z krytykiem i zapewnić, że wydarzenia przedstawione w książce pochodzą z jego własnego życia. 

Warszawa 04.1989. Wizyta w Polsce pisarza Jerzego Kosińskiego

Jerzy Kosiński fakty i mity na temat życia pisarza tragiczna śmierć oskarżenie o plagiat 
Fot. PAP/Cezary Słomiński

Wywiady, które ukazywały się po wydaniu dzieła, wprowadzały czytelników Kosińskiego w błąd, a twórca "Malowanego ptaka" sam sobie zaprzeczał. Z jednej strony upierał się, że w książce zawarł swoje własne doświadczenia, a z drugiej, podkreślał, że nie jest to jego autobiografia. Nie wpłynęło to jednak na początkowy, spektakularny sukces dzieła. Książka sprzedaje się z wielkim sukcesem, tworzą się dodruki i tłumaczenia dzieła na inne języki. Jerzy Kosiński staje się przykładem "american dream", zyskuje rozpoznawalność, pieniądze i pisarską sławę. W 1969 roku otrzymuje National Book Award za swoją kolejną książkę "Kroki".

W latach 70. jest już ogromnie rozpoznawalnym pisarzem, który wykłada na prestiżowych uczelniach Princeton i Yale, zostaje prezesem amerykańskiego Pen Clubu, występuje w amerykańskich programach typu talk-show i pojawia się na okładkach gazet. 

Zobacz też: Autor „Pana Kleksa” Jan Brzechwa pisał wspaniałe wiersze dla dzieci, ale za dziećmi nie przepadał 

Jerzy Kosiński: nazywano go erotomanem i oszustem 

Ten niezmącony wizerunek utalentowanego pisarza zaburzają między innymi plotki o jego życiu prywatnym, a zwłaszcza nietypowych upodobaniach erotycznych i bujnym życiu seksualnym. Janusz Głowacki wspominał, że Jerzy Kosiński był uzależniony od seksu i klubów sadomaso.  "Był specjalistą od perwersji, dzięki czemu, nawet gdy przestała go czytać nowojorska elita, wciąż był ulubieńcem kierowców trucków i housewives", mówił Głowacki w wywiadzie dla "Wprost". Kosiński miał obracać się także wśród kręgu nowojorskich transseksualistów. Od zdeprawowanej erotyki nie uciekał również w swoich kolejnych dziełach. Potwierdzeniem jego seksualnych ciągot była okładka "The New York Timesa" z 21 lutego 1982 r., gdzie półnagi pisarz pozuje z pejczem naprzeciwko stadniny.

Gdy Kosiński był na szczycie, wielu krytyków zarzucało mu, że czerpie on w swoich dziełach z innych pisarzy, a oskarżenia o plagiat przestały być czymś zaskakującym. Co więcej, nie zepsuły one jego wizerunku w oczach czytelników. Do czasu, gdy w czerwcu 1982 roku w"Village Voice" ukazał się artykuł Geoffreya Stokesa i Eliota Fremont-Smitha pt. "Zbrukane słowa", gdzie autorzy wskazują palcem na nieścisłość w chronologii względem opanowania języka angielskiego i powstania "Malowanego ptaka". Gdy pierwsze, tak popularne dzieło Kosińskiego, ukazało się na rynku, pisarz nie znał jeszcze angielskiego na tyle, żeby mógł napisać całą powieść, bez niczyjej pomocy. 

Taki sam zarzut postanowiła Kosińskiemu poetka Halina Poświatowska, z którą pisarz zawiązał relację podczas jej pobytu w USA. "Podejrzewam go o jakieś nieczyste machinacje. Jak wiesz, nauka języków obcych nie szła mu szybko, a pięć lat z pewnością nie wystarczy. No i wyobraź sobie, że K siedzi i pisze. Podejrzewam, że zapłacił komuś, żeby opracował jego notatki, że opłacił wydawcę i krytyka", pisała w liście do przyjaciółki. Te same wątpliwości zaczęło mieć wielu innych krytyków, a artykuł z 1982 roku był początkiem końca kariery pisarza.

Przy kolejnych dodrukach "Malowanego ptaka" pojawia się dopisek, że wydarzenia przedstawione w książce są autofikcją. Powoli świat wydawniczy wycofuje się ze współpracy z Kosińskim, a on czuje swój powolny upadek. Janusz Głowacki wspomniał, że recenzje ostatniej książki Kosińskiego okazały się gwoździem do trumny... "Przez siedem następnych lat pisał »Pustelnika z 69. ulicy«, powieść, która miała potwierdzić jego talent, ale gdy się ukazała, zebrała fatalne recenzje. To go bardzo mocno trafiło".

Zobacz też: Wielka miłość zakończona ogromną tragedią... Oto niezwykła historia Uli Dudziak i Jerzego Kosińskiego

Jerzy Kosiński, Kraków 1988 r. 

Jerzy Kosiński fakty i mity na temat życia pisarza tragiczna śmierć oskarżenie o plagiat 
Fot. PAP/Tomasz Prazmowski

Jerzy Kosiński: tragiczna śmierć 

3 maja 1991 r. żona pisarza, Katherina von Fraunhofer, znajduje ciało Jerzego Kosińskiego w wannie apartamentu na Manhattanie. Na głowie ma plastikowy worek. Sekcja zwłok wykaże we krwi obecność barbiturany. "Zrobił to metodą polecaną przez Hemlock Society - nowoorleańską grupę pomagającą odejść z godnością beznadziejnie chorym", opowiadał w rozmowie z "Wyborczą" Janusz Głowacki.

Obok ciała słynnego pisarza jego żona znalazła pożegnalną notkę: "Kładę się teraz do snu, na trochę dłużej niż zwykle. Nazwijmy to wiecznością".

Źródła: ksiazki.wp.pl, kultura.onet.pl

18-24 KWIETNIA
szaleństwo zakupów
-30% na całą ofertę kosmetyków
-30% na całą ofertę kosmetyków
Rabat -30% na całą ofertę kosm... więcej»
Kod rabatowy:SZ2024
Zobacz
+
-30% na całą ofertę kosmetyków
Online

Rabat -30% na całą ofertę kosmetyków marek Bielenda Professional i Supremelab, obowiązuje na www.bielenda.com. Szczegóły na stronie.

Oferta ważna:18 - 24.04.2024
Kod rabatowy:SZ2024
Zobacz
-30% na całą ofertę kosmetyków
-30% na całą ofertę kosmetyków
Rabat -30% na ofertę kosmetykó... więcej»
Kod rabatowy:SZ2024
Zobacz
+
-30% na całą ofertę kosmetyków
Online

Rabat -30% na ofertę kosmetyków marki Bielenda, obowiązuje na bielenda.com. Szczegóły na stronie www.

Oferta ważna:18 - 24.04.2024
Kod rabatowy:SZ2024
Zobacz
-20% przy zakupach za min. 100 zł
-20% przy zakupach za min. 100 zł
Rabat 20% dla wszystkich klien... więcej»
Kod rabatowy:SZALENSTWO20
Zobacz
+
-20% przy zakupach za min. 100 zł
Online
Stacjonarnie

Rabat 20% dla wszystkich klientów przy zakupach za min. 100 zł. Oferta obowiązuje w sklepach stacjonarnych oraz na www.tezenis.com, nie łączy się z innymi promocjami. Szczegóły w sklepach i na stronie.

Oferta ważna:18 - 24.04.2024
Kod rabatowy:SZALENSTWO20
Zobacz
Rabat 25% na zakupy za min. 499 zł
Rabat 25% na zakupy za min. 499 zł
Rabat 25% na zakupy za minimum... więcej»
Kod rabatowy:SZALENSTWO25
Zobacz
+
Rabat 25% na zakupy za min. 499 zł
Online

Rabat 25% na zakupy za minimum 499 zł w sklepie internetowym www.karcher.pl. Oferta dotyczy produktów nieprzecenionych z kategorii Home&Garden i nie łączy się z innymi promocjami. Szczegóły na stronie www.

Oferta ważna:18 - 24.04.2024
Kod rabatowy:SZALENSTWO25
Zobacz
-20% na biżuterię i zegarki
-20% na biżuterię i zegarki
Rabat 20% na biżuterię i zegar... więcej»
Kod rabatowy:SZALENSTWO24
Zobacz
+
-20% na biżuterię i zegarki
Online
Stacjonarnie

Rabat 20% na biżuterię i zegarki marki Elixa dostępne w salonach i na apart.pl. Oferta nie łączy się z innymi promocjami. Szczegóły u sprzedawcy i na stronie www.

Oferta ważna:18 - 24.04.2024
Kod rabatowy:SZALENSTWO24
Zobacz
20% rabatu na jeden produkt*
20% rabatu na jeden produkt*
Rabat 20 % na jeden nieprzecen... więcej»
Kod rabatowy:20zakupy
Zobacz
+
20% rabatu na jeden produkt*
Online
Stacjonarnie

Rabat 20 % na jeden nieprzeceniony artykuł dostępny w sklepach stacjonarnych i na VANGRAAF.COM. Z rabatu można skorzystać tylko jeden raz i nie można go łączyć z innymi promocjami. Wypłata w gotówce, zakup karty podarunkowej lub zwrot za dotychczas zakupione artykuły są wykluczone. Szczegóły u sprzedawcy i na stronie www.

Oferta ważna:18 - 24.04.2024
Kod rabatowy:20zakupy
Zobacz
REKLAMA

Wideo

Bogna Sworowska o pracy w modelingu kiedyś i dziś…

Akcje

Polecamy

Magazyn VIVA!

Bieżący numer

FILIP CHAJZER w poruszającej rozmowie wyznaje: „Szukam swojego szczęścia w miłości, w życiu, na świecie…”. GOŁDA TENCER: „Ludzie młodzi nie znają historii. Patrzą do przodu (…). A ja robię wszystko, by ocalić pamięć”, mówi. JAN HOLOUBEK i KASPER BAJON: reżyser i scenarzysta. Czego nie nakręcą, staje się hitem. A jak wyglądają ich relacje poza planem filmowym? MONIKA MILLER od lat zmaga się z depresją i chorobą dwubiegunową, ale teraz za sprawą miłości pierwszy raz w życiu jest szczęśliwa.