lekcja anatomii doktora tulpa 1
Fot. AdobeStock, GiorgioMorara
VIVA! Tylko u nas

Lekcja anatomii doktora Tulpa – zaskakujące dzieło Rembrandta. Jak wygląda ludzka ręka?

Sekcja zwłok ukazana w subtelny sposób

Karolina Hartman 29 maja 2024 16:45
lekcja anatomii doktora tulpa 1
Fot. AdobeStock, GiorgioMorara

Lekcja anatomii doktora Tulpa nie przedstawia krwi, narzędzi do cięcia ludzkiego ciała, brutalnej sceny i nie rozpoczyna się od brzucha, jak każda sekcja w tamtych czasach. Rembrandt ukazał intymne wydarzenie, gdy doktor Nicolaes Tulp z pasją prezentuje tajemnice ludzkiej dłoni, intrygując obserwatorów swoimi działaniami. Malarz zamiast przedstawić dramatyczną sytuację, mistrzowsko wykorzystał światłocień, aby podkreślić emocje, ludzkie dylematy, a także fascynację początkiem nowoczesnej medycyny. To dzieło, które na zawsze zmieniło spojrzenie na połączenie sztuki z nauką.

Spis treści:

Kim był doktor Tulpa?

Claes Pieterszoon urodził się 9 października 1593 roku w Amsterdamie. Mężczyzna studiował medycynę i szybko zyskał uznanie jako wybitny lekarz, a także chirurg. Doktor dopiero po zakończeniu uczelni przybrał imię Nicolaes i zmienił nazwisko na Tulp, co oznacza „tulipan”. Ponadto ceniony uczony pełnił funkcję burmistrza Amsterdamu.

Nicolaes Tulp zyskał nieustającą popularność jako główny bohater na obrazie Rembrandta: „Lekcja anatomii doktora Tulpa”.

Co przedstawia obraz „Lekcja anatomii doktora Tulpa”?

Co roku w Amsterdamie wykonywano publiczną sekcję zwłok. Dzieło Rembrandta „Lekcja anatomii doktora Tulpa” przedstawia scenę z takiego właśnie wydarzenia, w której lekcję anatomii przeprowadził doktor Nicolaes Tulp. Uczniowie i zaciekawieni pośmiertnym badaniem zebrali się w półmrocznym pomieszczeniu nad ciałem zmarłego przestępcy – złodzieja skazanego na karę śmierci

Doktor Nicolaes Tulp, ubrany w ciemny strój, demonstruje anatomię ludzkiej dłoni. Grupa siedmiu mężczyzn z przejęciem przygląda się prezentacji chirurga, a na ich twarzach maluje się fascynacja precyzyjnym rozcięciem i strukturą mięśni

W tyle ciemnego pomieszczenia znajduje się obraz, na którym widnieje napis „Rembrandt f 1632”. To rok powstania dzieła i podpis artysty. Dodatkowa literka „f” wyróżniała wybitnych malarzy. W prawym rogu obrazu znajduje się otwarta księga. Znawcy historii sztuki zinterpretowali ją jako dzieło Andreasa Vesaliusa „De Humani Corporis Fabrica”.

Charakterystyczne elementy obrazu

Obraz „Lekcja anatomii doktora Tulpa” jest nie tylko dziełem sztuki, ale również dokumentem epoki, ilustrującym zarówno poziom medycznej wiedzy, jak i artystyczne umiejętności mistrza. Do charakterystycznych elementów dzieła można zaliczyć:

  • Postać Tulpa – doktor dominuje w kompozycji. To jego gesty i skupienie podczas prezentowania anatomii dłoni, przyciąga uwagę nie tylko uczniów, ale również odbiorców dzieła.
  • Grupę obserwatorów – ukazani mężczyźni to prawdopodobnie studenci medycyny, którzy uważnie obserwują i analizują działania chirurga – specjalisty. Ich ekspresja dodaje kompozycji dynamicznych cech. 
  • Tajemnicze oświetlenie – obraz charakteryzuje się mocnym światłocieniem, z zastosowaniem techniki chiaroscuro, której celem jest zróżnicowanie natężenia światła.
  • Anatomię ręki – dokładne przedstawienie anatomii ręki stanowi centralny punkt obrazu. Rembrandt szczegółowo i realistycznie oddał strukturę mięśnia zginacza powierzchownego palców, co świadczy o jego zainteresowaniach, a także umiejętnościach w dziedzinie anatomii.
  • Ciemne tło – celowo utrzymane w mrocznych tonach, aby skupić uwagę widza na postaciach i przedstawianym wydarzeniu, wzmacniając uczucie intymności oraz skupienia.
  • Kompozycję – układ postaci tworzy niemal teatralną scenę, gdzie każdy element jest starannie przemyślany, aby przyciągnąć i utrzymać uwagę widza.

Symbolika dzieła „Lekcja anatomii doktora Tulpa” Rembrandta

Rembrandt stworzył obraz o głębokiej symbolice nawiązującej do nauki i filozofii. Publiczna sekcja zwłok odzwierciedla dążenie człowieka do zrozumienia ludzkiego ciała i do nieustannego poszerzania wiedzy. „Lekcja anatomii doktora Tulpa” symbolizuje oświecenie stawiane w opozycji do ciemności ignorancji, co jest wzmacniane przez dramatyczne zastosowanie światłocienia. Światło, skupiające się na ręce i narzędziach używanych przez Tulpa, podkreśla znaczenie nauki oraz odkryć. Reakcje uczestników lekcji uwypuklają różnorodne podejście człowieka do etycznych, a także moralnych dylematów.

Ręka symbolizuje narzędzie poznania — jest to zarówno dosłowne jak i metaforyczne przedstawienie części ciała jako organu działania, manipulacji, tworzenia. Ten element staje się obiektem nauki, podkreślając znaczenie zrozumienia mechanik ludzkiego ciała w kontekście medycznym. Tematyka obrazu nawiązuje do śmiertelności, jednocześnie motywując do refleksji nad egzystencją.

Jak został namalowany obraz Rembrandta? 

„Lekcja anatomii doktora Tulpa” została namalowana w 1632 roku olejem na płótnie. To technika, która pozwala zachować trwałość i precyzje dzieła. Obraz łączy szczegółowość, realistyczne przedstawienie postaci i mistrzowskie zastosowanie techniki światłocienia. Ponadto malarz:

  • fenomenalnie wykorzystał światło i cienie, aby skupić uwagę na kluczowych elementach kompozycji;
  • zastosował realizm w detalach, szczególnie podczas prezentacji struktury mięśni i przedstawienia postaci;
  • wykorzystał nierealistyczny obraz wydarzenia, pozbawiony standardowych etapów sekcji zwłok, czy też tzw. preparatora.
  • zastosował perspektywę i przemyślaną kompozycję (postacie są rozmieszczone wokół zwłok), aby widz jednocześnie mógł obserwować ekspresje uczniów i centralne działanie – demonstrację anatomii;
  • posługiwał się ograniczoną paletą barw, skupiając uwagę na brązach, czerniach, szarościach naturalnych kolorach skóry;
  • zaprezentował różnorodne reakcje mężczyzn podczas anatomicznej lekcji – od zaciekawienia po skupienie. W ten sposób obraz nie tylko dokumentuje wydarzenie, ale także w emocjonalny sposób angażuje widza.

Co autor chciał przekazać w swoim dziele?

„Lekcja anatomii doktora Tulpa” nawiązuje do epoki, gdy medycyna zaczynała wykorzystywać bardziej naukowe i empiryczne metody badań. Rembrandt podkreślił znaczenie nauki w odkrywaniu tajemnic natury i uwypuklił pragnienia człowieka w poszerzaniu granic ludzkiego rozumienia oraz doświadczenia.

Artysta poruszył tematykę śmiertelności, a jednocześnie obrazując zwłoki, postawił pytania o etykę i moralność badania. Dzieło komunikuje głębokie zrozumienie ludzkiej natury. „Lekcja anatomii doktora Tulpa”, choć opiera się na obiektywizmie i racjonalności, jest głęboko osadzona w emocjonalnym – społecznym kontekście.

Gdzie znajduje się obraz „Lekcja anatomii doktora Tulpa”?

Wybitny obraz Rembrandta znajduje się w Mauritshuis. To holenderskie muzeum narodowe umiejscowione w Hadze. Obiekt wyróżnia się fantastycznym stylem niderlandzkiego palladianizmu, a „Lekcja anatomii doktora Tulpa” jest jednym z jego kluczowych eksponatów, przyciągając zainteresowanych holenderskim malarstwem i historią medycyny.  

Redakcja poleca

REKLAMA

Wideo

Nie pokochali się od razu, kilka lat temu pokonali kryzys. Hania Żudziewicz i Jacek Jeschke o drodze o ślubu

Akcje

Polecamy

Magazyn VIVA!

Bieżący numer

ANITA SOKOŁOWSKA zdobyła sympatię widzów jako Zuza w „Przyjaciółkach”. Wytańczyła Kryształową Kulę. Teraz przyszedł czas na realizowanie swoich projektów i marzeń. URSZULA DUDZIAK I GRZECH PIOTROWSKI: dwie silne osobowości, dwa pokolenia. Diwa jazzu i wirtuoz saksofonu połączyli siły w niesamowitym projekcie „WE” dla pokoju na świecie. KRZYSZTOF MIRUĆ: architekt z wykształcenia, osobowość telewizyjna, z zamiłowania projektant wnętrz o swojej drodze do sukcesu.