Kadr z filmu „W samo południe”
Fot. BEW/ALAMY LIMITED, COOPER, HIGH NOON, 1952
ZE ŚWIATA FILMU

Western – gatunek filmowy powiązany z mitem Dzikiego Zachodu

Kamień milowy w amerykańskiej kinematografii

Anna Galuhn 14 lutego 2024 10:07
Kadr z filmu „W samo południe”
Fot. BEW/ALAMY LIMITED, COOPER, HIGH NOON, 1952

Western to jeden z najstarszych gatunków filmowych. Można powiedzieć, że narodził się wraz z amerykańską kinematografią na początku XX wieku. Wywodzi się z tradycji ludowej i legend o rozbójnikach, które stanowiły podstawę literackich westernów autorstwa Jamesa Coopera czy Jacka Londona.

Spis treści:

Historia westernów amerykańskich

Za pierwszy amerykański western uznawany jest „Napad na ekspres” w reżyserii Edwina S. Portera z 1903 r. Jest to film niemy, w którym pojawił się pierwszy kaskader w historii kina, Frank Hanaway.

W 1928 r. wyszedł pierwszy western dźwiękowy – „W starej Arizonie” w reżyserii Raoula Walsha i Irvinda Cunningsa.

Budowa klasycznego westernu

Dla gatunku charakterystyczne są następujące elementy:

  • wyrazisty bohater – zazwyczaj jest to kowboj, może być szeryfem lub tajemniczym jeźdźcem z odległych krain. Nawet jeśli działa poza prawem, jest uosobieniem bohaterskich cech charakteru, takich jak honor, szlachetność i odwaga. Jego nieodzownym atrybutem jest kapelusz i rewolwer,

  • malownicza sceneria – klasyczne westerny rozgrywają się na Dzikim Zachodzie w czasie wojny secesyjnej, walk z Indianami i tak zwanej gorączki złota. Obowiązkowe jest małe miasteczko z saloonem, kościołem i aresztem. Dookoła rozciągają się bezkresne prerie i rozległe kaniony,

  • walka dobra ze złem – istotą gatunku jest konflikt między dobrem a złem – z tym, że niekoniecznie to, co jest zgodne z prawem jest uznawane za dobre. Niezbędny jest także wątek miłosny.

Klasyka gatunku w historii kina

Obrazy, do których odwołują się wszystkie późniejsze westerny i antywesterny, to przede wszystkim filmy Johna Forda, Howarda Hawksa i Freda Zinnermanna.

Dyliżans (1939) – pierwszy film Johna Forda

Podróż dyliżansem z Arizony do Nowego Meksyku nie jest bezpieczna, kiedy na wolności przebywa groźny przywódca Apaczów, Geronimo, a także zbiegły z więzienia Ringo Kid (John Wayne). Pomimo tego znalazło się kilku śmiałków.

Wśród podróżników znajduje się Lucy Mallory, żona oficera w zaawansowanej ciąży, dziewczyna lekkich obyczajów Dallas (Claire Trevor), niestroniący od alkoholu doktor Josiah Boone (Thomas Mitchell) czy podejrzany hazardzista Hatfield. Jest także szeryf Wilcox (George Bancroft), który ma nadzieję, na dorwanie zbiegłego przestępcy

Zgodnie z obawami na drodze pojawia się niebezpieczny Ringo Kid. Bohaterowie zmuszeni są do podjęcia decyzji, które ujawnią ich prawdziwe oblicza.

Western w reżyserii Johna Forda zdobył dwa Oscary w 1940 r. – dla aktora Thomasa Mitchella, a także za najlepszą muzykę filmową. 

W samo południe (1952) – ballada o heroicznym szeryfie

Szeryf Will Kane (Gary Cooper) wkrótce ma przejść na emeryturę. Planuje wyprowadzić do się do innego miasta razem ze swoją świeżo poślubioną żoną Amy Flower (Grace Kelly). Jednak okazuje się, że do Hadleyville ma przybyć zwolniony z więzienia przestępca Frank Miller (Ian MacDonald). Kane opóźnia wyjazd aby spotkać się i rozprawić z bandytą.

Obraz Freda Zinnermanna zdobył cztery oscarowe statuetki w 1953 r. – dla Gary’ego Coopera za główną rolę, piosenkę „High Noon” w wykonaniu Texa Rittera, całą ścieżkę dźwiękową autorstwa D. Tiomkina i montaż.

Rio Bravo (1959) – western Howarda Hawksa

W odciętym od świata miasteczku na Dzikim Zachodzie szeryf John T. Chance (John Wayne) musi poradzić sobie z bandą rabusiów, którzy planują odbić osadzonego w więzieniu Joe Burdette’a (Claude Akins). Stróż prawa nie ma silnego wsparcia – jego zastępcami są pijak Dude (Dean Martin) i kulejący starzec Stumpy (Walter Brennan).

Pomoc oferuje przejeżdżający z kolumną wozów Pat Wheeler (Ward Bond). Pytanie, czy można mu ufać? Podejrzenia wzbudza także atrakcyjna hazardzistka Feathers (Angie Dickinson) ścigana listem gończym.

Angie Dickinson za rolę w filmie Howarda Hawksa otrzymała nagrodę na festiwalu Złote Globy w 1960 r. jako najbardziej obiecująca nowa aktorka.

Western w kinie europejskim

Chociaż w Europie nie znajdziemy aż tak spektakularnych krajobrazów jak w Arizonie czy Nowym Meksyku, gatunek świetnie przyjął się również na naszym rodzimym gruncie. Początkowo europejskie westerny nie były doceniane przez krytyków. Dopiero po latach zdobyły uznanie.

Spaghetti westerny

W drugiej połowie XX wieku wieku dużą popularnością cieszyły się westerny kręcone przez twórców włoskiego i hiszpańskiego kina. Za najwybitniejszego twórcę gatunku uchodzi Sergio Leone, znany z takich tytułów jak „Dobry, zły i brzydki” czy „Pewnego razu na Dzikim Zachodzie”.

Z filmami włoskiego reżysera mocno powiązane jest nazwisko wybitnego kompozytora Ennio Morricone, a także amerykańskiego aktora Clinta Eastwooda.

Westerny niemieckie

W latach 60. popularne były także filmy niemieckie. W koprodukcji niemiecko-włosko-jugosłowiańskiej powstały filmy o Winnetou, dzielnym Apaczu z powieści przygodowych Karola Maya, z Pierre’em Brice’em w roli głównej. Cykl w reżyserii Haralda Reinla kręcony był w Jugosławii.

W NRD po 1964 r. powstały także takie obrazy jak „Synowie Wielkiej Niedźwiedzicy” (1966) w reżyserii Josefa Macha czy „Białe Wilki” (1969) Konrada Petzolda.

Polski western

To przede wszystkim nowele Jerzego Zarzyckiego – „Człowiek, który zdemoralizował Hadleyburg” oraz „Komedia z pomyłek” z 1967 r., a także „Eukaliptus” (2001) w reżyserii Marcina Krzyształowicza czy „Summer Love” (2006) Piotra Uklańskiego.

Z inspiracji gatunkiem powstały takie produkcje jak „Prawo i pięść” (1964) w reżyserii Jerzego Hoffmana i Edwarda Skórzewskiego oraz „Wilcze echa” (1968) pod batutą Aleksandra Ścibora-Rylskiego.

Upadek filmów o Dzikim Zachodzie

Po rewolucji społecznej w latach 60. XX wieku zmienił się stosunek do historii Dzikiego Zachodu. Okazało się, że „obcy” i „dziki” Indianin jest przedstawicielem wartościowej kultury,  co znalazło odzwierciedlenie w filmach „Człowiek zwany koniem” (1970) w reżyserii Elliota Silversteina czy „Tańczący z wilkami” (1990) Kevina Costnera. Ten ostatni to nasze miejsce pierwsze w rankingu filmów z Kevinem Costnerem.

Przykładem dobrego westernu, który nie deprecjonuje rdzennych mieszkańców Ameryki, jest „Zabójstwo Jesse’ego Jamesa przez tchórzliwego Roberta Forda” (2007) Andrew Dominika. To opowieść o relacji pomiędzy szefem a członkiem grupy przestępczej, który zazdrości mu sławy.

Antywestern i pastisz

Antywesterny bazują na klasycznym schemacie, jednak są podyktowane zupełnie odmienną ideologią. Następuje zamiana ról. Siły dobra uosabiają Indianie, a amerykański kowboj reprezentuje zło i przemoc. Przykładem jest film „Strzały o zmierzchu” (1962) w reżyserii Sama Peckinpaha.

Do westernu odwołują się także współczesne produkcje, takie jak „Django(2012) Quentina Tarantino czy „Siedmiu wspaniałych” (2016) Antoine’a Fuquy. To obrazy, które korzystają z wypracowanych archetypów, aby podkreślić absurdalność historii. Kino postmodernistyczne miesza klasyczne gatunki filmowe, dając upust artystycznej ekspresji. 

18-24 KWIETNIA
szaleństwo zakupów
20% rabatu na kosmetyki Clarena
20% rabatu na kosmetyki Clarena
Rabat na cały asortyment dostę... więcej»
Kod rabatowy:SZALONE20
Zobacz
+
20% rabatu na kosmetyki Clarena
Online
Stacjonarnie

Rabat na cały asortyment dostępny w sklepach stacjonarnych i na e-clarena.eu. Promocja obowiązuje dla zamówień powyżej 100zł oraz obejmuje produkty nieprzecenione. Szczegóły u sprzedawcy i na stronie.

Oferta ważna:18 - 24.04.2024
Kod rabatowy:SZALONE20
Zobacz
Twoja ulubiona biżuteria teraz -20%
Twoja ulubiona biżuteria teraz -20%
Skorzystaj z rabatu i kup wyją... więcej»
Kod rabatowy:SZALENSTWO
Zobacz
+
Twoja ulubiona biżuteria teraz -20%
Online
Stacjonarnie

Skorzystaj z rabatu i kup wyjątkową biżuterię w doskonałej cenie. Z hasłem “SZALENSTWO” -20% na autorskie wyroby ze srebra i srebra złoconego oraz apaszki. Promocja obowiązuje na www.umiar.pl (wpisz kod podczas finalizacji zakupów), a także w butiku stacjonarnym marki na warszawskiej Saskiej Kępie. Szczegóły w butiku i na stronie.  

Najniższa cena apaszki ze zdjęcia z 30 dni przed obniżką - 455 zł.  

Cena produktu po zastosowaniu rabatu – 364 zł 

Najniższa cena kolczyków ze zdjęcia z 30 dni przed obniżką - 885 zł 

Cena produktu po zastosowaniu rabatu - 708 zł

Oferta ważna:18 - 24.04.2024
Kod rabatowy:SZALENSTWO
Zobacz
-30% od AVA
-30% od AVA
AVA- to co najlepsze w naturze... więcej»
Kod rabatowy:AVA30
Zobacz
+
-30% od AVA
Online

AVA- to co najlepsze w naturze połączone z możliwościami współczesnej biotechnologii,  pielęgnacja wszech czasów. Rabat 30% na cały asortyment na ava-kosmetyki.pl. Przy zakupach za min. 150 zł przesyłka gratis. Oferta nie łączy się z innymi promocjami.  

Najniższa cena pianki ze zdjęcia z 30 dni przed obniżką - 31,90 zł. 

Cena produktu po zastosowaniu rabatu - 22,33 zł.  

Najniższa cena dezodorantu ze zdjęcia z 30 dni przed obniżką - 32,90 zł.  

Cena produktu po zastosowaniu rabatu - 23,03 zł.

Najniższa cena kremu ze zdjęcia z 30 dni przed obniżką - 44,90 zł.  

Cena produktu po zastosowaniu rabatu – 32,43 zł.


Oferta ważna:18 - 24.04.2024
Kod rabatowy:AVA30
Zobacz
Tylko teraz! -30% na nową kolekcję
Tylko teraz! -30% na nową kolekcję
Skorzystaj z promocji -30% na... więcej»
Kod rabatowy:ZAKUPY2024
Zobacz
+
Tylko teraz! -30% na nową kolekcję
Online
Stacjonarnie

Skorzystaj z promocji -30% na nową kolekcję przy zakupie minimum 2 sztuk w salonach i na www.esotiq.com. Promocja nie dotyczy produktów bazowych i kosmetyków. Szczegóły u sprzedawcy i na stronie.

Oferta ważna:18 - 24.04.2024
Kod rabatowy:ZAKUPY2024
Zobacz
-30% przy zakupach za min. 229zł*
-30% przy zakupach za min. 229zł*
30% rabatu na cały asortyment... więcej»
Kod rabatowy:szalenstwo30
Zobacz
+
-30% przy zakupach za min. 229zł*
Online
Stacjonarnie

30% rabatu na cały asortyment przy zakupach za min. 229zł. Rabat nakłada się w koszyku po wpisaniu kodu oferty i spełnieniu warunków oferty. Nie łączy się z innymi ofertami. Nie dotyczy produktów przecenionych, pomadek Almost Lipstick in Black Honey, miniproduktów, zestawów oraz nowości. Oferta dostępna w salonach firmowych i na clinique.com.pl. Szczegóły u sprzedawcy i na stronie www.

Oferta ważna:18 - 24.04.2024
Kod rabatowy:szalenstwo30
Zobacz
Rabat 20% na markę Dr_Irena_Eris
Rabat 20% na markę Dr Irena Eris
Rabat 20% na całą markę Dr Ire... więcej»
Kod rabatowy:SZALENSTWO20
Zobacz
+
Rabat 20% na markę Dr Irena Eris
Online

Rabat 20% na całą markę Dr Irena Eris. Oferta dostępna na www.sklep.drirenaeris.com. Nie łączy się z innymi promocjami, nie dotyczy Prosystem Home Care oraz voucherów prezentowych. Szczegóły na stronie www.

Oferta ważna:18 - 24.04.2024
Kod rabatowy:SZALENSTWO20
Zobacz
REKLAMA

Wideo

Bogna Sworowska o pracy w modelingu kiedyś i dziś…

Akcje

Polecamy

Magazyn VIVA!

Bieżący numer

FILIP CHAJZER w poruszającej rozmowie wyznaje: „Szukam swojego szczęścia w miłości, w życiu, na świecie…”. GOŁDA TENCER: „Ludzie młodzi nie znają historii. Patrzą do przodu (…). A ja robię wszystko, by ocalić pamięć”, mówi. JAN HOLOUBEK i KASPER BAJON: reżyser i scenarzysta. Czego nie nakręcą, staje się hitem. A jak wyglądają ich relacje poza planem filmowym? MONIKA MILLER od lat zmaga się z depresją i chorobą dwubiegunową, ale teraz za sprawą miłości pierwszy raz w życiu jest szczęśliwa.