Roman Polański
Fot. BEW/UNIVERSAL IMAGES GROUP, Roman Polański, 1988
ZE ŚWIATA FILMU

Roman Polański – reżyser, aktor i producent filmowy

Pod jego batutą powstały oscarowe produkcje

Anna Galuhn 14 lutego 2024 19:35
Roman Polański
Fot. BEW/UNIVERSAL IMAGES GROUP, Roman Polański, 1988

Roman Polański jako reżyser nie boi się trudnych tematów. Wyrastając w tradycji kina moralnego niepokoju, tworzy obrazy przepełniające refleksją i podszyte lękiem. W jego filmach dominują motywy wyobcowania i zbrodni. Jest mistrzem tworzenia nastroju grozy, w czym pomagają mu wybitni kompozytorzy, uzupełniając jego wizję odpowiednią ścieżkę dźwiękową. Prywatnie jest to postać niebagatelna i kontrowersyjna, z dużym bagażem traumatycznych doświadczeń.

Spis treści:

Skrócona biografia reżysera

Roman Polański urodził się 18 sierpnia 1933 r. w Paryżu jako Raymond Thierry Liebling. Jego ojciec, Mojżesz Liebling był Polakiem żydowskiego pochodzenia, matka – Bella – miała pochodzenie rosyjskie.

W 1937 r. cała rodzina – ojciec, matka, Roman i jego przyrodnia siostra Annette, przeprowadzili się do Krakowa, aby ochronić się przed nastrojami antysemickimi we Francji. Tam zastała ich wojna.

Dzieciństwo w czasie II wojny światowej 

Kiedy rozpoczęły się wywózki Żydów do Auschwitz, ojciec ukrył go poza murami getta. Niestety chłopak musiał sobie radzić sam. Ojciec został wywieziony do obozu w Mauthausen-Gusen, a matka zginęła w Oświęcimiu.

Po wojnie przyszły reżyser został odnaleziony we wsi Wysoka koło Wadowic przez wuja, a później ojca, który przeżył obóz koncentracyjny. Również jego siostra Annette przetrwała wojnę, po czym wyemigrowała do Francji.

W 1946 r. jego ojciec ożenił się z Wandą Zajączkowską i zmienił nazwisko na Polański. To nazwisko przyjął także Roman, chociaż już od tego czasu nie mieszkali razem.

Jego talent aktorski ujawnił się dzięki kontaktom z Marią Biliżanką, dyrektorką dziecięcego teatru w Krakowie. W dorosłym życiu punktem przełomowym okazała się rola Mundka w filmie „Pokolenie” (1954) – debiucie fabularnym Andrzeja Wajdy.

Studia na Akademii Filmowej w Łodzi

W 1954 r. dwudziestoletni Roman Polański rozpoczął studia reżyserskie na łódzkiej „filmówce”. To tam poznał swoją pierwszą żonę Barbarę Lass–Kwiatkowską – popularną polską aktorkę z lat 50. Wzięli ślub w 1959 r., jednak ich związek skończył się rozwodem już trzy lata później – po tym, jak na jaw wyszedł romans Barbary z austriackim aktorem. W tym czasie reżyser mieszkał częściowo we Francji, a częściowo w Wielkiej Brytanii.

W czasach studenckich powstały świetne etiudy filmowe, takie jak „Dwaj ludzie z szafą” (1958). To irracjonalna opowieść o odmienności i potrzebie odnalezienia się w społeczeństwie. Dwóch mężczyzn wyłania się z morza, taszcząc pokaźnych rozmiarów szafę z lustrem. W filmie pojawia się Roman Polański w roli chuligana, którego stać tylko na bezpodstawną przemoc.

Okres amerykański Romana Polańskiego

Na planie filmu „Nieustraszeni pogromcy wampirów” w 1967 r. Roman poznał Sharon Tate. Amerykańska aktorka skradła mu serce i już rok później zamieszkali razem w Hollywood. Do Los Angeles przeprowadził się z nim także Krzysztof Komeda, z którym już wtedy współpracował przy realizacji filmów. 

Zaledwie trzy lata później w jego życiu wydarzyła się ogromna tragedia. Kiedy reżyser przebywał w Europie w związku z promocją filmu „Dziecko Rosemery” (1968), do willi w Kalifornii wtargnęli członkowie sekty Charlesa Mansona. Będąca w zaawansowanej ciąży Sharon Tate i trójka ich wspólnych przyjaciół zostali brutalnie zamordowani. Wydarzenia te odbiły się na zdrowiu reżysera. O zabójstwie w willi Polańskiego powstał film Quentina Tarantino „Pewnego razu... w Hollywood”.

Kolejnym głośnym epizodem w życiu reżysera była sprawa o gwałt na trzynastoletniej modelce, Samancie Gailley. Polański wykonywał dla niej sesję zdjęciową na zlecenie magazynu Voque Hommes w 1977 r. Tuż przed ostatecznym wyrokiem sądu, zdecydował się na ucieczkę ze Stanów.

Znalazł azyl w Szwajcarii, a dzięki wsparciu ze strony francuskiego reżysera i producenta filmowego Claude'a Berriego, wrócił do reżyserowania filmów.

W 1981 r. wrócił na chwilę do Polski, jednak zaraz po ogłoszeniu stanu wojennego, wyemigrował na stałe do Paryża.

Debiut z nominacją do Oscara

Pierwszym pełnometrażowym filmem Romana Polańskiego jest „Nóż w wodzie” (1961) – dramat psychologiczny rozgrywający się na Mazurach. Podczas podróży na wakacje młode małżeństwo (Leon Niemczyk i Jolanta Umecka) spotyka tajemniczego autostopowicza (w tej roli Zygmunt Malanowicz zdubbingowany prze Romana Polańskiego). Chłopak wzbudza zainteresowanie Andrzeja i Krystyny, więc postanawiają zaprosić go na wspólny rejs. 

Na jachcie dochodzi do słownych potyczek pomiędzy wysoko postawionym dziennikarzem sportowym a chłopakiem bez pozycji społecznej, który odpowiada zawadiacko, bawiąc się nożem sprężynowym.

Scenariusz do filmu jest wynikiem współpracy Romana Polańskiego, Jerzego Skolimowskiego i Jakuba Goldberga. Pełną dramatyzmu muzykę skomponował Krzysztof Komeda.

Monochromatyczna drama zdobyła Nagrodę Międzynarodowej Federacji Krytyki Filmowej na MFF w Wenecji w 1962 r., Złotą Kaczkę w 1963 r. i nominację do Oscara w 1964 r. 

Najlepsze filmy Romana Polańskiego

Poniżej tylko kilka z wielu tytułów w reżyserii Romana Polańskiego, które od II połowy XX wieku budują historię światowego kina.

Dziecko Rosemary (1968) – horror psychologiczny z wątkiem satanistycznym

Rosemary Woodhouse (Mia Farrow) zachodzi w ciążę w tajemniczych okolicznościach. Pamięta, że zjadła deser od sąsiadów, po którym nie czuła się najlepiej. W stanie błogosławionym doświadcza nietypowych objawów – jest blada, chuda i ma apetyt na krwiste mięso. Jej przyjaciel Hutch (Maurice Evans) podejrzewa działanie czarnej magii, ale kiedy zaczyna bardziej przyglądać się sprawie, zapada w śpiączkę i umiera. 

W kręgu osób, którym Rosemary coraz mniej ufa, są jej sąsiedzi, mąż (John Cassavetes) i lekarz prowadzący ciążę (Ralph Bellamy jako dr Abraham Sapirstein).

Ruth Gordon, grająca sąsiadkę Minnie Castevet, została nagrodzona Oscarem i Złotym Globem w 1969 r. Obraz zasłynął także z doskonałej ścieżki dźwiękowej autorstwa Krzysztofa Komedy, w której wielokrotnie powraca motyw kołysanki nuconej przez główną bohaterkę.

Zobacz także: Najlepsze filmy o egzorcyzmach i opętaniach

Chinatown (1974) – kryminał w stylu neo-noir

Chinatown to dzielnica Los Angeles, w której prywatny detektyw Jake Gittes (Jack Nicholson) ma do rozwiązania z pozoru błahą sprawę. Evelyn Mulwray (Faye Dunaway) zwraca się do niego z podejrzeniem zdrady ze strony jej męża, Hollisa (Darrel Zewrling). Jednak wszystko się komplikuje, kiedy prowadzący śledztwo wraca z wykonanymi fotografiami i okazuje się, ze prawdziwa Evelyn nic nie wie o zleceniu

Zagłębiając się w sprawę Gittes odkrywa rodzinny sekret powiązany z jej ojcem Noahem Crossem (John Huston).

W 1975 r. film zdobył Oscara za scenariusz autorstwa Roberta Towne'a i cztery Złote Globy – jako najlepszy dramat, za scenariusz, reżyserię i kreację aktorską w wykonaniu Jacka Nicholsona.

Lokator (1976) – film grozy utrzymujący suspens na najwyższym poziomie

Polak mieszkający w Paryżu o nazwisku Trelkovsky (Roman Polański) wprowadza się do mieszkania po samobójczyni. Chociaż żywi dobre intencje, nowi sąsiedzi zachowują wobec niego niezrozumiały dystans.

Zmienia się także zachowanie dziewczyny, z którą zaczyna się spotykać (w roli Stelli wystąpiła Isabelle Adjani). Wkrótce traci kontakt ze światem, przejmując emocje poprzedniej lokatorki mieszkania.

Film „Lokator” powstał w reżyserii Romana Polańskiego na podstawie powieści Rolanda Topora. Był nominowany do Złotej Palmy w Cannes w 1976 r.

Tess (1979) – melodramat kostiumowy o kobiecej hańbie

„Tess” to poruszająca historia dziewczyny (Nastassja Kinski jako Tess), którą rodzina wysyła do bogatszego domu, aby zapewnić jej lepszą przyszłość. Niestety okazuje, że Tess wpada w tarapaty, zachodząc w ciążę ze swoim domniemanym kuzynem Alekiem (Leigh Lawson). Dziecko umiera, a ksiądz odmawia pochówku z uwagi na nieprawy związek.

Tess opuszcza willę i wyrusza na tułaczkę. Znajduje schronienie na farmie, gdzie zatrudnia się jako mleczarka. Tam poznaje Angela (Peter Firth) i zakochuje się w nim z wzajemnością. Jednak jej historia nie jest skazana na szczęśliwy koniec. Gdy na jaw wychodzi prawda o dziecku, Angel wpada w złość i opuszcza świeżo poślubioną małżonkę.

Obraz Polańskiego powstał w oparciu o książkę „Tessa d'Urberville” Thomasa Hardy'ego. W 1981 r. został nagrodzony trzema Oscarami za scenografię, kostiumy i zdjęcia.

Pianista (2002) – przeszywająca biografia Władysława Szpilmana

Film opowiada o życiu wybitnego polskiego pianisty żydowskiego pochodzenia, który przeżył koszmar II wojny światowej (w tej roli Adrien Brody). Władysław Szpilman w 1940 r. razem z rodziną zostaje zamknięty w getcie warszawskim. Gra „do kotleta” w klubie na bogatych Żydów, a gdy zostaje wprowadzony plan „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”, stopniowo traci rodzinę i bliskich.

Genialny pianista ukrywa się w opustoszałym getcie, żywiąc się znalezionym resztkami jedzenia. Udaje mu się przetrwać wojnę dzięki pomocy kapitana Wehrmachtu Wilma Hosenfelda.

Biografia pianisty została okrzyknięta dziełem wybitnym. W 1981 r. film zdobył trzy Oscary – za rolę pierwszoplanową w wykonaniu Adriena Brody'ego, scenariusz na podstawie autobiografii Szpilmana i reżyserię Romana Polańskiego. Kadry uzupełnia mistrzowska muzyka Wojciecha Kilara.

Ten tytuł zajmuje także trzecie miejsce w naszym rankingu filmów na faktach.

Autor widmo (2010) – thriller polityczny

Piszący anonimowo ghostwriter (Ewan McGregor) zostaje wynajęty do napisania autobiografii byłego premiera Wielkiej Brytanii, Adama Langa (Pierce Brosnan). Przejmuje pracę po swoim poprzedniku, który zginął w tajemniczych okolicznościach.

Podczas zbierania materiałów w rezydencji w Old Haven na wybrzeżu Anglii, wychodzą na jaw powiązania byłego premiera z CIA. Okazuje się, że jego poprzednik również wpadł na ten trop. Czy obecnego pisarza czeka podobny koniec?

Film otrzymał Srebrnego Niedźwiedzia na festiwalu Berlinale w 2010 r. i polskiego Orła w 2011 r. – jako najlepszy film europejski.  

18-24 KWIETNIA
szaleństwo zakupów
Dodatkowe -20% na cały asortyment
Dodatkowe -20% na cały asortyment
Moda ORSAY oferuje każdej kobi... więcej»
Kod rabatowy:WIOSNA
Zobacz
+
Dodatkowe -20% na cały asortyment
Online
Stacjonarnie

Moda ORSAY oferuje każdej kobiecie możliwość poczucia się sobą niezależnie od sytuacji, nastroju czy rozmiaru ubrania. Skorzystaj z dodatkowej 20% zniżki na wszystko w sklepach stacjonarnych i na orsay.pl. Zniżka nie dotyczy bonów podarunkowych. Szczegóły u sprzedawcy i na stronie.

Oferta ważna:18 - 24.04.2024
Kod rabatowy:WIOSNA
Zobacz
Rabat 25% na zakupy za min. 499 zł
Rabat 25% na zakupy za min. 499 zł
Rabat 25% na zakupy za minimum... więcej»
Kod rabatowy:SZALENSTWO25
Zobacz
+
Rabat 25% na zakupy za min. 499 zł
Online

Rabat 25% na zakupy za minimum 499 zł w sklepie internetowym www.karcher.pl. Oferta dotyczy produktów nieprzecenionych z kategorii Home&Garden i nie łączy się z innymi promocjami. Szczegóły na stronie www.

Oferta ważna:18 - 24.04.2024
Kod rabatowy:SZALENSTWO25
Zobacz
-20% na wszystko
-20% na wszystko
Rabat 20% na cały asortyment d... więcej»
Kod rabatowy:WIOSNA20
Zobacz
+
-20% na wszystko
Online
Stacjonarnie

Rabat 20% na cały asortyment dostępny na naoko-store.pl, w butiku w Poznaniu (Posnania),  Warszawie (Elektrownia Powiśle) oraz Łodzi (Manufaktura). Szczegóły u sprzedawcy i na stronie www.

Oferta ważna:18 - 24.04.2024
Kod rabatowy:WIOSNA20
Zobacz
Rabat do -30%
Rabat do -30%
Rabat do -30% w sklepach stacj... więcej»
Kod rabatowy:HEGOS2024
Zobacz
+
Rabat do -30%
Online
Stacjonarnie

Rabat do -30% w sklepach stacjonarnych i na www.hegos.eu. Szczegóły u sprzedawcy i na stronie www.  

Najniższa cena produktu ze zdjęcia z 30 dni przed obniżką - 699,99 zł.  

Cena produktu po zastosowaniu rabatu – 499,99 zł

Oferta ważna:18 - 24.04.2024
Kod rabatowy:HEGOS2024
Zobacz
-7% na 700 marek kosmetyków i perfum
-7% na 700 marek kosmetyków i perfum
7% rabatu na 700 największych... więcej»
Kod rabatowy:7EZEBRA
Zobacz
+
-7% na 700 marek kosmetyków i perfum
Online

7% rabatu na 700 największych marek kosmetyków i perfum. Oferta dostępna na ezebra.pl. Szczegóły na stronie.

Oferta ważna:18 - 24.04.2024
Kod rabatowy:7EZEBRA
Zobacz
Do -20% na meble i lampy
Do -20% na meble i lampy
Do -20% na wybrane, designersk... więcej»
Kod rabatowy:zakupy24
Zobacz
+
Do -20% na meble i lampy
Online
Stacjonarnie

Do -20% na wybrane, designerskie marki mebli, lamp i dywanów! Rabat obowiązuje na 9design.pl oraz w salonie stacjonarnym (Warszawa, ul. Lucerny 25). Promocja nie łączy się z innymi rabatami i nie obejmuje produktów przecenionych. Szczegóły u Partnera.

Oferta ważna:18 - 24.04.2024
Kod rabatowy:zakupy24
Zobacz
REKLAMA

Wideo

Bogna Sworowska o pracy w modelingu kiedyś i dziś…

Akcje

Polecamy

Magazyn VIVA!

Bieżący numer

FILIP CHAJZER w poruszającej rozmowie wyznaje: „Szukam swojego szczęścia w miłości, w życiu, na świecie…”. GOŁDA TENCER: „Ludzie młodzi nie znają historii. Patrzą do przodu (…). A ja robię wszystko, by ocalić pamięć”, mówi. JAN HOLOUBEK i KASPER BAJON: reżyser i scenarzysta. Czego nie nakręcą, staje się hitem. A jak wyglądają ich relacje poza planem filmowym? MONIKA MILLER od lat zmaga się z depresją i chorobą dwubiegunową, ale teraz za sprawą miłości pierwszy raz w życiu jest szczęśliwa.