Michał Rusinek opowiedział o relacjach Wisławy Szymborskiej z siostrą. Tego nie wiedział nikt
Nawoja Szymborska była starszą siostrą Wisławy Szymborskiej i jej jedynym rodzeństwem. Dzieliło je sześć lat. Nawoja Szymborska urodziła się w 1917 roku. Była pierwszą córką Wincentego Szymborskiego, który pracował jako zarządca dóbr hrabiego Władysława Zamoyskiego, i Anny Marii z domu Rottermund. Wincenty Szymborski początkowo pracował w Zakopanem, gdzie leczył chorobę płuc, a potem, gdy okazało się, że choruje na serce, przeniósł się z rodziną do Kórnika. Rodzina miała zamiłowanie do tradycji, stąd między innymi wybór staropolskiego imienia dla dziewczynki. Nawoja urodziła się jeszcze w Zakopanem (a konkretnie – w Kuźnicach, stąd mówiło się w rodzinie, że jest najwyżej urodzoną panną). Jej młodsza siostra na Prowencie koło Kórnika. W 1929 roku rodzina przeniosła się do Krakowa i zamieszkała na lata w kupionej kamienicy przy Radziwiłłowskiej 29. O relacjach obu sióstr mówi wieloletni sekretarz Wisławy Szymborskiej, prezes jej fundacji, pisarz i profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego Michał Rusinek. Wisława i Nawoia Szymborskie spotykały się na obiadkach u mamusi Czy Nawoja i Wisława były ze sobą blisko związane? Kiedy były młode, to jednak różnica charakterów sprawiała, że pani Nawoja trochę szydziła z poetyckich ambicji swojej siostry. Kiedy Wisława Szymborska opublikowała swój pierwszy wiersz „Szukam słowa”, to jej siostra i kuzyn, który z nimi mieszkał przy Radziwiłłowskiej w Krakowie, nauczyli się tego wiersza na pamięć. Chodzili potem za Wisławą, przedrzeźniali ją i z lekka wyszydzali. Jej mamie też się nie podobało, że postanowiła zostać poetką. Uważała, że córka powinna zdobyć porządny zawód lub wyjść dobrze za mąż. Wisława Szymborska w 1948 roku poślubiła Adama Włodka i wyprowadziła się z domu rodzinnego do krakowskiego Domu Literatów. Od tego czasu siostry spotykały się na niedzielnych obiadkach u mamy. Tak było do 1960 roku, kiedy pani Anna zmarła. Później rolę mamy przejęła Nawoja, która wprawdzie nie pisała wierszy, ale świetnie gotowała. Polecam wiersz „Pochwała siostry”, czuły, choć odrobinę złośliwy. Dużo mówi o tym, jak Szymborska postrzegała swoją siostrę. Ulubione danie Wisławy robione przez siostrę? Pamiętam jedną potrawę, która fascynowała Szymborską co najmniej językowo, była to tzw. parzybroda (zupa z kapusty i ziemniaków – red.). Zobacz też: Aktor Andrzej Szczepkowski był przerażony, ze córka pójdzie w jego ślady i zostanie aktorką Nawoja Szymborska chroniła swoją prywatność Nawoja dożyła jeszcze nagrody Nobla dla siostry, w 1996 roku. Zmarła rok później. Jest taka anegdota, która pokazuje, że obie panie miały anglosaskie poczucie humoru. Wisława Szymborska zadzwoniła do siostry z Zakopanego, z willi Astoria, i mówi: „Dostałam Nobla”. A Nawoja na to: „Tak? Gratuluję. A jaka pogoda w Zakopanem?”. W gruncie rzeczy niewiele wiadomo o pani Nawoi. Bardzo chroniła swoją prywatność, ja jej nie poznałem, minąłem się z nią w pewnym sensie. Kiedy Anna Bikont i Joanna Szczęsna pisały biografię Szymborskiej „Pamiątkowe rupiecie”, Nawoja nie zgodziła się z nimi porozmawiać. Była księgową w zakładach futrzarskich, gdzie pracował też jej mąż, Ireneusz Krosta. Nie mieli dzieci. Pani Nawoja była za to znakomitą gospodynią. Ewa Lipska opowiadała, że „to był wspaniały i niedościgły wzór dawnej gospodyni: śledziki i marynowane grzybki, flaczki. Ona otwierała wspomnienia z dzieciństwa o przepastnych spiżarniach”. Zobacz też: Dekadę temu przeszedł na emeryturę. Dziś Leszek Teleszyński nie kryje rozgoryczenia Wisława bardzo przeżyła śmierć siostry Nawoja zmarła w 1997 roku. Była przy tym nieprzyjemna sytuacja — lekarze wzywali Wisławę do szpitala, rzekomo, żeby poinformować ją o stanie zdrowia siostry. Na miejscu się jednak okazywało, że głównie po to, żeby się z nią fotografować. Szymborska uważała to za wysoce niestosowne i bolesne. Pamiętam pogrzeb pani Nawoi. Zgodnie z jej wolą – świecki. Nad grobem było dużo wspominania, nawet trochę śmiechu. Grupa żałobników, nad którą unosiła się chmura papierosowego dymu i czułych anegdot minęła się na cmentarzu z konduktem zakonnic, odprowadzających swoją siostrę do grobu. To były dwa zupełnie inne światy. Michał Rusinek Wisława Szymborska przeżyła siostrę o 15 lat. Zmarła 1 lutego 2012 roku Oto wiersz poetki „Pochwała siostry” z 1976 roku: Moja siostra nie pisze wierszy i chyba już nie zacznie nagle pisać wierszy. Ma to po matce, która nie pisała wierszy, oraz po ojcu, który też nie pisał wierszy. Pod dachem mojej siostry czuję się bezpieczna: mąż siostry za nic w świecie nie pisałby wierszy. I choć to brzmi jak utwór Adama Macedońskiego, nikt z krewnych nie zajmuje się pisaniem wierszy. W szufladach mojej siostry nie ma dawnych wierszy ani w torebce napisanych świeżo. A kiedy siostra zaprasza na obiad, to wiem, że nie w zamiarze czytania mi wierszy. Jej zupy są wyborne bez premedytacji, a kawa nie rozlewa się na rękopisy. W wielu rodzinach nikt nie pisze wierszy, ale jak już - to rzadko jedna tylko osoba. Czasem poezja spływa kaskadami pokoleń, co stwarza groźne wiry w uczuciach wzajemnych. Moja siostra uprawia niezłą prozę mówioną, a całe jej pisarstwo to widokówki z urlopu, z tekstem obiecującym to samo każdego roku: że jak wróci, to wszystko wszystko wszystko opowie
Uwielbiała poezję, boks, palenie papierosów i... fast foody. Taka Wisława Szymborska była prywatnie
Kiedy w 1989 roku do Polski przyjechał Czesław Miłosz odebrać doktorat honoris causa na Uniwersytecie Jagiellońskim, w rozmowie z pismem „Na Głos’’ przyznał, że polska literatura jest na bardzo wysokim poziomie. Wśród nazwisk pisarzy i poetów, które wymienił jednym tchem, pojawiła się ona - Wisława Szymborska. „Skromna, pracowita, nie lubiła rozgłosu’’ – w takich słowach opisywali ją osoby z jej otoczenia. W tym roku obchodziliśmy 100. rocznicę urodzin polskiej noblistki, której twórczość została przetłumaczona na ponad czterdzieści języków. Jaka była Wisława Szymborska prywatnie? Wisława Szymborska: jaka była prywatnie? Unikała rozgłosu, a otrzymanie Nagrody Nobla nazywała „tragedią sztokholmską’’. Zainteresowanie mediów, które wówczas towarzyszyło polskiej noblistce, przerosło ją. – Ja całe życie chcę być określoną osobą - osobą - natomiast teraz chcą ze mnie zrobić osobistość. I tu się nie dam. Dlatego, że instynkt mi mówi, że to jest niebezpieczeństwo - powiedziała kiedyś w wywiadzie dla „Gazety Wyborczej". Osobisty sekretarz poetki, dziś prezes Fundacji Wisławy Szymborskiej, Michał Rusinek, w jednym z wywiadów przyznał, że kiedyś na Zachodzie Polacy byli kojarzeni ze Zbigniewem Bońkiem. Dziś miejsce piłkarza zajęła Szymborska – Kiedy w czasach studenckich podróżowałem po Włoszech autostopem, dobrze było powiedzieć, licząc na podwózkę, że jest się z ojczyzny Zbigniewa Bońka. Podobno teraz autostopowiczom pomaga przyznanie się do tego, że pochodzą z ojczyzny Wisławy Szymborskiej – wyznał Rusinek w rozmowie z „Wyborczą’’. Nie było tajemnicą, że Noblistka lubiła papierosy czy boks. A także... fast-foody! „Czasami mnie prosi, żebym przywiózł jej hot wings z KFC, które później - o zgrozo - zamraża. Bardzo ceni ten przysmak. Tylko mój syn ją rozumie i czasami mówi: "Chodźmy do KFC na skrzydełka pani Wisławy”, mówił Michał Rusinek magazynowi Przegląd w 2011 roku, gdy Noblistka jeszcze żyła. CZYTAJ TEŻ: Poznali się na planie filmu. Elżbieta Czyżewska uległa urokowi Andrzeja Łapickiego View Ediplayer on the source website Związek z Kornelem Filipowiczem Korespondencja Wisławy Szymborskiej i Kornela Filipowicza ujrzała światło dzienne po śmierci pisarki. Nie byli małżeństwem, nie mieszkali razem. W listach, które opublikowano, możemy zobaczyć, jak tak naprawdę wyglądała ich relacja. Nie byli wobec siebie nazbyt sentymentalni. A mimo to w ich korespondencji nie brakuje słów pełnych czułości oraz ironii, ale, jak przystało na parę artystów, byli wobec siebie ironiczni w bardzo kulturalny, a zarazem subtelny sposób. „Kochana Wisławo! W dniu moich imienin życzę Ci, abyś niczego sobie nie wmawiając, w sposób wolny i nieprzymuszony, długo mnie jeszcze lubiła. Może 1/2 roku – a nawet rok?!! Byłoby lepiej, jakbyś mnie lubiła jeszcze 1 rok, bo mielibyśmy przed sobą wiosnę i lato’’, napisał Filipowicz do Szymborskiej 16 września 1968 roku. Zobacz też: Krystyna Cierniak-Morgenstern wspomina ślub z Januszem „Kubą” Morgensternem. Ich świadkiem był Cybulski Wisława Szymborska – życiorys Urodziła się 2 lipca 1923 r. w Kórniku. Od 1929 r. mieszkała w Krakowie, w latach 1945–1948 studiowała filologię polską i socjologię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Debiutowała w marcu 1945 wierszem Szukam słowa, w dodatku do „Dziennika Polskiego”. Poezja Szymborskiej z okresu stalinizmu noszą piętno tamtej epoki. Po latach poetka tłumaczyła obecność akcentów socrealistycznych w swojej twórczości tym, że „kochała ludzkość w całości, by po latach docenić wartość kochania poszczególnych jednostek". W latach 1953-1981 pracowała w krakowskim tygodniku „Życie Literackie”, gdzie prowadziła dział poezji i stałą rubrykę Lektury nadobowiązkowe. Szymborska wydała 13 tomików wierszy: Dlatego żyjemy (1952), Pytania zadawanie sobie (1954), Wołanie do Yeti (1957), Sól (1962), Sto pociech (1967), Wszelki wypadek (1972), Wielka liczba (1976), Ludzie na moście (1986), Koniec i początek (1993, 1996), Chwila (2002), Dwukropek (2005), Tutaj (2009) oraz – wydany pośmiertnie, niedokończony tom Wystarczy (2012). W 1991 r. Polka otrzymała Nagrodę im. Goethego, w 1995 r. została laureatką Nagrody Herdera. W maju 1995 r. Uniwersytet Poznański nadał jej tytuł doktora honoris causa. W 1996 roku odebrała Nagrodę Nobla. W 2001 r. została członkiem honorowym American Academy of Arts and Letters. W 2011 r. uhonorowano ją najwyższym odznaczeniem państwowym − Orderem Orła Białego. Zmarła 1 lutego 2012 w Krakowie.
Grażyna Szapołowska w niezwykłym spektaklu o Wisławie Szymborskiej. Stworzyła go wspólnie z córką
Mama i córka, aktorka i reżyserka. W tak świetnym duecie można wiele. Na przykład stworzyć spektakl, który śmiało da się nazwać też hołdem składanym Wisławie Szymborskiej. Grażyna Szapołowska, znana i ceniona aktorka, wraca na scenę z premierą wyjątkowego wydarzenia poetycko-muzycznego! 30 czerwca 2023 roku, o godz. 20.13, w Teatrze Scena Relax w Warszawie odbędzie się premiera spektaklu pt. „Wisławie - Grażyna”… Byliśmy na jednej z prób z naszą kamerą. Kto stworzył spektakl Wisławie - Grażyna? Opis, kulisy Ci, którzy zastanawiają się, co kryje się za tą nazwą, podpowiadamy, że to spełniona obietnica udanego wyjścia do teatru, które gwarantuje wybitna poezja Wisławy Szymborskiej wraz ze światowej jakości oprawą muzyczno – sceniczną. Jak czytamy w informacji prasowej na program spektaklu realizowanego pod patronatem Fundacji Wisławy Szymborskiej, złożą się m.in., takie wiersze jak: „Nic dwa razy”, „Portret kobiecy” czy „Muzeum”. Co bardzo ważne twórczość Noblistki została uzupełniona wspomnieniami i historiami z życia tej wybitnej poetki. Całość zrealizowana na podstawie scenariusza i w reżyserii Katarzyny Jungowskiej – córki Grażyny Szapołowskiej. Autorem oprawy muzycznej jest kompozytorka Karo Glazer, jedna z najbardziej utalentowanych młodych wokalistek, kompozytorów, aranżerów i producentów jazzowych. Multimedia do spektaklu przygotował wyjątkowy twórca Hektor Werios, a światła wyreżyserowała Jacqueline Sobiszewski - wybitna i znana na całym świecie fotograf i reżyser światła. SPRAWDŹ TAKŻE: Gdy Katarzyna Niezgoda i Paweł Markiewicz brali ślub, wszyscy płakali. Dziękował jej, że zgodziła się zostać jego żoną Dodatkową atrakcją na scenie jest obecność aktora Piotra Makarskiego – narratora spotkania oraz aktorki i wokalistki Natalii Lesz, która wcieliła się w postać młodej Wisławy Szymborskiej. Poetki, która zmieniła oblicze polskiej kultury. Już za chwilę będziemy obchodzić setną rocznicę jej urodzin. Piękne jubileusze wypadają też w kalendarzu Grażyny Szapołowskiej. Przy okazji okrągłej rocznicy pracy artystycznej oraz 70. urodzin aktorka zgodziła się wziąć udział w tym niezwykłym projekcie. Jakie ma odczucia po ostatnich próbach? Jak pracuje się razem mamie i córce? O to wszystko zapytaliśmy przed kamerą VIVY.pl. Zobacz nasz materiał na górze strony i kup bilet na tę niezwykłą premierę.
Wisława Szymborska tylko raz wzięła ślub. Kim był jej mąż Adam Włodek?
Jako małżeństwo przetrwali kilka lat, ale przyjaźnili się do końca życia. To on mówił do niej „Wisełko”
Wisława Szymborska zwykle kojarzona jest z pisarzem Kornelem Filipowiczem. Był wielką miłością poetki i jej oddanym przyjacielem. Chociaż nie mieszkali razem, byli parą przez ponad dwadzieścia lat, do śmierci Kornela Filipowicza w 1990 roku. Nigdy jednak nie zdecydowali się na ślub. Wisława Szymborska była żoną tylko raz. Do końca formalnie występowała pod nazwiskiem Szymborska-Włodek. Kim był jej mąż Adam Włodek? Kim był jedyny mąż Wisławy Szymborskiej? Adam Włodek był poetą, wydawcą, redaktorem. Sam nie miał może wielkiego talentu jako poeta, ale miał nosa do poezji i świetnie potrafił ocenić talent innych. To on jako jeden z pierwszych zauważył m.in. Sławomira Mrożka. Był ważną i cenioną postacią w krakowskim środowisku literackim. Z Wisławą Szymborską poznali się w 1945 roku, w Krakowie, w piśmie „Dziennik polski”. Młodziutka Wisława przyniosła tam wiersze, które Adamowi Włodkowi się nie spodobały, nie chciał ich drukować. Po latach we wspomnieniach napisał, że „niczym się nie wyróżniały, były po prostu słabe”. Przyszłej noblistce pomógł inny redaktor, Witold Zechenter, który poprosił kolegów, by jeszcze raz im się przyjrzeli. Włodek przeredagował jeden z wierszy, zmienił mu tytuł z „Jacy” na „Szukam słowa” i debiutancki utwór poetki poszedł do druku. Wisława Szymborska musiała być zaskoczona, gdy zobaczyła swoje dzieło na łamach pisma. Podobno przyszła do redakcji i powiedziała Włodkowi: „Gratuluję świetnej interpretacji mojego utworu. Ale myślę, że honorarium za ten wasz wiersz wypłacicie jednak mnie?”. Czytaj także: Wróżono jej wielką hollywoodzką karierę. Co się stało z bohaterką filmu Cześć, Tereska? Wisława Szymborska i Adam Włodek: historia miłości Zrobiła na Adamie Włodku wrażenie, zaczęli się spotykać, on jej podsuwał książki do przeczytania, zapraszał na spotkania literackie. To wtedy zaczął mówić do niej czule „Wisełko”, potem nazywał ją „Wisełką wieloraką”. Po latach poetka wspominała: „Poznałam go na progu mojej dorosłości, u progu życia, w którym odegrał tak ważną i niezastąpioną rolę. Był przez wiele lat najbliższym mi człowiekiem, współtwórcą mojej osobowości. (…) Przez wiele lat prowadziliśmy wielogodzinne, nieustanne, poranne, wieczorne i nocne rozmowy. Gdybyśmy się później nie rozstali, przegadalibyśmy pewnie całe życie”. Był od niej tylko o rok starszy. Adam Włodek urodził się w 1922 roku, jego ojciec był zawodowym wojskowym, sierżantem. Rodzina na początku mieszkała w koszarach, potem przenieśli się na krakowskie Krowodrze, na ulicę Chopina. Włodek jako młody chłopak nosił białe koszule z dużym kołnierzem, wywiniętym na poły marynarki à la Słowacki. Był hałaśliwy, zawsze miał dużo do powiedzenia, robił wokół siebie dużo zamieszania, miał powodzenie u dziewczyn. W wieku 17 lat jako ochotnik brał udział w Kampanii Wrześniowej, podczas wojny był redaktorem podziemnej Biblioteki Poetyckiej. Po wojnie pracował m.in. w „Dzienniku Polskim”. Zobacz też: Henryk Machalica miał troje dzieci, ale w domu bywał rzadko. Jego pierwsze małżeństwo nie przetrwało Podobno w środowisku mówiono, że z Wisławą do siebie nie pasują. Ona była bardzo atrakcyjna, miała świetną figurę, słynęła z pięknych nóg, była błyskotliwa, towarzyska. Jego Sławomir Mrożek wspominał tak: „Włodek był postacią wielce oryginalną. Mały i gruby, z wielką skłonnością do tycia i z bujną czupryną nad niskim czołem, patrzący bystro, był synem zawodowego sierżanta i, na przekór ojcu, od dzieciństwa przejawiał skłonności lewicowe. Jednak był człowiekiem nad podziw otwartym na innych ludzi, zawsze w dobrym humorze, pełen energii i specyficznego dowcipu”. Znajomi, widząc go na ulicach Krakowa, śmiali się, że wygląda: „Jak podstarzały harcmistrz”. Chodził w szortach ogrodniczkach i z wielkim chlebakiem na plecach, wypchanym książkami i czasopismami. W jego mieszkaniu były głównie książki i pisma. W upały chadzał nago po mieszkaniu. Czytaj także: Związek z Elżbietą Grocholską nadał jego życiu sens. Krzysztof Zanussi żałował, że rzucił się w to uczucie tak późno Wisława Szymborska i Adam Włodek: ślub W 1948 Wisława Szymborska i Adam Włodek wzięli ślub. Poetka wprowadziła się do swojego męża do pokoju w Domu Literatów na ulicy Krupniczej 22, w Krakowie. Po wypiciu lampki wina, noc poślubną nowożeńcy spędzili na… podłodze. Swoje łóżko polowe Adam Włodek pożyczył poecie Tadeuszowi Peiperowi, do którego przyjechał kolega, więc gościa trzeba było jakoś przenocować. Następnie młoda para przeniosła się do dwupokojowego mieszkania po Gałczyńskich. To były trudne czasy, ale w domu na Krupniczej młodzi pisarze chcieli też bawić się, korzystać z życia. W sobotnie wieczory w stołówce odbywały się potańcówki. Czasem bawili się w żywe obrazy, improwizowali limeryki, skecze. W paczce Wisławy Szymborskiej i Adama Włodka byli Maciej Słomczyński, Lidia Zamkow, Sławomir Mrożek, Leszek Herdegen. Czytaj też: Zostawił ją dla innej... Oto historia miłości Katarzyny Łaniewskiej i Ignacego Gogolewskiego Razem w życiu, razem w partii Adam Włodek był prawdziwym, żarliwym komunistą, należał do grona tzw. młodych wściekłych, czy inaczej pryszczatych, którzy budowali nowy system. Podobno to pod wpływem męża Wisława Szymborska zaczęła pisać socrealistyczne wiersze o Stalinie, Związku Radzieckim, imperialistach, Nowej Hucie, o szczęściu, jakie daje partia. W 1950 roku wspólnie wstąpili do PZPR-u. Po latach poetka wspominała: „Byliśmy głupi, naiwni, politycznie niewyrobieni i bez zastrzeżeń wierzyliśmy w to, co mówili nam starsi towarzysze. Którzy, jeżeli wiedzieli więcej niż trzeba, w tamtych latach milczeli. Jako członek partii Adam, z racji swojego temperamentu, bardziej był czynny niż ja, ale myśleliśmy podobnie. Tylko ba, czy w ogóle myśleliśmy? Przecież partia myślała za nas i to nam powinno było wystarczać. I na parę lat rzeczywiście wystarczało” (cytuję za książki. wp.pl). Oboje zresztą z PZPR odeszli. Adam Włodek, urodzony komunista, rzucił legitymację bardzo szybko w 1957 roku, po zamknięciu odwilżowego pisma „Po prostu”. Wisława Szymborska była w niej do 1966 roku. Potem wspierała opozycję. W 1975 podpisała protest przeciwko zmianom w konstytucji i wiecznym sojuszu z ZSRR. W 1978 podpisała deklarację założycielską Towarzystwa Kursów Naukowych (niezależny latający uniwersytet). Dlaczego Wisława Szymborska rozstała się z pierwszym mężem? W formalnym związku wytrzymali ze sobą niedługo, bo 6 lat - rozwiedli się w 1954 roku. Być może Wisława Szymborska zmęczyła się politycznym zaangażowaniem Adam Włodka, w początku lat 50. wręcz fanatycznym. W 1953 roku „dla dobra partii" złożył obywatelski donos na swojego sąsiada i dobrego znajomego Macieja Słomczyńskiego, później słynnego pisarza i tłumacza literatury angielskiej, m.in. Szekspira. Podobno podejrzewał, że Słomczyński romansuje z Wisełką i zrobił to z zazdrości. Rzeczywiście, oboje bardzo się lubili. Zasugerował m.in., że Maciej Słomczyński współpracuje z wywiadem angielskim, co mogło być bardzo groźnym zarzutem. Sprawa stała się znana dopiero 54 lata później (w 2007 roku), kiedy nie żyli już ani Włodek, ani Słomczyński, a przed Wisławą Szymborską starano się ukryć tę rewelację, żeby jej nie denerwować. Być może o ich rozejściu się przesądziły jego zdrady, których nie ukrywał przed żoną. Jak mówiła w jednej z rozmów Joanna Gromek-Illg, autorka książki „Szymborska. Znaki szczególne”, „Wisława nie miała żadnej chęci do zajmowania się gospodarstwem i też nie miała takiego pomysłu, żeby mężczyznę uznawać za swojego pana. Oni byli związkiem partnerskim i to, myślę, liczy się na wielki plus Adamowi Włodkowi. Dla mnie najważniejsze właściwie w tej relacji było to, że umieli zachować przyjaźń”. Zobacz też: Nie wiedziały o sobie wielu rzeczy. Jak wyglądała przyjaźń Agnieszki Osieckiej i Krystyny Jandy? Wisława Szymborska związała się z Kornelem Filipowiczem, Adam Włodek przez pewien czas był ze słynną poetką Ewą Lipską. Wszyscy spotykali się, żeby wypić „enkawódeczkę” albo na wspaniałych obiadach u siostry poetki Nawoi Szymborskiej. Adam Włodek przez wiele lat był opiekunem Koła Młodych przy Związku Literatów w Krakowie, w jego małym mieszkaniu na ul. Daszyńskiego spotykali się artyści i poeci, m.in. legendarny Andrzej Bursa. Dla wielu ludzi Adam Włodek był kimś w rodzaju instytucji. Kiedy zachorował, Wisława Szymborska opiekowała się nim do końca. Adam Włodek zmarł w Krakowie w 1986 roku. Wisława Szymborska przeżyła go o ponad dwadzieścia lat, zmarła 1 lutego 2012 roku. W testamencie ustanowiła nagrodę dla młodych twórców im. Adama Włodka. Przyznaje ją Fundacja Wisławy Szymborskiej, jej laureatami byli m.in. Mikołaj Łoziński, Patrycja Pustkowiak, Paweł Kaczmarski. Korzystałam z książki Anny Bikont i Joanny Szczęsnej „Pamiątkowe rupiecie. Biografia Wisławy Szymborskiej", wyd. Znak, 2012
Michał Rusinek: „To przez Szymborską przestały mnie śmieszyć dowcipy”
Połączyło go z poetką podobne poczucie humoru i pewna „staroświeckość”. Czym zajmował się jako sekretarz Wisławy Szymborskiej? Dlaczego nie lubił przyrządzanych przez nią drinków? Czego dowiedział się z „Sennika Egipskiego”? I czemu sądzi, że dziś rozum jest w odwrocie? Z okazji kolejnej rocznicy otrzymania Nagrody Nobla przez poetkę przypominamy intrygujący wywiad, którego Michał Rusinek udzielił Aleksandrze Kwaśniewskiej. Michał Rusinek – literaturoznawca, tłumacz, pisarz oraz sekretarz Wisławy Szymborskiej. [Ostatnia publikacja na VUŻ-u 03.10.2024 r.] Magazyn VIVA! Michał Rusinek wywiad Wywiad, który przypominamy przy okazji kolejnej rocznicy śmierci Noblistki, ukazał się w marcu 2018 roku w magazynie VIVA! Pamiętasz, kiedy obudziło się w Tobie zainteresowanie językiem? Dla dobra spójności całej narracji powinienem powiedzieć, że pierwszym słowem, którego się nauczyłem, nie było „mama” ani „tata”, ale „przydawka”. No, niestety, nie. Legenda rodzinna głosi, że moim pierwszym słowem było „kurwa”, ponieważ wtedy mieszkaliśmy w bloku, który był akurat tynkowany. Panowie na rusztowaniu najczęściej powtarzali to właśnie słowo, a ja spędzałem dużo czasu w wózku na balkonie. Być może to tylko legenda. Każdy przecież wie, jak trudno w pewnym wieku wymawia się „r”. Na moje językowe zainteresowania pewnie trochę wpłynęły układy rodzinne. Pamiętam, że mój stryj uczył mnie różnych dziwnych rymowanek, które później okazały się rymowankami na przykład Edwarda Leara albo innych poetów nonsensistów. Humor językowy, a nie sytuacyjny, był zapewne jednym z pierwszych, z jakim się zetknąłem. To chyba nietypowe, bo wówczas tego typu literatury było stosunkowo niewiele. Nigdy nie miałeś takich typowo chłopięcych ciągot w stylu macho? Nie widziałeś się w roli strażaka albo policjanta? Kiedyś chciałem być kierowcą wielkiej ciężarówki. Ale nie wiem, czy aby nie pociągała mnie w tym taka samotność długodystansowca. Do tej pory czuję przyspieszone bicie serca na widok wielkich ciężarówek, zwłaszcza amerykańskich. Czy wiesz, jakie Twoje atrybuty spowodowały, że zostałeś polecony Wisławie Szymborskiej? Po pierwsze, znałem język angielski. Po drugie, posiadałem modem, czyli właściwie jedyne urządzenie, za pomocą którego można się było wówczas połączyć z internetem. Po trzecie, co chyba jednak okazało się najważniejsze, praktycznie nie było kontrkandydatów na to stanowisko. Właściwie był tylko jeden, ale on był profesjonalnym dyplomatą, więc zażądał biura i sekretarki. I to Szymborską przestraszyło. Ona sobie wyobraziła, że ta sekretarka też zażąda sekretarki i zrobi się z tego cała korporacja. Ja takich żądań nie miałem, tylko podłączyłem wspomniany modem i w 1996 roku wysłałem sześć, może osiem maili. Ponoć obiecująca była Twoja staroświeckość w obyciu. Staroświeckością bym tego nie nazwał. Raczej pewnym dystansem i poczuciem humoru, który wówczas był pani Wisławie potrzebny. Takim, który mógł ją trochę osłonić przed tą naprawdę traumatyczną sytuacją, w której się znalazła. Czytaj także: Ich przyjaźń trwała ponad cztery dekady. Wisławę Szymborską i Ewę Lipską połączyły loteryjki i pierogi ruskie „Tragedii sztokholmskiej”? Tak. To określenie na jej Nobla wymyślił jej przyjaciel, poeta Bronisław Maj. Oczywiście są gorsze tragedie od otrzymania miliona dolarów, ale jej Nobel naprawdę skomplikował życie. Po pierwsze, ona wcale nie potrzebowała tych pieniędzy. A po drugie, ta nagroda wiązała się dla niej z wyrwaniem z dosyć wygodnego życia: na takim poziomie, który ją satysfakcjonował i przede wszystkim pozwalał jej pracować. Tymczasem Szymborska na cztery lata zamilkła, nie pisała wierszy. Czyli to nie wynikało z zajętości, tylko z blokady psychicznej? Była wówczas nie tyle bardziej zajęta, ile zajęta innymi sprawami, do których nie była przyzwyczajona. Moim głównym zadaniem było odrzucanie różnych propozycji. Najczęściej używana sztanca, którą wtedy wysyłałem, brzmiała: „Dziękuję za zaproszenie, niestety, brak czasu nie pozwoli mi z niego skorzystać”. Jak patrzyłam na Twoje zdjęcia z tamtego okresu… No, ja bym się nie zatrudnił… Wyglądasz tam jak nastolatek. Nie miałeś obaw, żeby wziąć na siebie odpowiedzialność za noblistkę? Miałem, ale ja też mam taki charakter, jak dama z pewnego dowcipu: zapytana, czy umie grać na fortepianie, odpowiedziała: „Nie wiem, nie próbowałam”. Potraktowałem to jak jakiś rodzaj przygody. Sądziłem też, że uda mi się tę pracę wykonywać niejako anonimowo, ale szybko się okazało, że powinienem również funkcjonować jako swego rodzaju rzecznik prasowy. Zacząłem więc mieć „gębę”, co do tej pory bywa powodem oskarżania mnie o tak zwany lans. A skąd się u Ciebie wzięła ta staroświeckość? Byłeś tak wychowywany? Wychowywałem się wśród dorosłych i nie bardzo mnie interesowali moi równolatkowie. Kiedy po czwartej klasie wyjechałem na kolonie, przychodziły do mnie takie stare dryblasy, żeby się pożalić albo żeby poprosić o życiową radę. Okropnie mnie to śmieszyło, bo oni uważali mnie za kogoś starszego, chociaż byłem od nich dużo młodszy. Przebywałeś wśród dorosłych z własnego wyboru? Tak. Bardziej mnie bawili koledzy i koleżanki mojej babci w Zakopanem. Sporo czasu u niej spędzałem, w starym domu na tak zwanych Parcelach Urzędniczych. Siedziałem pod stołem, kiedy oni grali w brydża. Chyba mnie traktowano poważnie. Naprawdę długo się wręcz przyjaźniłem z równolatkami moich dziadków. Oni mieli po prostu bardzo ciekawe życiorysy i bardzo ciekawe historie, o wiele ciekawsze od tych małolatów w moim wieku. Nie miałeś więc poczucia osamotnienia w swojej grupie rówieśniczej? Wprost przeciwnie. Raczej ciągle mnie wybierali na jakiegoś cholernego przewodniczącego klasy. Zobacz też: Michał Rusinek opowiedział o relacjach Wisławy Szymborskiej z siostrą. Tego nie wiedział nikt Wracając do „gęby”, gdzieś powiedziałeś, że każde wystąpienie publiczne mógłbyś zaczynać od: „Wiem, że tu jestem dzięki Szymborskiej”, w skrócie „WżtjdzSz”. Tak, bo bardzo trudno sobie wyobrazić, co by było gdyby. Pewnie byłbym bardziej skupiony na pracy uniwersyteckiej i pewnie nie byłbym znany. Większą odpowiedzialność czułeś wtedy, kiedy byłeś jej osobistym sekretarzem, czy teraz, kiedy jej nie ma, a Ty odpowiadasz za jej fundację? Oczywiście teraz. Szymborska samodzielnie podejmowała większość decyzji. Tylko na niektóre uzgodnione z nią uprzednio sprawy odpowiadałem sam, nie zawracając jej głowy. Mogłem co najwyżej próbować ją do czegoś przekonać. Po jej śmierci, zgodnie z testamentem, trzeba było zrobić rzecz szalenie trudną, to znaczy stworzyć instytucję imienia osoby, która żywiła niechęć do jakichkolwiek ram instytucjonalnych. Profesor Teresa Walas mówiła, że poleciła Cię Wisławie Szymborskiej, uznając, że jesteś szarmancki, więc nie będziesz próbował się z nią „koleżkować”. Ja się naukowo nie zajmuję poezją, więc było jasne, że nie będę piekł dwóch pieczeni na jednym ogniu, nie będę tego traktował jako dostęp do źródła mojej kariery naukowej. I rzeczywiście tak to było. Kiedy ukazał się mój doktorat, udzieliłem na jego temat wywiadu do lokalnej „Gazety Wyborczej”. Szymborska to przeczytała i powiedziała: „Czytałam. Nudne. Już nawet wolę, jak pan mówi o mnie”. Ale czy faktycznie nie zakolegowaliście się? Ja nazwałbym to nawet jakąś formą zaprzyjaźnienia. Było to dla mnie bardzo ważne, że Szymborska miała do mnie zaufanie. Na początku, kiedy udzielałem jakichś wywiadów, dawałem jej to do przeczytania na wypadek, gdyby miała jakieś uwagi. Ale po jakimś czasie stwierdziła, że mogę mówić, co chcę. Miała świadomość, że żadnej granicy nie przekroczę. To oczywiście powodowało, że włączał mi się wewnętrzny cenzor i każdy wywiad czytałem przed publikacją po kilka razy, ale była to też dla mnie cenna lekcja. Dowodem zaufania było też to, że pani Wisława dawała mi do przepisania świeżo napisane wiersze. Ale na „ty” nie przeszliście? Nie. Zresztą od razu powiedziała, że tak się nie zdarzy. Natomiast przeszła na „ty” z moimi dziećmi. Naprawdę? Tak, bo ona bardzo szybko to proponowała. Ja byłem chyba jedynym wyjątkiem w jej kręgu. Może poza jej odwieczną przyjaciółką, Basią Czałczyńską, z którą – po wielu latach – przeszły z powrotem na „pani”, żeby się jakoś odróżnić. Tak czy owak, ja nadal bardzo tego pilnuję. We wszelkich rozmowach poprawiam „Wisława” na „pani Wisława”. Brałeś udział w słynnych loteryjkach? Tak, oczywiście. Byliśmy z żoną zapraszani na przyjęcia dosyć szybko. A pod koniec każdej kolacji była owa loteryjka i można było wygrać różne rzeczy, zazwyczaj kuriozalne. Najkoszmarniejsza, jaką wylosowałeś? Chyba „Sennik Egipski”. Takie wydanie kioskowe, to znaczy złocona okładka, a w środku same mądrości. Jest tam na przykład napisane, że jak ci się śni coś okropnego, to w twoim życiu będzie nadal tak samo. Jeżeli natomiast coś pięknego, to – uwaga – przeprowadzisz się do dużego miasta. Od razu wiadomo, dla kogo jest ten sennik przeznaczony. Moja żona nieomal zawsze wygrywała takie zeszyciki z dowcipami, za złotówkę. Na przykład dowcipy o mumiach. Przeczytałem wszystkie i żaden nie był śmieszny, a to też jest sztuka. Zdarzały się też prezenty trafione: Czesław Miłosz po publikacji „Traktatu teologicznego” wylosował kropidło. Mówiłeś, że podczas tych kolacyjek była wymagająca wobec rozmówców. Nie lubiła czegoś, co nazywała pustymi kaloriami, czyli rozmów o niczym. Ucinała je. Bardzo lubiła wspólną rozmowę. Spotkania u niej były zrytualizowane. Najpierw usadzała gości na fotelach w salonie i robiła tak zwanego drinka. Do tej pory myślę o tym z lekkim przerażeniem. Szymborska miała estetyczne podejście do jedzenia, więc zazwyczaj były to płyny ciekawe kolorystycznie, za to mniej ciekawe smakowo. Zdumiewającą namiętnością darzyła na przykład różowe koktajlowe wisienki. Tak czy owak, tam był początek wspólnej rozmowy. Niektórych gości lubiła peszyć, zadając konkretne pytania. Ale też dobierała gości tak, żeby mieli o czym ze sobą rozmawiać, i chyba też tak, żeby ona sama mogła się czegoś dowiedzieć, żeby rozmowa mogła dotyczyć czegoś, co ją akurat interesowało. Bardzo żałuję, że się nie udało zaprosić na taką kolację Woody’ego Allena, choć już niewiele brakowało. Miała już nawet dobrany zestaw gości. Czytaj także: Uwielbiała poezję, boks, palenie papierosów i… fast foody. Taka Wisława Szymborska była prywatnie Gdzieś powiedziałeś, że tak przyzwyczaiłeś się do przebywania z taką osobą, że teraz ludzie Cię nudzą. Tak powiedziałem? O rety, nie pamiętam… Nie powinienem był tak mówić. Dziś powiedziałbym, że raczej brakuje mi pewnego sposobu mówienia i konstruowania wypowiedzi. Jeżeli opowiadasz anegdotę, to przecież musi mieć pointę. To przez Szymborską przestały mnie śmieszyć dowcipy, natomiast zacząłem cenić anegdoty i dostrzegać anegdotyczne sytuacje wokół siebie. To przecież nie jest tak, że tylko niektórym osobom przytrafiają się historie anegdotyczne. Po prostu niektórzy je zauważają, a inni nie. Trzeba umieć patrzeć na rzeczywistość pod specjalnym kątem. Mnie szczególnie śmieszą anegdoty, w które zamieszany jest język, stąd wzięły się felietony zamieszczone w książce „Pypcie na języku”. Dużo zajmujesz się literaturą dziecięcą, zarówno jeśli chodzi o przekłady, jak i propozycje własne. Zastanawiam się, czy to jest efekt słabości do dzieci w ogóle, czy kwestia chęci pielęgnowania tego elementu dziecięcego w sobie? Podejrzewam, że przede wszystkim to drugie. Pomysł pisania dla dzieci narodził się, jak to się często zdarza, kiedy moje dzieci były na takim etapie, że trzeba im było coś opowiadać. Ale jest za to także odpowiedzialna Szymborska. Kiedyś przyszedł do niej redaktor naczelny wydawnictwa Znak, prosząc, by przetłumaczyła wybór wierszy A.A. Milne’a dla dzieci. Odmówiła, bo ani nie znała angielskiego, ani nie pisała do tej pory dla dzieci. Na co redaktor rozejrzał się po pokoju, w którym oprócz nich byłem tylko ja, i zapytał bez większego entuzjazmu: „To może ty?”. I tak zachęcony zacząłem tłumaczyć jedne z najpiękniejszych wierszy dla dzieci, jakie kiedykolwiek napisano. To była wielka przyjemność, ogromna odpowiedzialność i wspaniała szkoła pisania. Dobrze jest mieć taki punkt na horyzoncie, do którego się dąży, nawet jeśli się wie, że to punkt nieosiągalny. Zawsze myślałem, że kiedy będę duży, będę chciał być taki jak pan Milne. I jesteś? Jeszcze nie jestem duży. Kiedy przetłumaczyłem „Piotrusia Pana” Barriego, to zdałem sobie sprawę, że ja właściwie mam ten tytułowy syndrom. Nie bardzo mam ochotę dorastać. Może jeśli nie zostanę Milne’em, to chociaż będę wspomnianym kierowcą wielkiej ciężarówki? Skoro jesteśmy przy przyszłości: czy to jest tak, że język tylko odzwierciedla zmiany społeczne, czy też je zwiastuje? Zawsze trochę zwiastuje. Jest taka książka Thomasa Kuhna „Struktura rewolucji naukowych”. Jej autor twierdzi, w skrócie mówiąc, że przed każdą rewolucją naukową dochodzi do rewolucji językowej. Do języka nauki wchodzą takie pojęcia, które do tej pory jako nienaukowe nie były dopuszczane. Coś musi się w języku „poluzować” i wtedy może dojść do zmian poza językiem. Oczywiście to samo dotyczy zmian społecznych. Często jest tak, że coś, co jest uważane za niedopuszczalne, niestosowne, nagle zaczyna się pojawiać w dyskursie publicznym. I to zwykle oznacza, że za chwilę pojawi się przyzwolenie na jakieś czyny: do tej pory uważane za wybryki, a teraz za – na przykład – przejawy umiłowania ojczyzny. A więc jakbyś miał prognozować najbliższą przyszłość na podstawie dzisiejszego języka… Język publiczny w ostatnich dwóch latach bardzo się zmienił. Po pierwsze, w dyskursie publicznym metafory sportowe zastąpione zostały metaforami wojennymi: my nie toczymy ze sobą sporu, nie rywalizujemy ze sobą, tylko toczymy walkę, w której nie chodzi o konsensus, ale o zniszczenie przeciwnika. Znika tolerancja dla poglądów innych ludzi. Znów wrócili „oni” w opozycji do „nas”. Lepszy i gorszy sort. Patrioci i targowiczanie. I nic pośrodku. Po drugie, następuje dziś wyraźny odwrót od języka rozumu, od racjonalności. Decyzje opieramy na internetowych pseudomądrościach, a naszym polskim myśleniem o świecie rządzi jakiś współczesny mit, pseudoreligia, której rytuały co miesiąc odprawiamy w dwóch sporych miastach, powtarzając, że jesteśmy „coraz bliżej prawdy”. Tyle że w micie nigdy nie chodzi o prawdę. W micie chodzi o podtrzymywanie mitu wbrew prawdzie, wbrew logice, wbrew rozumowi. Rozum jest w odwrocie. Czytaj także: Razem, choć osobno… Historia miłości Wisławy Szymborskiej i Kornela Filipowicza Wisława Szymborska, Michał Rusinek, Kraków, 30.03.2009 rok
Razem, choć osobno... Historia miłości Wisławy Szymborskiej i Kornela Filipowicza
„Byliśmy końmi, które cwałują obok siebie”
Mało kto pamięta, że Wisława Szymborska miał za sobą małżeństwo. Wyszła za mąż w wieku zaledwie 25 lat. Jednak związek z Adamem Włodkiem rozpadł się po sześciu latach. Nigdy później poetka nie zdecydowała się już na sformalizowanie żadnej swojej relacji. Ale nie oznacza to, że w jej życiu brakowało miłości! Tym jedynym był Kornel Filipowicz. Mimo że nigdy ze sobą nie zamieszkali, łącząca ich więź była bardzo silna i głęboka. Oto ich dyskretna, piękna i pełna czułości historia... [Ostatnia aktualizacja tekstu na VUŻ 28.02.2024 r.] Historia miłości Wisławy Szymborskiej i Kornela Filipowicza Poznali się już w latach czterdziestych. Wisława Szymborska miała wtedy około 23 lat. „Siwiejący blondyn, opalony, w niebieskich wypłowiałych spodniach, bluzie w takim cudownym żółtym rozbielonym kolorze. Pomyślałam: Boże, jaki piękny mężczyzna. Ale to nie miało wtedy żadnych konsekwencji. Przez całe lata patrzyliśmy na siebie z daleka", wspominała po latach. Niedługo później poślubiła Adama Włodka, polskiego poetę. Chociaż z początku wydawali się parą idealną, ich związek nie przetrwał próby czasu. Rozwiedli się w 1954 roku. Kornel Filipowicz związany był wtedy z Marią Jeremą. Małżeństwo wychowywało wspólnie syna, Aleksandra. Niestety, polska malarka zmarła w 1958 roku. Niedługo później ponownie się ożenił. Wybranką jego serca była Maria Próchnicka. Wraz z historyczką sztuki Kornel Filipowicz począł drugiego syna, Marcina. Ich małżeństwo jednak nie przetrwało. To wtedy na stałe w jego sercu zagościła ta jedna i jedyna. "Myślę, że dopóki byłam w partii, nic między nami nie było możliwe”, wspominała poetka. Szymborska wystąpiła z partii w 1966 roku, na co wpływ miała na pewno znajomość z Filipowiczem. Później wielokrotnie podpisywała listy w obronie opozycji, ale nigdy nie była tak zaangażowana społecznie i politycznie jak Filipowicz. „Życie Wisełki było kameralne” – opowiadała jej przyjaciółka, poetka Ewa Lipska. – „Żyła tak, żeby mieć czas na pisanie wierszy. (…) Ważne było, że ma pojechać do siostry na obiad, zabrać słoiki”. W czwartki Nawoja, siostra Szymborskiej, wydawała wystawny obiad dla niej i jej najbliższych przyjaciół. To, co zostało, poetka zabierała ze sobą w słoikach do domu. Starczało na tydzień. Filipowicz ciągle gdzieś pędził – ze spotkania na spotkanie. W czasie wojny był w konspiracji, po wojnie udzielał się w Związku Literatów Polskich, zakładał Towarzystwo Kursów Naukowych, w stanie wojennym zajmował się rozdzielaniem stypendiów i pieniędzy, które napływały z PEN Clubu i od Jerzego Giedroycia. Był socjalistą w starym, przedwojennym tego słowa znaczeniu. „Kiedy już bardzo zapadł na zdrowiu i jego dni były policzone, przyjechał do niego Jan Józef Lipski i wręczył mu legitymację PPS z niskim, jednocyfrowym numerem. To była jego ostatnia radość” – opowiadała Szymborska. Wisława Szymborska i Kornel Filipowicz związali się w październiku 1967 roku. Ona była słynną poetką i przyszłą noblistką, on – prozaikiem i nowelistą. Głębokie uczucie nieprzerwanie łączyło ich przez następne 23 lata, aż do śmierci Kornela Filipowicza w 1990 roku. Nie byli małżeństwem, nigdy ze sobą nie zamieszkali. Nigdy też nie obnosili się publicznie. Tak naprawdę wiedziało o nich tylko najbliższe grono przyjaciół. Wybitna polska poetka dopiero po śmierci swojego ukochanego uroniła rąbka tajemnicy. "Byliśmy ze sobą 23 lata. Cudowny człowiek, świetny pisarz. Nie mieszkaliśmy razem, nie przeszkadzaliśmy sobie. To byłoby śmieszne: jedno pisze na maszynie, drugie pisze na maszynie... Byliśmy końmi, które cwałują obok siebie", wyznała w wywiadzie. Żyli razem, choć osobno. Na własnych warunkach. Czytaj również: Kalina Jędrusik i Daniel Olbrychski zagrali w najbardziej namiętnej scenie w PRL-u. Aktorka nie wspominała dobrze czułych scen z aktorem Wisława Szymborska i Kornel Filipowicz: korespodencja W 2016 roku światło dzienne ujrzał zbiór listów, którymi Wisława Szymborska i Kornel Filipowicz wymienili się na przestrzeni lat. Choć widywali się często, to jednak ze sobą nie mieszkali. Tę lukę komunikacyjną z zapałem wypełniali korespondencjami. Wertując zbiór zatytułowany "Najlepiej w życiu ma twój kot", wychodzi na jaw charakter ich relacji - choć często kąśliwy i ironiczny, to jednak żartobliwy, sentymentalny, lecz przede wszystkim czuły. Ich listy miłosne wzruszają powściąganą czułością. Więcej w nich delikatnej ironii niż wyznań. Erotyki nie ma wcale. Kiedy Filipowicz zapowiada, że zamierza zgolić wąsy, Szymborska odpowiada: „Wiadomość ta uderzyła we mnie jak grom z jasnego nieba. Chciałam przecież wypchać nimi poduszkę na szpilki”, ale zaraz dodaje „Kocham Cię, ale się tym nie przejmuj ani nie licz się z tym specjalnie”. – „Dla mnie te listy są prawdziwym odkryciem. Nie spodziewałam się, że łączyła ich taka czułość”– mówi Teresa Walas. – „Wzruszyłam się, kiedy je czytałam. Są sentymentalne, w najlepszym tego słowa znaczeniu. Znając ich, spodziewałam się, że łączy ich jakiś rodzaj erotycznej przyjaźni, że to związek życiowo-intelektualny, cementowany też faktem, że obracają się w jednym środowisku. Tymczasem oni otaczali się wzajemnie opieką, byli dla siebie troskliwi, nieustannie pragnęli sprawiać sobie drobne przyjemności. Jest w tym jakaś niezwykła świeżość uczuć. A przecież gdy się ze sobą zeszli, byli dojrzałymi już ludźmi, każde ze swoim życiowym bagażem…” "Kochana Wisławo! W dniu moich imienin życzę Ci, abyś niczego sobie nie wmawiając, w sposób wolny i nieprzymuszony, długo mnie jeszcze lubiła. Może 1/2 roku – a nawet rok?!! Byłoby lepiej, jakbyś mnie lubiła jeszcze 1 rok, bo mielibyśmy przed sobą wiosnę i lato", napisał w jednym z listów Kornel Filipowicz. Jeszcze tego samego dnia jego ukochana odpowiedziała: "Kornelu! Bardzo Cię kocham. Proszę nie nadużywać telefonu, podając to w wątpliwość! Przez telefon trudno mi cokolwiek udowodnić. Ale bardzo mnie martwi, że i w listach mi się to nie udaje". W jednym z listów napisała z kolei: "Najlepiej w życiu ma Twój kot, bo jest przy Tobie". W listach pojawia się też często fikcyjna postać Gieni – uosobienie niezbyt bystrej, ale upartej rywalki, o którą Szymborska jest zazdrosna: „Dzisiaj jest piątek, imieniny Gieni” – pisała. – „Z pewnością bawisz się teraz wesoło, nastawiasz płyty z Ireną Santor, jesz tort biszkoptowy i pijesz wino porzeczkowe w towarzystwie gospodyni, pana Karola, pana Cześka i koleżanki Gieni – Dziuni. Właściwie pić wina Ci nie wolno, ale Ty wolisz się do tego nie przyznawać, bo zaraz nazajutrz miałbyś Gienię z walizką u siebie w domu. Nie myśl sobie, że ja tego wszystkiego nie widzę!”. W ich korespondencjach na wierzch wychodzi także niezaprzeczalny talent dwójki zakochanych. Tego, że Wisława Szymborska była wybitną artystką, udowadniać nikomu nie trzeba. Jednak Kornel Filipowicz także władał doskonałym piórem. Chociaż nie zyskał sławy równej, chociażby swojej ukochanej, to był jednym z najwybitniejszych polskich pisarzy. Uważała tak zresztą sama Wisława Szymborska. ''Szkoda, że Kornel nie może tego zobaczyć. Dla mnie byłoby to coś więcej niż oficjalne splendory. To on powinien dostać jako prozaik wielką nagrodę'', powiedziała po otrzymaniu literackiej nagrody Nobla w 1996 roku krytykowi i dziennikarzowi Janowi Pieszczachowiczowi. "Zakochana kobieta gotowa byłaby ukochanemu nawet Nobla oddać", skomentował z kolei słowa poetki Jerzy Pilch. Zobacz także: Gerard Wilk zachwycał się Polą Raksą. Plotkowano o romansie tancerza z aktorką Wisława Szymborska i Kornel Filipowicz: wspólne wyjazdy i ostateczna rozłąka Mieli podobne poczucie humoru, lubili płatać innym figle. Często chodzili do sklepów z kuriozami. Kupowali tam sztuczne muchy, które kładli potem na maśle, kiedy przychodzili goście, raz sami uszyli ze skrawków futer szczura, którego podrzucili przyjaciółce w łazience. Kiedy Ewa Lipska wyjeżdżała do Niemiec, Filipowicz obarczył ją misją kupienia sztucznych kup. Przywiozła aż trzy, ale nie wie, komu zostały podłożone. – „Kiedy jechałam do Stanów, postanowiłam kupić im kaszlącą popielniczkę, oboje byli palaczami” – wspomina Teresa Walas. – „Wszystkim nam bliski był ten duch zabawy, często absurdalnej. Żyliśmy wtedy takimi idiotycznymi żartami. Był to sposób na odreagowanie szarej rzeczywistości, która nas otaczała”. Oboje z wyboru nie mieli samochodów i nie potrafili prowadzić. Na wakacje z reguły więc kogoś zapraszali. Spędzali je pod namiotem albo na kwaterze. Kwatery w Wielkopolsce. Biwaki w Nowosądeckiem nad Dunajcem, Rabą, Skawą. „Wyjeżdżaliśmy zwykle z Krakowa koło siódmej rano” – opowiadała Ewa Lipska. – „Z przodu mój mąż, Władzio, który prowadził, i Kornel, a ja z Wisławą z tyłu, z dżdżownicami. Jak zajeżdżaliśmy na brzeg, Kornel, w kapeluszu z wpiętymi złotymi rybkami, w milczeniu rozkładał wszystkie swoje zabawki – haczyki, spławiki. My obie brałyśmy zawsze ze sobą »Sterny«, »Spiegle« i wyszukiwałyśmy artykuły sensacyjne, skandale, zbrodnie. Wisława przygotowywała jedzenie, zbierała grzyby, wiązanki kwiatów albo stała z podbierakiem. Mówiliśmy o niej »Pani Podbierakowa«. Kiedy ryba była za mała, Filipowicz zdejmował ją z haczyka i wypuszczał ze słowami »Amnestionuję cię«. Te większe sam zabijał i patroszył”. Szymborska nie była typem biwakowiczki. Wrażliwości na przyrodę nauczył ją dopiero Filipowicz. Otwarcie mówiła o tym, że w młodości nużyły ją opisy przyrody i najczęściej je opuszczała. Zmieniło się to dopiero pod wpływem lektury opowiadań Filipowicza. Lata 80. Kornel Filipowicz Kiedy umarł w 1990 roku, nigdy więcej nie pojechała już do tych miejsc, gdzie bywali razem. „Przyjmuję do wiadomości, / że – tak jakbyś żył jeszcze – / brzeg pewnego jeziora pozostał piękny jak był. (…) / Na jedno się nie godzę. / Na swój powrót tam. / Przywilej obecności – / rezygnuję z niego (...)” – pisała w „Po-żegnaniu widoku”. I dopiero po śmierci Filipowicza po raz pierwszy publicznie (podczas rozmowy z niemiecką stacją telewizyjną) wyznała: „Byliśmy ze sobą 23 lata. Cudowny człowiek, świetny pisarz. Nie mieszkaliśmy razem, nie przeszkadzaliśmy sobie. Byliśmy końmi, które cwałują obok siebie”. – „O śmierci Kornela nigdy nie rozmawiała” – mówi Teresa Walas. – „Kiedy to się stało, zniknęła na miesiąc. Nie szukała współczucia i nie chciała obarczać nikogo swoim cierpieniem. Taką miała naturę”. Potem dwa razy do roku organizowała imprezy, na które zapraszała 20 gości: w rocznicę śmierci Włodka i w rocznicę śmierci Filipowicza. Wszyscy spotykali się najpierw na cmentarzu, a później byli zapraszani do niej na obiad. To podczas tych spotkań powstał pomysł wydania książki „Byliśmy u Kornela. Rzecz o Kornelu Filipowiczu”. Szymborska wybrała jego zapiski z dziennika i wiersze, zrobiła podpisy do zdjęć. Książka ukazała się w 20. rocznicę jego śmierci. Czytaj też: „Byliśmy blisko jak bliźniaki jednojajowe”, opowiadał Lech Wilczek o swojej partnerce, profesor Simonie Kossak z Białowieży "Umrzeć – tego się nie robi kotu. Bo co ma począć kot w pustym mieszkaniu. Wdrapywać się na ściany. Ocierać między meblami. Nic niby tu nie zmienione, a jednak pozamieniane. Niby nie przesunięte, a jednak porozsuwane. I wieczorami lampa już nie świeci"
W tym mieszkaniu Wisława Szymborska spędziła ostatnie 15 lat życia. Co się w nim teraz znajduje?
Dziś mija 101. rocznica urodzin Noblistki
Wisława Szymborska zmarła 1 lutego 2012 roku w Krakowie. Po noblistce pozostała jednak jej twórczość, którą przetłumaczono na ponad czterdzieści języków, a także liczne pamiątki. Wiele z nich znajduje się w mieszkaniu przy ulicy Piastowskiej w Krakowie, w którym poetka spędziła ostatnie 15 lat życia. W ubiegłym roku zakończono jego remont. Od tamtej pory będzie się w nim znajdowała wyjątkowa rezydencja literacka. Mieszkanie Wisławy Szymborskiej: jak dziś wygląda? Decyzję o takim wykorzystaniu mieszkania podjął prezes Fundacji Wisławy Szymborskiej, Michał Rusinek. Jako pierwsi w mieszkaniu zamieszkają Małgorzata Rejmer, laureatka Paszportu Polityki za Błoto słodsze niż miód) oraz pisarz lub pisarka z Quebecu. Choć w mieszkaniu przeprowadzono wiele zmian, zachowano w nim mnóstwo pamiątek. Obecność Wisławy Szymborskiej jest w nim wyczuwalna. „Doszliśmy do wniosku, że w tym mieszkaniu należy zostawić tylko jedną część taką, jaka była za życia Szymborskiej. Na tych fotelach Szymborska sadzała dziennikarzy, którzy robili z nią wywiady. Na ścianie były obrazy. Zgodnie z jej wolą musieliśmy je jednak przekazać konkretnej osobie. Zrobiliśmy więc powiększenia jej kolaży”, opowiadał Michał Rusinek w rozmowie z Radiem Kraków. Michał Rusinek był jednym z najbliższych współpracowników. Zna każdy kąt mieszkania. „Tu mamy najśmieszniejszą rzecz, którą sobie zażyczyła. Gdy kupowała to mieszkanie, nie było tu tej ściany. Poprzedni właściciele mieli połączony salon z kuchnią. Ona stwierdziła, że woli to oddzielić. Wymyśliła, żeby było tu okienko. Architekci wnętrz, którzy zostali poproszeni o pomoc, zaprojektowali to okienko. Nazywa się to obrzydliwie – wydawka”, wytłumaczył. Bardzo ciekawym pomieszczeniem jest też wyremontowana sypialnia, w której na ścianie umieszczono rękopis jednego z wierszy Wisławy Szymborskiej. „Miała tutaj łóżko, tutaj była poezja ułożona alfabetycznie. Na ścianie mamy rękopis Radości pisania. Mam nadzieję, że pisarze, którzy będą tutaj mieszkać, będą doznawać radosnych odczuć związanych z czytaniem i pisaniem”, powiedział Michał Rusinek. Zobacz także: Michał Rusinek: „To przez Szymborską przestały mnie śmieszyć dowcipy” Michał Rusinek o pracy z Wisławą Szymborską w VIVIE! „Jak się ktoś przez 15 lat z kimś spotyka mniej więcej co trzy dni, to trudno sobie wyobrazić, kim by się było, gdyby do tych spotkań nie dochodziło. Nie była to osoba, która by udzielała życiowych porad albo takich dotyczących twórczości. Ale na wiele osób wpływała przez swój stosunek do języka. Mówiła o sobie, że jest patriotką języka, żyje w języku. Kiedyś zapytała, co piszę, a miałem tak zwany dobry rok, więc powiedziałem, że ukazało się pięć moich książek. Na co ona: „To niesamowite, do tej pory tak dużo pisali tylko grafomani”. Zobacz zdjęcia mieszkania!
Michał Rusinek dla VIVY!: „Ludzie mądrzeją detalicznie’’
Był sekretarzem Wisławy Szymborskiej. Przyjaźnił się z noblistką
Mistrz słowa. Niezmordowany tropiciel „pypci na języku”. Przenikliwy obserwator rzeczywistości. Beacie Nowickiej opowiada o narodzinach słowa „celebryta”, dlaczego Wisławę Szymborską bawiła komórka, o dziaderstwie, ceramice łazienkowej dolnej, finalnej destynacji, barokowych jadłospisach, hurtowej głupocie, soszalach, onych i nas oraz… „zakalcu w ustach”. Michał Rusinek w wywiadzie dla VIVY! Dwadzieścia pięć lat temu ukazał się pierwszy numer magazynu VIVA! Kilka miesięcy wcześniej, w październiku 1996 roku, Wisława Szymborska dostała Nobla, a Pan robotę – przygodę życia. Można to tak nazwać. To były zupełnie inne czasy, językowo również. Nie istniało wówczas polskie słowo „celebryta” i kiedy Szymborska dostała Nobla, to pisało się po angielsku, że ona jest „celebrity”. Dzisiaj „celebryta” to słowo ambiwalentne. Z jednej strony ma zabarwienie negatywne, bo uważa się, że to jest człowiek znany z tego, że jest znany, i tylko tyle. Z drugiej mówi się też w ten sposób o ludziach, którzy mają coś do powiedzenia, ale którym udało się przedostać do mediów. Więc celebryta zmienia swoje znaczenie. Kiedyś celebryty nie było, a teraz… …trudno sobie bez niego wyobrazić opis rzeczywistości społecznej. À propos celebryty, mam prywatną historię. W tamtych czasach na poczcie spędzałem dużo czasu, bo to był podstawowy kanał komunikacji. Tak się zdarzyło, że w jakimś kolorowym piśmie ukazał się ze mną wywiad i moje życie się zmieniło, ponieważ zostałem celebrytą. Dowiedziałem się o tym w ten sposób, że przyszedłem na pocztę, podałem awizo, już wyciągałem dowód osobisty, ale pani powiedziała: „Nie trzeba” i wbiła pieczątkę „Znany osobiście”. Druga historia wydarzyła się po śmierci Szymborskiej. Otóż zostałem zaproszony na bal TVN, na którym bywałem przez kilka lat z rzędu, przekazując różne przedmioty z naszego archiwum na licytację, gdzie osiągały zawrotne ceny. Pędziłem po czerwonym dywanie i w pewnym momencie paparazzi zatrzymali mnie na ściance. Stanąłem z głupią miną, ale oni też mieli głupie miny, bo wyraźnie nie wiedzieli, kim ja jestem. Po kilku sekundach jeden z nich scenicznym szeptem powiedział: „Nikt” i mogłem iść dalej. Zrozumiałem, że jednak prawdziwym celebrytą nie jestem. Tu bym polemizowała. Porozmawiajmy o tamtej rzeczywistości, o zmianach, które galopowały na różnych poziomach. Domyślam się, że Pan objaśniał Szymborskiej nowy świat? Szymborska wiedziała, że jest coś takiego, jak internet, faks, e-mail. Bardzo się dziwiła, że Karl Dedecius, jej tłumacz na niemiecki, nie ma adresu e-mailowego i trzeba do niego pisać listy, a ja byłem zdumiony, że ona to w ogóle zauważyła. Pojawiły się pierwsze komórki, najpierw jedną sprawiłem sobie, później Szymborskiej i dołączyłem odręcznie napisaną instrukcję obsługi. Kiedyś do mnie zadzwoniła, bo chciała sprawdzić, czy to działa. Odebrałem, mówiąc: „Dzień dobry, pani Wisławo”, a ona na to: „A skąd pan wie?”. „Bo widzę”, powiedziałem. „Ojej, a ja nieubrana”. Już wtedy przeczuwała pojawienie się Pegasusa. Celne! Kiedy patrzymy na język, zwłaszcza ostatnich 10 lat, bardzo dobrze widać, że weszło do niego mnóstwo określeń związanych z tą komunikacją. Dla mnie ukoronowaniem sytuacji, w której komunikacja wirtualna wpływa na treść naszej komunikacji face to face, było to, że kilka lat temu młodzieżowym słowem roku zostało XD, emoji roześmianej buźki, który wszedł do naszego języka. Kiedy zrobię coś dziaderskiego, moja córka mówi do mnie: „Iks de”. Bardzo przydatne słowo. Ile Natalia ma lat? Dwadzieścia trzy lata, całe jej życie przypada na ten okres, o którym mówimy. Kolejne ciekawe słowo, które znaczy co innego – „aplikacja”. Kiedyś była to technika zdobienia, krawcowa naszywała aplikacje na sukienkach. Pod wpływem angielskiego aplikacja zastąpiła podanie, pojawiło się CV, a nie życiorys. I w końcu stała się tak zwaną apką, oprogramowaniem, które mamy w każdym mobilnym urządzeniu. Powstało nowe znaczenie, które przykryło poprzednie. Myślę, że tego krawieckiego nikt już nie pamięta, poza takim mastodontem jak ja. I paroma kobietami z naszego pokolenia. Szymborska miała ulubione słowo, związane z rozwojem technologii, które ją rozśmieszało? Komórka ją śmieszyła, bo jednak kojarzyła jej się z pomieszczeniem na podwórku. A Pan? Mnie zachwycił język pandemii: wszystkie zoomy, zumowanie, zzumujmy się albo teamsy, teamsowanie. Moim ukochanym jest słowo, które powiedziały do mnie kiedyś dzieci. Na początku pandemii miałem spotkanie z polskimi dziećmi mieszkającymi za granicą. Spotkanie było on-line i dzieci zaczęły krzyczeć „Pan jest zmutowany!”. Myślałem, że chodzi o jakąś mutację wirusa, a chodziło o słowo „mute”. Zmutowany, czyli mam włączony „mute”, czyli wyciszony mikrofon. Tak naprawdę użytkownicy języka polskiego nie popisali się językowo, niewiele jest typowo pandemicznych słów, w przeciwieństwie do Rosjan, którzy wprowadzili podział na sididomców, czyli tych, którzy siedzą w domu w czasie pandemii, i pogulianców, czyli tych, którzy chodzą na spacery. Czytaj też: Michał Rusinek: „To przez Szymborską przestały mnie śmieszyć dowcipy” Nasze pokolenie było świadkiem zmian ustrojowych, za którymi musiały iść zmiany językowe. Ikona kiedyś oznaczała obraz o tematyce religijnej z kręgu kultury bizantyjskiej. Poza tym osobę, która jest symbolem czegoś, na przykład mody. Dziś ikona czy ikonka to obrazek symbolizujący program komputerowy, plik, operację. Pisałem w jednej z książek o słowie „zagraniczny”. Za mojego dzieciństwa i młodości „zagraniczny” był synonimem słowa „luksusowy”. W tej chwili nic nie znaczy. Szalenie zabawne było wkraczanie anglicyzmów do języka polskiego, bo pokazywało, że już jesteśmy w Europie i czujemy się bardziej zachodni niż wschodni. Mnie zachwycił mój lokalny sklep „Wod-kan-gaz”, który bardzo szybko przemianował się na „Salon łazienkowy”, niezbyt fortunnie, ale nowocześnie. Musiałem kiedyś kupić muszlę klozetową, swoją drogą chyba tylko w języku polskim ten przedmiot tak romantycznie się nazywa. Muszla, czyli morze, zaślubiny z morzem… W językach, które znam, to jest po prostu miska klozetowa. Więc mówię: „Poproszę muszlę klozetową”, a pan subiekt spojrzał na mnie jak na jakiegoś insekta i powiedział: „Rozumiem, że chodzi panu o ceramikę łazienkową dolną”. Wszystko trzeba było nazwać na nowo. I koniecznie światowo. Rozbawił mnie Pan. Ale zmierzam do czego innego. Jednym z najbardziej irytujących mnie słów jest słowo „destynacja”. Kiedyś na lotnisku, kiedy kupowałem, nie ukrywam, butelkę alkoholu, zapytano mnie: „Jaka jest pana finalna destynacja?”. Spojrzałem na tę butelkę i powiedziałam, że prawdopodobnie Cmentarz Rakowicki. „Dedykowany” – to jest kolejne słowo, które doprowadza mnie do szału. Mnie również, słyszę je ciągle w pendolino, jak jadę do Warszawy. Pendolino to mój ulubiony temat. Tam „dedykowana obsługa WARS” troszczy się o pasażerów, a pociąg „doznaje opóźnienia”, co już ma podtekst erotyczny… Największa zmiana w ciągu ostatnich 10 lat to serwisy społecznościowe. Tam nieomal przeniosło się nasze życie. Niedawno byłem świadkiem w procesie Jakuba Żulczyka, gdzie kazano mi wyjaśnić, jaki status teoretycznoliteracki ma post na Facebooku. Nie jest to prosta sprawa, ale próbowałem dowieść, że post, w którym posłużył się tak zwanym mocnym słowem, najbardziej przypominał felieton, w którym jest miejsce na własne, nawet ostre opinie. Uratował mu Pan skórę. Nie wiem, czy ja, pewnie prawnicy, ale może odrobinkę się przyczyniłem. Moja rodzina obawiała się, że Kubę wypuszczą, a mnie wyprowadzą w kajdankach, jeśli w sądzie nie poskromię języka albo wybuchnę śmiechem. Ale udało mi się zachować powagę. Zresztą język związany z soszalami – „soszale” to bardzo ładne słowo – jest dość specyficzny. Mój syn, który ma 18 lat, utrzymuje kontakty z kolegami właściwie wyłącznie przez komputer. Bardzo dobrze odnalazł się w pandemii. Wirtualność nie tylko uzupełnia, ale w gruncie rzeczy zastępuje nam realność. Tego Szymborska nie zdążyła doznać. I pewnie by tego nie zaakceptowała. Istnieje jeszcze jedna sfera, która mnie ciekawi, mianowicie kuchnia, bo w ciągu ostatnich 25 lat Polacy zaczęli zupełnie inaczej jeść. Otworzyliśmy się na inne kuchnie, inne kultury. A w naszym języku pojawiła się kolejna grupa nowych słów, które sprawiają nam problemy językowe. Jak poprawnie wymówić: gnocchi, macchiato, foie gras, caffè latte? Tępię wszystkie „gniotki” i „macziato”, ale umiarkowanie wyśmiewam się z wymawiania obcych nazw, ponieważ sam się sparzyłem. Poleciałem do Wietnamu, na lotnisko przyjechał po mnie były ambasador Wietnamu w Polsce i zapytał, czy znam jakieś słowo po wietnamsku. Odpowiedziałem, że znam słowo „pho”, bo bardzo lubię zupę, która tak się nazywa. Wtedy on oraz jego kierowca zaczęli się śmiać i tak energicznie klepać po kolanach, że zrobiło się niebezpiecznie. Okazało się, że język wietnamski jest językiem tonalnym, w zależności od tego, na którym tonie wypowie się samogłoskę, otrzyma się trzy różne słowa. Ja powiedziałem słowo „kurwa”. Jeszcze jest zaułek, no i zupa. Wracając do kuchni, otworzyliśmy się na różnego rodzaju smaki, ale wciąż najbardziej smakuje nam kuchnia polska i włoska, co widać szczególnie na prowincji. Ewentualnie kebab, ale do niego mamy ambiwalentny stosunek, bo on ciągnie za sobą bagaż kulturowy, który nam nie bardzo odpowiada. Stąd w Lublinie powstał „Kebab u prawdziwego Polaka”, żeby ten kulturowy dylemat jakoś rozwiązać. Zobacz także: On był sekretarzem Wisławy Szymborskiej, ona asystentką żony Czesława Miłosza! Na pewno tam nie pójdę… Zmieniła się też poetyka naszych jadłospisów. Czyli menu. Nie można po prostu oferować kotleta schabowego z kapustą i ziemniakami, bo to banalne. Lubię knajpy przydrożne, ale jeśli gdzieś jest oferowane „jadło z koryta”, to nawet się nie zatrzymuję. Są też menu barokowe, gdzie „gęsie żołądki zażywają kąpieli w aromatycznym sosie”, a „bitka wołowa zasiada na postumencie z rumianych kopytek”. To jest oczywiście szok po PRL. Często, gdy jem jakieś egzotyczne danie, dzwonię do Joanny Szczęsnej, z którą się przyjaźnię, a która walczyła z komunizmem i sporo przesiedziała w więzieniu, i mówię, że to dzięki niej. Między innymi. Między innymi, oczywiście. Ale zawsze jestem jej bardzo wdzięczny. W ciągu tego ćwierćwiecza ważne zmiany zaszły także w warstwie społecznej. Zaczynamy wreszcie dostrzegać innego, innych. Uświadomiliśmy sobie, że w Polsce są ludzie, którzy wyznają różne religie, mają różne orientacje seksualne i że kobiety nie są gorszym rodzajem człowieka. Te zmiany często wywołują lęk, że świat ustabilizowany i uporządkowany nagle nam się rozsypie. Pokolenie moich dzieci jest już bardzo wyczulone na wszelkiego rodzaju dziaderstwo. Kolejne znakomite słowo. Wskazanie, że dziaderstwo to zestaw cech niepożądanych w inkluzywnym społeczeństwie, jest moim zdaniem dużym osiągnięciem. Bardzo mi się podobała dyskusja wokół feminatywów. Przyjaźnię się z Krystyną Zachwatowicz, która brała udział w powstaniu warszawskim, ale długo przekonywała się do słowa „powstanka”. Nikt nie powie o Krystynie Jandzie, że jest aktorem, ale reżyserka brzmi trochę niepoważnie, bo to przede wszystkim pomieszczenie w studiu radiowym lub telewizyjnym. Wszystko jest kwestią przyzwyczajenia. Słowo „gościni”, które wciąż niektórych wkurza, przebiło bańkę. Przestało być słowem gettowym, używanym wyłącznie w środowisku feministycznym, i weszło do mainstreamowego radia. Pewnie w telewizji publicznej jeszcze jakiś czas nie usłyszymy tego słowa, ale do czasu, do czasu… Co jest największym wyzwaniem językowym? Myślę, że język związany z osobami niebinarnymi, który mnie bardzo interesuje. W tej chwili w Polsce jest takich osób prawdopodobnie ponad 100 tysięcy, jest to na tyle dużo, że warto pochylić się nad tym zjawiskiem i zobaczyć, jak sobie może z nimi poradzić język. W angielskim można używać formy they/them, która nie wskazuje na płeć. Polski jest silnie zgenderyzowany i kwestia rodzaju pojawia się zawsze, gdy mówimy coś w czasie przeszłym. Ale mamy przecież rodzaj nijaki. Jego forma może być postrzegana jako deprecjonująca, ale jeśli się do niej przyzwyczaimy, to przestanie. Możliwe, że będziemy mieli niebawem kolejną językową rewolucję. Możemy sięgnąć do Stanisława Lema i opowiadania „Maska”, w którym bohater/bohaterka, kiedy jeszcze nie ma płci, mówi o sobie: „Urodziłom się”. Bardzo ładna forma. A co z językiem polityki, debaty publicznej? Pełno w nich chamstwa i agresji. Polityka zawsze była agresywna, ona w jakimś sensie karmi się agresją. Nie łudźmy się, że w jakimkolwiek systemie politycznym politycy rozmawiają ze sobą wyłącznie uprzejmie. Nawet w liberalnych demokracjach w dyskursie polityków pojawiają się argumenty ad personam czy inwektywy. Z punktu widzenia polityków chodzi o to, żeby przewalczyć swoje, wygrać i zdobyć władzę. Język stał się bardziej agresywny dlatego, że językiem debaty publicznej przestała rządzić metafora sportowa, dzięki której wyobrażamy sobie politykę jako rozgrywkę sportową, toczoną zgodnie z regułami gry. Za sprawą partii rządzących zaczęliśmy myśleć o polityce jako o wojnie. W polityce nie ma już przeciwników, są za to wrogowie. A wroga trzeba, jak to się teraz mówi, „zaorać”. Kolejne słowo, które niedawno weszło do języka. Z Katarzyną Kłosińską napisał Pan książkę o tym, dlaczego język, którym mówi obecna władza, tak mocno przypomina język PRL. Uświadomiłem sobie, że figurą, która dziś rządzi językiem i rządziła językiem PRL, jest figura antytezy, to znaczy podziału świata na dwie strony: bohaterów i zdrajców, ubeków i opozycjonistów, dobry sort, gorszy sort. My i oni: rząd mówił tak o opozycji, opozycja o rządzie. Po 89 roku zaproponowano nam inną figurę: figurę różnorodności, która dla wielu osób, zwłaszcza tych, które przyzwyczaiły się do czarno-białego świata, była trudna do przyjęcia. Teraz u władzy są ci, którym ta różnorodność nie odpowiadała. No więc co robi władza? Wywołuje poczucie lęku, zagrożenia: zagraża nam Bruksela, Niemcy, LGBT i uchodźcy. Słowo, które drastycznie zmieniło znaczenie za sprawą manipulacji propagandy, to „uchodźca”. Chrystus był uchodźcą, jesteśmy rzekomo katolickim krajem, pielęgnujemy tradycję zostawiania pustego nakrycia przy wigilijnym stole, a uchodźca stał się synonimem zagrożenia. Ktoś mi powiedział, że to słowo stało się najgorszą obelgą wśród przedszkolaków. Kiedy chcą komuś naprawdę dokuczyć, to krzyczą na niego: „Ty uchodźco!”. To jest straszne, bo pokazuje, że język władzy nie jest oderwany od języka społeczeństwa i przenika nawet do przedszkola. Szymborska mówiła, że „Ludzie głupieją hurtowo i mądrzeją detalicznie, dlatego kochamy i popieramy przypadki detaliczne”. Psychologia tłumu. Jak w tłumie, to raczej zawsze w dół. Dobrze to ilustruje przypadek mojej żony, która jest lekarką i udało jej się przekonać bardzo wielu pacjentów przeciwnych szczepieniom na covid, żeby się zaszczepili. Moim zdaniem, gdyby ci pacjenci przyszli do jej gabinetu wszyscy naraz, to nie daliby się przekonać. Pojedynczo – tak, w tłumie już nie. Pozytywne przesłanie na puentę? Politycy ze wszystkich partii próbują nam popsuć język. Wierzę w coś takiego, jak żywioł języka. Język jest bytem, który sobie poradzi, w końcu wypluje te frazy i słowa, które, jak śpiewał Wojciech Młynarski, „zakalcem w ustach nam wyrosły” i które uniemożliwiają nam rozmawianie ze sobą. Strajki Kobiet pokazały, że w Polsce żyją młodzi ludzie, którzy nie są głupi, mają swoją wrażliwość, otwartość, czerpią wiedzę z nowych źródeł. Ich wrażliwość i ich język daje mi nadzieję.
Wisława Szymborska, Ichna, Wisełka: „Czasami jestem podobna do siebie, a czasami nie”
Pierwsza dama polskiej poezji, nie chciała opowiadać o swoim życiu i nie lubiła, gdy się o niej rozpisywano
O tym, że otrzymała nominację do literackiej Nagrody Nobla, dowiedziała się od dziennikarzy (była wówczas jedyną noblistką w historii, która poznała werdykt jeszcze przed oficjalnym komunikatem). Wypoczywała w pensjonacie Astoria w Zakopanem, gdy odwiedzili ją znajomi reporterzy. „Fotograf Adam Golec — już po ogłoszeniu wiadomości — uwiecznił na wspaniałych zdjęciach nieoficjalny wizerunek świeżo upieczonej noblistki: naprawdę zaskoczonej, roześmianej, z papierosem w ręce i z włosami w nieładzie. (…) Wisława Szymborska wyszła do dziennikarzy w rozciągniętym białym swetrze i w malinowej spódniczce wątpliwej urody. Była na wakacjach i stroje miała wakacyjne” — czytamy w książce Joanny Gromek-Illg „Szymborska. Znaki szczególne. Biografia wewnętrzna”. W 1996 roku wraz z upragnionym Noblem przyszła sława, która dla Szymborskiej była utrapieniem. „Dla niechętnie udzielającej się publicznie poetki szczególnie męcząca była rosnąca z dnia na dzień popularność. Stała się znana i rozpoznawalna, jej zdjęcia publikowały gazety, w telewizji co rusz pojawiały się poświęcone jej materiały, radio nadawało jej wiersze czytane przez popularnych aktorów. Jednym słowem — była sławna, jak gwiazdy filmowe w latach jej młodości, dla niektórych była »celebrytką«, ale też wiele osób nieczytających na co dzień poezji zachwyciło się jej wierszami” — pisze w swojej książce Gromek-Illg. Ludzi jednak interesowało też życie prywatne poetki. Chcieli wiedzieć, czy ma męża i dzieci. A jeśli nie, dlaczego? Jak mieszka i co robi w czasie wolnym? W miesiąc musiała udzielić więcej wywiadów, niż przez całe dotychczasowe życie. Jej przyjaciele z uśmiechem mówili o „tragedii sztokholmskiej”. Szymborska odetchnęła z ulgą, gdy po kilku miesiącach mogła wyjść samodzielnie na zakupy i pojechać tramwajem do centrum. Wisława Szymborska: dzieciństwo z prozą Dostojewskiego Wisława Szymborska pochodziła z inteligenckiej rodziny. Urodziła się 2 lipca 1923 roku w Kórniku. Jej ojcem był Wincenty Szymborski, były wiceprezydent Rzeczypospolitej Zakopiańskiej oraz zarządca dóbr hrabiego Władysława Zamoyskiego, matką — Anna Maria Rottermund. W 1924 roku rodzina Szymborskich przeprowadziła się do Torunia, a pięć lat później zamieszkała w Krakowie. Wisława od małego lubiła czytać. „Wisława to drugie imię Szymborskiej. Na pierwsze miała Maria, w zdrobnieniu (od Marychna) Ichna. Talent poetycki Ichny ujawnił się w latach dziecięcych, kiedy to za wierszyk, koniecznie zabawny, ojciec obdarowywał ją drobną monetą” — pisze Gromek-Illg. „Byłam bardzo oczytana, choć tylko w prozie. Uważałam, że każdy pisarz, którego czytam, jest nieboszczykiem, i to takim, który nie żyje od dawna. W wieku czternastu lat miałam przeczytanego całego Dostojewskiego, co prawda później trzeba było go przeczytać jeszcze raz” — mówiła Szymborska Annie Bikont i Joannie Szczęsnej w książce „Pamiątkowe rupiecie. Biografia Wisławy Szymborskiej”. Jako nastolatka pisała listy miłosne w imieniu służącej zakochanej w maszyniście. „Rodzice przechowywali utwory pisane przez Ichnę — i chwała im za to – nie spodziewając się, że kiedyś staną się juwenaliami noblistki. Złożony z nich, ilustrowany fotografiami i rysunkami małoletniej twórczyni tom »Błysk rewolweru« został wydany po jej śmierci” — czytamy w książce „Szymborska. Znaki szczególne. Biografia wewnętrzna”. Czytaj też: W tym mieszkaniu Wisława Szymborska spędziła ostatnie 15 lat życia. Co się w nim teraz znajduje? Wisława Szymborska: wspomnienia z czasów okupacji Po wybuchu II wojny światowej przyszła poetka uczyła się na tajnych kompletach. Niechętnie wspominała lata okupacji. „Wśród nielicznych wojennych wspomnień, którymi Wisława Szymborska podzieliła się przy okazji Nagrody Nobla, znalazł się obraz jak z Grottgera. „(...) szesnastoletnia Wisława zobaczyła, jak ulicami ciągną chłopskie wozy, a na nich leżą ranni żołnierze w pokrwawionych bandażach. Wspominając ten obrazek, opowiadała, że miała wtedy dziwne wrażenie, jakby ktoś obcy w niej już wielokrotnie oglądał takie sceny”. Być może dostrzegała w tej sytuacji częsty motyw obecny w polskiej kulturze, uświęcającej przelewanie krwi za ojczyznę, przegraną walkę, poświęcenie i cierpienie. „Coś we mnie powiedziało: »Aha, znowu« — mówiła do kamery Larsowi Helanderowi”. Autorkom „Pamiątkowych rupieci” powiedziała: „Trudno w poezji o sprawiedliwe proporcje, (…) większość moich wierszy z czasu wojny wylądowała w koszu. (…) Nigdy nie dorównałabym tu Różewiczowi czy Herbertowi, w ich poezji myśl o poległych jest stale obecna. Czytając ich, zrozumiałam, że wyrazili swoje doświadczenia w sposób niezrównany i ja nie potrafiłabym nic do tego dodać”. Kontynuowała naukę aż do matury. W wieku 20 lat podjęła swoją pierwszą pracę, jako urzędniczka na kolei. Dzięki temu uniknęła wywiezienia na roboty do Rzeszy. Wisława Szymborska: ślub bez białej sukni Jeszcze w czasie okupacji, mając zaledwie 24 lata, poślubiła poetę Adama Włodka. Miała dość mieszkania w ciasnym lokum z dalszą i bliższą rodziną. Z mężem zamieszkała w Domu Literatów przy ul. Krupniczej 22. „Ślub odbył się bez białej sukni, można się domyślać, że w ogóle ceremonia była bardzo skromna” — pisze Gromek-Illg. Tuż po wojnie Szymborska zaczęła odnosić pierwsze sukcesy literackie. Zadebiutowała w krakowskim „Dzienniku Polskim” wierszem „Szukam słowa”. „Na pewno mnie to ucieszyło, nie mogę być tutaj fałszywa i mówić, że nie. Tylko od razu byłam taka zafrasowana, ojej, takie zakłopotanie było we mnie. Poza tym miałam (...) bardzo szyderczą siostrę i kuzyna, (...) i gdzie się ruszyłam, to oni czytali kawałki [tego] wiersza, no i trochę szydzili z tego, co ja tam napisałam. Więc te skrzydła, które mogły mi wyrosnąć, od razu mi opadły. Rzeczywiście to był niedobry wiersz” — mówiła wiele lat później Teresie Walas. W 1946 roku Szymborska podjęła studia polonistyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim, ale szybko przeniosła się na socjologię. Trudna sytuacja finansowa zmusiła ją do przerwania nauki. Publikowała kolejne wiersze i zacieśniała literackie znajomości. Ale jej małżeństwo — pomimo uczucia — nie należało do udanych. „W korespondencji małżonków widać wyraźnie, jak z upływem czasu ich upodobania i zainteresowania zaczęły się nieco rozchodzić. To Wisława lubiła zabawę, żarty literackie. (…) Dbała o to, by mieć czas wolny — na lekturę, na spacery, na nicnierobienie i na zabawy towarzyskie. Włodek wolał nienormowany czas pracy: spotykał się z niezliczoną liczbą literatów, doradzał młodym poetom i poetkom, dyskutował przy wódce z kolegami (i narzekał potem na nich w listach do żony)” — pisze w swojej książce Gromek-Illg i dodaje: „Nie bez powodu wakacje spędzali osobno. On zresztą wyjeżdżał niechętnie, mobilizowany przez otoczenie do zadbania o swoje zdrowie. Nudził się, nie odpowiadało mu towarzystwo, brakowało lampy do czytania, maszyny do pisania... A tak naprawdę pewnie aktywności, pracy, spotkań”. Szymborska wyjeżdżała sama. W Astorii w Zakopanem spędzała zazwyczaj dwa miesiące w roku: jeden zimą lub w czerwcu, a drugi na przełomie września i października. „Dom Pracy Twórczej zapewniał niedrogie, bo dotowane przez państwo, noclegi i posiłki. Dla ledwo wiążących koniec z końcem Włodków były to więc miesiące życia prawie za darmo” — dodaje autorka biografii. Zobacz także: Intymne życie noblistki! Czułe listy Wisławy Szymborskiej i Kornela Filipowicza Romans z komunizmem W 1954 roku ukazał się zbiór „Pytania zadawane sobie”. Do dzisiaj jest szeroko komentowany ze względu na obecność socrealizmu. Rok wcześniej, wraz z 52 innymi intelektualistami, poetka podpisała tzw. Rezolucję Literatów Polskich w Krakowie w sprawie procesu krakowskiego. Manifest miał zachęcić władze komunistyczne do przyspieszenia wyroku na polskich księżach oskarżonych o proamerykańską działalność. Kontrowersje wywołał też jej wiersz napisany po śmierci Stalina, w którym wyraziła żal z powodu śmierci dyktatora. „No cóż, miałam nieszczęście być kiedyś istotą młodą, łatwowierną, słabo zorientowaną w sprawach, które powinnam była od razu należycie oceniać. Niektórzy mają jednak prawo sądzić mnie za to surowo — jeżeli są naprawdę przekonani, że kilka wierszy wtedy napisanych więcej waży na szali niż wszystkie, które napisałam potem” — słowa Szymborskiej cytuje Jerzy Illg w książce „O noblistach, kabaretach, przyjaźniach, książkach, kobietach”. Poetka tłumaczyła, że gdyby nie (entuzjastycznie nastawiony do nowego ustroju) mąż, sama prawdopodobnie nie zostałaby wierzącą komunistką. Rozstała się z mężem po sześciu latach małżeństwa, jednak do końca życia pozostali wiernymi przyjaciółmi. „W tej relacji było miejsce na wspólnotę zainteresowań, a z czasem i poglądów, przynależność do poetyckiego klanu i przede wszystkim — na przyjaźń” — czytamy w biografii. Kolejni mężczyźni w życiu poetki musieli pogodzić się z ich zażyłą relacją. „Wisełko Doskonała! Popatrz: już dwa dni nie widzieliśmy się. Długo, prawda? Ty sobie dzięki temu pewno odpoczywasz, ale mnie się bardzo przykrzy. Wiesz przecież” — pisał Włodek do Szymborskiej w jednym z listów. Miłość życia O romansach Szymborskiej wiemy niewiele. Bardzo ceniła prywatność. Uważała, że dość mówi o sobie w swoich utworach. „Na podstawie listów można naszkicować portret młodej kobiety, która z jednej strony pragnie kontaktu, poddaje się namiętności, z drugiej jednak – obawia się deklaracji i unika bliskości. (…) Ichna, »opuszczona« przez ukochanego tatę w wieku trzynastu lat, idealnie pasuje do tego schematu” — pisze Gromek-Illg. Miłością jej życia był Kornel Filipowicz, dwukrotny rozwodnik. Wcześniej związany był z malarką Marią Jaremą (która zmarła w 1958 roku) i historyczką sztuki Marią Próchnicką. Owocami tych małżeństw byli dwaj synowie, kolejno Aleksander i Marcin. Szymborska spędziła u boku Filipowicza 23 lata, aż do jego śmierci. Nie wzięli ślubu, nawet nigdy ze sobą nie zamieszkali. „Oboje cenili swoją niezależność, prowadzili różny tryb życia” — pisze Gromek-Illg. Cenili i wspierali swoją twórczość, choć ona uwielbiała zabawę słowem, a on pisał zwięźle. Mieli też zupełnie inne zainteresowania. Ona ceniła miejskie życie, on najlepiej czuł się na łonie natury, biwakując i łowiąc ryby. Filipowicz zmarł 28 lutego 1990 roku w Krakowie. „Na pogrzebie było mnóstwo ludzi, bo był bardzo kochany, szanowany, podziwiany. Ktoś pięknie powiedział, że w tym błocie, które zalało naszą ziemię od 50 lat, każdy się trochę zanurzył, jeden po kostki, drugi po pas, trzeci po uszy — tylko Kornel przeszedł suchą nogą (...). Chyba do końca miał odrobinę nadziei, że to nie to. Ja oczywiście żyłam z jego wyrokiem śmierci przez 4 tygodnie i przez ten cały czas byłam wesolutka i pełna (wobec niego) dobrej myśli. Teraz dopiero płaczę. Straciłam największą miłość mojego życia” — pisała Szymborska w liście do znajomych. Czytaj też: Uwielbiała poezję, boks, palenie papierosów i... fast foody Długopisy, zapiski, książki i papierosy na nagrobku Po stracie ukochanego Szymborska napisała słynny wiersz o żałobie i miłości „Kot w pustym mieszkaniu”. Nie była jednak sentymentalna. Nie chciała przygarnąć kota Filipowicza. Zajmowała się zwierzęciem, gdy ukochany leżał w szpitalu, ale nigdy go nie polubiła. Kizia powędrowała w inne ręce. Kiedy sześć lat później Szymborska odbierała Nobla, mówiła krytykowi i dziennikarzowi Janowi Pieszczachowiczowi: „Szkoda, że Kornel nie może tego zobaczyć. Dla mnie byłoby to coś więcej niż oficjalne splendory. To on powinien dostać jako prozaik wielką nagrodę”. Wisława Szymborska opublikowała 350 wierszy, a jej utwory przetłumaczono na 42 języki. Niemal każde z jej dzieł, od trzeciego tomu „Wołania do Yeti” do pośmiertnie wydanego „Wystarczy”, zdobyło uznanie zarówno czytelników, jak i krytyków. Poetka zmarła 1 lutego 2012 roku w Krakowie w wieku 89 lat. Odeszła we własnym domu, po kilkumiesięcznej chorobie. Pochowano ją na Cmentarzu Rakowickim, w grobie rodzinnym. „Patrząc na to, co tu się dzieje, i słuchając tego, co tu się mówi, zastanawiam się, co by pani powiedziała na to wszystko. Pewnie podejrzewałaby pani, że ci wszyscy ludzie są tu przypadkowo, że tylko coś ich zatrzymało w drodze na przykład na jakiś ważny mecz” — mówił podczas pogrzebu wieloletni sekretarz noblistki Michał Rusinek. Odwiedzający do dzisiaj zostawiają na nagrobku Szymborskiej długopisy, zapiski, książki, a nawet papierosy. *** Tekst powstał na podstawie książki Joanny Gromek-Illg „Szymborska. Znaki szczególne. Biografia wewnętrzna”, który ma premierę 25 listopada nakładem Społecznego Instytutu Wydawniczego Znak.
Wisława Szymborska, Olga Tokarczuk, Lech Wałęsa... Oto wszyscy polscy nobliści!
W ciągu ponad 111 lat istnienia wyróżnienia, osiem Polek i Polaków dostąpiło zaszczytu odebrania Nobla w różnych dziedzinach. Dwa lata temu do grona laureatek i laureatów dołączyła Olga Tokarczuk, która w Sztokholmie odebrała Literacką Nagrodę Nobla za rok 2018. Pisarka została nagrodzona za „narracyjną wyobraźnię, która z encyklopedyczną pasją reprezentuje przekraczanie granic jako formę życia”. Więcej na temat wyróżnienia, przyznanego autorce takich książek jak Prowadź swój pług przez kości umarłych czy Bieguni, przeczytasz W TYM ARTYKULE. Zobacz, kto jeszcze z Polaków zdobył tę najważniejszą na świecie nagrodę i czym się zasłużył!
„Uczyliśmy pić Olgę Tokarczuk”, wywiad z Michałem Rusinkiem i jego siostrą Joanną Rusinek
Michał Rusinek, sekretarz Wisławy Szymborskiej, i jego siostra, Joanna Rusinek wydali książkę dla dzieci „Kefir w Kairze”. On napisał zabawne wierszyki, ona namalowała ilustracje. W wywiadzie dla VIVY! opowiadają Romanowi Praszyńskiemu, kiedy dostali jako literacką nagrodę skarpetki i dlaczego Joanna jest brana za żonę swego brata! Wasze pierwsze spotkanie? Michał: Było dosyć dramatyczne. Chodziłem wtedy do przedszkola. Mój tata zadzwonił do przedszkola i powiedział, że mam braciszka. Wcześniej zadzwonił do szpitala, gdzie powiedziano mu, że urodził mu się chłopiec. Bardzo się ucieszyłem, że mam brata, mieliśmy już dla niego imię – Maciek. Joanna: Żołnierzyki dla niego odłożyłeś. Michał: I poczułem się rozczarowany, że w domu pojawiła się dziewczynka. Joanna: Moja mama trochę nerwowo zareagowała na kartkę od taty (bo wtedy nie porozumiewano się telefonami), która brzmiała: „Bardzo się cieszymy, że mamy Maciusia”. (...) Joanna: Upiłeś mnie pierwszy raz na moje 14. urodziny. Michał: Do więzienia pójdę po tej publikacji. Czym upił? Joanna: Rosyjskim „szampanem”. Michał: Z moją ówczesną narzeczoną, teraz żoną, Basią odwiedzaliśmy Joasię na kolonii. Przyjechaliśmy tam jako młodzi rodzice. Joanna: To był taki moment, że z Basią byłyśmy bardzo podobne, miałyśmy podobne fryzury, podobne okulary i wszyscy mówili: „Ojej, jacy młodzi ci twoi rodzice”. Michał: Wyglądałaś dojrzale. W liceum zostałaś modelką. Joanna: To było absurdalne przeżycie. Traktowałam to jako fajny sposób, żeby zarabiać całkiem przyjemne kwoty. Pamiętam, jak tata drżącą ręką pomagał mi odbierać honorarium w gotówce i później szedł ze mną, chroniąc te wielkie, jak nam się wtedy wydawało, pieniądze. Ale na studiach powiedziałam „stop”. Nie chciałam wszystkiego rzucać i wyjeżdżać do Mediolanu. Michał: Dzięki temu skończyłaś ASP i możemy razem robić książki. Wydaliście niedawno wspólną książkę „Kefir w Kairze” z wierszykami i obrazkami o różnych miastach świata. Podróżujecie razem? Michał: Częściej podróżuję z rodziną. Mój 12-letni syn po pobycie w Tokio wymusił na nas, rodzicach, żeby go zapisać na kurs japońskiego. Gdy pojechaliśmy drugi raz do Japonii, porozumiał się z taksówkarzem, a w restauracji, gdzie rezerwuje się miejsca, wpisując na listę, wpisał po japońsku nasze nazwisko. Joanna: Zaczęliśmy podróżować z bratem dzięki naszym książkom. Byliśmy w Edynburgu z książeczką „Mały Chopin”. Michał: Festiwal zrobił na mnie wielkie wrażenie. Odbywał się w parku, było zielono, chodziliśmy po trawie. Joanna: I uczyliśmy Olgę Tokarczuk pić whisky. Michał: Namówiliśmy ją w pubie, żeby zamiast piwa zamówiła lokalną szkocką whisky. Okazała się pojętną uczennicą. Pytaliśmy ją następnego dnia, jak było, odpowiedziała, że obudziła się rano i w pokoju pachniało takielunkiem. Rzeczywiście, jedna whisky była torfowa. (...) Co Was łączy oprócz książek? Joanna: Ojej, usiłowałam to niedawno komuś wytłumaczyć. Mamy swój sposób porozumiewania się za pomocą chrząknięć. Wystarczy mruknięcie, podniesienie brwi, niedopowiedzenie. My się, o dziwo, bardzo dobrze w tym rozumiemy. Dobrze pracuje się w tandemie? Joanna: Dla mnie tak. Lubię, gdy teksty, które mam zilustrować, podobają mi się. A Michał takie właśnie pisze. Michał: Wystarczy kilka chrząknięć i już jest obrazek. Joanna: Zabawne, bo wszyscy mnie biorą za jego żonę. Ostatnio na targach warszawskich podpisywaliśmy nasze książki. Znajoma przysłała mi „podsłuchańce kolejkowe”: „A kto to jest ta Joanna Rusinek? To chyba jego żona. Młoda jakaś!”. Michał: Pójdę do więzienia jak nic. Więcej o przygodach rodzeństwa Rusinków – Michała i Joanny – w najnowszym dwutygodniku VIVA! W sprzedaży od 26 lipca 2018 r.
On był sekretarzem Wisławy Szymborskiej, ona asystentką żony Czesława Miłosza!
Michał i Joanna Rusinek – literackie rodzeństwo!
Wszyscy wiedzą, że Michał Rusinek był sekretarzem Wisławy Szymborskiej. Napisał o tym książkę „Nic zwyczajnego. O Wisławie Szymborskiej”. Ale mało kto wie, że jego siostra, Joanna Rusinek przez dwa lata była asystentką żony Czesława Miłosza, Amerykanki Carol Thigpen. Literackie rodzeństwo w VIVIE! opowiada Romanowi Praszyńskiemu kiedy Wisława Szymborska straciła swój brytyjski dystans i jak celnicy gonili z bronią żonę Czesława Miłosza. Jaki wpływ miała na Pana noblistka? Michał: Trudne pytanie, bo jak się ktoś przez 15 lat z kimś spotyka mniej więcej co trzy dni, to trudno sobie wyobrazić, kim by się było, gdyby do tych spotkań nie dochodziło. Nie była to osoba, która by udzielała życiowych porad albo takich dotyczących twórczości. Ale na wiele osób wpływała przez swój stosunek do języka. Mówiła o sobie, że jest patriotką języka, żyje w języku. Kiedyś zapytała, co piszę, a miałem tak zwany dobry rok, więc powiedziałem, że ukazało się pięć moich książek. Na co ona: „To niesamowite, do tej pory tak dużo pisali tylko grafomani”. Nie było łatwo. Michał: Nie było. Ale to kolejna rzecz, którą zarażała – poczucie humoru. A jak Pani patrzyła na brata u boku noblistki? Joanna: Zawsze był moim starszym bratem, więc zawsze się wpatrywałam w niego. Nawet jeśli się trochę buntowałam. Michał: O złośliwostkach nie wspominając. Joanna: No, trochę złośliwa jestem wobec niego. Michał: I nawzajem. Joanna: Mam wrażenie, że w naszej rodzinie nie było wybuchów emocjonalnych. Raczej ironiczny dystans. Michał: Mieliśmy i chyba nadal to mamy – pewien rodzaj brytyjskiego poczucia humoru. Euforia nie jest naszą mocną stroną. Joanna: Chociaż mamy 20 procent południowego temperamentu. Michał: Moja siostra razem z moją żoną zrobiły mi prezent – test DNA. Więc wiemy, skąd się nasza rodzina wzięła. Trochę liczyłem na wikingów, ale okazało się, że 70 procent to Europa środkowa i wschodnia, 23 procent to Europa południowa – Grecja, Sycylia, Bałkany. I niecałe dwa procent Wyspy Brytyjskie. Humor brytyjski to też cecha Pana byłej chlebodawczyni? Michał: O, tak! Ona wprawdzie miała raczej związek z kulturą francuską i niemiecką, ale wydaje mi się, że była pod wieloma względami brytyjska. Miała starszą siostrę, Nawoję. Nigdy jej nie poznałem, ale usłyszałem anegdotę, która znakomicie oddaje tę cechę ich charakteru. Szymborska była w Zakopanem, gdy dowiedziała się, że przyznano jej Nagrodę Nobla. Zadzwoniła do siostry, na co pani Nawoja: „O, gratuluję. A jaka pogoda w Zakopanem?”. A czy straciła swój brytyjski dystans? Michał: Nie okazywała emocji. Jeżeli miała stany, które nazywała depresyjnymi, to po prostu nie wychodziła z domu, nie pokazywała się nikomu. W swojej książce „Nic zwyczajnego” pisze Pan o jej spotkaniu z dziećmi z niepełnosprawnościami. Michał: Tak, została poproszona o wzięcie udziału w spotkaniu z bardzo głęboko upośledzonymi dziećmi. Jedno z tych dzieci porozumiewało się w ten sposób, że pokazywało obrazki w specjalnej książce. Była tam opiekunka, która to odczytywała, i to był jakiś wyraz szacunku wobec Szymborskiej, podziękowania, że ona się tam w ogóle pojawiła. Ale ten moment, gdzie trzeba było poczekać, aż ten chłopiec pokaże po kolei obrazki, był niebywale wzruszający. Jakby mogła, toby potem od razu zapaliła dwa papierosy. Było to dla niej i dla jej wrażliwości bardzo trudne doświadczenie. Zazdrościła Pani bratu, że prowadza się z noblistką? Joanna: Troszeczkę. Dlatego bardzo się przejęłam, gdy dostałam propozycję, by zostać sekretarką Czesława Miłosza. Michał: Czesław Miłosz spędzał pół roku w Kalifornii, a pół roku w Krakowie. W Krakowie jego sekretarką była Agnieszka Kosińska, potrzebował kogoś do Kalifornii. Joanna: Poszłam na ulicę Bogusławskiego na rozmowę kwalifikacyjną. Michał: Poszliśmy razem. Znałem Miłosza już wcześniej. Joanna: Byłam przejęta potwornie, byłam przerażona. Oni zaczęli krzyczeć i biec za nami. Byli uzbrojeni, zmartwiałyśmy. Michał: Żoną Miłosza była Carol Thigpen, Amerykanka, która w Krakowie czuła się obco i często do mnie dzwoniła po to, żeby sobie pogadać po angielsku. Bardzo to było miłe dla mnie. Weszliśmy do mieszkania. Gdy Miłosz zobaczył Joannę, odrzucił laskę, wciągnął brzuch, ubyło mu mniej więcej 30 lat. A z drugiego pokoju wyszła Carol, przyjrzała się mojej siostrze i powiedziała: „No fucking way!”. Joanna: Absolutnie tego nie pamiętam, ale byłam w stresie. A co Pani pamięta? Joanna: Carol zatrudniła mnie u siebie. Zostałam asystentką do spraw organizacyjnych, życiowych, krakowskich, których się zrobiło więcej, bo Carol zajęła się remontem. Miłoszowie kupili mieszkanie sąsiadujące z ich mieszkaniem i przebijali ściany. Carol była przerażona, jak to jest możliwe, że w tym drugim mieszkaniu, gdzie żyła rodzina wielopokoleniowa, a pan domu był złotą rączką, wszystkie puszki elektryczne zostały zrobione z puszek po tuńczyku. Poezja polska. Joanna: Tego było więcej. Raz na miesiąc ze względu na warunki pobytu musiała wyjechać za granicę. Pojechałyśmy na Słowację, zrobiłyśmy kółko wokół szlabanów i wróciłyśmy. Carol prowadziła, ja byłam tylko do towarzystwa, zagadałyśmy się i zapomniała dojechać do budki celników. Oni zaczęli krzyczeć i biec za nami. Byli uzbrojeni, zmartwiałyśmy. Grzecznie zawróciłyśmy i dalej jechałyśmy w ciszy. W końcu Carol mówi: „Wyobraź sobie te nagłówki – żona noblisty zastrzelona na granicy słowackiej przy próbie ucieczki”. Więcej przygód literackiego rodzeństwa – Michała i Joanny Rusinków – w najnowszym dwutygodniku VIVA! W sprzedaży od 25 lipca 2018 r.
Intymne życie noblistki! Czułe listy Wisławy Szymborskiej i Kornela Filipowicza
O tym, że łączyło ich coś niezwykłego, wiedzieli niemal wszyscy. Na czym opierał się ten niecodzienny związek - już w zasadzie nikt. Wisława Szymborska i Kornel Filipowicz byli ze sobą 23 lata. Ich związek był dojrzały, oparty na zrozumieniu, wzajemnym zaufaniu i dystansie do otaczającego ich świata. Nigdy się nie pobrali. Nie mieszkali razem. Ale żywo korespondowali. W październiku ukaże się książka „Najlepiej w życiu ma twój kot”, w której znalazło się prawie 450 listów, które między sobą wymienili. To całość zachowanej korespondencji pisarzy. Odnosili się w niej głównie do spraw codziennych. Bez sentymentalizmu i patosu. O uczuciach mówili wprost, z niezwykłą, lekkością, czułością i dowcipem. Ta książka to pozycja obowiązkowa, nie tylko dla fanów noblistki! Zapraszamy do przeczytania jej fragmentu. Polecamy też: "Wisława Szymborska. Tak zdarzyło się, że jestem". Oto powieść graficzna o życiu noblistki 22.10.68 Kornelu, nie wiem co mi się ma bardziej podobać – czy dwa listeczki, które doszły w nienaruszonym stanie, czy papier listowy z chrząszczykami, czy może nadawca tego wszystkiego? Cieszę się, że Ci trochę tęskno, choć zdaję sobie sprawę z niebezpieczeństwa tego uczucia. (…) *** 5.10.68 Kornelu Kochany! Najlepiej w życiu ma Twój Kot, bo jest przy Tobie. Powiedziałam Ci to już przez telefon, ale powtarzam na piśmie. Czytam teraz grubą książkę o wulkanach, Niestety okazuje się, że nie ma prawie żadnych szans, żeby taki np. Giewont mógł kiedy wybuchnąć (co musiałoby spowodować ewakuację sanatorium do Krakowa). *** 19.7.72 Kornelu! Piszę bez żadnego przymiotnika, żebyś się troszkę zaniepokoił. Jeśli już to uczyniłeś, to mogę teraz dodać, że bardzo Cię kocham. (…) *** 10.07.68 Bardzo się cieszę, że zapuściłeś wąsy. Chyba będą równie udane jak u Pana Tulczyńskiego. Błagam, zostaw je aż do powrotu, ostatnio zasłużyłam sobie chyba na tak olśniewający widok. Myślę tu o Tobie ciągle i kocham Cię bezustannie (tylko z przerwą obiadową). *** 16.9.68 Kochana Wisławo! W dniu moich imienin życzę Ci, abyś niczego sobie nie wmawiając, w sposób wolny i nieprzymuszony, długo mnie jeszcze lubiła. Może ½ roku – a nawet rok?!! Byłoby lepiej, jakbyś mnie lubiła jeszcze 1 rok, bo mielibyśmy przed sobą wiosnę i lato. Można by pojechać do Lanckorony (nie wiem jak Ty, ale ja mam stamtąd dobre wspomnienia) albo w jakieś nowe miejsce. (Jest jeszcze bardzo dużo miejsc, w których nie byliśmy !). No i koniecznie na ryby! Tymczasem (aż do odwołania) całuję Cię mocno. *** 19.10.68 Kochana! Jeszcze jedno spotkanie z Tobą – niematerialne, jak we śnie! Człowiek jednak składa się z kości, mięśni i nerwów, które potrzebują doznań materialnych. To nie pretensje, Wisławo, to tęsknota każe mi pisać takie nie bardzo mądre rzeczy! Książka „Najlepiej w życiu ma twój kot. Listy” będzie dostępna w księgarniach od 24 października. Polecamy też: Dokładnie 4 lata temu pożegnaliśmy wielką poetkę. Michał Rusinek wspomina: „Życie bez Szymborskiej? Niewyobrażalne!”
"Wisława Szymborska. Tak zdarzyło się, że jestem". Oto powieść graficzna o życiu noblistki
We Włoszech powstała powieść graficzna o Wisławie Szymborskiej - młoda artystka Alice Milani postanowiła przenieść życiorys polskiej poetki na papier, a właściwie ukazać go w komiksowych kadrach. Powieść nazywa się tak, jak wers z poezji noblistki "Si da il caso che io sia qui", czyli "Tak się zdarzyło, że jestem". Przed zdobyciem nagrody Nobla w 1996 roku Wisława Szymborska nie była zbyt znana zagranicą. Wyróżnienie sprawiło, że jej twórczość dotarła do szerszej publiczności. To wtedy podbiła serca Włochów, przez których dziś jest uważana za jeden z najważniejszych głosów literackich XX i XXI wieku, a tomiki z jej poezją wciąż rozchodzą się w rekordowych nakładach. Pokochali ją za bezpretensjonalność i umiejętność pisania o rzeczach ważnych prostym językiem. Na tyle, że po jej śmierci największe włoskie dzienniki pisały, iż oklaskiwano ją jak "gwiazdę rocka". Alice Milani życiorys polskiej poetki przeniosła na 144 komiksowe strony zatytułowane "Wisława Szymborska. Si da il caso che io sia qui". Zilustrowała najważniejsze wydarzenia z życia Szymborskiej, m.in. ślub z Adamem Włodkiem z 1948 roku, ich mieszkanie w Domu Literatów przy ulicy Krupniczej w Krakowie. Nie zabrakło też miejsca na poetyckie refleksje, twórcze rozterki, anegdoty, opis codziennego życia i dialogi z ulic Krakowa. Rozkładówka oraz okładka komiksu o Wisławie Szymborskiej "Młoda para, której w noc poślubną skradziono łóżko" Poetka była osobą skrytą, więc o jej życiu prywatnym nie wiemy zbyt wiele. To prawdziwe wyzwanie dla biografa. Włoszka prawdę o noblistce próbowała wydobyć ze wspomnień jej znajomych i oczywiście z twórczości. Z komiksu wyłania się obraz osoby skromnej, obdarzonej dużym poczuciem humoru. Przykładem są słowa Szymborskiej wypowiedziane przed ślubem: "Moja sukienka jest prosta, buty trochę zużyte, ale jestem szczęśliwa, że wychodzę za Adama. Będziemy świętować razem z przyjaciółmi, przy kawie lub małym toaście. Mamy mało pieniędzy, ale to nie ma znaczenia." Gdy już po uroczystości Adam musiał odstąpić swoje łóżko przyjacielowi, poetka komentowała: "Jesteśmy chyba jedyną parą młodą, której w noc poślubną skradziono łóżko". Milani w swoim komiksie starała się pokazać poetkę od strony prywatnej, intymnej. Próżno w nim szukać słynnego przemówienia Szymborskiej, które wygłosiła po otrzymaniu Nobla. Włoszka postanowiła pokazać to wydarzenie od strony nieoficjalnej - nie podczas nudnego spiczu na scenie, ale w zabawnym, lakonicznym dialogu podczas kolacji. Według niej to znacznie lepiej pasuje do osobowości poetki. Rozkładówki komiksu "Wisława Szymborska. Si da il caso che io sia qui" W rozmowie z dziennikiem "Il manifesto" autorka komiksu wyznała, że ma z Polką dużo wspólnego: Temat zaproponował Frederico Zaghis (z wydawnictwa BeccoGiallo - przyp.red.). Nie znałam dobrze twórczości Szymborskiej, ale zaufałam mu. Później, jak czytałam jej wiersze, rozpoznałam w nich swoje poczucie humoru i sposób bycia. Zorientowałam się, że Frederico zaproponował mi ją, bo jesteśmy do siebie podobne. Fascynuje mnie jej poczucie humoru, łatwość z jaką pisze o trudnych sprawach, bez pretensji i sentymentalizmu. (…) Widziała istotę rzeczy. Potrafiła dostrzec co jest istotne. Prawdopodobnie dlatego dostała Nobla. A kiedy w Polsce? W komiksie "Wisława Szymborska. Si da il caso che io sia qui" w oczy rzuca się wielość kolorów i technik. Autorka w wielu miejscach sięgnęła po kolaż, z którego słynęła sama noblistka. Polka lubiła tworzyć zabawne pocztówki, które wysyłała później znajomym. Równie nieprzypadkowy był dobór kolorów, co Milani tak tłumaczy: Rozkładówka z komiksu "Wisława Szymborska. Si da il caso che io sia qui" Kolor, który kojarzy mi się z atmosferą tamtych czasów, to umbra. Podobnie jak przybrudzony biały. Często stosuję go jako bazę pod kadry. Do tego dochodzą żółty i beżowy, które dopełniają gamę kolorystyczną komunizmu lat 50. W tamtych czasach żyło się ciężko. Wielu rzeczy brakowało, a żeby kupić podstawowe produkty, trzeba było stać w długich kolejkach. Wyobraziłam sobie gamę kolorów oddającą trudną sytuację w tamtych czasach. Warto zauważyć, że życiorys polskiej poetki to nie pierwsza obecność polskiej kultury we włoskim komiksie. Wcześniej powstała tam powieść graficzna o kurierze i emisariuszu Polskiego Państwa Podziemnego Janie Karskim autorstwa Marco Rizzo i Lelio Bonaccorso. Komiksowy życiorys Wisławy Szymborskiej ukaże się po polsku w styczniu 2016 w wydawnictwie Znak Emotikon. Rozkładówki komiksu "Wisława Szymborska. Si da il caso che io sia qui"