Obiecał jej dobrą zabawę w zamian za miłość. Nieznana historia drugiej żony Jerzego Kuleja
nie zostało nic prócz wspomnień, mówiła po rozwodzie
Jerzy Kulej uważany jest za największego polskiego boksera, legendę, mistrza. Do kin wchodzi właśnie film „Kulej. Dwie strony medalu”. Opowiada o czterech latach z życia słynnego pięściarza, między olimpiadami w Tokio (1964) i Meksyku (1968). Nie ma w nim historii Jerzego Kuleja i jego drugiej żony Krystyny. Kim była, jakim byli małżeństwem, jak to się stało, że zaprzyjaźniła się z pierwszą żoną Kuleja? [Ostatnia publikacja na Viva Historie 13.10.2024 r.] Jerzy Kulej do Krystyny: zakochaj się w mnie! Słynny bokser był już po rozwodzie i po zakończeniu kariery, gdy spotkał swoją drugą żonę Krystynę. Została nią Polka poznana w Anglii, góralka z Piwnicznej-Zdroju, poetka. Krystyna Kulej pracowała, jako stewardesą LOT-u. Małżeństwem byli 11 lat, ale znali się dłużej. Jerzy Kulej w wywiadach podkreślał, że ma dom w Londynie, żonę poetkę — Krystyna Kulej pisała wiersze, wydała kilka tomików, ukochane psy. Poznali się na lotnisku, on rzucił zaczepnie: „Zakochaj się we mnie, a będzie Ci wesoło!”. Ona na odczepnego obiecała, że się zakocha. ZOBACZ TEŻ: Mówił, że poślubił miłość swojego życia. Żona przyłapała go z Violettą Villas Jerzy Kulej i Krystyna Kulej: myślała, że jest góralem i leci do Chicago Dlaczego na nią zwrócił uwagę? Podobała mu się jej noga w pęcinie. Powiedział sobie, że jeśli dziewczyna siądzie koło niego, poderwie ją. I tak się stało. Ona go nie rozpoznała. Myślała, że to góral, który leci do Chicago. Obiecał jej, że „będzie wesoło”? Czy było? Nie do końca. Krystyna miała poczucie, że została wybranką mistrza z przypadku, że jego miłością jest nadal pierwsza żona Helena, zaprzyjaźniła się z nią. Wiele razy nocowała u Heleny, gdy była w Polsce, w Warszawie. Jerzy Kulej tęsknił za Polską, w Anglii pracował jako robotnik na budowie. Gdy Krystyna kupiła dom, zamieszkał u niej. Skrzydeł nie rozwinął, nie znał języka. W 1989 roku stale przyjeżdżał do kraju, był komentatorem sportowym, posłem na sejm z ramienia SLD. Krystyna Kulej nie chciała przenosić się do Polski na stałe. W Anglii miała dom, dobrze się tu czuła. Kiedy dowiedziała się, że jej mąż ma w kraju drugie życie szybko zdecydowała się na rozwód. I dostała go. Zobacz też: "Żyła tylko dla mnie", mówił o żonie Jan Nowak-Jeziorański, słynny Kurier z Warszawy To Krystynie przyśnił się Kulej przed jego śmiercią „Oprócz wspomnień nie było czego zbierać” wspominała. Ale Kulej musiał coś w sobie mieć, bo obie żony miały z nim kontakt po rozwodzie, przyjaźniły się z nim i lubiły go. To Krystynie Kulej przyśnił się na dwa tygodnie przed śmiercią. Jerzy Kulej w 2011 roku doznał rozległego zawału serca i udaru. „Daniel, nigdy nie byłem na deskach, teraz mnie trzymaj”, zdążył wyszeptać do Daniela Olbrychskiego. Pogotowie odwiozło go na sygnale do szpitala na warszawskiej Ochocie, przy ulicy Banacha. Był wtedy z kolejną partnerką Alicją. Wszyscy mu kibicowali, życzyli sił i zdrowia. Waldemar Kulej syn mówił, że ojciec przechodzi rehabilitację, że wyjdzie na prostą. Ale do i tak ciężkich przypadłości, doszedł jeszcze nowotwór oka – czerniak. Krótko przed śmiercią Jerzy Kulej przyśnił się Krystynie. Spała u Heleny, zobaczyła go na leżaku na podwórzu swego rodzinnego domu w Piwnicznej-Zdroju. Przechodziła obok i widziała, że ktoś przy nim jest. Podała mu rękę. Gdy ją uścisnął, obudziła się. "Jurek umarł dwa tygodnie później" — wspominała Krystyna Kulej w Dzienniku polskim. Miłość w wierszach Już po śmierci pięściarza wydała tomik poezji „Serce na medal” o ich wspólnym życiu i rozstaniu – 80 wierszy. Były poświęcone związkom uczuciowym, emocjonalnym między nią a byłym mężem, ale też między Kulejem i jego synem, wnukami. Pytała w nich „Dlaczego mnie opuścił w płonących jarzębinach? Dlaczego już nie wraca i nie bierze w objęcia…" Jerzy Kulej zmarł w lipcu 2012 roku. Pogrzeb, na który przyszły tłumy odbył się na Powązkach w Warszawie.
Gdy Barbara Kosmal zginęła w tragicznym wypadku, jego świat się zawalił. Gdy spotkał Barbarę Brylską, przytulili się i w ciszy płakali
Po latach Xawery Żuławski oddał hołd zmarłej przyjaciółce
Była wschodzącą gwiazdą, talent i urodę odziedziczyła po mamie. Niestety rozwój kariery i wielkie szczęście przerwała nagła i tragiczna śmierć 20-latki. Przypomnijmy, że 15 maja 1993 roku zarówno ona, jak i 22-letni wówczas Xawery Żuławski mieli poważny wypadek samochodowy. I choć jego udało się uratować, tak córka Barbary Brylskiej zginęła na miejscu. Barbara Kosmal — kulisy tragicznego wypadku Miała wylecieć do Nowego Jorku, jednak musiała zakończyć w Polsce zdjęcia do studenckiej etiudy — „Fałszywy autostop". Barbara Kosmal pojechała wówczas z Warszawy do Łodzi na plan filmu. W piątek, czyli dzień przed tragicznymi wydarzeniami, zadzwoniła do swojej ukochanej mamy: „Wrócę po zdjęciach wieczornych pociągiem. Albo... poczekaj... nie! Przyjadę samochodem z Xawerym. Pa, mamuniu. Muszę kończyć, bo strasznie dużo zapłacę. Całuję!", informowała. Gdy w sobotę Basia i Xawery Żuławski wyjechali z miasta, by wrócić do domu, ich samochód wpadł w poślizg i uderzył w drzewo. 20-latka zginęła na miejscu. Nie było szans na uratowanie jej życia. 15 maja o godzinie 11:10 Barbara Brylska podniosła słuchawkę. Nie zdawała sobie jednak sprawy, że w tym momencie jej świat się zawali. „Dzwonię ze szpitala w Brzezinach. Córka pana Kosmala... Basia Kosmal miała, proszę pani, wypadek... Basia nie żyje, zginęła w wypadku samochodowym". Informacja o odejściu młodej aktorki zelektryzowała jej mamę. Barbara Brylska nie potrafiła ukryć rozpaczy i łez. „Na początku w ogóle to do mnie nie dochodziło. Chciałam umrzeć. I kiedy w strasznej rozpaczy krzyczałam, że nie chcę już dłużej żyć, podbiegł do mnie Ludwik, mój syn. I powiedział: „Mamo, nie umieraj", mówiła w rozmowie z Faktem. CZYTAJ TEŻ: Wychowywała się w USA, dziś jest już pełnoletnia. Córka Andrzeja Gołoty to kopia swojej mamy Barbara Brylska, Barbara Kosmal Xawery Żuławski po latach oddał hołd Barbarze Kosmal Xawery Żuławski nie potrafił sobie wybaczyć i wciąż ma wyrzuty sumienia. Barbara Brylska zdawała sobie jednak sprawę z tego, jak wielki cios spadł na przyjaciela Basi, który prowadził wówczas samochód. I choć sama przechodziła żałobę i okrutnie cierpiała, starała się go pocieszyć. Przytuliła go mocno i niemal od razu zaczęli płakać. „Wiem, że bardzo się z moją córką lubili i że nikt nie zabija umyślnie swego przyjaciela. Zdobyłam się na to, żeby go pocieszyć, zdając sobie sprawę z tego, jak strasznym dla niego obciążeniem będzie okrutne poczucie winy, jak trudno będzie mu z tym żyć", mówiła w książce - „Barbara Brylska w najtrudniejszej roli". Po latach, bo w 2006 roku, Xawery Żuławski postanowił oddać hołd przyjaciółce. Wyprodukował wówczas film zatytułowany — Chaos. „Chciałem chyba w ten sposób pokazać, że nie unikam odpowiedzialności. Zginęła wtedy też część mnie. Robiłem wszystko, co niedozwolone i głupie. Balansowałem na granicy. Cały czas staram się udowodnić, że wyszedłem z tego po coś", wyznał. „W wypadku zginęła też część mnie. Jedna chwila zmieniła wszystko. Gdyby nie tamto wydarzenie, pewnie nie rozmawiałbym z panią. Prowadziłem naprawdę rockandrollowe życie. Robiłem wszystko, co niedozwolone i głupie. Balansowałem na granicy, kilka razy byłem poza nią. Od wypadku cały czas staram się udowodnić, że wyszedłem cało po coś. Może po to, by żyć sensownie?", zwierzał się w „Twoim Stylu". „Śmierć Basi sprawiła, że zacząłem inaczej patrzeć na siebie i na świat. [...] W moim poczuciu ona w jakimś sensie oddała za mnie życie", dodawał. CZYTAJ RÓWNIEŻ: Pracują razem, mają niezwykłą więź. Syn Kasi Nosowskiej opowiedział szczerze o relacji z mamą Xawery Żuławski View oEmbed on the source website <iframe allow="autoplay; clipboard-write; encrypted-media; picture-in-picture; web-share" allowfullscreen="true" frameborder="0" height="645" scrolling="no" src="https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FBrylskaBarbara%2Fposts%2Fpfbid07aS3g8AmyB8LsNGDVsULup3SWpqxrEd3Jaxksnvk45K9AMDn4zyQ33WWL4zdQxRZl&show_text=true&width=500" style="border:none;overflow:hidden" width="500">
Xawery Żuławski – reżyser inny niż wszyscy
Jako twórca prowokuje i zaraża energią. Inspiruje się komiksami i dorobkiem ojca
Xawery Żuławski w swoich filmach nie stroni od trudnych tematów. Zamiast pokazywać piękne i podnoszące na duchu historie ludzi sukcesu, wyciąga na światło dzienne to, co brudne, ale przy tym prawdziwe i szczere. Jego bohaterowie działają pod wpływem emocji, ulegają żądzom, nałogom, buntują się przeciwko zastanej rzeczywistości. Spis treści: Notka biograficzna Życie prywatne Xawerego Żuławskiego Chaos (2006) – debiut fabularny z nagrodą na festiwalu w Gdyni Wojna polsko-ruska (2009) – adaptacja powieści Doroty Masłowskiej Mowa ptaków (2019) – film Xawerego Żuławskiego na podstawie scenariusza ojca Apokawixa (2022) – komedia grozy z motywem ekologicznym Notka biograficzna Xawery Żuławski urodził się 22 grudnia 1971 roku w Warszawie. Jego ojcem był reżyser Andrzej Żuławski, a matką – aktorka Małgorzata Braunek. W 1990 roku ukończył Liceum im. Tadeusza Reymonta w Warszawie, a następnie podjął studia reżyserskie w Łodzi. Zadebiutował filmem „Chaos” w 2006 roku. W 2008 roku wyreżyserował dwa odcinki do trzeciej serii „Pitbulla”(2005-2008). Jednak największy rozgłos zdobył swoim kolejnym filmem „Wojna polsko-ruska” (2009) na podstawie książki Doroty Masłowskiej. W 2015 roku razem z Piotrem Kielarem prowadził program muzyczny „Poza kontrolą” w TVP Kultura. W 2019 roku wyreżyserował film „Mowa ptaków”, a w 2022 roku – „Apokawixę” – komedię grozy o licealistach, którzy po wejściu do Morza Bałtyckiego zamieniają się w zombie. Życie prywatne Xawerego Żuławskiego Jest mężem Marii Strzeleckiej – aktorki, artystki, pisaki i ilustratorki książek. Mają dwójkę dzieci: syna Kaja i córkę Jagnę. Jego rodzice rozwiedli się po zakończeniu zdjęć do filmu „Diabeł”(1972) – to jedna z najbardziej kontrowersyjnych produkcji w reżyserii Andrzeja Żuławskiego, w której zagrała Małgorzata Braunek. Xawery został z matką, ale jako kilkunastolatek wyjechał do Paryża, aby spotkać się z ojcem (więcej w osobnym artykule na temat relacji reżysera z ojcem). Wrócił do Polski, aby zdać maturę i rozpocząć studia. Jest bratem przyrodnim aktorki Oriny Krajewskiej (córka Małgorzaty Braunek i Andrzeja Krajewskiego), Ignacego Żuławskiego (syn jego ojca i malarki Hanny Wolskiej) i Vincenta (syn jego ojca i Sophie Marceau). W 1993 roku spowodował wypadek samochodowy, w którym zginęła aktorka i modelka Barbara Kosmal. Chaos (2006) – debiut fabularny z nagrodą na festiwalu w Gdyni „Chaos” to dramat obyczajowy, skupiający się na tym, czego nie chcemy widzieć. Śledzimy historię trzech przyrodnich braci: Sławek (Sławoj Jędrzejewski) – robi karierę jako prawnik w korporacji, gdzie nie zawsze gra się czysto, Blondas (Bolec) – robi pieniądze handlując na bazarze. Aby utrzymać biznes, wchodzi w kontakty z mafią, Niki (Marcin Brzozowski) – najmłodszy z braci jest punkiem, który skrajnie buntuje się przeciwko wszelkim nakazom i ograniczeniom społecznym. Każdy z braci wybiera inną drogę, a ich wspólnym mianownikiem jest brak zgody na zastany status quo. Film został nagrodzony na festiwalu w Gdyni w 2006 roku w kategoriach: najlepszy debiut reżyserski i najlepsze kostiumy. Otrzymał także nagrodę w konkursie Młodzi i Film w 2007 roku, a dodatkowo Maria Strzelecka (aktorka i partnerka życiowa reżysera) została wyróżniona na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym Tofifest w Toruniu (2006) za rolę Mani, dziewczyny Nikiego. W swoim debiucie Xawery Żuławski odwołuje się do filmu „Trzecia część nocy” (1971) – debiutu fabularnego swojego ojca. View oEmbed on the source website Wojna polsko-ruska (2009) – adaptacja powieści Doroty Masłowskiej Głównym bohaterem tej narkotyczno-onirycznej historii jest „Silny” (Borys Szyc), miejski dresiarz, uzależniony od dragów i kontaktów seksualnych z kobietami. Przy tym jest chorobliwe zazdrosny o swoją dziewczynę Magdę (Roma Gąsiorowska). Jego dobra znajoma Natasza Blokus (Sonia Bohosiewicz) namawia go do „oskubania” Zdzisława Sztorma, właściciela żwirowni. Ma im w tym pomóc przypadkowo poznana w barze Andżela (Maria Strzelecka) – ubrana na czarno i rozmyślająca o śmierci „Gotka”, która była dziewczyną syna przedsiębiorcy. Tymczasem Magda startuje w konkursie na miss piękności na festynie miejskim. Przerysowana gra aktorska, nadmierna gestykulacja i dialogi, inspirowane slangiem blokersów sprawiają, że film nabiera nieco abstrakcyjnego komiksowego wyrazu. W ostatnich scenach pojawia się pisarka Dorota Masłowska, która może kontrolować i zmieniać losy postaci. Xawery Żuławski podjął się przełożenia tekstu Doroty Masłowskiej na obraz po tym, jak z ekranizacji zrezygnował Jan Jakub Kolski. Film został dobrze przyjęty przez krytyków, którzy docenili jego nieszablonową, nowoczesną formę oraz grę aktorską Borysa Szyca i Soni Bohosiewicz. Zdobyte nagrody: Złote Lwy w 2009 roku – Nagrody Indywidualne dla Borysa Szyca (najlepsza pierwszoplanowa rola męska) i Anny Englert (najlepsze kostiumy), Srebrne Lwy dla Xawerego Żuławskiego, Złota Żaba w Konkursie Filmów Polskich na EnergaCamerimage w 2009 roku, Nagroda Główna w Konkursie Nowych Filmów Polskich na festiwalu Nowe Horyzonty w 2009 roku, Nagroda na Lubuskim Lecie Filmowym w 2009 roku, dwa wyróżnienia na festiwalu Tofifest w Toruniu w 2009 roku – za reżyserię i zdjęcia (Marian Prokop), Złota Kaczka w 2009 roku dla Borysa Szyca za najlepszą rolę męską sezonu 2008/2009, Słoń w kategorii: najlepszy film polski na Festiwalu Filmów Polskich „Wisła” w Rosji w 2010 roku, dwie nagrody na festiwalu Orły w 2010 roku – dla Borysa Szyca za rolę główną i za najlepszy dźwięk. View oEmbed on the source website Mowa ptaków (2019) – film Xawerego Żuławskiego na podstawie scenariusza ojca Główną osią jest historia dwójki nauczycieli z warszawskiego liceum. Historyk Ludwik (Sebastian Pawlak) zostaje ofiarą swoich uczniów o poglądach nacjonalistycznych. Polonista i niespełniony pisarz Marian (Sebastian Fabijański) stając w jego obronie sięga po nóż, za co zostaje dyscyplinarnie wyrzucony ze szkoły. Drugim wątkiem jest relacja między Marianem i jego bratem Józefem (Eryk Kulim), który jest bezrobotnym, ale ambitnym kompozytorem. Postanawiają razem stworzyć piosenkę, która pozwoli im zaistnieć i zarobić pieniądze. Aby wesprzeć Józefa materialnie, jego dziewczyna Ania (Jaśmina Polak) postanawia zatrudnić się w charakterze sprzątaczki u dyrektora banku Jakubca (Borys Szyc). Scenariusz do „Mowy ptaków” napisał Andrzej Żuławski, będąc na skraju życia w zaawansowanym stadium raka trzustki. Do pracy nad filmem Xawery zaangażował przyjaciół ojca – zdjęcia wykonał Andrzej J. Jaroszewicz, a ścieżkę dźwiękową dobrał Andrzej Korzyński. Wystąpili także aktorzy, z którymi współpracował Andrzej Żuławski: Monika Niemczyk, Alicja Jachiewicz, Michał Grudziński i Marta Żmuda Trzebiatowska. Film otrzymał Nagrodę Specjalną przyznaną przez Jury Młodzieżowe na festiwalu w Gdyni w 2019 roku. View oEmbed on the source website Apokawixa (2022) – komedia grozy z motywem ekologicznym Syn milionera Kamil (Mikołaj Kubacki) postanawia zorganizować imprezę nad morzem w czasie lockdownu. Licealiści, zmęczeni narastającymi obostrzeniami rządu, chcą odreagować, zabawić się, korzystać z przywilejów młodości. Impreza trwa w najlepsze, kiedy sytuacja wymyka się spod kontroli. Niepokojące sinice zamieniają wchodzących do Bałtyku ludzi w zombie. Film otrzymał trzy wyróżnienia na festiwalu Złote Lwy w Gdyni w 2022 roku: Nagrodę Specjalna Organizatorów Festiwalu i Przeglądów Filmu Polskiego za Granicą, nagrodę za najlepszy debiut aktorski dla Marty Stalmierskiej (za rolę Jagny, a także za rolę w filmie „Johnny”, Złoty Pazur w Konkursie Inne Spojrzenie. View oEmbed on the source website
Xawery Żuławski wspomina rodziców: „Miałem yin i yang. Matkę buddystkę, ojca niepokornego artystę”
Syn Andrzeja Żuławskiego i Małgorzaty Braunek wspomina lata dorastania
„Miałem yin i yang: matkę buddystkę i ojca, niepokornego artystę, który mówił: »Fuck the religion«. Zderzają się we mnie dwa różne oceany” - Xawery Żuławski wspomina swoich rodziców - Andrzeja Żuławskiego i Małgorzatę Braunek. Marzenie Rogalskiej opowiedział o dorastaniu w artystycznym domu, niezwykłym dzieciństwie i przeżywaniu żałoby. Przypominamy poruszające wspomnienie reżysera, które ukazało się na łamach magazynu „Uroda Życia” 7/2016. Syn Andrzeja Żuławskiego i Małgorzaty Braunek wspomina lata dorastania Xawery Żuławski: Właściwie nie mam żadnych wspomnień z czasu, kiedy moi rodzice byli jeszcze razem. Pamiętam, że raz się kłócili. Mam taki flesz, że jest awantura w domu i widzę ich z dziwnej perspektywy, bo chyba leżę. Tak mi się wydaje. Dla mnie od początku mojego życia rodzice byli rozwiedzeni. Moje wczesne dzieciństwo to pobyt w Afryce u dziadków, Czesławy i Mirosława Żuławskich; miałem mniej więcej dwa lata, kiedy zabrali mnie do siebie. To był czas rozstawania się rodziców. U dziadków było genialnie. Superwilla z basenem, spacery z dziadkiem, czytanie i rysowanie z babcią, jeżdżenie na plażę, przedszkole z czarnoskórymi dzieciakami. Było tyle wrażeń i było mi tak wspaniale, że trochę zapomniałem, że są jacyś rodzice. Kiedy wróciłem z Afryki, poszedłem do pierwszej klasy. Szkoła to była trauma. Jak miałem siedem lat, moje życie dzieliło się na dwa światy: świat komuny – osiedla na Sobieskiego w Warszawie i świat ojca, czyli Paryż i pełen rozkwit Francji lat 80. Te światy dzieliła przepaść. Wszelkie zabawki, które miałem, były oczywiście spoza żelaznej kurtyny. Zawsze po wakacjach we Francji tata robił mi zakupy na cały rok, buty, kurtkę na zimę i dodatkowo mogłem wybrać jedną zabawkę. Godzenie tych dwóch światów nie było proste. Mama i tata to były dwie bardzo odległe od siebie postawy wobec życia i lepiej było tych postaw nie konfrontować, tylko próbować chodzić własnymi ścieżkami. Moi rodzice się nie przyjaźnili. Jeżeli po rozwodzie pozostawaliby w przyjaznym stosunku, byłoby na pewno wszystkim łatwiej. A tak było raczej trudno. Istniały pewne kody zachowań, które trzeba było od początku przyjmować, żeby się w tym świecie odnajdować. Nie mogłem na przykład powiedzieć tacie: „Świetnie było z mamą”. Zobacz także: Zaplanowany od pierwszego wejrzenia. Łukasz Nowicki o ukochanej mamie i relacji z ojcem Xawery Żuławski o Małgorzacie Braunek i Andrzeju Żuławskim Lubiłem spędzać u ojca wakacje. Wprawdzie nie miał za dużo czasu dla mnie, ale byłem zawsze z moim bratem i z ówczesną żoną taty, Hanką, więc jeździliśmy nad morze i było bardzo sympatycznie. Potem w Polsce wybuchł stan wojenny. Większość znajomych mojej mamy poszła siedzieć, zostało internowanych i było naprawdę trudno i straszno. Po niecałym roku życia w takiej atmosferze powiedziałem, że chciałbym pojechać do ojca do Francji. Dla rodziców miało to sens, więc wyjechałem i praktycznie odciąłem się od kraju, bo żeby porozmawiać przez telefon, trzeba było czekać dwa dni. Zamawiałeś rozmowę, potem musiałeś być w domu i czuwać. Telefon w końcu dzwonił i było: „Proszę czekać, rozmowa będzie kontrolowana” i dopiero: „Łączę… Warszawa… Paryż…”. W Paryżu wylądowałem w trudnej międzynarodowej szkole, potem już we francuskiej. Byłem dzieckiem zza żelaznej kurtyny i przez pierwszy okres kolegowałem się z chłopakiem z ówczesnej Jugosławii. Byliśmy jedynymi Słowianami, którzy kumali, co to jest socjalizm; podobały nam się małe żołnierzyki w sklepach. Reszta to była odjechana młodzież zachodnia, różne kultury, kompletnie inny świat. Dopiero po dwóch latach zakolegowałem się z Francuzami. W szkole głównie uczyłem się tak jak w życiu, na błędach. Zawsze miałem cienkie stopnie, ale wyznaczyłem sobie jedno najważniejsze w życiu zadanie – nie kiblować. Sprytem prześlizgiwałem się przez szkołę. Ojciec o połowie rzeczy nie wiedział, a jak już do niego dotarło, że ze mną cienko, to było i tak za późno. Musiałem sam odkręcać różne rzeczy, więc umiałem ściemnić wszystko włącznie z jego podpisem. (śmiech). Polecamy też: Jan Peszek szczerze o małżeństwie, alkoholizmie i ojcostwie, które go ocaliło
Andrzej Żuławski nie znosił poprawności. Jedni widzieli w nim geniusza i wizjonera, inni – tyrana
Jaki był Andrzej Żuławski? Robił filmy z poczuciem pełnej wolności, nie bacząc na oceny. Dzięki temu pozbywał się koszmarów, które mogły się w nim zagnieździć. Nie znosił poprawności. Atakował i był atakowany. Kochał i cierpiał katusze odrzucenia. „Gdyby jednak porównać życie do przygody, to mógłbym ją uznać za udaną” - mówił Andrzej Żuławski, jeden z najwybitniejszych polskich twórców. Miał wielki apetyt na życie. Odszedł niedawno. O kontrowersyjnym artyście pisze Elżbieta Pawełek. Przegrał z rakiem. Kilka dni przed śmiercią jego syn Xawery poinformował, że stan 75-letniego ojca jest bardzo ciężki. Był krnąbrny i niepokorny do końca. „Nie jestem aniołem”, mówił. Swego czasu wsławił się incydentem w studiu telewizyjnym. Nazwany przez dziennikarza kabotynem, oddał mu natychmiast: „Mógłbym pana strzelić w pysk, ale takich rzeczy nie powinno się pokazywać na wizji”. Ostentacyjnie wyszedł i już nie wrócił. Kontrowersyjny sukces Żuławskiego To było po tym, jak po 20 latach wrócił z Francji. Wyjechał tam po zatrzymaniu przez polską cenzurę jego filmu „Diabeł”. W Paryżu odniósł sukces. Chociaż bardzo tego słowa nie lubił. Dowiadywał się od ludzi, że robi karierę, bo sam nie myślał takimi kategoriami. W tym, co robił, mówił, pragnął pozostać sobą. Żeby nie istniała różnica między Żuławskim, który kręci filmy, Żuławskim, który pisze książki, a Żuławskim zwykłym facetem. Pierwszym filmem, który powstał we Francji, był obraz z Romy Schneider „Najważniejsze to kochać”. W 1981 roku nakręcił „Opętanie” z Isabelle Adjani, uważane przez wielu za najwybitniejsze dzieło w jego dorobku. Potem jeszcze były: „Kobieta publiczna”, „Błękitna nuta”, „Borys Godunow” i „Wierność” z Sophie Marceau w roli głównej. Za swoje filmy otrzymał 64 nagrody, w tym dwa Cezary (francuski odpowiednik Oscara). Najcenniejszą była jednak dla niego nagroda Muzeum Kinematografii w Łodzi, którą postawił w pokoju rodziców w Warszawie. Nazywała się Artur, dostał ją za film „Na srebrnym globie”, który wcześniej przeleżał na półkach 10 lat. „To było wzruszające spotkanie, jak ze skrzywdzonym dzieckiem”, wyznał po obejrzeniu taśm. Andrzej Żuławski wszystkie swoje filmy zrobił o kobietach. Wydawały mu się ciekawsze, bardziej tajemnicze od mężczyzn. Korzenie Żuławskiego Nigdy nie starał się o francuskie obywatelstwo, nie zmienił nazwiska na Andre Zulawsky. W Polsce czuł się najlepiej. „Gdzie są moje korzenie? One są zanurzone w niebycie polskim. To pojęcie bardziej duchowe niż geograficzne”. Męczyły go demony przeszłości. Urodził się 22 listopada 1940 roku we Lwowie jako obywatel sowiecki Andriej Mirosławowicz Żuławski. Kiedy skończyła się okupacja sowiecka, zaczęła się niemiecka. Młodsza siostra zmarła z głodu i zimna w 1944. Matka ważyła w tym czasie niewiele ponad 40 kilogramów i razem z jego ojcem walczyła w AK. Z okien domu jako czterolatek widział egzekucje dokonywane przez Niemców na skarpie obok cmentarza. Do 16. roku życia nie potrafił potem zasnąć bez zapalonego światła. Pod koniec wojny spadła na dom bomba, nie wybuchła. Po tych przeżyciach oko zaczęło mu się zapadać w głąb czaszki. Do końca życia prześladowały go wojenne obrazy. Rodzinny dom dał mu jednak silne oparcie. Z ojcem, Mirosławem Żuławskim, znakomitym pisarzem i dyplomatą, łączyła go głęboka przyjaźń, choć nieraz się ostro ścierali. Matce zawdzięczał znajomość przyrody, bo nauczyła go rozróżniać rośliny i zioła. „Miałem szczęście żyć tam (we Fromont pod Paryżem, przyp. red.) z kobietami, które kochały kwiaty. Pamiętam krzewy bzu, pnącza passiflory, malwy, irysy, róże”, powie po latach, opisując z czułością tamtejsze klimaty. „Wokół pachniało trawami, zbożami, ziołami. Obserwowaliśmy piękne zachody słońca, a wieczorami było oglądanie z leżaków gwiazd”. Babci kinomance, dawnej dyrektorce szkoły pod Lwowem, przysiągł, że zostanie reżyserem. Każdego popołudnia, po niedzielnej mszy, szedł z nią do kina. Wychodził z rozpaloną głową. Zapytany po latach, jakie filmy lubi, mówił: „Takie, po których wychodzę z gorączką – ręce mi się trzęsą, nogi uginają, ale nie wiem dlaczego”. I takie filmy chciał robić. Krytycy filmowi mieli z Żuławskim „pod górkę”. O jego filmach, z których większość została nakręcona za granicą i była prawie nieznana w Polsce, pisali, że są kwintesencją manieryzmu, brzydoty, gwałtu. Autor budzących skrajne emocje obrazów, takich jak debiutancka „Trzecia część nocy” czy dojrzałe „Opętanie”, gdzie można było zobaczyć kopulującą z ośmiornicą Isabelle Adjani, odrzucał najmniejszą krytykę. Nudziła go poprawność, cenił dociekliwość. „Ja lubię wyciągać ciemne strony, podczas gdy inni widzą tylko jasne. Ja walę kupę, a te muchy (o krytykach, przyp. red.) po niej chodzą i się nią żywią, bo się im płaci”. Z muchami nie przystoi się spierać artyście. „Wybitnie inteligentny erudyta o złośliwym, okrutnym, ale i błyskotliwym poczuciu humoru łączył w sobie pragnienie bycia awangardzistą ze staromodnym modelem inteligenta”, powiedział o Żuławskim Tomasz Raczek. „Zamiast piękna i liryzmu szukał seksualnych fantazji obnażających zwierzęcą stronę miłości. Pociągała go krew, fizjologia, dzikość pożądania”, pisał Janusz Wróblewski w „Polityce”. Niektórzy posunęli się dalej, nazywając Żuławskiego Dostojewskim znad Wisły, któremu, z racji nieobliczalnych pomysłów i apodyktycznego charakteru, nie warto dawać pieniędzy na kolejne produkcje. Sophie Marceau miała 18 lat, gdy związała się z 45-letnim Żuławskim. Był jej mistrzem, przewodnikiem po życiu i sztuce. Związek przetrwał 16 lat. Żuławskiego eksperymenty z duszą Wypracował własny styl pracy z ekipą. Jedni widzieli w nim geniusza i wizjonera, inni – tyrana. Zmuszał aktorów do zrzucania masek, przekraczania granic, eksperymentował z ich… duszą. Krążyły legendy o stosowanych przez niego czarach i wudu. Zresztą Żuławski sam się kiedyś do tego przyznał w wywiadzie z Romanem Praszyńskim: „Tak się robi z aktorami. Gdy kręciłem »Szamankę«, przyprowadziłem czarownicę, która zajęła się Iwoną Petry. Dziewczyna miała skomplikowany życiorys i trzeba było ten węzeł w niej rozwiązać. Albo 30 lat na kanapie, albo dwa poważne seanse, w których ona wywala z siebie wszystko. Zdemolowała pokój w Bristolu, bo nagle wyszło z niej całe dzieciństwo, cały gniew. Dzięki temu weszła w film jako człowiek wolny, który robi coś lub nie i wie dlaczego”. Iwona Petry, grająca tytułową rolę w tym filmie, przypłaciła to głębokim urazem psychicznym, wymagającym kilkuletniej terapii. Potrafił zadzwonić do niej o szóstej rano z pretensjami, że źle wyszła na planie. Pajacyka, którego mu podarowała z sympatii, rozpruł i powiesił na ścianie. Valérie Kaprisky, która zagrała w jego „Kobiecie publicznej”, z kolei opowiadała, że reżyser, nie licząc się z psychologią postaci, żądał od niej wypowiadania tekstu z taką intensywnością, jakby chciała umierającego kochanka powstrzymać od zapadnięcia w śpiączkę. „Był egocentrykiem i prowokatorem. Nie wahał się gwałcić naszych przyzwyczajeń, ale i uczuć bliskich sobie ludzi, szczególnie kobiet. Pociągał je i odpychał. Wynosił i krzywdził”, powiedział Tomasz Raczek. Z drugiej strony kilka wybitnych aktorek, jak Małgorzata Braunek, Romy Schneider, Isabelle Adjani i Sophie Marceau, właśnie u niego zagrało swoje życiowe role. Robił filmy o tym, co go torturowało, jak sam mówił, a kobiety służyły mu za medium. „Spośród aktorek chyba najbardziej kochałem Małgorzatę Braunek”, wyznał. „Nie była to z moich aktorek aktorka najwybitniejsza (…), ale miała blask. Czy był to blask urody, blask młodości, blask ambicji? Czy trochę wszystko razem plus misterium blasku jakby od Boga danego, w którym wydaje się nam, że lepiej widzimy tajemnice serca ludzkiego i delikatność losów?”. Małgorzata Braunek, żona reżysera przez pięć lat, zapamiętała, że lubował się w napięciach. Wszystko musiało być na planie histeryczne, na najwyższych obrotach, inaczej szybko się nudził. Jeżeli coś robił, oddawał się temu totalnie. I tego samego wymagał od innych. Awantura zawsze wisiała na włosku. Do tego miał niewyparzony język. Bogusława Lindę (zagrał u niego w „Szamance”) nazwał zdolną małpą, która dostała za dużo bananów. Aktor śmiertelnie się na niego obraził. Żuławski pytany, czy nie poszło przypadkiem o to, że na planie spotkało się dwóch najbardziej charyzmatycznych gości w polskim kinie, wyjaśnił: „Boguś przez 30 dni zdjęciowych nie nauczył się ani razu dialogów. Widziałem, że czyta je ze ściany”. Z najstarszym synem, Xawerym, pozostawał w dobrych relacjach. „Staram się być ojcem, jak tylko potrafię”, Kobiety Andrzeja Żuławskiego Wszystkie swoje filmy zrobił o kobietach. Gdyby ich bohaterami byli mężczyźni, miałby wrażenie, że patrzy w lustro i widzi własny pępek. Kobiety wydawały mu się ciekawsze, bardziej tajemnicze od mężczyzn. Dużo się od nich uczył. To była dla niego, poczynając od jego matki, jak mówił, niewyczerpana działka. Miał trzech synów, każdego z inną kobietą. Xawery, najstarszy, syn Małgorzaty Braunek, został reżyserem. Żuławski pisał w opublikowanych listach: „Staram się być ojcem, jak tylko potrafię, a jeśli Xawer potrzebuje czegoś innego, no to pies mu mordę lizał”. Miał duży wpływ na syna i, jak mówił, dobre z nim relacje. Ignac jest owocem związku z plastyczką Hanną Wolską, która po rozstaniu z reżyserem (nazywała go schizofrenikiem) w połowie lat 80. spakowała się i wyjechała do Stanów wraz z dzieckiem. Vincent to z kolei owoc związku z młodziutką, ale już znaną Sophie Marceau. Żuławski przyjął narodziny syna z radością: „Człowiek wie, że niewiele mu zostało, więc większą uwagę zwraca na to, co jest. Małe dziecko w moim wieku to dar od Boga”. Sophie, dwa razy wybrana najpiękniejszą kobietą świata, zagrała u niego w „Narwanej miłości”. Była 18-latką bez matury, on zaś dojrzałym, świetnie wykształconym 45-latkiem, mającym za sobą studia na Sorbonie i skończoną szkołę filmową we Francji. Został jej mistrzem, przewodnikiem po życiu i sztuce. Związek przetrwał 16 lat, przechodząc głębokie kryzysy. Uchodził za kolekcjonera pięknych kobiet, ale rozstania z nimi mocno przeżywał. Zresztą, jak mówił, szczęście nie może się stać obowiązkiem człowieka. Tylko w Konstytucji Stanów Zjednoczonych jest napisane, że człowiek ma być szczęśliwy. Trudno mu było trafić na kobietę, która by go nie nudziła. Która po paru godzinach,by go nie męczyła. Nie chciał okazywać irytacji. Wolał, żeby kontakty były kilkugodzinne, a nie całodobowe. „Etap wielkich miłości jest już za mną”, przyznał. „Gdyby jednak porównać życie do przygody, to mógłbym ją uznać za udaną. Był okres zdobywania, refleksji, nasycania się gąbki, a potem naciskania jej po to, by coś z siebie dać też innym”. Czym dla niego jest śmierć, czym miłość? Gruntownie wykształcony, pochodzący z wybitnie inteligenckiej rodziny, w której było wielu nieprzeciętnie utalentowanych pisarzy i malarzy, nieraz dawał do zrozumienia, że należy do innego, lepszego świata. Gardził środowiskiem filmowym. Kieślowskiego, Holland, Kutza nazywał „mistrzami kiczu i bezstylowości”. „Katynia” Wajdy, któremu niegdyś asystował przy filmach, nawet nie obejrzał, bo nic dobrego nie spodziewał się po tym filmie. Dostało się nawet Miłoszowi za to, że mistyfikuje rzeczywistość, i samemu Janowi Pawłowi II: „Mnie papież niczego nie nauczył. Może tylko tego, jak nie powinno się umierać”. Nie znosił próżni wokół siebie. Najpierw udzielił wywiadu rzeki zatytułowanego „Ostatnie słowo”, w którym nie zostawił suchej nitki na ludziach z branży filmowej. Kolejnymi książkami wypowiadał wojnę całemu światu. I niestety, wojnę tę przegrał z kretesem. Po pierwsze, książki nie sprzedawały się, po drugie, trącane przez niego autorytety zaczęły traktować go jako nieszkodliwego wariata. On sam coraz głębiej zaszywał się w swojej samotni w Starej Miłosnej, otoczony zdjęciami swoich kobiet i dzieci. Lubił cytować wielkich: „Faulkner powiedział kiedyś, że ciągle opowiadamy te same historie, a zmienia się tylko kostium. I to prawda. Ciągle nie wiemy, czym jest śmierć, czym jest miłość. W świecie zachodzą zmiany, mamy internet i inne wynalazki, ale sumienie ludzkie pozostaje takie samo. I serce też zawsze jest tak samo piękne i tak samo robaczywe”. Czy pod koniec złagodniał, pogodził się ze światem? Ze światem nie do końca, raczej z przemijaniem. „Wierzę, że życie jest pociągiem, który jedzie stale w jednym i tym samym kierunku, a my przesiadamy się z wagonu dzieciństwa do wagonu młodości, dojrzałości, starości, aż na samym końcu dochodzimy do wlokącego się wagonu z trumną”. Na temat momentu śmierci nie chciał spekulować, jak to będzie. „Doświadczyłem kilku sytuacji, w których byłem absolutnie pewny, że to jest koniec. I w żadnej z nich życie nie przedefilowało mi przed oczyma. Ogarniała mnie wtedy pustota, lodowata obcość wszechrzeczy”. Nie wierzył w kościół, nie wierzył w cuda. Ale zastanawiał się czasami, dlaczego jest raczej coś niż nic. I dopuszczał, że istnieje coś więcej niźli to, co widoczne. „Einstein, patrząc w niebo, powiedział podobno: »To musi mieć, kurwa, jakiś sens«”. Sam jednak powtarzał za Brzechwą: „I sens nie ma sensu”. Tekst Elżbieta Pawełek, Viva 4/2016 Andrzej Żuławski zmarł 17 lutego 2016 roku. Jego ostatni film „Kosmos” jeszcze nie doczekał się polskiej premiery. Polecamy też: "Ważne jest mieć poczucie, że nie zmarnowałem ani jednego roku" Andrzej Żuławski w wywiadzie dla VIVY!