Wystawa stała, podzielona na osiem galerii, przedstawia 1000 lat społeczności żydowskiej na historycznych terenach Polski. Ostatnia, dziewiąta galeria dopełnia tę opowieść, pokazując, że dziedzictwo Żydów aszkenazyjskich nie zna granic. Przetrwało w smakach, fotografiach rodzinnych, słowach jidysz i emocjach przekazywanych z pokolenia na pokolenie – w domach na całym świecie.
WIDEO…
Współczesne głosy
Sercem galerii jest multimedialna instalacja prezentująca 8 krótkich filmów. Wyłoniliśmy je w międzynarodowym konkursie, do którego w 2019 roku zgłosiło się 240 autorów. To szczere, poruszające historie o więziach – rodzinnych, emocjonalnych i kulturowych. Ukazują wyjątkowe relacje, kształtowane w diasporach pod wpływem lokalnych kultur i doświadczeń. Niektóre z nich są intymne i rodzinne, inne budują tożsamość całych społeczności.
W galerii "Więzi" pokazujemy filmy na ekranach ukrytych za lustrami. Patrząc na bohaterów, widzisz też własne odbicie. Możesz zadać sobie pytania, towarzyszące dzieciom i wnukom polskich Żydów: Kim jestem? Skąd pochodzę? Co niosę dalej? Każdy z nas jest przecież odbiciem poprzednich pokoleń.
W filmie "Cheesecake" Kasi Pajzderskiej emocje wywołuje ciasto przygotowane na podstawie stuletniego przepisu przywiezionego z Polski do Melbourne. Inna opowieść pokazuje coroczny maraton gefilte fish, łączący pokolenia rodziny Hermelin w Detroit. Wiele miesięcy przed sederem paschalnym przygotowują 200 sztuk tradycyjnej gefilte fish.
"Nie chodzi o rybę… Chodzi tak naprawdę o miłość i stratę w każdym kęsie tego aszkenazyjskiego jedzenia" – mówi reżyserka Rachel Fleit.
Filmy, które obejrzysz w galerii "Więzi", i ich autorzy:
- "Gefilte" – Rachel Fleit,
- "Zdjęcie rodzinne" – Jakub Duszyński,
- "Dżem" – Joanna Żero,
- "Warsaw Calling" – Jacob Dammas,
- "Sekret Sarity" – Samy Waitzberg,
- "Sztetl Jankiela" – Tama Macht Tobias,
- "Zamek Corvol" – Maja Szymanowska,
- "Sernik" – Katarzyna Pajzderska.
Przeczytaj więcej o filmach z galerii "Więzi"
Unikalna przestrzeń galerii
Galeria "Więzi" to nie tylko wystawa – to doświadczenie. Jej przestrzeń zaprojektowała znana polska firma projektowa WWAA, która współpracowała już z nami przy otwarciu wystawy stałej. Lustra, światło i dźwięk tworzą immersyjne środowisko, które angażuje zmysły i emocje.
Na suficie zawisła instalacja składająca się z 613 miniaturowych budynków, reprezentujących domy, które Żydzi stworzyli w różnych miejscach na świecie. Odwrócone do góry nogami sprawiają wrażenie, jakby były oglądane z perspektywy kosmosu. Ich odbicia w lustrzanych ścianach rozciągają się w nieskończoność. Oświetlenie zmienia się w rytmie dnia – od świtu do zmierzchu – przywołując obraz budzącego się i zasypiającego miasta.
"To abstrakcyjna przestrzeń, gdzie jako projektanci staraliśmy się osiągnąć bezkres i bezczas. Nie opowiada tylko o wczoraj, ani nawet o dzisiaj – ale też o przyszłości. Oddziałuje na zupełnie inne zmysły niż cała wystawa, której jest ukoronowaniem. Pozwala wyjść z historii. Choć zaprojektowaliśmy ją ponad dekadę temu, kiedy nikt nie myślał o mediach społecznościowych, dziś zyskała nowe życie i to ciekawe, że może być odbierana również jako Instagram spot. Inspirowaliśmy się sztuką współczesną" – mówi Natalia Paszkowska z Pracowni WWAA Architekci.
Na podłodze znajduje się mapa świata stworzona z tysięcy kropek naniesionych specjalną farbą na bazie żywicy. W galerii są też wygodne miejsca do odpoczynku – miękkie kanapy – idealne, żeby zatrzymać się na chwilę i zanurzyć w osobistej refleksji.
Doświadczenie migracji
"Więzi" to nie tylko historia Żydów polskich – to opowieść o nas wszystkich. O tym, jak pamięć, migracja i tożsamość poprzednich pokoleń wpływają na to, kim jesteśmy dziś. Migracja jest doświadczeniem uniwersalnym. Dziś wyjeżdżamy z różnych powodów – z wyboru lub nie. Niezależnie od okoliczności każda przeprowadzka niesie ze sobą emocje, które rozchodzą się echem przez pokolenia – zostają w gestach, języku, smakach i wspomnieniach.
Odbicia, które zmieniają się razem z nami
Galeria "Więzi" jest ostatnim rozdziałem naszej wystawy stałej, ale będzie się zmieniać – tak jak zmienia się świat. Wzbogacimy ją o nowe głosy, nowe perspektywy, nowe pokolenia. To przestrzeń, która rośnie razem z nami.
Przeszłość odbija się w nas – w codziennych rytuałach, w pieśniach, które nucimy bez znajomości słów, w przepisach przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Zatrzymaj się. Spójrz w lustro. I zapytaj: Co z ich historii żyje dziś we mnie?
Galeria w liczbach:
- Przestrzeń nowej galerii: 205,5 m2
- Przestrzeń luster: 210,7 m2
- Liczba domków: 613
- Wymiary największego domku: 25x25x30 cm
- Wymiary najmniejszego domku: 15x15x15 cm
- Waga domku: około 3 kg
