Podbój kosmosu. Czy kiedykolwiek człowiek będzie mógł zamieszkać na Marsie?
„Skolonizuję Marsa. Moją życiową misją jest przekształcenie ludzkości w cywilizację interplanetarną”, miał w 2001 roku powiedzieć Elon Musk. Choć ekscentryczny miliarder wywołuje dziś kontrowersje, nie można mu odebrać jednego – olbrzymiego wkładu w rozwój współczesnej technologii kosmicznej. Jego niemal obsesyjne dążenie do wysłania ludzi na Czerwoną Planetę przybliża nas do kolejnego „wielkiego skoku dla ludzkości”.
Rozwój technologii umożliwiający loty w kosmos był zdeterminowany wyścigiem zbrojeń i zimną wojną między Stanami Zjednoczonymi i ZSRR. Choć to amerykański astronauta pierwszy postawił krok na Srebrnym Globie, wiele lat wcześniej Sowieci wygrywali rywalizację kosmiczną. To w końcu z kosmodromu Bajkonur na terenie ówczesnego Związku Radzieckiego wystrzelono pierwszego sztucznego satelitę Ziemi, a stało się to 4 października 1957 roku. Sputnik 1 zapoczątkował kosmiczny wyścig i sprawił, że Amerykanie w popłochu rozpoczęli pogoń za osiągnięciami swoich największych wrogów. Zanim jednak zaczęto marzyć o postawieniu pierwszego kroku na Księżycu, należało opracować urządzenie, które umożliwi człowiekowi wybicie się ponad ziemską atmosferę i zmierzenie się z problemem grawitacji. Rosyjski geniusz Ta historia zaczyna się w maleńkiej wsi wielkiego Imperium Rosyjskiego. Pionierem kosmonautyki i jednym z jej ojców był bowiem Konstantin Ciołkowski. Syn polskiego szlachcica i bogatej Rosjanki. Urodził się w 1857 roku w rosyjskiej wiosce Iżewskoje, chociaż większość życia spędził na przedmieściach Kaługi, na południowy zachód od Moskwy. Konstantin od najmłodszych lat pasjonował się nauką i jako chłopiec wykazywał oznaki geniuszu. Niestety, jego wada słuchu, która doprowadziła go do całkowitej głuchoty, sprawiała, że unikał ludzi i spotykał się z nimi tylko wtedy, gdy musiał. Najczęściej w szkole, gdzie uczył matematyki i fizyki. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/48/2024/11/EN014745531398KOLOR-f684472.jpg" width="1364" height="1069" alt="(FILES) In this NASA file photo the Apollo 11 Saturn V space vehicle lifts off July 16, 1969 with astronauts Neil A. Armstrong, Michael Collins, and Edwin E. Aldrin aboard at the Kennedy Space Center, Florida. - American astronaut Michael Collins, who flew the Apollo 11 command module while his crewmates became the first people to land on the Moon in 1969, died on April 28, 2021 after battling cancer, his family said. "Mike always faced the challenges of life with grace and humility, and faced this, his final challenge, in the same way," Collins' family tweeted on his official Twitter account. (Photo by Handout / NASA / AFP) / RESTRICTED TO EDITORIAL USE - MANDATORY CREDIT "AFP PHOTO /NASA/HANDOUT " - NO MARKETING - NO ADVERTISING CAMPAIGNS - DISTRIBUTED AS A SERVICE TO CLIENTS" title="arch45" /> Być może jego wyobcowanie sprawiło, że całkowicie pochłonęły go samotne badania napędu rakietowego, a także lotów orbitalnych wokół Ziemi. Już w 1887 roku w jednej ze swoich prac napisał, że rakieta może pracować w próżni kosmicznej, ponieważ jej ruch nie wynika – jak wówczas powszechnie uważano – z nacisku powietrza, lecz siły odrzutu materii wyrzucanej z dyszy. W 1903 roku wygłosił swoją teorię lotu rakiety, która uwzględniała zmiany masy. Opracowywał wówczas plany silników rakietowych, które byłyby napędzane ciekłym wodorem i tlenem. Marzył o konstrukcji rakiety wielostopniowej, której konstrukcja pozwalałaby zmniejszyć jej masę. Co ciekawe, jego prace były opublikowane, jeszcze zanim bracia Wright wykonali pierwszy na świecie lot samolotem. Część jego badań została w 1922 roku wykorzystana podczas testów w Leningradzkim Laboratorium Gazodynamiki. To właśnie tam wiele lat później zostanie zbudowany pierwszy rosyjski silnik rakietowy wykorzystujący ciekłe paliwo. Silnik, który w znacznym stopniu był oparty na teoriach Ciołkowskiego. Zaprzepaszczona szansa Niemal równolegle w rozwój rakiet był zaangażowany amerykański naukowiec Robert Goddard. I to, co Rosjanin zaczął, Amerykanin w pewien sposób zakończył. To właśnie inżynier i fizyk z Worcester zbudował pierwszą na świecie rakietę na paliwo ciekłe, która została pomyślnie wystrzelona 16 marca 1926 roku. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/48/2024/11/EJ0TNWKOLOR-f272f23.jpg" width="1476" height="1476" alt="Przeszkodą w zasiedleniu Marsa jest Nie tylko brak wody czy powietrza, lecz także ciśnienie atmosferyczne, uniemożliwiające egzystencję żywych organizmów /" title="Planet Mars in space, red rock planet with red atmosphere with stars in the background. Elements of this image supplied by NASA" /> Wcześniej jednak wynalazca był wyśmiewany zarówno przez znajomych z branży, którzy uważali, że badania nad rakietami nie przystoją fizykowi, jak i przez dziennikarzy, dla których loty kosmiczne były istnym science fiction. Faktem było to, że pierwsza rakieta Goddarda w ciągu 2,5 sekundy przebyła 56 metrów i osiągnęła prędkość 100 km/h. Kolejna, którą skonstruował już w ośrodku badań rakietowych w Nowym Meksyku, przekroczyła prędkość 800 km/h i wzniosła się na wysokość niemal 2,3 kilometra. Były to przede wszystkim próby stabilizacji rakiet, aż w końcu 1932 roku nastąpił start urządzenia stabilizowanego układem żyroskopów. Goddard wciąż opracowywał kolejne koncepcje i patenty, by stworzyć jak najlepszą rakietę, która umożliwi loty w kosmos. Rząd Stanów Zjednoczonych nie był jednak wówczas zbyt zainteresowany innowacjami Goddarda, przez co USA utraciło czołową pozycję w dziedzinie techniki rakietowej. Ta niezrozumiała decyzja miała olbrzymi wpływ na późniejszy wyścig kosmiczny i na pewien czas pozostawiła Stany daleko w tyle nie tylko za Związkiem Radzieckim, lecz także III Rzeszą. Podczas II wojny światowej w Niemczech odbywały się intensywne prace nad podbojem kosmosu i kto wie, gdyby nie porażka Hitlera, to wielce prawdopodobnie, że to nie Amerykanin Neil Armstrong postawiłby stopę na Księżycu, ale nazista. Naziści w służbie USA Druga wojna światowa była zdominowana przede wszystkim rozwojem technologii militarnej. Ironią losu jest fakt, że śmierć i cierpienie milionów ludzi doprowadziły do późniejszych sukcesów w eksploracji kosmosu, a broń, która siała spustoszenie wśród wrogów III Rzeszy, stała się kolejnym punktem zwrotnym w pogoni za innymi planetami. A chodzi o rakietę V-2, którą stworzył i udoskonalił Wernher von Braun, a przy której produkcji brali udział więźniowie hitlerowskich obozów koncentracyjnych. Obiekt ten jako pierwszy w historii dotarł do przestrzeni kosmicznej i przekroczył umowną granicę naszej planety, linię Kármána, znajdującą się na wysokości 100 kilometrów. Pocisk o numerze MW 18014 20 czerwca 1944 roku został wystrzelony z Ziemi i wzniósł się na poziom 176 kilometrów. Gdy pierwsza rakieta z sukcesem spadła na Anglię, członkowie niemieckiego zespołu rakietowego mieli otworzyć drogiego szampana i wznieść toast za kolejny sukces Rzeszy. Niemcy już wtedy jednak przegrywały tę wojnę, chyliły się ku upadkowi i była to jedynie marna nagroda pocieszenia. Podobno von Braun wcale nie marzył o karierze konstruktora broni rakietowej. Legenda głosi, że Niemiec wdał się w rozmowę z pewną uroczą damą w pociągu do Berlina, której opowiadał o swojej pracy i wspominał, że tak naprawdę interesuje go eksploracja kosmosu. Pech chciał, że kobieta okazała się agentką SS. Po kilku dniach von Braun został zatrzymany przez gestapo. Dowództwo III Rzeszy, w tym sam Hitler, zdawało sobie sprawę z talentu von Brauna i wypuściło go po dwóch tygodniach. Z jednym zastrzeżeniem. Miał się całkowicie oddać pracy nad doskonaleniem rakiet. Był to jednak już schyłek wojny, a wkrótce doszło do kapitulacji Niemiec. Von Braun wiedział, że niedługo sprawiedliwości może stać się zadość, dlatego wolał być przydatny, a przede wszystkim – żywy. Jak większość Niemców śmiertelnie obawiał się Sowietów, a Francuzami pogardzał. Inżynier miał zabrać wszystkie plany i notatki, a także najlepszych współpracowników. Wszyscy oddali się w ręce Amerykanów i na kilka lat stali się jeńcami wojennymi. Von Braun miał nadzieję, że ziści się jego amerykański sen i będzie mógł oddać się temu, czego zabroniła mu Rzesza. Udało się. W latach 50. von Braun jako wybitny naukowiec i współtwórca programu kosmicznego USA był już na tyle popularny, że stał się nawet bohaterem serialu Walta Disneya o eksploracji wszechświata. Ostatecznie niemal wszyscy zapomnieli o jego nazistowskiej przeszłości. Zimna wojna Po zakończeniu II wojny światowej nastał okres zimnej wojny, a nad światem krążyło widmo kolejnego konfliktu, tym razem atomowego. Świat był podzielony na wolny, kapitalistyczny Zachód i reżimowy, komunistyczny Wschód, szczelnie zamknięty za żelazną kurtyną. Dwa największe mocarstwa – Stany Zjednoczone i ZSRR – które jeszcze chwilę wcześniej były zmuszone walczyć przeciwko wspólnemu wrogowi, teraz stanęły naprzeciwko siebie i rozpoczęły rywalizację, która w znacznym stopniu napędziła wyścig kosmiczny. I to Sowieci, którzy pracowali w ścisłej tajemnicy przed wszystkimi, ten wyścig wygrywali. A człowiekiem, który wynosił Związek Radziecki na prowadzenie, był Siergiej Korolow. TEKST Jakub Rybski Korzystałem z książek: „Historia podboju kosmosu”, Tim Furniss, wyd. Świat Książki; „Wyścig na orbitę”, Michael D’Antonio, wyd. Prószyński i S-ka; „Elon Musk”, Walter Isaacson, wyd. Insignis. Dalszy ciąg tej fascynującej historii można przeczytać w najnowszym wydaniu VIVA! MAN
55 lat temu Neil Armstrong postawił pierwszy krok na Księżycu
"To jest mały krok człowieka, ale wielki skok dla ludzkości"
Księżyc jest jedynym satelitą Ziemi. Zawsze zwrócony jest do niej jedną stroną. Nie istnieje na nim życie. Pół miliarda ludzi wpatrywało się w ekrany telewizorów, kiedy Neil Armstrong stawiał pierwszy krok na Księżycu. Tamta wyprawa 50 lat temu była, jak powiedział, „wielkim skokiem ludzkości”. Była też pośmiertnym triumfem prezydenta Johna F. Kennedy’ego i spełnieniem marzeń skromnego chłopaka z Ohio. Artykuł autorstwa Katarzyny Sielickiej ukazał się na łamach magazynu VIVA! 14/2019. 16 lipca 1969 roku na przylądek Canaveral na Florydzie zjechało według ostrożnych danych ponad 700 tysięcy osób. Najważniejsi mieli miejsca tylko pięć kilometrów od przygotowanej do startu rakiety Saturn V, która miała wynieść na orbitę i skierować w stronę Księżyca statek CSM-107 Columbia. Wśród zgromadzonych byli ministrowie, 19 gubernatorów, 40 burmistrzów. Zwykli gapie mogli kupić za dwa dolary miejsce w punkcie widokowym przy drodze. Atmosferę radości próbowali zakłócić protestujący członkowie Kampanii Biednych Ludzi, którzy obliczyli, że za pieniądze wydane na misję Apollo 11 dałoby się wyżywić 31 milionów ludzi. Ale i oni zadarli głowy do góry w niemym zachwycie, gdy Saturn wzbił się w powietrze. „Jakie to piękne! Czerwień płomieni, błękit nieba, biel dymu. Co za barwy! Pomyślcie tylko o astronautach, którzy uczestniczą w tej niesamowitej wyprawie”, ekscytował się ambasador we Francji, mąż Eunice Kennedy, siostry Johna Fitzgeralda. Prezydent Kennedy nie doczekał lądowania na Księżycu, w 1963 roku zginął w zamachu w Dallas, ale to właśnie on zapoczątkował amerykański sen o jego podbiciu. Wyprzedzić Rosjan Początek lat 60. Świat trwa w uścisku zimnej wojny. Wydaje się, że od kolejnego konfliktu zbrojnego dzielą ludzkość dosłownie milimetry. Wietnam spływa krwią amerykańskich żołnierzy. Kolejna porażka administracji prezydenta Kennedy’ego to nieudana inwazja w kubańskiej Zatoce Świń. W kwietniu 1961 znów cios – Rosjanie wysyłają w kosmos pierwszego człowieka. Jurij Gagarin spędza na orbicie prawie dwie godziny. „Świadomość przewagi Związku Radzieckiego (…) nie zwalnia nas od obowiązku podjęcia nowych własnych wysiłków”, mówi prezydent Kennedy do Kongresu w maju 1961. I wyznacza cel – lot załogowy na Księżyc. „Oczy świata zwrócone są dziś w kosmos, na Księżyc, na planety. Zobowiązaliśmy się, że nie dopuścimy, aby zatknął na nich swoją flagę wrogo do innych nastawiony zdobywca, lecz uczynimy wszystko, by załopotał na nich sztandar wolności i pokoju”, mówi w Houston, 12 września 1962 roku. Rusza największy wyścig supermocarstw w dziejach. Aldrin i Armstrong, 1969 Pierwszy krok Komputer pokładowy statku misji Apollo 11 miał mniejszą moc niż dzisiejsze smartfony. Mimo to pojazd bez problemu w ciągu czterech dni pokonał 400 tysięcy kilometrów kosmicznej pustki dzielącej Ziemię od jej jedynego satelity. Kiedy 21 lipca o godzinie 2.56 czasu uniwersalnego moduł księżycowy opadł na szarą i suchą powierzchnię bazaltowego Morza Spokoju, ponad 500 milionów ludzi przed telewizorami na Ziemi wstrzymało oddech. Padł słynny meldunek „Orzeł wylądował”, ale minęło sporo czasu, zanim z pojazdu wygramolił się dowódca misji Neil Armstrong. Skafander EMU, którego obsługi uczył się godzinami, chronił go przed wysoką temperaturą 93°C, zapewniał odpowiednie ciśnienie i tlen. „To mały krok dla człowieka, ale wielki skok dla ludzkości”, powiedział Armstrong, stawiając stopę w księżycowym pyle. Te słowa przygotował wcześniej, choć dwa tygodnie przed startem na konferencji prasowej pytany o to, co powie, gdy wyląduje na Księżycu, twierdził, że nie zastanawiał się nad tym, a jedynym jego celem jest „zabrać człowieka na Księżyc, wylądować i wrócić”. Kilkanaście minut po nim z lądownika wyszedł Edwin „Buzz” Aldrin i, zabawnie podskakując, rozpoczął księżycowy spacer. Podskoki nie były efektem fantazji – w ten sposób badał grawitację sześć razy mniejszą niż ta ziemska. Na orbicie, w module dowodzenia, Michael Collins doglądał urządzeń i robił zdjęcia powierzchni Księżyca. Armstrong, zanim odleci z Księżyca po 21 godzinach, wtyka w powierzchnię satelity amerykańską flagę, spełniając życzenie prezydenta Kennedy’ego. Chwilę później zmiecie ją podmuch gazów startującego modułu księżycowego. Ale i tak nic już nie odbierze mu zwycięstwa. Chłopak z Ohio Rodzice bohatera Ameryki nie pojechali na Florydę. Za radą syna zostali w domu w Wapakoneta w stanie Ohio. Neil obawiał się, że Viola i Stephen nie zniosą gigantycznego zainteresowania mediów. Już wcześniej, kiedy syn brał udział w misjach Gemini i Apollo 8, Wakaponeta była obiektem pielgrzymek tysięcy fanów. A w ten lipcowy dzień medialnej wrzawy nie udało się uniknąć. Na podjeździe ich domu trzy stacje telewizyjne zmontowały 25-metrowy maszt przekaźnikowy, a po tym, jak okazało się, że Armstrongowie mają w domu tylko czarno-biały telewizor, wstawiły im do salonu kolorowy. „Siedzieliśmy ze Stephenem obok siebie, z przypiętymi znaczkami Gemini VIII, które dostaliśmy od Neila na szczęście. Wydawało się, jakby od samego dnia narodzin (…) ta misja była przeznaczona naszemu synowi”, cytuje Violę Armstrong James R. Hansen, w książce „Pierwszy człowiek. Historia Neila Armstronga”. Neil Armstrong, 1969 Najsłynniejszy astronauta na świecie urodził się w 1930 roku w rodzinie o korzeniach szkockich i niemieckich. Ze względu na pracę ojca, zanim skończył 13 lat, zmieniał miejsce zamieszkania 16 razy. Łatwo się adaptował, był lubiany. Zaczął pracować już jako 10-latek. Kosił trawę na cmentarzu. Potem smażył pączki, sprzedawał w sklepie spożywczym i żelaznym. Pieniądze odkładał na kursy pilotażu. Zanim zrobił prawo jazdy, umiał już pilotować samolot. „Samochód był mu niepotrzebny. Nie miał dziewczyny, musiał tylko dojechać na lotnisko”, tłumaczył jego ojciec. Kilka lat później miał już i dziewczynę – Janet, którą poznał podczas studiów na Purdue University i od razu postanowił, że się z nią ożeni, i samochód. Podobno był fatalnym kierowcą. Znacznie lepiej wychodziło mu latanie. Postanowił zostać astronautą po tym, jak przeżył osobistą tragedię. W 1961 roku u dwuletniej córeczki Armstronga, Karen, lekarze diagnozują glejaka mózgu. Dziewczynka przechodzi serię naświetlań i terapię kobaltem, ale po pół roku cierpień przegrywa walkę z rakiem. Umiera w szóstą rocznicę ślubu rodziców. „Śmierć córeczki sprawiła, że włożył całą energię w coś budującego i właśnie wtedy zgłosił się do programu kosmicznego”, mówiła młodsza siostra Neila Armstronga, June. Nie okazywał, jak bardzo cierpi. Od razu wrócił do pracy – latania eksperymentalnymi odrzutowcami rakietowymi osiągającymi gigantyczne prędkości na wielkich wysokościach. Część jego kolegów w ogóle nie wiedziała, co go spotkało. Kiedy na słynnej konferencji przed lotem na Księżyc zapytano go, czy zabiera ze sobą jakieś rodzinne pamiątki, odpowiedział, że wolałby zabrać więcej paliwa. Przyszli astronauci przechodzili testy, o których Armstrong powiedział, że bardziej przypominały eksperymenty medyczne niż metody diagnostyczne. Wstrzykiwano im do ucha lodowatą wodę lub zamykano w pokoju, do którego nie docierały żadne bodźce. Musieli znosić ogromne przeciążenia w specjalnej wirówce. Ćwiczyli loty w stanie nieważkości w samolocie zwanym nie bez powodu „kometą wymiotną”. Oprócz wyczerpującego szkolenia mieli jeszcze jedno ważne zadanie – spełnić się w roli bożyszczy tłumów. W ramach reprezentowania NASA jeździli po kraju na konferencje i spotkania z ludźmi. Nazywali to między sobą „tygodniem w beczce”. Kosmiczni bogowie Żona Neila Armstronga, Janet, oglądała start na Księżyc z motorówki, z dala od tłumów, towarzyszyli jej synowie – 12-letni Rick i 6-letni Mark, piarowcy z NASA i dziennikarka magazynu „Life”, który na wyłączność relacjonował życie astronautów z programów Gemini i Apollo. Żon zdobywców kosmosu nie było podczas startów na platformach obserwacyjnych, żeby w czasie ewentualnej katastrofy dziennikarze nie mogli nagrywać i fotografować ich przerażenia i rozpaczy. A także po to, by nie spotykały niepowołanych osób. Jak pisze James R. Hansen, astronauci byli zobowiązani do prowadzenia wzorowego życia. Tymczasem wielu utrzymywało bliskie pozamałżeńskie znajomości. Żony astronautów także miały szczególne obowiązki. Musiały świecić przykładem jako matki i małżonki, a nawet ubierać się zgodnie ze specjalnym dress code’em. „Naszemu życiu przyświecał nadrzędny cel, jakim była realizacja wielkiego planu lądowania człowieka na Księżycu do końca 1969 roku. Jego spełnienie wymagało od nas wszechstronnych wysiłków”, mówiła Janet Armstrong. A James R. Hansen dodaje: „NASA postąpiłaby bardzo mądrze, gdyby zorganizowała formalny program doradztwa dla rodzin astronautów, jeśli wziąć pod uwagę, że 13 z 21 małżeństw astronautów, którzy stanęli na Księżycu, zakończyło się rozwodem lub separacją”. Kiedy już zdecydowano, że to misja Apollo 11 wyląduje na Księżycu, pojawił się jeszcze jeden problem – który z astronautów pierwszy wysiądzie z lądownika. Buzz Aldrin robił wszystko, aby dostąpić tego zaszczytu, ale ostatecznie fakt, że tak bardzo mu na tym zależało, obrócił się przeciwko niemu. NASA uznało, że to Armstrong, dowódca misji, spokojny i opanowany, który zupełnie nie dbał o popularność, zostanie wytypowany na bohatera. Po latach Buzz Aldrin w swojej biografii przyznał się do depresji i alkoholizmu, z którym zmagał się po powrocie z gwiazd. Neil A. Armstrong, Michael Collins, Edwin E. Aldrin Jr. Armstrong przestał latać w 1972 roku i skupił się na karierze naukowej. Wrócił do Ohio, bo chciał, żeby jego rodzina „zamieszkała w możliwie normalnym otoczeniu”. W 1994 roku rozwiódł się z Janet, a pięć lat później ponownie się ożenił – z 15 lat młodszą Carol Knight. Zmarł w sierpniu 2012 w wyniku powikłań po operacji serca. Zgodnie z jego wolą urna z prochami spoczęła na dnie Atlantyku. Amerykanie polecieli na Księżyc jeszcze pięć razy. Z misji przywieźli prawie 400 kilogramów próbek. Program Apollo zakończył się w 1972 roku. Amerykańskim podatnikom znudziło się łożenie na jego realizację. Cztery księżycowe lądowniki skończyły na złomowisku, a niedawni śmiertelni wrogowie – Rosjanie i Amerykanie zaczęli latać w kosmos razem w ramach programu Sojuz–Apollo. Na jałowej ziemi Cinder Lake w Arizonie, gdzie 50 lat temu zbudowano specjalne kratery, tak aby przypominały teren Księżyca, NASA testuje dziś sondy, które wysyła na Marsa. Czy doczekamy się kolejnego Neila Armstronga? AUTOR: Katarzyna Sielicka Korzystałam z książki Jamesa R. Hansena „Pierwszy człowiek. Historia Neila Armstronga”, Wydawnictwo Wielka Litera.
Zginął za sterami… Odkrywamy tajemnice Jurija Gagarina, pierwszego człowieka w kosmosie
Pierwszy człowiek w kosmos, Jurij Gagarin, poleciał 12 kwietnia 1961 roku. Był Rosjaninem, ojcem dwóch córek, Leny i Gali. Ta druga urodziła się miesiąc przed historycznym lotem taty. Jurij Gagarin przeszedł do wiecznej legendy, ale sam przeżył lot o siedem lat. Zginął za sterami 27 marca 1968 roku w okolicach miasta Kirżacz. Przyczyn wypadku było wiele. Większość wiązała się z katastrofalnym stanem samolotu i wyposażenia lotniska. Oficjalnych powodów nie podano nigdy. Więcej zobaczycie w naszym wideo.