Jacek Malczewski 1
Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe
VIVA! Tylko u nas

Jacek Malczewski – przedstawiciel polskiego symbolizmu. Artysta tworzył dzieła o głębokim przesłaniu

Malarz połączył realistyczne elementy z fantastycznym światem

Karolina Hartman 22 maja 2024 16:45
Jacek Malczewski 1
Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Jacek Malczewski to jeden z popularniejszych artystów polskiej sztuki przełomu XIX i XX wieku. Malarz mistrzowsko wykorzystywał barwy, formy i symbole, aby oddać głębię emocjonalną oraz niejednoznaczny przekaz dzieł. Nierzadko dramatyczne i tajemnicze obrazy Malczewskiego, fascynują wielowarstwowością, nie tylko prowokując do refleksji. Twórczość artysty: odsłania ludzką naturę, stała się subtelnym komentarzem do wydarzeń społeczno-politycznych, inspiruje kolejne pokolenia odbiorców i twórców.

Spis treści:

Kim był Jacek Malczewski?

Jacek urodził się w szlacheckiej rodzinie herbu Tarnawa. Jego ojcem był Julian Malczewski – sekretarz Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego w Radomiu, a matką Maria – córka oficera wojsk. Chłopiec od młodości wyróżniał się wyjątkowymi zdolnościami malarskimi. Malczewski rozpoczął edukację na kierunku artystycznym w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie pod opieką najpierw Leona Piccarda, a później Jana Matejki. Wybitny malarz miał ogromny wpływ nie tylko na techniczne umiejętności Jacka, ale również zaraził młodzieńca pasją do historii Polski.  Następnie Malczewski udał się na Akademię Sztuk Pięknych, a później rozwijał umiejętności w międzynarodowym środowisku.

Jacek Malczewski był nie tylko malarzem i przedstawicielem symbolizmu przełomu XIX i XX wieku, ale również pedagogiem. To na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie opiekował się nowym pokoleniem uzdolnionych artystów. Prace Jacka często nawiązują do tematyki narodowej i mitologicznej oraz wyróżniają się elementami symbolicznymi. Charakterystycznymi cechami jego malarstwa są intensywne, nasycone kolory i dramatyczne, często mistyczne sceny.

Warto dodać, że polski malarz pasjonował się podróżami, a swoje obserwacje często zapisywał w osobistym dzienniku. Jacek Malczewski, gdy miał wolny czas, czerpał inspiracje z literatury, muzyki i teatru.

Życie prywatne artysty

Jacek Malczewski był żonaty z Marią Gralewską, z którą miał dwoje dzieci. Ich małżeństwo uznawane było za trwałe i szczęśliwe, aż do momentu, gdy na życiowej drodze malarza pojawiła się Maria Kinga Bal. Kobieta wyróżniała się nadzwyczajną urodą, ale również była mężatką.

Malczewski zafascynowany Balową, zdradził swoją żonę po trzynastu latach małżeństwa. Od tego momentu jego nowa wybranka serca często pojawiała się na obrazach artysty. Żona malarza nigdy nie mogła pogodzić się z decyzją swojego męża.

Skrócony życiorys Malczewskiego

  • Jacek Malczewski urodził się 14 lipca 1854 roku w Radomiu.
  • Do około 1867 roku młodzieniec rozwijał się w domu pod okiem rodziców.
  • W 1872 roku Jacek został wolnym słuchaczem w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie, a opiekę artystyczną nad młodym artystą objął Leon Piccarda.
  • W 1873 roku Malczewski rozpoczął studia w krakowskiej SSP.
  • W 1875 roku podjął edukację w paryskiej École des Beaux-Arts.
  • W 1877 roku powrócił do kraju, kształcąc się w pracowni Jana Matejki.
  • W 1880 roku po raz pierwszy wyruszył do Włoch.
  • W 1884 roku Jacek jako rysownik i dokumentalista udał się na wyprawę badawczą do Grecji i Turcji.  
  • W 1885 roku artysta tymczasowo zamieszkał w Monachium.
  • W latach 1890–1894 powstało dzieło „Melancholia”.
  • W 1896 roku Malczewski rozpoczął karierę jako wykładowca w Akademii Sztuk Pięknych (Kraków).
  • W 1897 roku świat ujrzał obraz „Błędne koło” autorstwa Malczewskiego.
  • W 1903 roku po raz pierwszy odbyła się wystawa malarza w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, która zyskała uznanie.  
  • W 1910 roku powstał obraz „Chrystus przed Piłatem”.
  • W 1912 roku artysta i wykładowca uzyskał status rektora akademii ASP.
  • W 1914 roku malarz podróżował po Wiedniu.
  • W 1921 roku Malczewski został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.
  • W 1927 roku otrzymał Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski.
  • W 1928 roku Jacek Malczewski dołączył do Akademii Nauki i Sztuki.
  • W 1929 roku artysta został wyróżniony Wielkim Złotym Medalem.
  • Malczewski zmarł 8 października 1929 roku w Krakowie.

Malczewski
Fot. AdobeStock, Robson90

Jak i kiedy zmarł malarz?

Przez długie lata Jacek Malczewski zmagał się z chorobą nowotworową. Mężczyzna pod koniec swojego życia stracił wzrok. Jeden z głównych przedstawicieli symbolizmu zmarł 8 października 1929 roku w Krakowie. Artysta pozostawił po sobie nie tylko bogate dziedzictwo malarskie, ale także głęboki wpływ na polską sztukę, szczególnie w kontekście nurtu symbolizmu.

Malczewski spoczął w Krypcie Zasłużonych na Skałce w Krakowie.

Charakterystyczna twórczość krakowskiego malarza

Malczewski był wybitnym malarzem, który swoją twórczością potrafił wyrazić zarówno ducha epoki, jak i nawiązać do ponadczasowych ludzkich dylematów. Artysta w szczególny sposób kojarzony jest z polskim symbolizmem na przełomie XIX i XX wieku.

Symbolizm w malarstwie Malczewskiego

Dzieła Jacka Malczewskiego nawiązują do kierunku artystycznego zwanego symbolizmem. To nurt, w którym prawdziwy świat nie da się przedstawić za pomocą prostego języka i jednoznacznych elementów. Malczewski, tworząc swoje obrazy, wykorzystywał liczne symbole, aby przekazać różnorodne emocje, pomysły i idee. Jego obrazy często przedstawiają sceny alegoryczne, w których ludzkie postacie współistnieją z elementami fantastycznymi, takimi jak anioły, duchy czy mityczne stworzenia. Symbolizm Malczewskiego nie tylko pozwala wyrazić więcej niż zwyczajne malowidła, ale również motywuje obserwatora do głębszej refleksji.

Tematyka obrazów

Jacek Malczewski tworzył obrazy o różnorodnej tematyce, chociaż większość z nich nawiązuje do:

  • motywów z historii Polski,
  • mesjanizmu i śmierci,
  • sytuacji mitologicznych,
  • scen biblijnych,
  • refleksji nad rolą artysty,  
  • wartości związanych z patriotyzmem,
  • folkloru i piękna polskiego krajobrazu,
  • ludzkiego potencjału i kreatywności.

Polski malarz często sięgał po tematy narodowe, przedstawiając postacie z historii w kontekście uniwersalnych pytań o wolność, tożsamość i poświęcenie. Na artystycznym koncie Malczewskiego znajduje się również wiele portretów, a także autoportretów.

Technika malarska

Malczewski, malując swoje dzieła, stosował techniki mieszane. To metoda, która pozwalała łączyć farby olejne z innymi mediami, nadając pracom głębi i wielowymiarowości. Malarz wykorzystywał bogactwo faktur, często korzystał z intensywnych i ciemnych kolorów, nadawał ekspresję poprzez dynamiczne pociągnięcia pędzla. Artysta kreatywnie łączył realistyczne elementy z fantastycznymi, co sprawiło, że jego styl stał się nieszablonowy i rozpoznawalny na arenie międzynarodowej. 

Przekaz twórczości Jacka Malczewskiego

Twórczość Jacka Malczewskiego wyróżniała się fuzją realistycznych i fantastycznych motywów, dlatego jego dzieła stały się mistrzowską, intelektualną prowokacją. Malarz poprzez sztukę podkreślał narodową tożsamość kraju i trwałość polskiego ducha.

Malczewski w swojej twórczości przedstawiał wyjątkową rolę artysty w społeczeństwie. Uzdolniony mężczyzna określał miłośników sztuki jako poszukiwaczy prawdy i piękna, a ponadto niejednokrotnie poszukiwał odpowiedzi  na pytania o uniwersalne wartości, czy też ludzką egzystencję

5 popularnych obrazów malarza

Jacek Malczewski jest autorem wielu znaczących dzieł w polskiej sztuce, nawiązujących do epoki symbolizmu. Artysta namalował około 2000 obrazów, a ponad 1000 przetrwało do dzisiejszych czasów. Oto niektóre z nich:  

  • „Melancholia” (1894) – prezentuje pracownię malarską z tłumem symbolicznych postaci, wyłaniających się ze sztalugi. Obraz ma charakter patriotyczno-martyrologiczny i nawiązuje do losów polskiego społeczeństwa w niewoli. Dzieło określane jest jako manifest polskiego symbolizmu.
  • „Błędne koło” (1895–1897) – obraz ukazuje nie tylko symbolizm, ale również dualizm. To grupa ludzi wirująca na niebie w dynamiczny sposób, przedstawiająca niekończącą się walkę, siłę witalną i tragedię ludzkiego losu. Obraz można podziwiać w Muzeum Narodowym w Poznaniu.
  • „Thanatos” (1898-1899) – seria artystycznych obrazów Malczewskiego przedstawiająca śmierć.  Thanatos często ukazana jest jako tajemnicza, majestatyczna postać, trzymająca w ręku kosę. Dzieło nawiązuje do fascynacji malarza metafizyką.
  • „Autoportret z muzą” (1905) – obraz przedstawia Malczewskiego w towarzystwie młodej kobiety, prawdopodobnie muzy sztuki. Autoportret namalowany jest w ogrodzie artysty na krakowskim Salwatorze.
  • „Ojczyzna” (1903) – dzieło ilustruje piękną postać, personifikację Polski. Kobieta trzyma w objęciach swoje dzieci, poszukując dla całej rodziny miejsca na ziemi. Dzieło ma charakter patriotyczny, a także odnosi się do narodowej suwerenności.  

Redakcja poleca

REKLAMA

Wideo

Dziś pomaga mężczyznom, ją umocniła choroba ukochanego: „Diagnoza spadła na nas nagle. Rinke był na granicy życia i śmierci”

Akcje

Polecamy

Magazyn VIVA!

Bieżący numer

MARINA ŁUCZENKO-SZCZĘSNA w intymnym wywiadzie chwilę przed narodzinami córeczki. HANNA ŻUDZIEWICZ I JACEK JESCHKE o zmiennych losach ich związku i bajkowym ślubie w Ligurii. MATTEO BRUNETTI: ambasador włoskiej kuchni i polskiej kultury o… włosko-polskich korzeniach. KOBIETY IKONY:  Santor, Kunicka, Rodowicz, Majewska, Sipińska, Sośnicka… – one rządziły zbiorową wyobraźnią w PRL-u.