cyrankiewicz andrycz, jamnik
Fot. Nina Andrycz i Józef Cyrankiewicz , w podróży do Bułgarii, niedługo po ślubie w 1947 roku. Fot. NARODOWE ARCHIWUM CYFROWE
NIEZWYKŁE HISTORIE

Żona taka, jak Ty - o miłości aktorki Niny Andrycz i premiera Józefa Cyrankiewicza

Jak żyła pierwsza para PRL-u? Ona nie chciała mieć dzieci. On zdradzał ją na potęgę

Agnieszka Dajbor 20 stycznia 2022 18:44
cyrankiewicz andrycz, jamnik
Fot. Nina Andrycz i Józef Cyrankiewicz , w podróży do Bułgarii, niedługo po ślubie w 1947 roku. Fot. NARODOWE ARCHIWUM CYFROWE

Trudno powiedzieć, że byli szczęśliwym małżeństwem. Pewnie się kochali, ale mieli inne oczekiwania. Józef Cyrankiewicz pragnął mieć rodzinę, dzieci. Dla Niny Andrycz liczył się przede wszystkim teatr. Była wybitną aktorką. Chciała być królową polskiej sceny. Jak Helena Modrzejewska. Mówiła, że aktorki nie rodzą dzieci, tylko role. Sama nie chciała być mamą, nie czuła instynktu macierzyńskiego. Dwa razy zrobiła aborcje. Za pierwszym razem mąż jej wybaczył, za drugim siedział i płakał, bo – jak wspominała – „wiedział, że ona mu już dziecka nie da”. Sam zdradzał ją na potęgę, miał romanse m.in. z Ireną Dziedzic i Danutą Szaflarską. Był playboyem i sybarytą. 

Lubił wystawne imprezy, które organizował w ośrodkach rządowych. Gdy słyszał, że ma się zjawić Władysław Gomułka, szybko reagował. „Ze stołów zniknęły kawior, łosoś i francuski koniak, a pojawiły się kaszanka, ser i kawa zbożowa. Pierwszy sekretarz nie znosił bowiem żadnego luksusu” (cytuję za Stanisław Koper „Kobiety Józefa Cyrankiewicza” dla wp.pl). Nina Andrycz i Józef Cyrankiewicz byli małżeństwem 20 lat. Jak to się stało, że aktorka wyszła za partyjnego premiera, jak żyli, dlaczego ostatecznie się rozstali?

Nina Andrycz i Józef Cyrankiewicz: był godny żeby mnie uwielbiać

Nina Andrycz i Józef Cyrankiewicz poznali się po wojnie. Ona była wtedy aktorką Teatru Polskiego w Warszawie. Grała w nim przez 70 lat i stworzyła wiele kreacji, m.in. Marii Stuart. Józef Cyrankiewicz zobaczył ją na scenie, a po spektaklu przysłał jej bukiet herbacianych róż, z podpisem JC. Był politykiem, miał duże kontakty, kazał więc sobie przygotować jej dossier. Józef Cyrankiewicz w młodości mógł się podobać, miał dużo czaru, wdzięku, pochodził z dobrej rodziny, w przeciwieństwie do wielu PRL-owskich aparatczyków umiał poruszać się w świecie elity.

Ninie Andrycz, czyli Andreczce, jak mówili o niej przyjaciele, spodobał się bardzo jako mężczyzna. Wspominała, że był podobny do amerykańskiego aktora, też łysego, Yula Brynnera. Zaczęli się regularnie spotykać, w końcu stało się jasne, że są w sobie zakochani. Ale Nina Andrycz nie chciała wychodzić za mąż, wiedziała, że będzie się to łączyło z oczekiwaniem macierzyństwa, rodziny. Nie chciała tego, nie pragnęła. Ale kiedy powiedziała Cyrankiewiczowi, że zostanie jego przyjaciółką, żachnął się: „Przyjaciółek to ja miałem dosyć w młodości, a teraz chcę żonę. Taką jak ty”. Przyjęła jego oświadczyny. W jednej z rozmów wspominała: „Uznałam, że był godny, żeby mnie uwielbiać”.

Zobacz też: Magdalena Zawadzka i Tadeusz Łomnicki byli kiedyś parą. Dlaczego się rozstali?

cyrankiewicz andrycz
Fot. Nina Andrycz i Józef Cyrankiewicz ( z lewej) podczas podróży do Moskwy, 1948 rok. Fot. NARODOWE ARCHIWUM CYFROWE

W Alei Róż z Asikiem i Szarusiem

W lipcu 1947 roku wzięli ślub. Był sensacją, bo nigdy wcześniej nie było w Polsce takiego mariażu aktorki i polityka. Zamieszkali w luksusowej części Warszawy, przy słynnej Alei Róż 8, w ponad 170-metrowym apartamencie. Lokatorami mieszkania byli też: pies Asik i kot Szaruś. Sąsiadami Konstanty Ildefons Gałczyński, Władysław Broniewski, Antonii Słonimski. 

Józef Cyrankiewicz nie był miłością życia Andreczki. Jako młoda aktorka, jeszcze przed wojną, zakochała się bez pamięci w Aleksandrze Węgierko, aktorze i swoim wykładowcy w Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej. Węgierko był piękny, fascynujący, czuły. I bardzo „romansowy”. O jego związku z 19-letnią Niną plotkowało całe środowisko teatralne. Podobno oszalał na jej punkcie, a ona była zakochana po uszy, olśniona ich pokrewieństwem dusz i uczuciem. Zdawała sobie przy tym sprawę, że weszła do trójkąta – Węgierko miał żonę Zofię, z którą nie zamierzał się rozwodzić. Poznały się, któregoś razu Zofia poprosiła ją, by nie niszczyła jej małżeństwa, i ta prośba została uszanowana.

Aleksander Węgierko zginął w czasie wojny w niewyjaśnionych okolicznościach. Nina Andrycz do końca życia miała przy sobie jego zdjęcia, jedno na biurku, drugie na stoliku.

Różne drogi Józefa i Niny

Gdy się spotkali, mieli już za sobą wiele przeżyć. Józef Cyrankiewicz urodził się w 1911 roku. Pochodził z zamożnej inteligenckiej rodziny. Jego dziadek był scenografem teatralnym; ojciec prowadził biuro zajmujące się projektowaniem dróg. Studiował prawo na Uniwersytecie Jagielońskim. Wbrew prawicowym poglądom ojca-endeka i jego woli stał się socjalistą, należał do PPS-u.

Jako młody chłopak był przeciwnikiem jakichkolwiek kontaktów z komunistami. Brał udział w kampanii wrześniowej. Dostał się do niewoli, podczas pobytu w obozie przejściowym poznał Jana Nowaka-Jeziorańskiego. Słynny kurier z Warszawy wspominał, że w tamtych czasach Cyrankiewicz w ogóle nie przypominał „późniejszego spasionego jak wieprz współwłaściciela Polski Ludowej”.

Zobacz też: On płomień, ona jak zimna woda – o małżeństwie Juliana Tuwima i jego żony Stefanii

cyrankiewicz andrycz
Fot. Nina Andrycz i Józef Cyrankiewicz w ich mieszkaniu w Alei Róż,w Warszawie, 1957 rok. Fot. WŁADYSŁAW SŁAWNY/FORYM

W czasie wojny Józef Cyrankiewicz działał w konspiracji, brał udział w próbie odbicia z więzienia słynnego emisariusza Jana Karskiego, trafił do obozu Auschwitz, robiono na nim eksperymenty medyczne. W styczniu 1945 roku przeszedł w marszu śmierci z Auschwitz do obozu koncentracyjnego Mauthausen.

Tam jako kancelista doczekał wyzwolenia przez wojska amerykańskie. Po wojnie należał do tej grupy socjalistów, którzy wpisywali się w nowy ustrój i godzili na utworzenie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. W każdym razie premierem został w 1947 roku, już przy akceptacji Kremla.

Cynik, morowy chłop

Był najdłużej urzędujący polskim premierem, w sumie był na tym stanowisku 25 lat. Nie miejsce tu, by go oceniać jako polityka. Można jedynie przypomnieć, że to on podczas poznańskiego czerwca ’56 wygłosił słynne zdanie, że „kto podniesie rękę na władzę ludową, temu władza rękę odrąbie”. Ale jak pisał Stefan Kisielewski w swoim „Abecadle Kisiela”, po jakimś czasie pojechał do Poznania, do zakładów Cegielskiego i mówi: „ja tu pewnie zostawiłem złe wspomnienie, powiedziałem o tym obcinaniu ręki. No ale wiecie, jakie to były czasy, wiecie, gdzie żyjemy. I tu pokazał ręką na wschód i wtedy ogromne oklaski: „Morowy chłop”, „swój człowiek”.

Kisielewski mając premiera Cyrankiewicza za totalnego cynika pisał, że „starał się jakoś wpłynąć tak, żeby go Polacy lubili, nie powiem - kochali, ale żeby go nie powiesili, jak dojdzie co do czego”.

Czego wróżka nie powiedziała Ninie

Nina Andrycz urodziła się w 1911 roku w Brześciu Litewskim. Jej mama ukończyła instytut dla szlachetnie urodzonych panien. Ojciec był prawnikiem. Kiedy po rewolucji stracili cały majątek, przydała się znajomość języków jej mamy, która pracowała jako tłumaczka. Młodziutkiej Ninie wróżka przepowiedziała długie życie - co się sprawdziło. Żyła 102 lata. Ale nie powiedziała nic o scenie. A Nina zawsze chciała być aktorką, jeszcze jako uczennica zauważyła, że ma nad ludźmi przewagę – kiedy recytuje wiersze, wszyscy jej słuchają.

Tymczasem Nina, wbrew woli matki, skończyła szkołę aktorską, zadebiutowała jeszcze przed wojną w słynnym Teatrze na Pohulance w Wilnie. Potem grała w Warszawie, w Teatrze Polskim, gdzie stała się ulubienicą widzów. W czasie wojny pracowała jako kelnerka w słynnej kawiarni „U aktorek” i tam występowała razem m.in. z Mieczysławem Foggiem. Po wojnie wróciła do Teatru Polskiego.

Zobacz też: „Atakował dziewczyny ostro, jak gladiator”. Nieznana historia Leopolda Tyrmanda i Barbary Hoff

andrycz cyrankiewicz
Fot. Wizyta polskiego premiera i jego żony w Indiach, 1957. Fot. ZYGMUNT WDOWIŃSKI/PAP

Czy odwiedzi mnie Pani sama?

Kiedy się poznali, Józef Cyrankiewicz był już po rozwodzie z pierwszą żoną, Joanną Munk, siostrą słynnego reżysera Andrzeja Munka. Miał z nią zresztą ślub kościelny, pobrali się w czasie wojny w Krakowie. Jak pisał Stanisław Koper „jest to jedyny znany moment dorosłego życia Cyrankiewicza, który łączy go z Kościołem”.

Kiedy zaczął się spotykać z Niną Andrycz, towarzyszył im początkowo przyjaciel aktorki, dziennikarza Zbigniew Mitzner. W końcu premier spytał: „czy kiedykolwiek zechce pani odwiedzić mnie już sama, bez kochanego Zbysia?”. Ona przyglądała się, jak on mieszka, zauważyła np. z uznaniem, że ma dużo książek, słuchała, jak mówi, przyglądała się, jak reaguje.

Na początku w ich małżeństwie wszystko wydawało się dobrze układać. Józef Cyrankiewicz miał taką atencję dla żony, że gdy przejeżdżał koło Teatru Polskiego, uchylał  kapelusza. Często przyjeżdżał po nią do teatru, czekał za kulisami, prosząc, by nie zwracano na niego uwagi. Nazywał ją pieszczotliwie Pupsicą. Mama mówiła do niej w dzieciństwie Pupsik. Bardzo mu się to spodobało i stosował bardziej „seksualną przeróbkę".

Czytaj także: Nela i Artur Rubinstein – ona zawsze chciała być u jego boku. Z miłości i z zazdrości

cyrankiewicz andrycz
Fot. Premier i jego żona w ich mieszkaniu z psem Asikiem, 1957 rok.Fot. WŁADYSŁAW SŁAWNY/FORYM

Pierwsza para PRL-u

Nina Andrycz zachowała jako aktorka swojej nazwisko. Ale podczas oficjalnych wizyt i podróży występowała jako Andrycz-Cyrankiewicz. Odbyli wspólnie wiele podróży do Chin, Tajlandii, Indii. Przed tą ostatnią dla Niny Andrycz zamówione zostały kreacje w Paryżu, co nie wszystkim się podobało. Aktorkę polubił towarzysz Stalin, chociaż pogardziła wydaną przez niego dla polskiej delegacji kolacją i wróciła do Warszawy, by zagrać w teatrze.

Premierowi mogła narobić tym wielu kłopotów, podobno jeden z członków rządowej delegacji zemdlał, gdy dowiedział się o tym afroncie. Ze Stalinem nie było żartów. Ale wódz powiedział tylko: „ta kobieta musi bardzo kochać swoją pracę”, Cyrankiewicz skwapliwie potwierdził, że bardzo. Nina Adnrycz u boku Józefa Cyrankiewicza zażyła luksusów ówczesnego wielkiego świata. Stalin podarował jej futro z norek, które zresztą od razu trafiło do szafy, na stracenie, dla moli. Od Nikity Chruszczowa również otrzymała brązowe futro, a od Mao Tse-Tunga białą etolę, którą bardzo lubiła. Charles de Gaulle zabawiał ją opowieściami o Jacqueline Kennedy.

Co może premierowa

Podobno Nina Andrycz korzystała ze swojej pozycji. W teatrze dzięki temu, że była żoną premiera, załatwiała sobie główne role. Lubiła grać królowe, wielkie damy, arystokratki. Próbowała niszczyć karierę swojej koleżanki i rywalki, wielkiej aktorki Ireny Eichlerówny. Janusz Głowacki wspominał, że gdy skrytykował rolę Niny Andrycz, o mało nie wyleciał z radia. „Kiedyś napisałem coś złośliwego o Ninie Andrycz w sztuce O'Neilla <Pożądanie w cieniu wiązów>. No, co będę mówił, wyobrażacie sobie, jak pani Nina zagrała prostą amerykańską farmerkę. Pani Nina była wtedy żoną premiera Cyrankiewicza, no i przyszli do radia jacyś dwaj tajniacy z UOP czy coś tam (prawdopodobnie funkcjonariusze Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego - przyp. red.). Ale szefową redakcji była Janina Titkow, matka reżysera Andrzeja Titkowa i żona byłego sekretarza KW. I mnie jakoś wybroniła. „Warszawka" sztukę O'Neilla w związku z rolą pani Niny przemianowała na <Powiązanie w cieniu rządów> (cytuję za Stanisław Koper, wp.pl)

Zobacz także: Zakochani raz i na zawsze: Stanisław Lem i jego żona Barbara. O tej miłości mogłaby powstać piękna powieść

nina andrycz aktorka
Fot. Nina Andfryc w filmie „Warszawska premiera", 1950 rok. Fot. ARCHIWUM FILMU/FORUM

Kiedy praca  jest rywalem

Józef Cyrankiewicz bardzo chciał mieć rodzinę i dzieci. „I trzeba trafu, że natrafił na taką zołzę jak ja. Oczekiwał przecież żony oddanej, która po zajściu w ciążę urodzi chociaż jedno dziecko, on bardzo tego pragnął, ale ja już wtedy kochałam swoją pracę bardziej niż małżeństwo – prosta sprawa”, mówiła. I to właśnie kwestia posiadania dzieci miała najważniejsze znaczenie dla ich małżeństwie. „Jak za drugim razem szłam na zabieg, moja mama się popłakała. Tłumaczyła mi: „Nie rób tego drugi raz. Z pierwszym zabiegiem się pogodził, ale drugiego ci nie daruje. Bo pokazujesz, że ci na nim nie zależy. Pojechałam na zabieg. Być może wielu z nas pracuje na to, żeby skończyć w samotności. I nie ma co się nad tym rozczulać, trzeba zrozumieć, że może być to cena za prawdziwą samodzielność”, opowiadała w rozmowie z „VIVĄ!”. 

Swojej decyzji nigdy nie żałowała. Jej mąż jednak nie mógł wybaczyć żonie, że nie chciała założyć z nim rodziny. Rozwiedli się w 1968 roku. Wcześniej ona przypadkiem odkryła jego notes, zobaczyła, że oprócz niej  są inne kobiety. Nigdy już nie wyszła za mąż, on ożenił się po raz trzeci z Krystyną Tempską, doktorem nauk medycznych, reumatolożką. Bardzo kochał ją i jej córki, które traktował jak swoje dzieci.

Mówiono, że miał zawsze godne żony i dobre kochanki, które nigdy go nie wydały. Zmarł w 1989 roku, tuż przed upadkiem PRL-u. Nina Andrycz zmarła w 2014 roku w wieku 102 lat. Pragnęła, by pochować ją obok Gustawa Holoubka, a na trumnie żeby był napis „Królowa sceny Teatru Polskiego". Miała katolicki pogrzeb, a trumnę z orzecha, pod kolor włosów. Tak, jak pragnęła... 

Wideo

Za nami 25 lat tworzenia magazynu VIVA!. Tak wraz z gwiazdami zapamiętaliśmy ten wyjątkowy czas

Akcje

Polecamy

Magazyn VIVA!

Bieżący numer

EWA WACHOWICZ o życiu po pięćdziesiątce, ukochanej córce i tym, co daje jej równowagę. MIKA URBANIAK I VICTOR DAVIES. Ona – wokalistka, malarka, córka Urszuli Dudziak i Michała Urbaniaka. On – ceniony brytyjski kompozytor. Opowiadają o niełatwej relacji. KRZYSZTOF BARANOWSKI o czerpaniu siły z miłości – do morza i do kobiety. JOANNA JAKUBAS o swojej muzycznej drodze i pierwszej płycie. Ponadto także: Czy biografia SHARON STONE ujawni całą prawdę o jej życiu?