Tadeusza Borowskiego i Marię Rundo połączyło uczucie, które przetrwało wojnę, pobyt w obozach koncentracyjnych i długą rozłąkę. Poznali się w okupowanej Warszawie, a Maria, czule nazywana przez pisarza Tuśką, stała się jego ukochaną i literacką inspiracją. To do niej pisał listy i wiersze, również w Auschwitz. Po wojnie odnaleźli się i wzięli ślub, licząc na spokojniejsze życie. Jednak trudne doświadczenia i osobiste problemy z czasem zaczęły coraz mocniej wpływać na ich małżeństwo.
WIDEO…
Tadeusz Borowski i Maria. Ich miłość zaczęła się w okupowanej Warszawie
Na początku lat 40., w okupowanej Warszawie, Tadeusz Borowski dzielił czas między pisanie wierszy, naukę i spotkania z przyjaciółmi. W niewielkim pokoju przy magazynie firmy budowlanej na ulicy Skaryszewskiej spotykali się młodzi literaci, którzy mimo wojennej rzeczywistości nie rezygnowali ze swoich pasji. Właśnie w tym okresie w życiu Borowskiego pojawiła się Maria Rundo. Poznali się podczas studiów na tajnym Uniwersytecie Warszawskim, a z czasem połączyło ich uczucie. Maria, którą czule nazywał Tuśką, stała się nie tylko jego ukochaną, ale również jedną z najważniejszych inspiracji literackich.
Borowski miał już wtedy za sobą dzieciństwo naznaczone rozłąką z najbliższymi. Urodził się 12 listopada 1922 roku w Żytomierzu. W 1926 roku sowieckie władze aresztowały jego ojca, a w 1930 roku matkę zesłano na Syberię. Chłopiec trafił pod opiekę ciotki i przez kolejne lata dorastał z dala od rodziców. Dopiero później rodzina ponownie spotkała się w Polsce i zamieszkała w Warszawie. Tam Tadeusz kontynuował naukę i rozwijał zainteresowania literackie. W 1942 roku ukazał się jego debiutancki tomik „Gdziekolwiek ziemia...”, powielany w konspiracyjnych warunkach.
Maria zajmowała w jego twórczości szczególne miejsce. To jej poświęcał miłosne wiersze, a po wojnie uczynił ją pierwowzorem bohaterki „Pożegnania z Marią”. Również ulica Skaryszewska, na której spędzali wspólnie czas, zapisała się w jego poezji. W tekstach Borowski nazwał ją „głośną” i „wierną”. To właśnie w tej części okupowanej Warszawy rozwijała się ich znajomość, którą wkrótce przerwało aresztowanie.
Poszedł za ukochaną, choć wiedział, jakie grozi mu niebezpieczeństwo. Oboje trafili do Auschwitz
24 lutego 1943 roku Maria chciała pomóc koleżance, która uciekła z getta i potrzebowała dokumentów. Udała się do mieszkania znajomych, nie wiedząc, że trafi w sam środek niemieckiej akcji wymierzonej w środowisko konspiracyjne. Została aresztowana. Następnego dnia pod ten sam adres poszedł Tadeusz. Marta Byczkowska-Nowak w biografii „Nieocalony” przedstawia jego decyzję jako świadomy krok młodego mężczyzny, który chciał dzielić los ukochanej. Borowski również został zatrzymany.
Najpierw trafili na Pawiak, a później do Auschwitz, gdzie zostali rozdzieleni. Tadeusz otrzymał numer obozowy 119198, Maria - 43558. Choć znaleźli się w tym samym kompleksie obozowym, ich codzienność upływała osobno. Borowski pracował jako sanitariusz, ale nawet w tych warunkach nie przestał pisać. Tworzył wiersze, piosenki i kolędy dla współwięźniów. Od wiosny 1944 roku przesyłał również listy do Marii, którą odnalazł w Birkenau. Ich korespondencja stała się później częścią jego literackiego dorobku, między innymi opowiadania „U nas, w Auschwitzu...”.
W sierpniu 1944 roku Borowskiego przewieziono do Natzweiler-Dautmergen, a następnie do Dachau-Allach. Wyzwolenia doczekał 30 kwietnia 1945 roku. Nie wiedział wówczas, gdzie przebywa Maria ani czy uda im się ponownie spotkać. Po wojnie pozostał w Niemczech, gdzie zaangażował się w działalność Biura Poszukiwania Rodzin przy Polskim Czerwonym Krzyżu. Pomagając innym odnajdywać bliskich, sam próbował ustalić losy ukochanej.
Uczucie Borowskiego do Marii nie ustało po wojnie . Gdy w końcu się odnaleźli, wzięli ślub
Maria po pobycie w Birkenau została przewieziona do Ravensbrück, a po zakończeniu wojny trafiła do sanatorium w Szwecji. Tadeusz przebywał w Niemczech, gdzie nadal zajmował się literaturą i poszukiwaniami bliskich. Na początku czerwca 1946 roku wrócił do Warszawy. Maria przyjechała do Polski w listopadzie tego samego roku, a niedługo później para wzięła ślub. Po latach niepewności mogli wreszcie rozpocząć wspólne życie.
Borowski ukończył studia, podjął pracę w redakcjach i rozwijał karierę literacką. W 1948 roku ukazały się „Pożegnanie z Marią” oraz „Kamienny świat”, a jego opowiadania obozowe zaczęły wzbudzać ogromne emocje. Autor przedstawiał rzeczywistość obozową w sposób odbiegający od oczekiwań części czytelników. Pokazywał ludzi zmuszonych do funkcjonowania w nieludzkich warunkach, unikając prostych podziałów na bohaterów i złoczyńców. Jego nazwisko stawało się coraz bardziej rozpoznawalne, a praca literacka i publicystyczna zajmowała ważne miejsce w jego codzienności.
W 1948 roku Borowski wstąpił do Polskiej Partii Robotniczej, a później wyjechał do Berlina, gdzie pracował w Polskiej Misji Wojskowej i współpracował z wywiadem wojskowym. Po powrocie do Polski poświęcał wiele czasu działalności redakcyjnej. Wśród znajomych potrafił być energiczny, dowcipny i zaangażowany w swoją pracę. Maria znała jednak również tę część jego życia, której nie dostrzegali współpracownicy.
Małżeństwo Tadeusza Borowskiego przeżywało kryzys. W jego życiu pojawiła się inna kobieta
Pisarz doświadczał poważnych kryzysów psychicznych już przed wojną. Po powrocie z obozów trudności te nadal mu towarzyszyły. Zdarzało się, że po okresach intensywnej pracy przychodziły chwile, w których nie był w stanie normalnie funkcjonować. Maria dobrze znała te stany i niejednokrotnie obawiała się o bezpieczeństwo męża. Z czasem ich małżeństwo zaczęło przechodzić również kryzys uczuciowy.
W życiu Borowskiego pojawiła się młoda dziennikarka Dżennet Połtorzycka, w której pisarz się zakochał. Maria wiedziała o tej relacji i choć spodziewała się dziecka, dopuszczała nawet możliwość rozstania. Ich codzienność coraz bardziej odbiegała od wyobrażeń o spokojnym życiu, na które czekali podczas wojennej rozłąki. W tym trudnym dla małżonków okresie zbliżały się narodziny ich dziecka.
Narodziny córki przyniosły Borowskim wiele radości. Małgorzata przyszła na świat 26 czerwca 1951 roku
26 czerwca 1951 roku Maria urodziła córkę, Małgorzatę. Dla Tadeusza Borowskiego było to ważne wydarzenie. Po trudnym dzieciństwie, wojennych przeżyciach i latach niepewności sam został ojcem. Narodziny córki przyniosły mu radość, choć jego małżeństwo wciąż zmagało się z problemami. W tym samym czasie rodzina otrzymała również przydział na nowe mieszkanie przy ulicy Brzozowej w Warszawie. Po latach życia w ciasnym lokum pojawiła się możliwość poprawy codziennych warunków.
Maria przebywała jeszcze z dzieckiem w klinice, a Tadeusz odwiedzał żonę i nowo narodzoną córkę. Przed rodziną była przeprowadzka, do której jednak nigdy nie doszło za życia pisarza. Borowski nie doczekał wspólnego zamieszkania z Marią i Małgorzatą w nowym lokum. Zmarł 3 lipca 1951 roku w Warszawie, zaledwie 7 dni po narodzinach dziewczynki. Miał 28 lat.
Tadeusz Borowski zmarł 7 dni po narodzinach córki. Okoliczności jego śmierci do dziś budzą pytania
Ostatnie dni życia pisarza pozostają przedmiotem niejednoznacznych relacji. 3 lipca 1951 roku wyjątkowo długo przebywał w klinice, odwiedzając Marię i nowo narodzoną Małgorzatę. Po spotkaniu z żoną i dzieckiem wrócił do domu. Następnego dnia znalazła go gosposia. Z kuchenki ulatniał się gaz, w pobliżu leżały puste fiolki po lekach uspokajających, a kratka wentylacyjna była zasłonięta.
Oficjalnie poinformowano, że pisarz zmarł w wyniku przypadkowego zatrucia gazem. Maria i przyjaciele Borowskiego od początku nie wierzyli jednak w tę wersję wydarzeń. Wszystko wskazywało na samobójstwo. Pisarz już wcześniej przeżywał poważne kryzysy psychiczne, a jego żona miała za sobą doświadczenie ratowania mu życia podczas wcześniejszej próby samobójczej.
Tragedia wywołała poruszenie w środowisku literackim. Czesław Miłosz, który znał Borowskiego jeszcze z czasów okupacji, wiązał jego śmierć z rozczarowaniem komunizmem. W „Zniewolonym umyśle” przedstawił go pod postacią Bety, opisując konflikt między jego przekonaniami a politycznym zaangażowaniem. Maria nie zgadzała się jednak z takim wyjaśnieniem. W późniejszych wypowiedziach podkreślała, że mąż zmagał się z poważnymi problemami psychicznymi jeszcze przed wojną.
Marta Byczkowska-Nowak w biografii „Nieocalony” przygląda się losom pisarza z szerszej perspektywy. Przypomina jego dzieciństwo naznaczone rozłąką z rodzicami, doświadczenia obozowe i osobiste kryzysy, które towarzyszyły mu również po wojnie. Nie sprowadza jego śmierci do jednego wydarzenia ani politycznego rozczarowania, pokazując, jak skomplikowana była jego historia. Szczególnie poruszająco brzmi określenie Borowskiego jako człowieka, który „nie zdołał ocaleć z XX wieku”.
Źródła: PAP, Culture.pl
