Witkacy 1
Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe
VIVA! Tylko u nas

Witkacy – człowiek o wielu talentach. Malarz zafascynowany kobietami, używkami i psychoanalizą

Tworzył nieszablonowe obrazy z ludzką psychiką w roli głównej

Karolina Hartman 18 kwietnia 2024 16:45
Witkacy 1
Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Witkacy był nie tylko polskim malarzem, ale również cenionym pisarzem, fotografem i filozofem. Artysta wybrał wolną i szczerą sztukę, pozbawioną utartych schematów. Malarz nie bał się ani narkotyków, ani eksperymentów: testował środki odurzające, łączył nieoczywiste formy i treści, wykorzystywał nieznane dotąd style, tworzył dzieła, oddziałujące na psychikę widza. To on wyróżnił się jako autor teorii „czysta forma” i pasjonat człowieka.

Spis treści: 

Kim był Stanisław Ignacy Witkiewicz?

Stanisław Ignacy Witkiewicz w swoim życiu artystycznym posługiwał się pseudonimem „Witkacy”. Chłopiec urodził się w bogatej, szanowanej rodzinie o wyjątkowych zdolnościach artystycznych i intelektualnych. Matką Witkacego była Maria z Pietrzkiewiczów – nauczycielka muzyki a ojcem Stanisław Witkiewicz – wybitny malarz i pisarz. Niewątpliwie syn odziedziczył wrażliwość artystyczną w genach.

Już jako młody mężczyzna, Witkacy wykazywał zainteresowanie różnorodnymi formami sztuki np. malarstwem, literaturą, fotografią, teatrem i naukami ścisłymi. Artysta rozpoczął edukację w domu wśród wykształconych rodziców. Jego ojciec twierdził, że szkoła niszczy indywidualizm człowieka. Dopiero później – mimo sprzeciwu Stanisława Witkiewicza – podjął studia w Krakowie i za granicą. Miłośnik sztuki dużo podróżował, poznawał nowe techniki i był głównym teoretykiem awangardowej grupy malarzy formistów.

Witkacy podczas I wojny światowej dołączył do armii rosyjskiej. Służba głęboko wpłynęła na jego poglądy i twórczość. Gdy walczący powrócił do Polski, zyskał pozycję ważnej postaci w życiu kulturalnym kraju, przyjaźniąc się z wybitnymi artystami np. Karolem Szymanowskim – kompozytorem, czy też Leonem Chwistekiem – malarzem.

Witkacy zajmował się zawodowo nie tylko malarstwem, ale również filozofią, pisarstwem i szeroko pojętą sztuką. Twórca zachwycał utworami teatralnymi, dramatami i powieściami, a jego dzieła wyróżniały się różnorodnością, a także licznymi eksperymentami z formą oraz treścią. Niektórzy twierdzili, że był kobieciarzem, dziwakiem i pijakiem. 

Życie prywatne Witkacego

Pierwszą poważną miłością Stanisława Ignacego Witkiewicza była Irena Solska – aktorka i reżyserka, która inspirowała malarza podczas tworzenia różnorodnych dzieł. Jednak to Jadwiga Janczewska (malarka) została narzeczoną artysty. Niestety, pewnego dnia po kłótni z niedoszłym mężem, kobieta popełniła samobójstwo.

Po tym wydarzeniu mężczyzna przeżył głęboką depresję, z której próbował się wydostać m.in. dzięki poradom psychiatry, przyjaciołom, twórczości i podróżom. Witkacy tworzył krótki związek małżeński z Jadwigą Unrug. Warto podkreślić, że kobieta szybko opuściła mężczyznę i powróciła do Warszawy. Powodem nieudanego związku były nieporozumienia, a także liczne zdrady artysty. Kolejną partnerką malarza była Czesława Oknińska, z którą zamieszkał na wschodzie kraju. Kobieta towarzyszyła Witkacemu aż do śmierci.

Skrócony życiorys Witkacego

  • Stanisław Ignacy Witkiewicz urodził się 24 lutego 1885 roku w Warszawie.
  • W 1890 roku przeprowadził się wraz z rodziną do Zakopanego.
  • W 1905 roku Witkacy podjął edukację w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych.
  • 6 kwietnia 1913 roku po raz pierwszy podpisał się pseudonimem „Witkacy”.
  • W 1913 roku cierpiał na zaburzenia zdrowia psychicznego.
  • W 1914 roku narzeczona artysty popełniła samobójstwo. W tym też roku Witkacy wraz z przyjaciółmi odbył podróż naukową na Nową Gwineę.
  • W 1915 roku dołączył do szkoły oficerskiej i brał udział w I wojnie światowej jako żołnierz Armii Carskiej.
  • W 1917 roku został zwolniony ze służby z powodu słabego stanu zdrowia.
  • W 1918 roku Witkacy powrócił do rodzinnego Zakopanego i zajął się głównie malarstwem oraz pisarstwem.
  • W 1923 roku Witkacy poślubił Jadwigę Unrug.
  • W 1934 roku artysta napisał popularny dramat „Szewcy”.
  • Około 1935 roku zajął się tworzeniem nowego systemu filozoficznego.
  • W 1939 roku Stanisław Ignacy Witkiewicz zamieszkał w Warszawie i w tym również czasie starał się o przyjęcie do Wojska Polskiego. Z powodu wieku i słabego stanu zdrowia, nie zasilił jednostki. Zrezygnowany, postanowił wyruszyć na Podlasie.
  • Witkacy zmarł 18 września 1939 roku we wsi Jeziory.

Jak i kiedy zmarł malarz?

Witkacy popełnił samobójstwo 18 września 1939 roku w Jeziorach Wielkich. Powodem podjęcia decyzji o zakończeniu życia była wieść o wkroczeniu Armii Czerwonej do Polski. Twórca przyjęty upadkiem najważniejszych wartości, zażył substancje odurzające i podciął sobie tętnicę szyjną. Tragiczna śmierć Witkacego, nieustannie rodzi wiele pytań. 

Śmierć malarza była symbolicznym końcem pewnej epoki w historii Polski, ale jego dziedzictwo pozostało żywe, inspirując kolejne pokolenia artystów i myślicieli. Stanisław Ignacy Witkiewicz spoczął na lokalnym cmentarzu.

Charakterystyczna twórczość malarska Witkacego  

Stanisław Ignacy Witkiewicz w swojej twórczości malarskiej stosował technikę znaną jako „czysta forma”, w której istotne jest wywołanie intensywnej, emocjonalnej reakcji u widza, niezależnie od przedstawianego tematu. „Czysta forma” koncentrowała się na różnorodnych eksperymentach związanych z np. strukturami, barwami – oderwanymi od rzeczywistości. Teoria Witkacego odnosiła się do różnych form sztuki, a jej celem było wykreowanie wrażenia „jakby po obudzeniu z jakiegoś dziwnego snu”. 

Tematyka obrazów

Myśląc o Witkacym, warto przyjrzeć się bliżej portretom, które w szczególny sposób wyróżniają jego twórczość. Artysta ukazywał nie tylko człowieka, ale przede wszystkim jego psychikę i emocje, uwypuklając to, co ukryte. W swojej twórczości Witkacy poruszał również tematy:

  • transcendencji („wymykający się zwykłemu ludzkiemu doświadczeniu”),
  • szaleństwa,
  • podświadomości,
  • niekontrolowanych emocji,
  • ograniczeń psychiki.

Witkacy interesował się także wpływem narkotyków na świadomość i percepcję artystyczną. Zażywanie substancji psychotropowych, a także psychoaktywnych sprawiało, że przedstawiał rzeczywistość w surrealistyczny sposób.

Technika malarska

Malarz we wszystkim, co robił, cechował się innowacyjnością. Artystę wyróżniało nie tylko nieszablonowe podejście do tematu, ale również eksperymenty w technice malarskiej. Witkacy często łączył tradycyjne farby olejne z innymi materiałami, co pozwalało mu na osiągnięcie niezwykłych efektów wizualnych. Ponadto wykorzystywał odmienne rodzaje podłoża malarskiego, które dodatkowo wpływały na ostateczny wygląd dzieła.

Witkacy był pionierem w używaniu dynamicznych, często chaotycznych pociągnięć pędzlem, dodatkowo wzmacniających dramatyzm i ekspresję jego obrazów. Mistrzowski styl malarza to fuzja kolorów i nietypowych form, tworzących abstrakcyjne elementy, nierzadko przekraczające ówczesne konwencje artystyczne.

Co Witkacy chciał przekazać w swoich obrazach?

Witkacy w swoich obrazach wykorzystywał innowacyjne techniki, aby intensywnie wpływać na emocje odbiorców. Jego dzieła:

  • Odkrywają ludzką osobowość – artysta prezentował złożoność ludzkiej psychiki i tożsamości, przekształcając rzeczywistość, ale jednocześnie ukazując różnorodne stany oraz emocje w człowieku. To obrazy, które skłaniają do refleksji i podkreślają, że nie wszystko jest oczywiste.
  • Krytykują modernizację – dzieła Witkacego często zawierają elementy satyryczne i groteskowe w odniesieniu do postępu technologicznego i jego wpływu na społeczeństwo. 
  • Poszukują autentyczności – malarz jako praktyk sztuki, prezentował twórczość wolną od jakichkolwiek schematów, którą charakteryzowała autentyczność. Witkacy dążył, aby jego dzieła rodziły emocjonujące, ale niewymuszone reakcje wśród odbiorców.
  • Zachęcają do refleksji – Stanisław Ignacy Witkiewicz w malarstwie stosował abstrakcje i symboliczne elementy odzwierciedlające fascynację metafizyką, a także filozofią. Jego dzieła dają do myślenia i poruszają kwestie m.in. życia, czasu, świadomości.

Najsłynniejsze obrazy Stanisława Ignacego Witkiewicza

Witkacy pozostawił po sobie bardzo bogaty dorobek w dziedzinie malarstwa. Jego dzieła wyróżniają się nieszablonowością i głębią psychologiczną. Do najbardziej rozpoznawalnych obrazów artysty można zaliczyć:

  • „Niebieski autoportret” (około 1920) – w tym autoportrecie Witkacy przedstawił siebie w sposób wykraczający poza tradycyjne kształty. Artysta wykorzystał zniekształcone formy i niebieskie odcienie, aby nadać obrazowi niemal surrealny charakter. Takie działania pozwoliły malarzowi odzwierciedlić jego fascynację podświadomością.
  • „Kompozycja” (1922) – obraz jest idealnym przykładem eksperymentów Witkacego z formą i kolorami. Artysta użył abstrakcyjnych kształtów i żywych oraz kontrastujących barw. Wszystko po to, aby zbadać emocjonalny wpływ sztuki na odbiorcę, zgodnie z jego teorią „czystej formy”.
  • „Portret Neny Stachurskiej” (1930) – to jeden z licznych portretów wykonanych przez Witkacego, słynącego z umiejętności odzwierciedlania skomplikowanej, ludzkiej psychiki. Portret Neny (malarki i przyjaciółki artysty) ukazuje intensywność i głębię spojrzenia, co może sugerować wnikliwą analizę jej osobowości.
  • „Portret Bronisława Malinowskiego” (1930) – obraz ukazuje Malinowskiego – znanego antropologa i byłego przyjaciela Witkacego. W portrecie dominują wyraziste, dynamiczne pociągnięcia pędzla, które odzwierciedlają nie tylko fizyczne, ale i intelektualne cechy postaci.  

Redakcja poleca

REKLAMA

Wideo

To nie była miłość od pierwszego wejrzenia, ale szybko zamieszkali razem. Teraz czeka ich wielka zmiana!

Akcje

Polecamy

Magazyn VIVA!

Bieżący numer

MARYLA RODOWICZ o poczuciu zawodowego niedocenienia, związkach – tych „gorszych, lepszych, bardziej udanych” i swoim azylu. KAROLINA GILON I MATEUSZ ŚWIERCZYŃSKI: ona pojechała do pracy na planie telewizyjnego show, on miał przeżyć przygodę życia jako uczestnik programu… MAREK TORZEWSKI mówi: „W miłości, która niejedno ma imię, są dwa kolory. Albo biel, albo czerń. A ja mam tę biel, a to wielkie szczęście…”.