Władysław Szpilman na pierwszym miejscu zawsze stawiał rodzinę. Młodszy z synów poszedł w jego ślady
"Muzyka mojego taty ukształtowała moją osobowość" — mówił Andrzej Szpilman
W tym roku mijają 24 lata od śmierci Władysława Szpilmana. Wybitny kompozytor każdą wolną chwilę poświęcał się muzyce, lecz to rodzina była dla niego najważniejsza. Przez życie szedł u boku ukochanej Haliny Grzecznarowskiej, a równocześnie matki dwójki swoich synów: Andrzeja i Krzysztofa. Później tylko jeden z nich poszedł w jego ślady. "Muzyka mojego taty ukształtowała moją osobowość" — opowiadał Andrzej Szpilman w jednym z wywiadów. [Ostatnia publikacja na VUŻ-u 05.07.2024 r.] Władysław Szpilman przeżył piekło wojny. Jak potem potoczyło się życie artysty? Jego życie zostało splamione koszmarem wojny. Tuż przed nią był już cenionym muzykiem, kompozytorem i radiowcem. Cudem przeżył transport z Umschlagplatzu — udało mu się uciec przed śmiercią, lecz jego rodzina nie miała tyle szczęścia. Władysław Szpilman jednego dnia stracił rodziców, brata i siostrę. Schronienie znalazł po aryjskiej stronie w Warszawie. Wspierało go wielu ludzi, lecz w czasie Powstania został sam w spalonej kamienicy. Muzyk był na granicy życia i śmierci, a jego los odmienił się jesienią 1944 roku. Rok później Szpilman wrócił do pracy w polskim radio, a w 1948 roku w Krynicy poznał swoją przyszłą małżonkę. Władysław Szpilman z żoną Haliną "Był wesoły, dowcipny; inaczej wyobrażałam sobie człowieka, który tyle przeżył" — przyznała po latach Halina, która okazała się jedyną i największą miłością kompozytora. Rzadko rozmawiali o przeszłości, on zaś chciał żyć pełnią życia. Pobrali się dwa lata później, a tuż po ślubie na świat przyszedł ich pierwszy syn, Krzysztof Szpilman. CZYTAJ TAKŻE: Adam Słodowy powiedział: „Zrób to sam” i został najpopularniejszym majsterkowiczem w telewizji Pięć lat później Halina urodziła drugiego syna, Andrzeja. On jedyny z ich dwójki poszedł w ślady znanego ojca. Dom rodzinny od zawsze był przepełniony muzyką. "Pamiętam ojca zawsze ćwiczącego na fortepianie i zajętego muzyką. Mama dużo pracowała, więc nie była z nami zawsze i dlatego mieliśmy pomoc domową, która dbała o podstawowe rzeczy i opiekowała się domem. Najważniejsze były dla nas weekendy, które spędzaliśmy razem. Chodziliśmy na spacery, do kina czy kawiarni na placu Trzech Krzyży. Byliśmy bardzo blisko siebie" — wspominał w wywiadzie dla Faktu. Czytaj również: Maria Skłodowska-Curie i jej mąż Piotr spędzili razem 11 lat. Rozdzieliła ich jego tragiczna śmierć <iframe allow="autoplay; clipboard-write; encrypted-media; picture-in-picture; web-share" allowfullscreen="true" frameborder="0" height="616" scrolling="no" src="https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fszpilman.andrzej%2Fposts%2Fpfbid07WG5wRsCscjB4T2WMVcbQaXh6PkQ61VXrNtw8DQQapC1CJ8STjnvJerZv6Bbiu31l&show_text=true&width=500" style="border:none;overflow:hidden" width="500"> Władysław Szpilman wychował dwóch synów. Jakim był ojcem i jak wyglądała jego relacja z dziećmi? Kompozytor nie był obojętny na potrzeby synów, lecz nie zaglądał im do zeszytów. Dbał jednak o to, aby w domu niczego nie brakowało, i pomimo grafiku pełnego zajęć z radością poświęcał najbliższym każdą wolną chwilę. "Nie miał swojej rodziny, więc ta nowa, którą założył, pozwalała mu myślę oderwać myśli o swojej stracie" — mówił Andrzej Szpilman. "Ojciec miał czasami okresy nawrotów depresji. Mogło to być związane np. z pogodą, która w nim coś pobudzała. Gdy było bardzo gorąco, nie pił, przypominały mu się czasy wojenne, trochę się wtedy zamykał. Ale nie mogę powiedzieć, że to odczuwaliśmy często". Czytaj również: Jeden był aktorem, drugi reżyserem. Żył w cieniu brata, ale nie miał o to żalu. Nieznana historia braci Tadeusza i Jana Łomnickich <iframe allow="autoplay; clipboard-write; encrypted-media; picture-in-picture; web-share" allowfullscreen="true" frameborder="0" height="498" scrolling="no" src="https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fszpilman.andrzej%2Fposts%2Fpfbid02HYtujSUgHqWDgJpAvJMjCZ7pnKVtj2vu1Q9Jbuo47JYL1sGzYJBxQfZVuiEy1e3cl&show_text=false&width=500" style="border:none;overflow:hidden" width="500"> Z ukochaną Haliną tworzył zaś wzorowe małżeństwo. Mieli razem wspaniałe życie i kochali siebie i dzieci do samego końca. "Do końca bardzo dobrze się rozumieli i bardzo się kochali. Byli świetnie dobrani. Ojciec był kochającym ojcem i mężem, a ona matką i żoną. Na pewno mama mu imponowała. Dużo pracowała, bo była lekarzem, autorytetem, społecznikiem. Poza tym naukowcem. Nie była tylko żoną przy mężu", wspominał czule młodszy z ich synów. SPRAWDŹ RÓWNIEŻ: Teresa Lipowska myślała, że nigdy nie zostanie matką. Gdy była już na skraju, wydarzył się cud Choć byli dla niego najważniejsi, Władysław Szpilman nie był skory do rzucania komplementów na prawo i lewo. Nie musiał tego robić codziennie — wystarczyło poczucie, że ich kocha i docenia. Synom przekazał najważniejsze nauki życiowe, motywował do pokory i ciężkiej pracy. Dzięki niemu Andrzej Szpilman osiągnął sukces na paru płaszczyznach, nie tylko tej muzycznej. "Gdyby nie moja ciężka praca, którą wpajano mi od młodych lat, nie umiałbym pięciu języków. Nauczyłem się też architektury domu, budowania, naprawiania sprzętów, pisałem piosenki, produkowałem płyty i zostałem dentystą" — mówił Faktowi. Oraz dodał: "Muzyka mojego taty ukształtowała moją osobowość". Andrzej Szpilman, 8.04.2002 Władysław Szpilman, 1998
Halinę i Władysława Szpilmanów dzieliło pokolenie, przeżyli razem 50 lat. Tylko raz wyznał jej miłość wprost
Jakie tajemnice skrywał wybitny kompozytor?
Poznali się w Krynicy w 1948 roku. Czy coś zapowiadało to, że spędzą ze sobą całe życie? Raczej nie. Dla niej był to po prostu wypad z koleżanką, przy okazji odwiedziła mamę, która przebywała w jednym z sanatoriów. Halina spotkała Władysława w trakcie jednej z górskich wędrówek. On był nią od początku mocno zainteresowany, ale brakowało mu odwagi, by do niej podejść i zacząć rozmowę. Ale gdy rok później zjawiła się w tym samym miejscu za namową ojca (nalegał, by przyjechała „do wód”), to właśnie Władysław Szpilman był pierwszą osobą, która stanęła po przyjeździe na jej drodze. Mimo że czytała jego biograficzną książkę „Śmierć miasta”, na podstawie której Roman Polański nakręcił później filmu „Pianista”, w pierwszej chwili nie rozpoznała w nim autora tego dzieła. Tak rodziło się uczucie Haliny i Władysława Szpilmanów... [Ostatnia publikacja na VUŻ-u i Viva Historie 05.12.2024 r.] Władysław Szpilman: dorastanie, kariera Był pełen życia, zabawny, dużo żartował. Zostali sobie przedstawieni, on wiedział od razu, że to jest kobieta, z którą chciałby się ożenić i zbudować dom. Halina miała wtedy 21 lat, była studentką medycyny. I na początku nie planowała ślubu, choć Władysław bardzo o to zabiegał. W rozmowie z „Wysokimi Obcasami” wspominała: „Prosił znajomych muzyków, którzy przyjeżdżali do Krakowa na koncerty, by kupowali mi kwiaty. Panowie byli praktyczni i oszczędni, uważali, że najlepszy będzie kwiat w doniczce. Miałam więc całą serię fiołków alpejskich”. To nie musiało się udać, bo jednak dzieliło ich niemal pokolenie, mieli różne historie i drogi. Historia Władysława Szpilmana (ur. 1911) jest znana, choćby z „Pianisty” Polańskiego. Dość przypomnieć, że Szpilman - już przed wojną był cenionym muzykiem, kompozytorem, radiowcem. 23 września 1939 roku zagrał w radio, w ostatniej audycji na żywo recital utworów Chopina. Potem koncertował w getcie w kawiarni „Sztuka”, na ulicy Leszno. W czasie wojny stracił w Treblince wszystkich bliskich - rodziców, którzy byli muzykami, brata i siostrę. Do transportu wzięto ich z Umschlagplatzu. Jemu udało się uciec. „Ja nigdy nie byłem w Treblince i nie będę, bo by mi serce pękło”, mówił po wojnie. Ukrywał się po aryjskiej stronie w Warszawie, w czym pomagało mu wielu ludzi, m.in aktor Janusz Bogucki, dyrygent Czesław Lewicki. Przyjaźnili się potem przez całe życie. W czasie Powstania został sam, w spalonej kamienicy przy Al. Niepodległości 223. Był na granicy życia i śmierci, odcięty od jakiejkolwiek pomocy. Jesienią 1944 roku znalazł go tam oficer Wermachtu Wilm Hosenfeld, i uratował przynosząc mu jedzenie. Czytaj też: Kobiety mdlały na jego widok. Po rozstaniu z Anną Nowak-Ibisz nigdy nie związał się z nikim na stałe <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/48/2024/07/imgoZxlL8-87b8235.jpg" width="2048" height="1318" alt="Warszawa, 1946.08. Kompozytor, pianista W³adys³aw Szpilman w siedzibie rozg³oni Polskiego Radia w Alejach Ujazdowskich 31, w pa³acu Ró¿y Czetwertyñskiej. ps/meg PAP/Stanis³aw D¹browiecki Warsaw, Aug. 1946. Pianist Wladyslaw Szpilman in the Polish Radio Studios in Ujazdowskie Avenues. ps/meg PAP/Stanislaw Dabrowiecki" title="Studio nagraniowe Polskiego Radia" /> Po wojnie Szpilman próbował pomóc Hosenfeldowi, który trafił do radzieckiej niewoli, potem do obozu pracy. Ale nie udało się, nie miał takich możliwości. Wybawiciel pianisty zmarł w 1952 roku. Gdy już po „Odwilży" wyjechał koncertować m.in. do Niemiec, na spotkanie z nim przyszła cała rodzina Hosenfelda. Po 1945 roku Szpilman wrócił do pracy w polskim radio. Koncertował, skomponował wiele przebojów (m.in znaną piosenkę Ireny Santor „Tych lat nie odda nikt” czy „Jutro będzie dobry dzień” Heleny Majdaniec). Wymyślił festiwal w Sopocie i Czesławę Gospodarek, którą wylansował jako… Violettę Villas. „Był wesoły, dowcipny; inaczej wyobrażałam sobie człowieka, który tyle przeżył” – przyznawała Halina po latach. Rzadko rozmawiała z mężem o przeszłości, tak, by straszliwy dramat – o ile to możliwe – w jak najmniejszym stopniu obciążał ich życie. Mówiła też, że Szpilman chciał żyć pełnią życia. „Jako lekarz spotykam się z różnymi ludźmi. Widzę, jak trauma jednych powala, innych aktywizuje, jeszcze inni znoszą wszystko ze stoickim spokojem”. Kim była żona Władysława Szpilmana? Halina Szpilman (ur. 1928) była córką przedwojennego prezydenta Radomia i działacza PPS – Józefa Grzecznarowskiego. W młodości kolegi Józefa Piłsudskiego. Grzecznarowski był rewolucjonistą, ale też walczył o wolną Polskę, za co jeszcze przed wojną dostał „Krzyż Niepodległości z mieczami”. W czasie wojny był więźniem obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen, cudem przeżył tzw. marsz śmierci. Halina Szpilmanowa wspominała, że znała uczucie lęku i traumy, bo pamiętała jak Niemcy zabierali jej ojca, w 1939 roku. Przez lata dźwięk podkutych butów żołnierskich budził w niej lęk. Ale była to jednak inna trauma i inny lęk. Po wojnie jej ojciec był wykluczony przez komunistów, próbowano go nawet oskarżać o szpiegostwo, ale w końcu dali mu spokój. To ojciec namówił ją na studia medyczne. Powiedział, że lekarz wszędzie sobie da radę. Została cenioną lekarką, świetną diagnostką, pracowała przez lata w warszawskim Instytucie Hematologii, była uwielbiana przez pacjentów. Czytaj także: Władysław Szpilman - legendarny pianista. Dlaczego próbowano go zniesławić? Halina i Władysław Szpilman: historia miłości Ślub wzięli w czerwcu 1950 roku, rok później w maju urodził się ich pierwszy syn Krzysztof. Już po studiach Halina urodziła młodszego syna Andrzeja. Po ślubie przeniosła się z Krakowa do Warszawy, zamieszkali razem w małym mieszkanku, gdzie wszystko działo się w pokoju z kuchnią. Stale przychodzili goście, m.in. wielcy muzycy jak Witold Lutosławski czy Grażyna Bacewicz. Halina, dużo młodsza, krępowała się na początku, by mówić im „na Ty”. Przychodzili koledzy męża i ćwiczyli ze Szpilmanem przed nagraniami. Halina uczyła się do egzaminów, a drugą ręką wydawała kolacje i pielęgnowała małego synka. Stale ktoś u nich nocował, stale był ruch. Potem dostali większe mieszkanie. Szpilman żył muzyką, w mieszkaniu stał jego ukochany fortepian firmy Steinway & Sons. Grał na nim, pisał piosenki – w sumie napisał ich 500. Codziennie rano siadał do fortepianu i do południa ćwiczył. Ich synowie wychowali się przy dźwiękach muzyki. Władysław i Halina Szpilmanowie: życie rodzinne Władysław był świetnym ojcem, choć czasem trochę z głową w chmurach. Kiedyś Halina wysłała go, by pobiegł do szpitala dziecięcego po lekarza do synka. U dziecka rozpoznano wtedy wadę serca, trzeba go było zbadać. Ale Szpilman po drodze spotkał znajomego muzyka, który fascynował się astrologią. I wywróżył. „Mąż wraca i mówi: ”. Cóż, w dosadnych słowach wyjaśniłam, co myślę o astrologii” (cytuję za „Wysokimi Obcasami”). W końcu przyszedł lekarz, który w tym muzycznym hałasie zbadał małego i powiedział: „Dziecko ogłuchnie, pani zwariuje, ale wady nie ma”. Synowie w dzieciństwie nie rozmawiali z ojcem za dużo o przeszłości, choć przeczytali jego książkę „Śmierć miasta”. Dziwili się tylko, że po jednej stronie są dziadkowie i zdjęcia i cała historia rodziny, a po drugiej stronie nie ma nic. Pytana przez Lilianę Śnieg-Czaplewską w rozmowie dla „Vivy!” jakim byli małżeństwem, Halina Szpilmanowa mówiła: „Wystarczająco dobrym, jeżeli wytrzymaliśmy ze sobą bez większych problemów 50 lat”. Wspominała też, że Szpilman nie był przesadnie wylewny w uczuciach. Kiedyś wyznał jej: „Wiesz co, muszę ci powiedzieć, że cię coraz bardziej kocham”, i to było prawie wszystko z wielkich wyznań na 50 lat związku. Choć w listach pisał też, że ma „nadzwyczajną żonę, Polkę i cudowną rodzinę”. Byli trochę dwoma światami, które dobrze się uzupełniały. Szanowali swoje pasje. „Mąż bardzo dużo koncertował na świecie, to były czasy PAGART-u. Ja w kasie chorych miałam tłumy pacjentów. Zabawne, że mąż się bardzo pasjonował medycyną, niejednokrotnie udzielał porad moim znajomym. A na serio, ciągnął do domu z każdego tournée. Ten fotel, na którym pani siedzi, musiał stać w tym samym miejscu. Żadnych zmian, żadnego przestawiania mebli bez jego wiedzy. Był szalenie związany z domem, liczyła się przede wszystkim rodzina,” opowiadała w Lilianie Śnieg-Czaplewskiej w „Vivie!”. Władysław Szpilman: dzieci Ich życie nie było idylliczne i spokojne. W 1963 roku grupa kompozytorów, napisała donos na Szpilmana do KC, że propaguje muzykę amerykańską i że tępi kompozytorów polskich. Uważali, że byli przez niego poszkodowani. Był wówczas redaktorem działu muzyki rozrywkowej w Polskim Radiu. Odszedł stamtąd stworzył Kwintet Warszawski, zajął się wyłącznie muzyką. Mieli wiele razu kłopoty z paszportem, m.in. w 1968 roku. szpilmana oskarżano o szpiegowanie na rzecz Izraela. Wielu ludzi dziwiło się, że nie wyjechał z Warszawy, gdzie stracił całą rodzinę, ale on czuł się dobrze tylko tu. Halina Szpilman opowiadała, że zawsze z koncertów chciał wracać szybko do domu, nawet jak mógł gdzieś zostać dłużej i pozwiedzać. „Był we Francji, gdy zaczęto mówić o stanie wojennym. Mógł zostać, ale nie wyobrażał sobie, aby w takim momencie być odciętym od domu”, wspominała Halina Szpilman. Za granicą zostali za to ich synowie. Krzysztof mieszka w Japonii, „skończył filozofię w Leeds, japonistykę w Londynie z najwyższym odznaczeniem, zrobił doktorat na Yale”. Ma żonę Japonkę. Młodszy Andrzej jest dentystą, mieszka w Szwajcarii, uczył się muzyki, komponował, pisał piosenki dla Hanny Banaszak, napisał też tekst słynnej „Gandzi” (w legalnej wersji „Andzi”) dla Oddziału Zamkniętego. Jego dzieci, dzisiaj już dorosłe, pięknie śpiewały piosenki dziadka, kultywują jego tradycję. Zobacz też: Są nierozłączni od ponad 40 lat. Jacek Cygan wiele zawdzięcza ukochanej żonie Ewie Władysław Szpilman: zniesławienie Kiedy Roman Polański sfilmował „Pianistę” w 2002 roku, Szpilman nie żył już od dwóch lat. „Uważam, że zmarł w wyniku błędu lekarskiego, podczas pobytu w szpitalu wprowadzono mu infekcję. Dla nas to był szok. Bo przed całą tą historią w ogóle nie chorował”, mówiła w jednej z rozmów Halina Szpilman. Ale ona sama po premierze filmu zaczęła kolejny rozdział życia, została żoną „Pianisty". Była nawet trochę zdziwiona, że wszyscy ją tylko tak rozpoznają, choć przez tyle lat jest lekarzem. Potem, po 2010 roku, zaczęła się głośna sprawa związana z książką Agaty Tuszyńskiej „Oskarżona Wiera Gran”, pisarka przytoczyła w niej słowa Wiery Gran – popularnej piosenkarki – że Szpilman był policjantem w Getcie, co Wiera miała widzieć na własne oczy. Halina i jej syn Andrzej wytoczyli proces o naruszenie dóbr osobistych i żądali usunięcia tego fragmentu z książki. Po kilku latach procesowania się, sąd nakazał autorce książki przeproszenie rodziny Szpilmana. Wiera Gran cierpiała na manię prześladowczą, dowodów na kolaborację muzyka nie było, poza oskarżeniem piosenkarki. Władysław Bartoszewski uważał, że gdyby ktoś taki jak Szpilman był policjantem w getcie, to byłaby to powszechnie znana sprawa. Niezależnie od pytań, czy tego rodzaju cenzura powinna mieć zastosowanie w biografiach, dla Haliny Szpilmanowej to musiało być straszne przeżycie. „(...) Dzwonią ludzie z informacjami, cytatami z książki, które godzą w dobre imię mojego męża, szkalują jego pamięć, niszczą mój spokój. Kto za tym stoi?”, pytała wtedy w wielu wywiadach, jakich udzieliła. Na pewno nie przewidywała, że będzie musiała staczać takie bitwy o dobre imię męża. Zmarła w 2020 roku w wieku 92 lat. Syn Haliny i Władysława Szpilmanów, Andrzej, wspominał ojca: „Człowiek, którego się kocha, nie musi mówić, nie musi pracować, nie musi działać. Wystarczy, żeby był. I tego mi brakuje, tak samo w przypadku mamy”.
Władysław Szpilman - legendarny pianista. Dlaczego próbowano go zniesławić?
Dziś 80. rocznica wybuchu powstania w getcie warszawskim
Wybitny polski pianista i kompozytor żydowskiego pochodzenia. Za sprawą jego twórczości światło dzienne ujrzało ponad 500 utworów. To on był twórcą kultowego sygnału dźwiękowego Polskiej Kroniki Filmowej, a także pomysłodawcą festiwalu muzycznego w Sopocie. Co więcej, przypisuje mu się odkrycie talentu równie sławnej Violetty Villas. Jego historia poruszyła miliony na całym świecie. Dramatyczne przeżycia artysty z czasów II wojny światowej na duży ekran przeniósł Roman Polański. Film Pianista z 2002 roku nagrodzony został aż trzema Oscarami. Według niektórych, znakomity życiorys Władysława Szpilmana zawiera jednak także mroczny sekret. Wszystko za sprawą piosenkarki, zwanej często polską Edith Piaf. Wiera Gran wysnuła niegdyś poważne oskarżenia wobec kompozytora, które po latach wzburzyły opinię publiczną wraz z premierą jej biografii. Kontrowersyjny spór rozstrzygnięto dopiero w sądzie. Dlaczego próbowano zniesławić legendarnego pianistę? Dziś 80. rocznica wybuchu powstania w getcie warszawskim. Władysław Szpilman: wybitny polski pianista i kompozytor Władysław Szpilman przyszedł na świat 5 grudnia 1911 roku w Sosnowcu. Z muzyką związany był od najmłodszych lat. Miłość do fortepianu zaszczepiła w nim matka, która uczyła swojego syna gry na instrumencie. Można nawet stwierdzić, że kariera kompozytora od zawsze była jego powołaniem. Jego nazwisko w luźnym tłumaczeniu oznacza grajka, muzykanta (z niem. spielen: grać). Już w wieku 16 lat kunsztu muzycznego uczył się murach Konserwatorium im. Fryderyka Chopina w Warszawie. W 1931 roku uzyskał stypendium berlińskiej Akademii Sztuk. To właśnie tam skomponował swoje pierwsze utwory. Po powrocie do kraju rozpoczął współpracę z Polskim Radiem. Od 1935 roku pracował jako etatowy pianista rozgłośni. Tworzył wówczas swoje pierwsze szlagiery, a także muzykę filmową. Kompozycje te zaczęły przynosić artyście zarówno uznanie, jak i popularność. Współpracę z Polskim Radiem wznowił od razu po wojnie. Został wówczas zastępcą dyrektora działu muzycznego, a następnie szefem działu muzyki rozrywkowej. Grał koncerty muzyki klasycznej, pisał kompozycje do filmów, a także tworzył popularne piosenki, takie jak Trzej przyjaciele z boiska, Tych lat nie odda nikt, W małym kinie czy też Nas zaczarować musiał deszcz. W 1947 roku artysta skomponował kultowy sygnał dźwiękowy Polskiej Kroniki Filmowej. Do 1961 roku pełnił funkcję prezesa Związku Polskich Autorów i Kompozytorów (ZAKR). Tego samego roku zorganizował pierwszą edycję Międzynarodowego Festiwalu Piosenki w Sopocie (dzisiaj Sopot Festival), którego był też pomysłodawcą. Dwa lata później założył Kwintet Warszawski, z którym koncerty grał niemalże na całym świecie. Władysław Szpilman w trakcie II wojny światowej przeżył prawdziwe piekło W 1940 roku Władysław Szpilman wraz z całą rodziną osadzony został w getcie warszawskim. Artysta utrzymywał swoich bliskich z gry w kawiarniach i salkach koncertowych. Występował m.in. w Café Sztuka, gdzie poznał Wierę Gran, której akompaniował. "Ludzie żyli w wielkiej ciasnocie. Wszędzie panoszyły się wszy. Codziennie widziałem ludzkie zwłoki. Bardzo popuchnięte. Wykładano je przed domostwa i okrywano gazetami. To były straszne obrazy", wspominał realia życia w getcie w wywiadzie Rzeczpospolitej. Najgorsze jednak miało dopiero nadejść. Kompozytor jest jedynym członkiem rodziny, któremu udało się ujść z życie. W 1942 roku Szpilmanowie wysłani zostali do obozu zagłady w Treblince. Władysław Szpilman uniknął wywozu dzięki pomocy żydowskiego policjanta, który rozpoznał go z występów. Następnie kompozytor pracował niewolniczo jako robotnik budowlany. W 1943 roku szczęśliwie udało mu się uciec z getta. Ukrywały oraz utrzymywały go polskie rodziny w Warszawie. Po tragicznym w skutkach powstaniu warszawskim w 1944 roku artysta pozostał w zgliszczach miasta. Zdany sam na siebie ukrywał się w ruinach jednej z kamienic w dzielnicy kontrolowanej przez Niemców. "Właściwie przestałem jeść, bo nie było nic do jedzenia. Panował mróz. Wodę brałem z zamarzniętych wanien. Kawałki porozbijanego lodu wkładałem w jakiś garnek, następnie ogrzewałem go własnym ciałem, leżąc w łóżku. W ten sposób mogłem gasić pragnienie. Człowiek starał się być silnym i przeżyć to wszystko. Ale przychodziły chwile załamania, kiedy chciałem się otruć. Miałem przy sobie 30 pastylek. Ktoś jednak chciał, bym żył. I przeżyłem całą okupację", powiedział Władysław Szpilman w 2000 roku Rzeczpospolitej. Na kurczowo trzymającego się życia artystę natknął się kapitan Wehrmachtu Wilm Hosenfeld. Wbrew oczekiwaniom, postanowił mu jednak pomóc. "Hosenfeld mógł mnie zastrzelić. Mógł wyjąć rewolwer i wystrzelić jedną jedyną kulę. Ale jednak tego nie zrobił. Mało tego, on mi bardzo pomógł. Nadzwyczajny człowiek", przyznał Władysław Szpilman. Hosenfelda, który zmarł w 1952 r. w radzieckiej niewoli, prezydent RP Lech Kaczyński odznaczył pośmiertnie Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski w 2007 roku. Dwa lata później, za sprawą Andrzeja Szpilmana, syna kompozytora, jerozolimski Instytut Pamięci Męczenników i Bohaterów Holocaustu Jad Waszem przyznał mu miano Sprawiedliwego wśród Narodów Świata. W 2002 roku dramatyczną historię polskiego kompozytor poznał cały świat. Film Pianista w reżyserii Romana Polańskiego nagrodzony został aż trzema Oscarami, w tym za najlepszy film. W rolę Władysława Szpilmana wcielił się Adrien Brody, którego aktorski popis zapewnił mu właśnie tę prestiżową nagrodę. Trzecia statuetka Akademii Filmowej trafiła do Ronalda Harwooda za scenariusz, oparty na książce autorstwa Władysława Szpilmana. Władysław Szpilman oskarżony o współpracę z Gestapo Podczas niemieckiej okupacji Władysław Szpilman poznał Wierę Gran. Piosenkarka żydowskiego pochodzenia, określana często mianem polskiej Edith Piaf, występowała z pianistą w kawiarniach getta warszawskiego. Wizerunek jej został jednak w późniejszych latach nadszarpnięty. Wielokrotnie oskarżana o współpracę z Gestapo, sama o to samo pomówiła Władysława Szpilmana. Jej słowa przytoczone zostały w książce Oskarżona: Wiera Gran autorstwa Agaty Tuszyńskiej. Biografia artystki ujrzała światło dzienne w 2010 roku. "Wszystko to są kłamstwa wyssane z palca", podkreślał wówczas syn kompozytora Andrzej Szpilman. Sprawa rozstrzygnięta została w sądzie. Rodzina Władysława Szpilmana wygrała proces przeciwko autorce, jak i wydawnictwu, które zobowiązane były usunąć sporne fragmenty z kolejnych wydań książki. Wiera Gran w ostatnich latach swojego życia nie była w dobrej kondycji, co nie stanowiło z resztą tajemnicy. Była przekonana, że cały świat spiskuje przeciwko niej. Pomimo że w procesach sądowych została uniewinniona, nigdy nie zdołała całkowicie oczyścić się z podejrzeń o współpracę z Gestapo. Łatka zdrajczyni ciążyła nad nią przez całe życie. Być może jedną z osób, które nigdy nie uwierzyły w niewinność artystki, był Władysław Szpilman, który miał odmówić jej po wojnie dalszej współpracy w Polskim Radiu. Nie ma na to jednak dowodów. CZYTAJ TEŻ: Fryderyk Chopin, czyli najwybitniejszy polski kompozytor, którego życiorys skrywa mroczne tajemnice... Piosenkarka publicznie oskarżyła polskiego kompozytora o kolaborację z Niemcami tylko raz. "Był naprzeciwko, tuż przede mną, widziałam wyraźnie. Szpilman w czapce policjanta. Wywlekał kobiety za włosy. Chronił dłonie. Nigdy o tym nie mówiłam, nie chciałam mu szkodzić. Teraz chcę, żeby wiedział, że ja wiem", zacytowała słowa artystki z 1996 roku Agata Tuszyńska w swoim dziele. Zarzut pod adresem Władysława Szpilmana skandal wywołał dopiero, kiedy książka Oskarżona: Wiera Gran została wydana. Była ona jednak jedynym źródłem informacji o rzekomej współpracy kompozytora z Gestapo. Podczas późniejszego dochodzenia ustalono, że w żadnych innych dokumentach, archiwach czy też wspomnieniach nie znaleziono o tym nawet najmniejszej wzmianki. Tym samym pamięć po wybitnym polskim kompozytorze pozostała bez skazy. Władysław Szpilman zmarł 6 lipca 2000 roku. Odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Kawalerskim, a także Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski artysta pochowany został na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Siedem lat później w Paryżu odeszła Wiera Gran. Odznaczona była Medalem "Zasłużony Kulturze Gloria Artis".
Fortepian Władysława Szpilmana sprzedany za 1,3 miliona złotych!
Ten historyczny moment zapadnie na długo w pamięci kolekcjonerów sztuki! Fortepian Władysława Szpilmana został najdrożej zlicytowanym instrumentem muzycznym w historii aukcji w Polsce! O ogromnym sukcesie aukcyjnym mówi się na całym świecie. Zebrano aż 2,5 miliona złotych, które zostaną przeznaczone na popularyzację twórczości wybitnego polskiego pianisty. Fortepian Szpilmana sprzedany za 1,3 miliona złotych Za instrument muzyczny, na którym grał polski pianista, nabywca zapłacił aż 1,3 miliona złotych. Fortepian Steinway pochodzący z 1940 roku znajdował się w domu Szpilmana aż do momentu jego śmierci. Potem wystawiony został na aukcji DESA Unicum, wraz z innymi pamiątkami, które po sobie pozostawił. Pamiątki Szpilmana na aukcji 2020 Wśród przedmiotów, które poddane zostały licytacji znalazł się również kieszonkowy zegarek Omega (sprzedany za 250 tys. złotych) oraz pióro Mont Blanc (sprzedane za 90 tys. złotych). Pianista miał je ze sobą w getcie warszawskim, zawsze nosząc je blisko i nie odstępując ich na krok. Cena wszystkich wylicytowanych pamiątek po Szpilmanie znacznie przewyższyła ich wartość. Oznacza to, że jego postać ma ogromne znaczenie dla historii Polski! Zlicytowany został również rękopis suity Życie maszyn. Jego cena wyniosła aż 142 tys. złotych. Łącznie, na aukcji można było licytować około 50 przedmiotów, które przekazali synowie pianisty. Ogromne zainteresowanie aukcją pamiątek Szpilmana Juliusz Windorbski, prezes domu aukcyjnego DESA Unicum potwierdził, że nikt nie spodziewał się aż tak ogromnego zainteresowania aukcją. Zainteresowanie aukcją było naprawdę ogromne, zarówno ze strony polskich, i zagranicznych instytucji kultury, ale też prywatnych kolekcjonerów z całego świata. Aukcja była jedyną taką okazją, aby wejść w posiadanie osobistych przedmiotów jednego z najważniejszych pianistów i stać się częścią tej niesamowitej legendy. Wierzymy, że sukces licytacji otwiera nowy rozdział na polskim rynku aukcyjnym.
Nie żyje Halina Szpilman, żona kompozytora Władysława Szpilmana
Nie żyje Halina Szpilman, lekarka i działaczka społeczna. O jej śmierci poinformował Rzecznik Praw Obywatelskich Adam Bodnar. „Zmarła Halina Szpilman, lekarka, działaczka społeczna, żona wybitnego kompozytora Władysława Szpilmana. Przez lata współpracowała z Biurem RPO, była członkinią Komisji Ekspertów ds. Osób z Niepełnosprawnościami oraz częstym gościem naszych spotkań i seminariów. Cześć jej pamięci”, napisał na swoim Twitterze. Halina Szpilman urodziła się w 1928 roku. Była córką przedwojennego prezydenta Radomia, Józefa Grzecznarowskiego. W 1948 roku rozpoczęła studia medyczne w Krakowie, a rok później w Krynicy poznała swojego przyszłego męża, Władysława Szpilmana. Pobrali się w 1950 roku, wychowali dwóch synów. W 2010 roku Halina Szpilman udzieliła VIVIE! poruszającego wywiadu. Rozmawiała Liliana Śnieg-Czaplewska. „Czy pani do mnie w wiadomej sprawie?”, tak wita mnie w progu swojego domu na Mokotowie Halina Szpilmanowa, wdowa po Władysławie Szpilmanie, pianiście i kompozytorze, bohaterze filmu „Pianista”. Ta wiadoma sprawa to książka Agaty Tuszyńskiej „Oskarżona: Wiera Gran”, reklamowana przez wydawnictwo jako „druga strona, nieopowiedziana, historii Władysława Szpilmana, słynnego pianisty z filmu Romana Polańskiego”. I dodaje: „Postanowiłam jej nie czytać, bo na samą myśl o oszczerstwach zaczęło mnie boleć serce. Jest tyle wartościowych lektur, ciekawych biografii. Po co sięgać do poziomu bruku? Ale zewsząd dzwonią ludzie z informacjami, cytatami z książki, które godzą w dobre imię mojego męża, szkalują jego pamięć, niszczą mój spokój. Pytają, dlaczego reklamuje ją także PAP, i to w tym samym duchu co wydawnictwo, cytując kłamstwa o mężu? Kto za tym stoi? Czy to wszystko dlatego, że antysemicka awantura sprzedaje się lepiej niż wspomnienie o artystce, którą niewielu pamięta? Że »pianista z filmu Polańskiego« to jeden z najbardziej znanych Polaków? Musiałam jednak sięgnąć po ten »utwór« z najwyższą niechęcią, wręcz wstrętem. To niesłychane, by cytować słowa osoby chorej na manię prześladowczą, co przyznaje sama autorka: »wspaniały pianista, wspaniały akompaniator, wspaniały gestapowiec«. I która się odgraża na tych samych łamach: »Może Polańskiemu zdążę dołożyć także?«. Czy słowo »także« nie jest kluczowe dla tej sprawy? Proszę, niech pani wejdzie, porozmawiamy”. W niewielkim salonie, na brązowym fortepianie Steinwaya, na którym Władysław Szpilman grał codziennie przez kilka dziesiątków lat, stoi wiele fotografii. Rodzina, artyści światowej rangi. Dobry pretekst do spojrzenia w przeszłość. Mąż bardzo przeżył publikację książki Wiery Gran wydanej w 1980 roku w Paryżu, w której sugerowała, że był policjantem w getcie? Halina Szpilman: Nie, ale zauważył ją. Tyle że nazwisko męża nie zostało w niej wymienione – nie mógł więc wyciągnąć konsekwencji prawnych. Było tylko o „rękach pianisty”. Ktoś ją nam dostarczył z Paryża. Nie wiedział też o zeznaniach Gran dla fundacji Spielberga. Bo i skąd? Oskarżenia rzucone na wiatr. I na papier, niestety. Mąż od razu złożył oświadczenie w archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego. Nikt wówczas nie traktował „dzieła” Gran poważnie, ale też nikt nie podejrzewał, że będzie rozszerzać swoje opowieści o następne kłamstwa i pomówienia. Poznała Pani Wierę Gran? Halina Szpilman: Poznałam. Była w Polsce w 1965 roku, nagrywała z mężem jego utwór, który skomponował w czasie wojny: wariację na temat walca z opery „Casanova” – „Jej pierwszy bal”. Była tu u nas w domu. Ich konflikt był poza moją świadomością, myślę, że poza męża także. U niej ta fobia narastała. W 1945 roku zgłosiła się do Pani męża, by jej pomógł, przyjął do pracy w Polskim Radiu, ale powiedział: „Mówią o tobie, że współpracowałaś z gestapo, nie zrobię tego”. Halina Szpilman: To nieprawda. 9 listopada 1945 roku to mąż podał jej rękę: organizował koncert, na którym wykonała „Jej pierwszy bal”. O ile wiem, dopiero 17 dni później umorzono w prokuraturze postępowanie przeciwko niej. Gdyby nie mąż, na koncercie nie mogłaby wystąpić. Później gościła stale w audycjach radiowych, za które odpowiedzialny był mąż. Nie było telewizji, radio było potęgą i dało Gran sporą popularność. W 1948 roku nagrała „Jej pierwszy bal” już na taśmę, też tylko dzięki mężowi – napisał nową aranżację i wykonał jedną z dwóch partii fortepianowych. W czasie wojny mąż występował w getcie z różnymi artystami, często też z Gran. Widzi pani ten plakat? To duet fortepianowy Szpilman – Goldfeder – dwa charakterystyczne profile. Cudem przetrwał, bo przeżył Dorys, fotograf. Zachowały się też, co wiem z opowieści Marcelego Reich-Ranickiego (pseudonim Wiktor Hart), liczne recenzje z męża koncertów muzyki poważnej w „Gazecie Żydowskiej”, z getta. A w kawiarni Sztuka, w getcie, stojąc między dwoma fortepianami, śpiewała Wiera Gran, piękny niski głos, kontralt. Halina Szpilman: Wiera, która mogła zrobić karierę wszędzie, wyjechała przecież z kraju w 1950 do Izraela, potem do Paryża. Wszędzie doścignęła ją zła sława osoby, która wydawała swoich współbraci. Halina Szpilman: W Paryżu nikt sobie nic nie robił z podobnych spraw: Chevalier miał zarzuty, a nikt wobec niego nie robił nagonki. Występował, był znany. On i wielu innych, szczególnie we Francji. Nawet jeśli ktoś komuś przeszkodził w karierze, to jak można się mścić, formułując oskarżenia najcięższego kalibru, kłamstwa, że ktoś kogoś posyłał na śmierć w najtragiczniejszych okolicznościach? Że pracował u bandytów z policji żydowskiej? Albo ta haniebna wypowiedź pani Gran, że mój mąż na oczach brata Henryka – chudego jak szkielet – jadł, a tamten stał i… nic nie dostał. Czy wolno bezkarnie powtarzać takie potworności? To, co autorka cytuje, podważa jej wszelką wiarygodność. Henryk ukończył filozofię, był tłumaczem. By przeżyć, handlował w getcie książkami, mieli przecież pokaźną bibliotekę. Siostra Regina dopiero co ukończyła prawo, młodsza Halina grała na fortepianie, młodziutka, jeszcze przed studiami. Scena opisana przez panią Gran, jak jeden brat, zadowolony i syty, je posiłek, a drugi wzrokiem żebrze o jedzenie, nie ma racji bytu. Chyba że w czyjejś chorej wyobraźni. Przypadkiem mój syn Andrzej, który realizuje film biograficzny o mężu, odbył przed kamerą rozmowę z Markiem Rudnickim, przyjacielem, rówieśnikiem Henryka, zarabiającym w Sztuce na życie jako portrecista, później w AK. Szpilmanowie, wszyscy razem wzięci z jednego mieszkania, znaleźli się na Umschlagplatzu. I stamtąd mój mąż uratował się, wypchnięty z transportu. A Henryk, Regina, Halinka z rodzicami pojechali, niestety, i wszyscy zginęli w Treblince. Jak mój mąż się uratował? Tak jak siedmioletni Polański – cudem. Jak Bohdan Tomaszewski, dzieciak wtedy, któremu gestapowiec w łapance powiedział nagle: „Idź, uciekaj”. Uciekł, tamtych rozstrzelali. Ale dziś powtarza się potworności w imię sensacji, która się lepiej sprzedaje niż rzetelność i wyważone racje. Wie Pani, dlaczego o to pytam? Bo żal mi zwyczajnie, po ludzku, Wiery Gran jako kobiety, artystki. Nie mogła nigdzie dostać pracy, musiała wyjechać. Zwykły, ludzki żal. Halina Szpilman: Nie mogę się z tym twierdzeniem zgodzić. Przecież ona występowała w Polskim Radiu, gdzie mój mąż był szefem, i na estradach w całej Polsce aż do wyjazdu w 1950 roku. To raczej jej decyzja o wyjeździe mogła być błędem. Kto z polskich piosenkarzy zrobił karierę na emigracji? Ale podobno Gran występowała w Nowym Jorku w Carnegie Hall, Paryżu, Wenezueli, Szwecji. Nie rozumiem więc pretensji i szukania winy w innych za nieuchronny dla każdego artysty koniec kariery. Gran ma pretensje różnej natury, na przykład że nie było jej w książce ani w filmie „Pianista”. Jak się ma waga trudności życiowych pani Gran do kalumnii, oskarżeń najcięższego kalibru, jakie formułuje pod adresem męża? Przecież w filmie Polańskiego nie było ani jednej kompozycji męża, tylko „Umówiłem się z nią na dziewiątą” Schlechtera i Warsa. I nikt nie miał do niego o to pretensji! Gdy po raz pierwszy ukazała się książka Władka, nie było w niej nawet Niemca, który mu pomógł, tylko Austriak. Przecież w 1946 roku Niemiec nie mógł być dobry. Okres powojenny był okresem rozliczeń, pomówień, oskarżeń. Halina Szpilman: Prawda. Ale gdyby w 1946 istniały jakiekolwiek zarzuty w stosunku do męża, a żyło jeszcze wielu świadków, którzy przeżyli getto, wiedzieli, co tam robił, kim był, znali jego twarz na pamięć sprzed wojny, wiedzieli, jak się uratował, niemożliwością byłoby to ukryć. Protest byłby natychmiastowy, a najpóźniej po publikacji jego wspomnień wojennych w 1946 albo w 1963, gdy po prowokacji wyrzucono go z radia. Komu Szpilman to zawdzięcza? Halina Szpilman: Kołom związanym z UB. Jak potwierdzają dziś biuletyny IPN, mąż podlegał ciągłej inwigilacji i szykanom SB. Gdyby istniały jakiekolwiek przesłanki, że się w getcie nie zachowywał przyzwoicie, sięgnięto by po wszystkie argumenty, by je przeciwko niemu wykorzystać. Tuż po wojnie zeznawał jako świadek w procesie prawdziwego policjanta z getta, Jerzego Lewińskiego, z trzeciego okręgu SP (Służby Porządkowej), po wojnie pracującego w branży filmowej. Mąż zeznał, że był on brutalnym policjantem. Cóż byłoby łatwiejszego dla Lewińskiego wtedy niż argument: „Jak możesz mi to zarzucać, skoro sam nim byłeś?”. Nikt taki się nie znalazł. Poza insynuacjami Gran w ostatnich latach jej życia – ani jednego świadka, ani jednego zeznania! Wojna czy pokój, zawsze są tylko kobiety i mężczyźni. Miłość, zazdrość. Halina Szpilman: Nie wykluczam. Mąż miał pozycję jako kompozytor – stworzył wiele szlagierów, między innymi „Tych lat nie odda nikt”, „Czerwony autobus”, „W małym kinie”. Grał jako pianista klasyczny na całym świecie, trzykrotne tournée, do 40 koncertów w największych salach świata obu Ameryk, w całej Europie, Japonii. Sukcesy – także w salach koncertowych Paryża, udana rodzina – dzieci. Nie chcę się poniżać do analizy urojeń kogoś w stanie rozstroju psychicznego. Nic dziwnego, że powiedziała w książce: „A może ja się podreperuję na zdrowiu i zdążę Polańskiemu dołożyć także?”. Słowo kluczowe „także”. Pani Gran snuje wizje jego wielkiej miłości do niej i że to właśnie dla niej napisał „Jej pierwszy bal”. Niech snuje, mnie to nie przeszkadza. „Jej pierwszy bal” nagrała z nim później Hanna Skarżanka. To może zabolało Gran. Ale za nieprzyzwoite uważam, że obrzuciła go błotem, oskarżyła o czyny, jakich nie popełnił. Tych dwóch rodzajów „win” w ogóle nie da się porównać. Dlaczego mąż pominął istnienie Wiery Gran w swojej książce? Występowali przecież razem około roku w getcie. Halina Szpilman: Nie wiem. Mąż zeznał w jej procesie za pierwszym razem, że nic złego, oprócz ogólnie znanych plotek o niej, nie może powiedzieć. Sąd, który ją uniewinnił, nie miał wtedy dostępu do obciążających Gran raportów kontrwywiadu AK. Jak Pani wytłumaczy konflikt Szpilmana z Jurandotem i Grodzieńską? Mieli podobne losy wojenne, musieli się ukrywać, liczyć na pomoc innych. Jest scena w książce Tuszyńskiej, jak Jurandot uderza Pani męża w twarz – „za moją żonę”. Halina Szpilman: Janusz Minkiewicz, z którym byłam zaprzyjaźniona, a z którym mój mąż napisał utwór „Ciotka Karola”, zadał mi kiedyś ciekawe pytanie: „Dlaczego Grodzieńska tak nienawidziła twojego męża?”. No właśnie, dlaczego? Halina Szpilman: Nie wiem. Oboje byli piękni i młodzi. Pan Jurandot, szef teatru Syrena, po wojnie napisał wiele tekstów do muzyki męża. Gdyby był konflikt, ani mąż nie byłby w stanie z nim pisać, ani pan Jurandot nie chciałby pisać z moim mężem. Pani Halino, gdzie poznała Pani męża? Halina Szpilman: W Krynicy, w Domu Zdrojowym w 1949, w towarzystwie ojca, który dostał wczasy tak zwane poselskie w Krynicy. Miał dwa pokoje, więc z nim pojechałam. Tam został mi przedstawiony Władysław. Co Szpilman, sławny pianista, robił w Krynicy? Halina Szpilman: Ten obyczaj został z okresu przedwojennego, na wypoczynek jeździło się do wód. Ale gdybym nie była z ojcem, pewnie byśmy się nie poznali. Rok wcześniej byłam w Krynicy z koleżanką. Na Górze Parkowej dostrzegłam mężczyznę, który mnie obserwował, gwałtownie próbując zawrzeć znajomość. Wtedy takie zawarcie znajomości nie wchodziło w grę. A to był Władek. Stało się to rok później, z ojcem. Gdy poznałam Władka, byłam zaskoczona. W 1947 roku dostałam na Gwiazdkę jego książkę, ale nawet nie kojarzyłam, że to o niego chodzi. Był starszy o 16 lat. Ja, studentka medycyny w Krakowie, a więc nie w wieku, bym musiała wychodzić za mąż. Ale on po trzech dniach się oświadczył... Szybko poszło. Halina Szpilman: Pobraliśmy się w czerwcu 1950, Krzysztof urodził się w maju roku następnego, gdy byłam na trzecim roku studiów. Przeniosłam się do Warszawy dla człowieka, o którym wiedziałam, że zwiążę się z nim na całe życie. Nigdy nie krył przed Panią swoich wcześniejszych miłości? Halina Szpilman: Dużo mi powiedział. O zazdrości nie było mowy, bo moja wyobraźnia nie sięgała tak daleko wstecz. Przeczytała Pani na nowo książkę „Śmierć miasta”? Halina Szpilman: I byłam pod jej wrażeniem. Choć w zupełnie innej sytuacji, znałam uczucie lęku, traumy. Gdy mojego ojca gestapowcy na trzy dni aresztowali jako zakładnika, byłam małą dziewczynką. W 1939, przed 11 listopada. Już nie wyszedł. Wywieźli go do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen. Oświęcimia jeszcze nie było. Na szczęście ojciec przeżył. Przez lata dźwięk podkutych butów żołnierskich budził we mnie lęk. Mama też cudem się uratowała. Zauważyła Pani u męża takie zjawisko jak odbijanie sobie wojennej traumy? Halina Szpilman: Żył pełnią życia. Jako lekarz spotykam się z różnymi ludźmi. Widzę, jak trauma jednych powala, innych aktywizuje, jeszcze inni znoszą wszystko ze stoickim spokojem. Pytałam raczej o przyjemniejszą stronę życia – kobiety, wino i śpiew. Halina Szpilman: Dla męża zawsze najważniejsza była muzyka. Od 1935 roku był pianistą Polskiego Radia, akompaniatorem i solistą. Zawsze kompozytorem. Krótko był dyrektorem muzycznym PR, później redaktorem muzycznym PR, miał wielką wiedzę muzyczną. Nie ubolewał, że nie jest Pani człowiekiem sceny, estrady? Halina Szpilman: Nieraz dowcipkował, że życie ze śpiewaczką to sama uciążliwość. Te ćwiczenia głosu, próby… Dwie takie osoby pod jednym dachem? Zgroza. Mąż codziennie rano siadał do fortepianu i do wpół do dwunastej ćwiczył. Uczyłam się przy dźwiękach muzyki. Ale bywało, że wychodziłam na zajęcia przed siódmą, zostawiałam męża z Krzysiem. Tym, który teraz wykłada historię Japonii XX wieku. Grać nie chciał, ale śmiejemy się, że muzyka go pasjonuje, bo się jej nasłuchał jako brzdąc. Miał 18 lat, gdy rozpoczął własne życie. Bez pomocy ojca? Halina Szpilman: Bez. Chciał pokazać, co jest w stanie osiągnąć bez oparcia rodziny. Skończył filozofię w Leeds, japonistykę w Londynie z najwyższym odznaczeniem, zrobił doktorat na Yale. Typowy naukowiec. Kiedyś japoński ambasador przedstawił mnie jako „matkę syna, który uczy Japończyków po japońsku ich historii”. Wracajmy do wspomnień. Pani mąż grał, a... Halina Szpilman: ... my na głos, z koleżanką, przygotowywałyśmy się do egzaminów. Potem urodził się Andrzej, który ukończył stomatologię, chodził do szkoły muzycznej, grał na fortepianie i skrzypcach, pisał dla Hanny Banaszak i Oddziału Zamkniętego. Zna pani „Andzię”? Przez lata mieszkał w Hamburgu, od 7–8 lat – w Szwajcarii, ma dwoje dzieci: 18-letniego Daniela i 13-letnią Alinę, która pięknie śpiewa, piosenki mojego męża też. Chodzi na lekcje śpiewu. Oboje świetnie mówią i piszą po polsku. Daniel właśnie był tu u mnie w Warszawie przez miesiąc; ten czas poświęcił na praktyki szkolne – wolontariat w biurze Konkursu Chopinowskiego. Przydał się, bo zna świetnie sześć języków. Pani Halino, jakim byliście małżeństwem? Halina Szpilman: Wystarczająco dobrym, jeżeli wytrzymaliśmy ze sobą bez większych problemów 50 lat. Niezły patent na udany związek. Mąż dużo koncertował, Pani dużo pracowała. Dwa różne światy. Halina Szpilman: Co prawda, to prawda. Mąż bardzo dużo koncertował na świecie, to były czasy PAGART-u. Ja w kasie chorych miałam tłumy pacjentów. Zabawne, że mąż się bardzo pasjonował medycyną, niejednokrotnie udzielał porad moim znajomym. A na serio, ciągnął do domu z każdego tournée. Ten fotel, na którym pani siedzi, musiał stać w tym samym miejscu. Żadnych zmian, żadnego przestawiania mebli bez jego wiedzy. Był szalenie związany z domem, liczyła się przede wszystkim rodzina. Synowie rozmawiali z ojcem o przeszłości? Halina Szpilman: Przeczytali „Śmierć miasta”, tę wydaną w 1946 roku, ale rozmów nie było. Jako dzieci dziwili się, że z jednej strony są dziadkowie, a z drugiej ani dziadków, ani zdjęć. Wszystko przepadło. Na szczęście matka męża (pianistka, ojciec skrzypek) wysyłała zdjęcia rodzinne do siostry, która przed wojną wyemigrowała do Argentyny. I zdarzył się cud. Mój mąż na tournée, w 1957 chyba roku, cudem ją odnalazł. Nie pamiętał nazwiska, tylko że mąż siostry był inżynierem elektrykiem. Wertując książkę telefoniczną w Buenos Aires, znalazł zakład elektryczny, którego właścicielem był Marko. Przypomniał sobie, że dziadek ze strony matki miał na imię Marcus. Może wnuk odziedziczył imię? Bingo! To był syn ciotki, miał wszystkie zdjęcia przysyłane z Warszawy. Niesamowite! Każde opisane ręką matki Władka. Mam je w domu. Taki sam cud dotyczył znalezienia Wilma Hosenfelda. To ten Niemiec, który uratował Szpilmanowi życie? Halina Szpilman: Nie uratował, ilekroć mogę, to podkreślam to – szalenie mu pomógł. Mojego męża uratowali ludzie, którzy w 1943 roku wyprowadzili go z getta, podali rękę, dali pracę. Dzięki temu, że z polską ekipą budował warszawski dom Kutschery i drugi dom, na Narbutta, miał możliwość kontaktu z ludźmi spoza getta. Potem pomagali mu w ukrywaniu się: Boguccy, Piotr Perkowski – znany kompozytor, przedwojenny dyrektor Radia, i Rudnicki, a Lutosławski, Umińska dawali swoje honoraria. Gdyby był „policjantem z getta”, który wydawał współrodaków, nikt by mu nie oferował pomocnej dłoni. Mąż ucieszył się, że Polański zamierza nakręcić „Pianistę”? Halina Szpilman: Polański był tu u nas w domu w kwietniu 2000 roku, tu odbyły się pierwsze rozmowy. Ucieszył się, że to Polański, ktoś, kto wie, o czym kręci film, kto wie, że największym przeżyciem było rozstanie z rodziną na Umschlagplatzu. Rozmawiałam z Polańskim na premierze w Madrycie. Odpowiedział: „Choć byłem dzieckiem, wiem, co przeżywał wtedy pani mąż”. Mąż zmarł w lipcu. Niespodziewanie. Premiery nie doczekał. Jako lekarz, niestety, muszę powiedzieć, że mogło to mieć związek z błędem lekarskim. Jestem nie tylko reumatologiem. Robiłam prace naukowe na temat zespołu wykrzepiania wewnątrznaczyniowego, którego mąż miał typowe objawy. Mógł żyć o wiele dłużej. Wracając do wspomnień Wiery Gran, zarówno ja, jak i moi synowie mamy kontakt z ludźmi znającymi wartość mojego męża. Znali go jako człowieka, któremu można ufać, wierzyć. Po tym, co się teraz stało, mój syn Andrzej mówi, że wiele środowisk nieżyczliwych Polakom zaciera ręce, że znowu w Polsce atakuje się Żydów, a Żydzi i Polacy skaczą sobie do oczu. Norman Davies, patrzący na sprawę z europejskiej perspektywy, powiedział mi coś bardzo smutnego: „To bardzo niesprawiedliwe, jak świat patrzy na historię Żydów w Polsce. To jakby widzieć tylko jedną czarną stronę, a nie także te białe. A tu było wszystko. Wspaniałe strony, przeciętne i negatywne. Ale z tej całości wybrać tylko to, co najgorsze – to bardzo niesprawiedliwe”. Halina Szpilman: Wie pani, jakie są wpisy w Internecie pod artykułami, które rozpowszechniają oszczerstwa wobec mojego męża? „Adolf, wracaj, rozpalaj piece”. Przecież Władysław Szpilman nie żyje od 10 lat. Kogo ci ludzie mają na myśli? Przypomniało mi się, co mówił mi ojciec, udręczony 11 latami katorgi u Rosjan, bo pierwszy wyrok dostał w 1905 za walkę z caratem o niepodległość Polski. Urzędnicy carscy identycznie postępowali, napuszczając na siebie Ukraińców, Polaków i Żydów. Jak dla mnie, za dużo tego „dobrego”. Dość!