Matka Marka Hłaski wychowywała go samotnie. Jednego dnia wysyłał jej listy z groźbami, drugiego zapewniał o swojej miłości
„U nas wszystkie gwiazdy spadają” – mówiła Maria Hłasko
Był naszym polskim Jamesem Deanem. Chcieliśmy go widzieć jako rosłego mężczyznę, kochanka wielu kobiet i mężczyzn, buntownika z papierosem w ustach. Uwielbiał samochody i szybkość. Był piękny i dwudziestoletni – zawsze i na wieczność. W końcu odebraliśmy mu ludzki wymiar. Relacja Hłaski z matką pokazuje nam jednak, jak wielowymiarową był postacią. Jak w chwili bólu zęba pisał z płaczem do mamy. Jak bał się, że ją straci, gdy w jej życiu pojawił się nowy partner. Pokazuje także matkę dumną z sukcesu syna, ale także przerażoną tym, że właśnie przez jego sławę może go stracić. [Ostatnia publikacja na VUŻ-u 14.06.2024 r.] Marek Hłasko: relacja z mamą Marek Hłasko od wczesnego dzieciństwa był bardzo zżyty z mamą. Jeszcze przed wojną jego ojciec był już w związku z inną kobietą, a zaraz po rozpoczęciu okupacji Warszawy mężczyzna zmarł. Maria Hłasko została sama z 9-letnim synem. Dookoła toczyła się wojna, a ona nie mogła liczyć na nikogo. W 1943 roku poznała Kazimierza Gryczkiewicza, starszego mężczyznę, który zaraz po wojnie został jej mężem. Mimo że Gryczkiewicz bardzo pomagał rodzinie, dla Marka stał się wrogiem, który zabrał mu matkę. Prawdziwy konflikt rozpoczął się, gdy cała rodzina zamieszkała razem. Były awantury, kłótnie i sceny zazdrości. „Kocham Ciebie tak samo, jak kochałem, lecz mi przykro, że wolisz obcego człowieka niż mnie” – pisał Hłasko do matki. Z listów wynika jednak, że z czasem mężczyźni dogadali się ze sobą, a sam pisarz potrafił odnosić się do męża matki z szacunkiem: „Jednak znaleźliśmy wspólny język. Tak musiało być”. Kontakt z matką nigdy później już nie przypominał stabilnej relacji. Marek Hłasko miał jakby dwie matki: jedną kochał nad życie, drugiej nienawidził za zdradę. Jednego dnia potrafił wysłać jej listy z groźbami, drugiego przepraszać i zapewniać o swojej miłości. Andrzej Czyżewski, kuzyn Hłaski, trafnie pisze o ich relacji, nazywając ją „obustronną zaborczością”. Czytaj też: Mama Cezarego Pazury pilnowała, żeby za szybko się nie zakochał, w dzieciństwie przebierała go w dziewczęce fatałaszki. Jak wyglądała ich relacja? Marek Hłasko w listach do mamy W listach wysyłanych do matki Marek Hłasko przyjmuje różne role. Jako nastoletni chłopak potrafił pisać z płaczem, prosząc matkę o odwiedziny. „Kochana Mamusiu, tęsknię za tobą tak potężnie, że nie masz pojęcia. Błagam Cię na wszystkie świętości, przyjedź do mnie w niedzielę. Mamusiu, jeszcze tego samego dnia, co wyjechałaś, gdy stałem na warcie w nocy, to aż płakałem. Dlatego czekam niedzieli z utęsknieniem, bo wiem, że się rozmyślisz i przyjedziesz do mnie […]. Mamo, błagam Cię na wszystko, przyjedź do mnie. Mamusiu, żebym był mógł z tobą porozmawiać, tobym cię jakoś przebłagał. Ale tu nie mogę się wypowiedzieć. Pamiętaj o tym, że pisząc ten list, płaczę. Zrobisz, jak uważasz, ale cóż mnie biednemu kto poradzi. Mamo, błagam Cię ze łzami w oczach, których ty nie widzisz, przyjedź do mnie” – pisał rozżalony chłopak na obozie harcerskim. Miał wtedy 12 lat. W innym liście pisał, że nie rozumie, jak inni chłopcy mogą być tak weseli z dala od domu. Widocznie tęsknił za matką, mimo że jego koledzy cieszyli się już wolnością. Pragnął jej uwagi, szantażował ją i jej groził. „Chciałbym, żebyś przyjechała i poszła ze mną do jakiegoś dobrego doktora, na przykład zauważyłem, że na lewe ucho nic nie słyszę, a prawe mnie ciągle boli. Codziennie biorę po parę proszków [...]. Mamo przyjedź koniecznie, bo sobie zrobię coś złego” – zastraszał Marię Hłasko. Później przepraszał, pisząc: „Wiem, że napisałem głupi i zły list. Wiem i bardzo mi teraz przykro i smutno”. To rozchwianie nastrojów nigdy się nie skończyło. Marek Hłasko do końca życia na zmianę pisał do swojej matki listy pełne pochwał oraz te wypełnione szantażem emocjonalnym. Przeczytaj też: Stanisław Grochowiak był jednym z najlepszych polskich poetów okresu powojennego. Przez lata kochał dwie kobiety Mama Marki Hłaski bała się, że przez sławę straci syna Maria Hłasko starała się bronić syna. „Dobrze byłoby dla radia nagrać taką rozmowę, abym mogła powiedzieć o Marku coś prawdziwego. Taką prawdę, która odkłamałaby wszystko, co o nim się mówi. Bo o nim mówi się bardzo dużo, ale bardzo mało się wie” – mówiła w jednym z wywiadów radiowych. Jak wspominała, Marek zaczął pisać bardzo wcześnie – już w wieku 17 lat napisał „Sonatę marymoncką”. Duma matki była wielka. „Zaczęli go drukować. Nawet nie wiem, kiedy stał się gwiazdą” – mówiła. Potem duma przerodziła się w obawę. „To jest bardzo niebezpieczne. U nas wszystkie gwiazdy spadają. Ja się tego bardzo bałam. Nie umiałam się tym cieszyć. Bałam się, że to się źle skończy”. Z zapisanych w pamiętnikach i listach słów oraz z relacji samej Marii Hłasko widać, jak wielowymiarowe było życie pisarza. To nie tylko romanse i niebezpieczne trasy samochodami. To także bezgraniczna miłość do matki, trudne relacje rodzinne i próba otoczenia troską swoich bliskich. To także strach matki o dobro swojego syna, który nie był dla niej symbolem buntu, a jedynym dzieckiem, które pewnego dnia wyjechało z kraju i już nigdy nie wróciło. Marek Hłasko zmarł w wieku 35 lat – może popełnił samobójstwo, być może przypadkiem wziął za dużą liczbę tabletek. Maria Hłasko po śmierci syna zajęła się pielęgnowaniem jego legendy. Zbierała wycinki z gazet, w których pojawiały się recenzje jego opowiadań, zdjęcia i listy. Była samotna, nie przyjmowała zaproszeń od rodziny i znajomych – nawet na najważniejsze uroczystości. Zmarła w 1987 roku. Czytaj też: Osiecka twierdziła, że są wiecznie skłóceni i kapryśni. Ale Wanda Warska i Andrzej Kurylewicz spędzili ze sobą pół wieku <iframe allow="autoplay; clipboard-write; encrypted-media; picture-in-picture; web-share" allowfullscreen="true" frameborder="0" height="374" scrolling="no" src="https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FCytaty.pl.NajlepszeCytaty%2Fposts%2Fpfbid0jt64JSyHNTU9XnxbCQ27ChidX7T5aZRgwKX6oEr6rMP4sTBDbWiyBDUne8piUwqzl&show_text=false&width=500" style="border:none;overflow:hidden" width="500">
Odniósł ogromny sukces za oceanem, nie zdążył się nim nacieszyć. Jego śmierć do dziś skrywa tajemnicę
Odsłaniamy sekrety Krzysztofa Komedy, autora słynnej kołysanki z filmu „Dziecko Rosemary”
Krzysztof Komeda, autor słynnej kołysanki z filmu „Dziecko Rosemary”, wielki polski jazzman, odniósł w Ameryce ogromny sukces. Piosenkę z filmu grały niemal wszystkie stacje radiowe w USA. Ale obok sukcesu czaiła się tragedia. Komeda miał wypadek, spadł z nasypu, uderzył się w głowę. Lekarze o tym nie wiedzieli, nie zrobili prześwietlenia, jakiegokolwiek specjalistycznego neurologicznego badania. Dlaczego ani Komeda, ani Marek Hłasko, który był z nim feralnego wieczoru nie powiedzieli o wypadku? Potem było za późno... Na drogą operację w Los Angeles brakowało pieniędzy. Tragiczna śmierć Krzysztofa Komedy wstrząsnęła nie tylko środowiskiem filmowym. Jakie były okoliczności wypadku, dlaczego wybitnego kompozytora nie udało się uratować? Zobacz też: Gdy ojciec odszedł od rodziny, czuł ogromny żal. Dziś syn Jana Englerta ma 54 lata i kroczy własną ścieżką Krzysztof Komeda: tragiczne chwile wielkiego muzyka Do wypadku, który był przyczyną śmierci Krzysztofa Komedy, doszło w niedzielę 17 grudnia 1968 roku w Los Angeles. Komeda i jego przyjaciel Marek Hłasko mieszkali wtedy w Beverly Hills. Komeda wynajął tam dom na wzgórzu, przy ulicy Oriole Lane. Zamieszkał w nim z nową partnerką, izraelską aktorką i piosenkarką, młodszą o 9 lat Elaną Eden (właściwie Elaną Cooper). Komeda przyleciał do Hollywood z żoną, ale Zofia Komedowa nie potrafiła się odnaleźć w fabryce snów, raził ją hollywoodzki snobizm, intrygi, zdrady. Poza tym była tam tylko żoną swojego męża. Nikt nie traktował jej poważnie jako menedżera. Szybko wróciła do Polski. Zobacz też: Lucy Maud Montgomery: świat pokochał Avonlea, dla niej było więzieniem. „Moje życie było piekłem” Przed polskim kompozytorem po sukcesie filmu Romana Polańskiego „Dziecko Rosemary” otwierały się drzwi do wielkiej kariery w Hollywood. Podobno miał dostać kontrakt lepszy niż Ennio Morricone. Marek Hłasko nie odniósł w Ameryce wielkiego sukcesu, ale obaj przyjaciele byli nierozłączni. Obaj też sporo pili. Po jednej z takich pijackich imprez w domu Krzysztofa Komedy wyszli na spacer. Komeda miał niestabilny chód przez jedną krótszą nogę, co było efektem przebytej w dzieciństwie choroby - polio. Podczas tej pijackiej eskapady Marek Hłasko szturchnął go - może się pokłócili, a może był to tylko kuksaniec, przyjacielskie przepychanki. Tego już nigdy się nie dowiemy. Tak czy inaczej, efekt był tragiczny - muzyk spadł z kilkumetrowej skarpy, doznając urazu głowy. Marek Hłasko próbował ratować przyjaciela. Wziął go na plecy i chciał wynieść na górę, niestety jeszcze się na niego przewrócił, a ważył wtedy 120 kilogramów. Marek Hłasko zabrał przyjaciela do szpitala, ale tam nie stwierdzono żadnych poważnych obrażeń wewnętrznych. Być może lekarze zlekceważyli sprawę. Komeda na drugi dzień wyszedł ze szpitala na swoją prośbę. Wydawało się, że wszystko będzie dobrze, jednak po jakimś czasie stan kompozytora pogorszył się. Komeda miał silne bóle głowy, źle się czuł. 19 grudnia 1968 muzyk nagle stracił przytomność. Trafił do szpitala w Los Angeles. Nikt nie wiedział, że uraz głowy podczas upadku ze skarpy spowodował narastający wylew wewnątrzczaszkowy. Nikt nie wiedział o wypadku. Komeda nie powiedział o nim nawet swojej kochance Elenie, w gruncie rzeczy do dziś nie wiadomo, dlaczego. Zobacz też: Jerzy Kryszak dbał o muzyczną edukację synów, odkąd byli dziećmi. Dziś nie kryje dumy z Kamila Omyłkowa diagnoza, złe leczenie Kompozytor był leczony na grypę Hong Kong, którą w tym czasie rzeczywiście przechodził. Brał między innymi aspirynę, która rozrzedza krew, co w jego sytuacji było fatalne w skutkach, bo potęgowało krwawienie. W szpitalu uznano, że Krzysztof Komeda stracił przytomność z powodu osłabienia organizmu grypą. Zalecono kilkudniowy regenerujący pobyt, wzmacniające kroplówki, kolejne leki, i obserwację. Dopiero gdy ukrywany z niewiadomych powodów incydent na skarpie wyszedł na jaw, wykonano po raz pierwszy szczegółowe badania neurologiczne. Pilnie usunięto wylew krwi do mózgu za pomocą odessania, jednak zabieg nie spowodował radykalnej poprawy zdrowia kompozytora. Krzysztof Komeda nie odzyskał świadomości, pozostał w śpiączce. Zofia Komedowa nie wiedziała o wypadku męża. Dopiero w styczniu 1969 roku zaczęli do niej dzwonić przyjaciele – między innymi aktorka, Elżbieta Czyżewska – zszokowani, że Krzyś leży w szpitalu Midway w Los Angeles, nieprzytomny. Pisał o tym „New York Times”. Zofia Komedowa próbowała walczyć o męża, wierzyła, że wyzdrowieje Zofia dotarła do Los Angeles 21 stycznia 1969, piątego dnia po otrzymaniu wiadomości. Po przyjeździe do Stanów postanowiła, że doprowadzi do kolejnej operacji. Jednak potrzebne były pieniądze. Szpital kosztował 30 tys. dolarów, łącznie z operacją, a każdy następny tydzień – 3 tysiące. Pieniędzy już nie było. Krzysztof Komeda został okradziony. Zaginęły pieniądze, drogie akcesoria – między innymi zegarek „Patek”, a także zapisy nutowe. Zofia Komedowa podjęła pracę u szwaczki polskiego pochodzenia, by zarobić na swoje utrzymanie w Stanach. Mimo pomocy przyjaciół, Komedy nie udało się utrzymać w renomowanym szpitalu w Los Angeles, lekarze chcieli go wysłać do innej placówki, którą żona nazywała umieralnią. Krzysztof Komeda miał w rzeczywistości krwiaka podoponowego, spowodowanego krwotokiem pomiędzy oponą twardą i pajęczynówką. Obecni przy nim przyjaciele i znajomi, począwszy od Romana Polańskiego, zgodnie stwierdzili „sińce i opuchliznę pod oczami oraz na skroniach i przekrwione gałki oczne”. Po czasie wiele osób zadawało sobie pytanie, dlaczego Komeda, który z wykształcenia był lekarzem, laryngologiem, sam nie rozpoznał groźnych objawów? Albo dlaczego je zlekceważył, ukrył? Prosił, by nie mówić żonie o chorobie, uważał, że ją pokona. Może sam myślał, że to tylko grypa. Amerykańscy lekarze odradzali przewożenie muzyka do Polski, ale nie można go też było trzymać w drogim szpitalu. Zofia Komedowa postanowiła zaryzykować i przewieźć męża na operację trepanacji czaszki do Polski, do szpitala na ulicy Oczki w Warszawie. Niestety, Krzysztof Komeda jej nie doczekał. Zmarł w Warszawie 23 kwietnia 1969 roku, miał 38 lat. „Pielgrzymowaliśmy do szpitala do białego łóżka, na którym leżał ktoś ostrzyżony i wychudzony”, wspominał przyjaciel muzyka, pisarz Henryk Grynberg. „Z przedziurawionym gardłem, jak po morderstwie. Przywiązany był kilkoma kablami do życia, ale dawał o nim znać tylko palcami lewej ręki, które poruszały się jakby grał, jakby żyła w nim jeszcze muzyka”. Marek Hłasko miał poczucie winy Marek Hłasko czuł się winny i uparcie powtarzał: „Jeśli Krzysio umrze, to i ja pójdę”. Po śmierci przyjaciela – wiadomość o niej dotarła do Hłaski po miesiącu, w maju, Marek Hłasko zaczął pić jeszcze więcej. Zmarł niespełna dwa miesiące później, w czerwcu 1969 roku, w niemieckim Wiesbaden. Przyjechał tam na kilka dni z izraelskiego Ejlatu, gdzie kręcono film na podstawie jego powieści „Wszyscy byli odwróceni”. Miał 35 lat. Sekcja zwłok wykazała połączenie dużej ilości leków nasennych z alkoholem. Niektórzy twierdzą, że dręczony poczuciem winy, popełnił samobójstwo. „Marek przyczynił się do śmierci Krzysia, a potem sam sobie życie odebrał, jestem o tym przekonana”, mówiła żona Krzysztofa Komedy. Być może Marek Hłasko po prostu przedawkował środki nasenne. Krzysztof Komeda miał własny styl, nikt nie grał tak , jak on Krzysztof Komeda urodził się 27 kwietnia 1931 roku w Warszawie. Zmarł 23 kwietnia 1969 roku również w Warszawie. W Poznaniu, gdzie mieszkał jako młody człowiek, przez krótki czas pracował jako lekarz, na oddziale laryngologii jednego z tamtejszych szpitali. Był z wykształcenia lekarzem. Naprawdę nazywał się Krzysztof Trzciński. Pseudonim Komeda przybrał, gdy zaczął grać, by oddzielić tę sferę życia od pracy lekarza. Był pionierem nowoczesnego jazzu w Polsce i wybitnym kompozytorem filmowym. Grał ze słynnym zespołem „Melomani”, założył własny zespół „Komeda Sexstet”, który odnosił sukcesy. Jego instrumentem był fortepian, na którym nie grał wirtuozersko, ale miał własny styl. Nikt nie grał tak, jak Komeda. Po raz pierwszy wyjechał ma Zachód w 1960 roku do Skandynawii. Jego muzyka budziła ogromne zainteresowanie. W Polsce komponował utwory do filmów Polańskiego: „Nóż wodzie”; Wajdy „Niewinni czarodzieje” – postać głównego bohatera, granego przez Tadeusza Łomnickiego, miała być wzorowana na Komedzie. Dlatego między innymi Łomnicki przefarbował do tego filmu włosy na jasny kolor. Pisał także muzykę do filmu Nasfetera „Mój tato” i Morgensterna „Do widzenia, do jutra”. Miał przed sobą całe życie. Został pochowany na Powązkach w Warszawie. Korzystałam z książki Magdaleny Grzebałkowskiej „Komeda. Osobiste życie jazzu”. Wyd. Znak, 2018 rok.
W PRL-u dorobił się wielkiej sławy, odbił żonę swojemu synowi. Jak potoczyło się życie Andrzeja Brychta?
Miał dość życia w nędzy. Chciał pieniędzy, sławy i prestiżu. Zdobył pierwsze i drugie, ale przy trzecim zawsze czuł niedosyt. „Dalej miał poczucie, że jest niedoceniony, gdyż mimo jego zawrotnej kariery, aplauzu krytyki, powodzenia u publiczności, wysokich protekcji – nikt nie umiał sprostać jego własnym wyobrażeniom o sobie – najlepszego polskiego pisarza”, mówił o Andrzeju Brychcie Jerzy Urban. Kim był twórca, o którym mówiono, że jest następcą Marka Hłaski i jak potoczyło się jego życie? [Ostatnia aktualizacja treści 05.04.2024 r.] Kim był Andrzej Brycht? Życie w nędzy Urodził się w 1935 roku, wychowywany przez matkę i babcię w Łodzi na Bałutach. Od dziecka chciał, żeby było po jego myśli. Kiedy coś (lub ktoś) stawało na jego drodze, nie miał oporów, żeby tę sytuację dostosować pod siebie. Tak było w przypadku babci, która mieszkała wraz z nim i jego mamą w jednopokojowym mieszkaniu i bywało, że mu dokuczała. Wtedy mały Andrzej Brycht postanowił otruć ją trutką na szczury. Babcia na szczęście w porę truciznę wypluła. Mama chłopca nie uwierzyła, że chciał się pozbyć staruszki, ale on w ogóle nie zaprzeczał. Trudno orzec, czy Brycht był pisarzem z powołania, na pewno stał się nim po wielu różnorodnych życiowych doświadczeniach, które potem stały się częścią jego tekstów i czyniły jego twórczość tak autentyczną. Jako nastolatek otarł się o szkołę wojskową, zrobił tam maturę, ale w międzyczasie pobił kaprala i został wyrzucony. Na jakiś czas zaczepił się w Łodzi jako kopacz w elektrociepłowni, miał 20 lat, gdy ożenił się i został ojcem. Miesiąc po ślubie Andrzej Brycht trafił do więzienia, stamtąd na służbę w Wojskowym Korpusie Górniczym i do kopalni w Nowym Bytomiu. Wtedy odkryto jego zapomniane już nieco umiejętności bokserskie i został reprezentantem korpusu. Zanim na poważnie zajął się literaturą, zdążył jeszcze zdezerterować z Korpusu Górniczego, trafić znowu do więzienia, próbować odebrać sobie życie, po czym trafić na obserwację do szpitala psychiatrycznego. Kiedy po tych wszystkich doświadczeniach Brycht powrócił do żony i dziecka do Łodzi, nie umiał zaakceptować, że tak ma teraz żyć, w niewielkim pokoju, w biedzie i za marne grosze. Zobacz też: Był znanym pisarzem i zapalonym wrogiem komunizmu, ale... donosił na SB. Ryszard Terlecki opublikował akta ojca Andrzej Brycht: droga do literackiej sławy Pisał już jako młody chłopak, jego wiersz "Biblioteka" został opublikowany na łamach "Dziennika Łódzkiego" i postanowił wrócić do tego zajęcia. Zaczął pokładać w tym nadzieje na wyciągnięcie go z nędzy. W połowie lat 50. wyprowadził się do Warszawy i zaczął pisać dla dwutygodnika „Współczesność”. W stolicy szybko się na Andrzeju Brychcie poznano. Miał świetne pióro, jego wiersze zbierały świetne recenzje, opowiadania zyskiwały opinię wybitnych, porównywano go do popularnego wtedy Marka Hłaski, a czasem mówiono, że zdążył już mistrza wyprzedzić talentem. Poza warsztatem pisarskim Brycht słynął także ze swojego agresywnego zachowania i nieustannej gotowości do bitki. "W środowisku literatów debiutujących w połowie lat 50. normą były braki edukacyjne, ceniono natomiast wysoko umiejętności bokserskie. Szczególnie wyróżniali się pod tym względem poeci związani z dwutygodnikiem "Współczesność", a za największego zabijakę uchodził Andrzej Brycht", pisał w swojej książce "Stracone pokolenie PRL" Sławomir Koper. Po sukcesie tomu opowiadań "Suche" i tomiku poezji "Czas bez Marii" sława i prestiż pukały do drzwi Brychta z wielu stron. Został członkiem Związku Literatów Polskich, a wisienką na torcie była prestiżowa nagroda szwajcarskiej Fundacji im. Kościelskich, którą razem z pisarzem odbierał też Sławomir Mrożek. Andrzej Brycht kochał się wzbogacać. Na tym mu głównie zależało, dlatego nie rezygnował z żadnej propozycji zarobku bez względu na jej rodzaj. „Dostał piękne mieszkanie na Żoliborzu – mówiła Joanna Siedlecka. – Kupił sobie dom letniskowy. Był nieprawdopodobnie popularny. Pisano o nim, nagłaśniano go, więc cała Polska chciała go zobaczyć i on miał wielkie dochody z wieczorów autorskich, a żądał dużej ceny i cynicznie opowiadał, że on właśnie tyle bierze, ile robotnik dostaje za miesiąc”. Rzeczywiście, o pieniądzach lubił mówić często. Za felieton, który potrafił napisać w godzinę, otrzymywał równowartość dwóch dni pracy robotnika. Ale sława miała też gorzki posmak. Im bardziej Brycht był popularny, tym częściej narażał się na krytykę, a tej nie umiał przyjmować w żadnej dawce. Łamał szczęki mężczyznom, którzy pojawiali się na spotkaniach i mówili coś nie po myśli pisarza. Trafiał za to do aresztu, a po interwencjach środowiska literackiego wychodził na wolność. I historia zaczynała się od nowa. W tamtym okresie rozpadło się definitywnie małżeństwo pisarza, który nie stronił od nowych znajomości w stolicy, nie ukrywał, że poza pieniędzmi, kocha też kobiety. Latem 1956 rok rozbudował swoje opowiadanie, któremu nadał intrygujący tytuł "Dancing w kwaterze Hitlera". Była to proza ku uciesze ówczesnej władzy z wątkami antyniemieckimi. "Brycht umacniał swoją pozycję z cwaniacką przebiegłością - wspominał Marek Nowakowski. - Wiedział, że kurki z forsą są w jednym ręku i łatwo mogą zostać zakręcone". Przez rok Andrzej Brycht potrafił zarobić ponad 150 tys. zł, podczas gdy średnia miesięczna płaca wynosiła wówczas niespełna 2 tys. zł. Jego sława go wyprzedzała, drukować chciały go wszystkie wydawnictwa, a on owszem, brał zaliczki, ale przestał wywiązywać się z umów. Wcześniej żył z tantiem, najwięcej zarabiał na spotkaniach z czytelnikami, których swojego czasu potrafił mieć aż dwa dziennie, ale z czasem zaczął palić mu się grunt pod nogami. "Pożyczał również od osób prywatnych, od Iredyńskiego, Iwaszkiewicza. Ścigały go też liczne panie - był wielkim kobieciarzem. [Także] panowie, których pobił, obraził", wspominał Zbigniew Irzyk. Czytaj też: To historia jak z filmu. Renatę Lewandowską nazywano polską Janis Joplin. Wyjechała za granicę i słuch po niej zaginął Andrzej Brycht Emigracja W latach 1971–1987 Andrzej Brycht wyemigrował za granicę. W podróż udał się z drugą żoną, ale ich drogi rozeszły się już po kilku miesiącach pobytu w Belgii - wybranka pisarza związała się z poznanym w Brukseli belgijskim arystokratą. Wobec tej osobistej porażki Andrzej Brycht w dalszą podróż, tym razem za ocean, udał się sam. W kwietniu 1972 roku przyjechał do Toronto. Miał 37 lat i chwytał się każdej pracy. Był bramkarzem w klubie ze striptizerkami, ogrodnikiem, kierowcą autokaru. Wieczorami próbował pisać, mimo że od lat nie ukończył żadnego dzieła. Ale wciąż uważał, że najlepsze przed nim. Marzył o międzynarodowej sławie. „[...] wydam książkę i ona pójdzie na wiele języków świata. Niejako ewenement prowincjonalny, jak np. Andrzejewskiego książki, bo to trzeba i z polskiej literatury coś przełożyć w Ghanie. Nie. To będą miliony nakładu. Wszędzie”. Jednocześnie tęsknił do kraju, do większej stabilności. Wiedział jednak, że na razie nie jest dane mu wrócić. "Chciał zobaczyć matkę, niepokoił się też o pierworodnego syna, Norberta, perkusistę jazzowego. Przy wszystkich swoich wadach do tych dwojga ludzi czuł autentyczne przywiązanie", czytamy w książce Sławomira Kopra "Stracone pokolenie PRL". Zobacz też: Wspomina się go jako wokalistę "tego pierwszego Papa Dance". Dlaczego Grzegorz Wawrzyszak musiał odejść z zespołu? Andrzej Brycht: powrót do kraju i kolejny skandal Polski paszport konsularny pisarz dostał po 16 latach od wyjazdu z kraju. We wrześniu 1987 roku Andrzej Brycht wylądował na warszawskim Okęciu, a umożliwiła mu to książka "Zmienna ogniskowa", a wcześniej kilka opowiadań. Dzieła przeszły rzecz jasna cenzurę, ale były zgodą na ponowne wydawanie i uznawanie Brychta w kraju. „Planuję rozejrzeć się za miejscem, gdzie mógłbym tu zamieszkać na stałe – mówił w wywiadzie dla »Dziennika Łódzkiego«. – [...] Inaczej dzisiaj patrzę na Polskę niż wtedy, gdy w niej mieszkałem. Jest to kraj, który naprawdę można lubić", przyznał Brycht. W międzyczasie zdążył nawiązać romans ze swoją synową, obiecać, że niedługo znowu wróci i wylecieć na trzy miesiące do Kanady. Wrócił po tym czasie ze względu na mamę, która przebywała w szpitalu, ale również przez zawiłą relację, która połączyła go z żoną jego syna Norberta. „Wielki, zwalisty woził swą malutką, filigranową synową starym, rozklekotanym »maluchem«, gruchotem. Najczęściej do Himilsbacha, na jego działkę w Karolinie”, opisywał publicysta Romuald Karaś. Nowy etap za oceanem Poza szokującym romansem i piciem alkoholu ze znajomymi aktorami Brychtowi udało się jeszcze raz zainteresować swoją osobą świat wydawniczy, ale nie potrafił tej szansy wykorzystać. Napisał "Azyl polityczny", w którym oczerniał polską emigrację. W tamtym czasie nie znalazł już zwolenników tego typu pamfletu, zaszkodziło to tylko już i tak zszarganemu nazwisku pisarza. Po tym skandalu wrócił do Kanady, ożenił się ponownie, tym razem jego wybranką była młodsza o kilkanaście lat psycholog Lucy McGlynn i przez jakiś czas Andrzej Brycht prowadził stabilne życie kierowcy autobusu. W pewnym momencie literat poważnie zachorował. „Odwiedziłem go w słoneczny, ciepły, październikowy dzień – wspominał Henryk Dasko. – Mieszkał w zamożnym i sennym miasteczku Ancaster, nieopodal Hamilton, o godzinę jazdy od Toronto. Otoczony pięknymi drzewami dom jego obecna żona zatrzymała po rozwodzie ze swoim pierwszym mężem. [...] Czytał swoją ulubioną książkę z przełomu lat czterdziestych i pięćdziesiątych, Każdy umiera w samotności, niemieckiego pisarza Hansa Fallady. Jego syn Norbert wydostał gdzieś trudny do zdobycia egzemplarz i przywiózł mu do Kanady”. Kiedy czuł, że jego czas dobiega końca, Andrzej Brycht nie chciał pozostawić po sobie notatek, wydruków i rękopisów, które w tamtych latach stworzył. Wszystko wykasował lub wyrzucił. Zmarł 8 marca 1998 r. i został pochowany na cmentarzu w Hamilton. Czytaj również: W latach 70. cała Warszawa huczała o tym związku. Jerzy Kamas złamał serce Wiesławie Niemyskiej Andrzej Brycht, Warszawa, sierpień 1988 r. Źródła: wiadomosci.wp.pl, S. Koper "Stracone pokolenie PRL", wyd. Czerwone i Czarne, 2014 r.
To ją Marek Hłasko uznał za jedyną prawdziwą miłość. Kim była Hanna Golde?
Chciał z nią zamieszkać i stać się drugim ojcem dla jej dzieci
Wydawało się, że relacja początkującego pisarza i starszej od niego dziennikarki, do tego mężatki i matki dwójki dzieci, jest tylko przelotnym romansem, ale Marek Hłasko od początku był przekonany o swojej wielkiej miłości do Hanny Golde. Chciał z nią zamieszkać i stać się drugim ojcem dla jej dzieci. Ona tę jego młodzieńczą i trochę niezdarną miłość doceniła dopiero później, gdy wyjechał z Polski i nigdy już nie wrócił. Oto ich historia. [Artykuł aktualizowany: 14.01.2024 rok] Marek Hłasko i Hanna Golde: historia miłości Nazywano go polskim Jamesem Deanem, na niego się wówczas stylizował, w PRL-u zasłynął jako nieprzeciętny talent pisarski, buntownik i amant. Miał słabość do szybkich aut, papierosów i... mężatek. Hanna Golde nie była pierwszą, stateczną kobietą, z którą się związał. Zanim ją poznał, rozkochał w sobie Hankę (Annę) Kruszewską-Kudelską, która miała dziecko. Hłaski takiego rodzaju zobowiązania rodzinne nie odstraszały. Ale sam nie miał też wobec wielu swoich partnerek poważnych planów. Dopiero wkraczał w drugą dekadę życia i dobrze się bawił. Z Hanią Golde było nieco inaczej. Poznał ją, gdy miał niespełna 22 lata, ona, starsza od niego, pierwsze lata młodości i tę wolność, którą dysponował Marek, miała już za sobą. Była mężatką, matką dwójki dzieci. Tak opisywał jej wygląd Krzysztof Kąkolewski: „Piękna, wyrazista twarz. Umiała wspaniale patrzeć. Było to spojrzenie pytające, słodkie, zamglone. Towarzyszył mu grymas wydatnych, kształtnych ust; rodzaj pocałunku w przestrzeń. Człowiek oddawał się jej we władzę” (cytat za S. Koper, "Skandaliście PRL). Jej mężem był Wiktor, naukowiec, znakomity biocybernetyk. Pracował na Politechnice Warszawskiej i zarabiał na tyle dużo, że cała rodzina Golde mogła żyć komfortowo. Hanna jednak lubiła swoją pracę, chodziła tam poniekąd dla rozrywki bardziej niż dla pieniędzy, bo tę ceniła nade wszystko. Prowadziła rubrykę mody w „Kurierze Polskim” i współpracowała ze „Sztandarem Młodych”. To właśnie w tej drugiej redakcji Hanna miała pod koniec 1955 roku spotkać po raz pierwszy Marka Hłaskę. Młody pisarz zobaczył w pięknej Hannie "czystą, niewinną dziewczynę, która mogła zaspokoić jego głęboko skrywane pragnienie prawdziwej miłości”, jak pisała w swojej książce Barbara Stanisławczyk. Była dla niego równorzędnym partnerem zarówno do intelektualnych rozmów (miała wyższe wykształcenie i znała kilka języków), jak i do zabawy przy alkoholu w modnych knajpach. Hanna uwielbiała bywać w takich miejscach, jak Kameralna, gdzie nie stroniła od alkoholu, ale miała też do picia mocną głowę. „Kiedy zaczął się romans Hani i Marka? Romans w tym potocznym znaczeniu jest złym słowem – uczucie, fascynacja, zauroczenie. (...) owo zauroczenie przerywane parokrotnie »ostatecznymi rozstaniami« trwało do czasu wyjazdu Marka. Myślę, że w jakimś stopniu tę decyzję przyspieszyła Hanka, która nie decydowała się na rozstanie z mężem Wiktorem i zamieszkanie z dwójką dzieci, dziewczynek, z Markiem. Była szalona (w tym uroczym sensie), ale nie do tego stopnia! Jako kobieta starsza, dojrzalsza rozumiała, że Marek jest jeszcze dzieckiem – uroczym, pustym, rozpieszczanym przez wszystkich, mądrych i głupich, i że jeszcze sporo musi upłynąć czasu, zanim będzie dla niej i jej dzieci opoką. Wierzyła jednak, że kiedyś to nastąpi”, wspominała przyjaciółka Hanny, Kira Gałczyńska (cytat za S. Koper, "Skandaliście PRL). Zobacz także: Tadeusz Gajcy był wybitnym poetą, powstańcem warszawskim i kolegą z klasy Wojciecha Jaruzelskiego Marek Hłasko i Hanna Golde: była jego wielką miłością W tym związku Marek Hłasko nie był buntownikiem i kobieciarzem, mówiono, że jego zły schemat został tu na jakiś czas zatrzymany, bo miał Hani z nikim nie zdradzić. Zamienił się przy niej w romantyka, jakim chyba zawsze chciał być. Najchętniej spędzałby całe dnie, trzymając ukochaną za rękę i patrząc jej głęboko w oczy. Dlatego tak ciężko było mu znieść myśl, że za każdym razem musi dzielić się nią z jej mężem, Wiktorem. Kiedy zaproponowano mu mieszkanie z puli premiera Cyrankiewicza, zdecydował, że zamieszka na Ochocie, a nie na Starym Mieście. Przy tej decyzji kierował się dobrem jego potencjalnej, przyszłej rodziny. “[…] wybrałem Ochotę, ponieważ w domu, w którym mieściło się gniazdo mego przyszłego szczęścia rodzinnego, mieścił się również żłobek dla dzieci; a Hania miała dzieci. Tak więc Hania odeszła, a ja zostałem z dziećmi. Wracałem o piątej rano z knajpy zalany łzami; ale już o siódmej chór świeżych głosów dziecięcych, w sile trzystu osób, budził mnie pieśnią, której część tylko pamiętam”, pisał później w “Pięknych, dwudziestoletnich”. Hanna Golde od czasu do czasu pomieszkiwała w mieszkaniu kochanka, ale nigdy nie wprowadziła się tam na stałe, a tym bardziej z dziećmi. Kiedy wracała do rodziny, Hłasko groził, że odbierze sobie życie. W biografii "Miłosne gry Marka Hłaski" Barbara Stanisławczyk przytoczyła historię, w której pisarz podciął sobie żyły pod domem Golde. "Znalazł go opartego o drzewo Wiktor, przyprowadził do swojego mieszkania i opatrzył. Lubił Marka, chociaż miał powody, by go nienawidzić. A może tylko rozumiał, bo przecież znał to uczucie odtrącenia”, pisała biografka. Nie trzeba wielu kolejnych przykładów, aby wysnuć wniosek, że związek Marka Hłaski i Hanny Golde należał do toksycznych. Żegnali się ze sobą wiele razy, tyle samo razy wracali do siebie spragnieni tego uczucia, ostatni raz mieli widzieć się tuż przed jego wyjazdem za granicę. Czytaj również: Kim była Alina Margolis-Edelman, żona legendarnego Marka Edelmana – jednego z przywódców powstania w getcie? Jak potoczyły się losy Hanny Golde? Choć wydawało się, że swojej relacji z Markiem dziennikarka "Kuriera polskiego" nie traktowała zbyt poważnie, przynajmniej nie na początku jej trwania, kiedy wyjechał, uderzyła ją ogromna tęsknota za młodym pisarzem. Barbara Stanisławska pisała, że “[…] Marek był jej jedyną i najważniejszą przegraną. Kiedy się upijała, gładziła mężczyzn po twarzy, całowała i mówiła: Przypominasz mi Marka, och, jak bardzo przypominasz mi Marka”. Choć Hanna patrzyła niekiedy na swojego młodszego kochanka z pobłażaniem, jak na dziecko, które wciąż szuka swojego miejsca na ziemi, wydawało się, że sama nie znalazła swojego. Nigdy tak naprawdę nie była z mężem, który kochał ją do końca jej dni, zawsze gdzieś obok, szukała coraz to swobodniejszego trybu życia. Po wyjeździe Hłaski wdała się w romans z dziennikarzem Karolem Małcużyńskim, odgrywając w tym związku niekiedy rolę swojego wcześniejszego kochanka. W tej relacji to ona liczyła, że ukochany rozwiedzie się z żoną, zamieszkali nawet razem, ale on nie zdecydował się na rozwód. Kiedy Hanna Golde poczuła to ostateczne odrzucenie, postanowiła odebrać sobie życie. Lekarzom udało się ją odratować, ale przez trzy miesiące była w śpiączce. Jej mąż nie zgodził się na odłączenie żony od aparatury podtrzymującej życie. Kiedy odzyskała świadomość, okazało się, że niewiele pamięta, nigdy nie powróciła już do dawnej formy, nie była tą żywiołową, kochającą życie Hanią. Wiktor Golde opiekował się nią do końca życia. Hłasko nie wrócił już do Polski. Na emigracji w ten sposób wspominał ukochaną: „[…] kochałem się w życiu tylko jeden raz – było to jedenaście lat temu i potem nigdy już nie kochałem nikogo ani przez minutę; mimo iż bezustannie starałem się stworzyć sobie złudzenia. Wszyscy, którzy mnie znają i pamiętają, wiedzą, iż literatura przestała interesować mnie naprawdę z chwilą, kiedy rozstałem się z Hanią”. Czytaj też: Po festiwalu w Opolu wszyscy mówili o metalowej zbroi Haliny Frąckowiak. Historia sukienki, która wywołała szok wśród Polaków Źródła: korzystałam z książki "Skandaliście PRL" Sławomira Kopra, wyd. Czerwone i Czarne, mojaprzestrzenkultury.pl
"Jeszcze będziesz mówić: życie mi złamałeś, łobuzie...". Historia Agnieszki Osieckiej i Marka Hłaski
Poznali się na przełomie 1956 i 1957 r. Agnieszka Osiecka – studentka reżyserii w łódzkiej filmówce, wschodząca gwiazda STS-u. Hłasko – 24-letni pisarz, już wtedy sławny autor zbioru opowiadań „Pierwszy krok w chmurach”. Oboje piękni i niegrzeczni. Ona nieprzeciętnie inteligentna i wyjątkowo jak na tamte czasy wyzwolona. Zawsze flirtowała z kilkoma chłopakami naraz. Panienka z Saskiej Kępy. Brylowała w towarzystwie o wiele starszych od siebie literatów i filmowców. Miała skłonność do łamania serc i do efektownych puent. I jedne, i drugie kolekcjonowała z równym zapałem. Pod szklanym blatem w biurku zbierała zdjęcia zdobytych mężczyzn. Wojciech Frykowski, Andrzej Jarecki, Daniel Passent, Jeremi Przybora i wielu, wielu innych. „Hłasko był proletariackim księciem, którego mi zazdrościły koleżanki – tak go zaklasyfikowała w swojej kolekcji. – Twarz rozgrymaszonego bachora, figura cowboya, ręce Madonny. Wyższy był od naszego pokolenia o pół głowy”. On wychowany na Powiślu, edukację zakończył na poziomie podstawówki, od 16. roku życia pracował fizycznie jako robotnik na budowie i szofer. Zbuntowany i gniewny. Łudząco podobny do Jamesa Deana, na którego się zresztą robił. „Pisanie – mówił – jest tak wspaniałe, jak chlanie”. O jego nocnych wybrykach krążyły legendy, które sam podkręcał. W Kameralnej pojawiał się zwykle dopiero po północy – latem w szoferskiej skórze, zimą w swoim słynnym białym kożuchu. Wszyscy cisnęli się wtedy do baru, żeby choć się o niego otrzeć. Bo odezwać się do Hłaski było nie lada odwagą. Kto się odezwał głupio – dostawał w zęby. Agnieszka Osiecka i Marek Hłasko: jak się poznali? Oboje komponowali swoje życie jak barwną anegdotę. Lubili być w centrum uwagi. Znajomi ich kochali, bo dostarczali im tematów do plotek. Tłumy – uwielbiały. Ale oni sami nie potrafili kochać. Co było zresztą charakterystyczne dla lat 50. i 60. – czasów zabawy w miłość. Paradoksalnie rewolucja obyczajowa dotarła do Polski, jeszcze zanim na dobre opanowała Zachód. Kiedy się poznali, Hłasko był nieprzytomnie zakochany w 10 lat starszej Hannie Golde, mężatce z dwójką dzieci, obdarzonej legendarną urodą. Hania przerwała dla niego romans z pisarzem Adolfem Rudnickim. „Piękna, wyrazista twarz. Umiała wspaniale patrzeć. Było to spojrzenie pytające, słodkie, zamglone. Towarzyszył mu grymas wydatnych, kształtnych ust. Człowiek oddawał się jej we władzę” – tak wspominał ją przyjaciel, reporter Krzysztof Kąkolewski. Hłasko z Hanią w duecie stali się symbolem miłości, piękna i talentu lat 50. Ich związek pełen był upadków i wzlotów. Hłasko nieraz targał się na życie (choć nigdy na poważnie), by zatrzymać Hankę. Rytuał był taki: ona wyprowadzała się do Hłaski, zostawiając mężowi córki. Po kilku tygodniach zmęczona nieustannymi awanturami wracała do męża. Wtedy Marek dzwonił, że odkręcił gaz albo zażył tabletki. Raz podciął sobie żyły na klatce schodowej państwa Golde. Znalazł go mąż kochanki i… opatrzył rany. Mniej więcej w tym czasie Hłasko poznał Osiecką. Jej koleżanka pożyczyła od niego książkę, pokłóciła się z nim, Osiecka w zastępstwie miała książkę odnieść. Umówili się w kawiarni Kamienne Schodki. Hłasko był ostentacyjnie obojętny. Agnieszkę to wkurzyło, więc sama zaczęła go podrywać. „Z początku nie łączyło nas jakieś szczególne uczucie. Stanowiliśmy po prostu parę przyjaciół, znajomych, i to raczej dalekich” – wspominała po latach. Była pierwszą osobą, przed którą się odkrył i opowiedział o swojej miłosnej udręce. „Któregoś dnia poprosił, bym do niej zadzwoniła – wspominała Osiecka. – I wówczas po raz pierwszy miałam okazję usłyszeć jej głos. Wyobrażałam sobie, że musi to być jakaś niedosiężna, tajemnicza dama, a jednocześnie taka trochę… studenteczka. Kiedy nakręciłam numer telefonu i z pełną pokorą zaczęłam mówić, że dzwonię w imieniu Marka Hłaski, Hanna przerwała mi dość raptownie i rzekła: »Ach, to pewnie znowu te wygłupy z prochami!«”. Kilka tygodni później rzuciła Hłaskę na dobre, a on – aby zapomnieć – wyjechał do Kazimierza. Szybko zaczął się tam nudzić. Wysłał do Osieckiej telegram: „Przyjedź”. Przyjechała. „Spóźniłam się na pociąg, czekał na stacji bez sensu. Na szczęście wiedziałam, w którym pensjonacie się zatrzymał. Przyjechałam kolejnym pociągiem, zastałam go na tarasie. Wtedy po raz pierwszy dostrzegłam w jego twarzy potencjał na miłość”. Stali się niemal nierozłączni. Hłasko był zaborczy. „Pamiętasz, jak byliśmy u Ciebie na Kępie i ja powiedziałem: zostań ze mną, ale Ty nie mogłaś, bo się spieszyłaś do swojego teatrzyku. Powiedziałem Ci: zobaczysz, że kiedyś będzie za późno. Ale Ty się roześmiałaś perlistym śmiechem i powiedziałaś, że bredzę” – wypominał jej po latach. A Osiecka była w STS-ie zakochana co najmniej tak samo jak w Hłasce. Na spektakle przychodził często i lubił jej kolegów, ale nigdy nie przyszło mu do głowy, żeby coś dla STS-u napisać. Był typem literackiego samotnika i patologicznego indywidualisty. „Wy się łączycie w pęczki, aby zamaskować brak indywidualnego talentu” – dokuczał jej. Czytaj też: Byli razem ponad 30 lat. Oto historia miłości Marty Dobromirskiej-Passent i Daniela Passenta „Z niepewnym zawodem i do tego pijak!” Ojciec Osieckiej nie znosił Hłaski i od początku był przeciwny ich związkowi. Nie podobało mu się, że taki młody, że zawód niepewny i do tego pijak. Ale Osiecka nigdy nie liczyła się ze zdaniem ojca. Zaręczyli się z udziałem obu matek, obu Marii. Nie zamieszkali razem, oboje za bardzo cenili sobie wolność, poza tym mieszkanie razem nie mieściło się w ich zbójeckiej legendzie. I ciągle się mijali. „Marku! Marku! Nigdy nie dzwonisz o tej godzinie, o której proszę, i potem się tak ciągle mijamy jak wczoraj. A dzisiaj prawie cały dzień czekałam na Twój telefon”. Pod tym względem też byli do siebie podobni – każde zajęte własnymi sprawami pędziło we własnym kierunku. Co jakiś czas ich drogi się przecinały. Wiosną 1957 r. pisała do niego: „Nie wiem, czy dobrze to pamiętasz. Zadzwoniłeś do mnie parę dni temu i powtarzałeś »Jestem wrak«. I mówiłeś, że nic nie napiszesz. (…) Marek, masz w sobie najpiękniejsze, co może mieć człowiek – prawdę. Jesteś najodważniejszy z naszego pokolenia, bo widzisz prawdę nawet tam, gdzie to bardzo boli. Jesteś bardzo piękny i bardzo wiele wart. Dlatego bzdurą są te słowa, które o sobie mówisz. I bzdurą jest to, czego się boisz, że już nie będziesz pisać. Nie zrezygnujesz z prawdy, więc będziesz pisał. (…) Kończę ten trudny list i proszę Cię, żebyś i Ty czasem zostawił mi kartkę »Szukałem Ciebie«. Do widzenia, kochany”. Jesienią 1957 r. minister kultury i sztuki obiecał Hłasce stypendium w Paryżu. Wydano mu więc paszport, a Jerzy Giedroyc zaprosił go do Maisons-Laffitte, siedziby „Kultury”, gdzie pisarz mógł mieszkać i pracować. Tyle że z początkiem 1958 r. minister cofnął obietnicę. Zdesperowany Hłasko za pożyczone u przyjaciół pieniądze wyjechał do Paryża bez stypendium. To był idealny dla niego moment: romans z Osiecką wchodził w nudny okres małej stabilizacji, a na horyzoncie pojawiła się Sonja Ziemann, niemiecka aktorka, którą poznał kilka miesięcy wcześniej na planie filmu „Ósmy dzień tygodnia” (1958) w reżyserii Forda, do którego napisał scenariusz. Osieckiej zostawił na przechowanie maszynę do pisania. Niedługo miał wrócić. Wylądował na lotnisku Orly z ośmioma dolarami w kieszeni. Zaraz po przyjeździe do Paryża udzielił jakiejś francuskiej gazecie wywiadu, w którym skarżył się, że polski pisarz nie ma nawet na szczoteczkę do zębów. Prawdopodobnie właśnie ten fragment był powodem, dla którego władza ludowa wydała na niego wyrok. Ale wtedy jeszcze o tym nie wiedział. W Maisons-Laffitte się nudził. Towarzystwo Jerzego Giedroycia i Zygmunta Hertza było dla niego za grzeczne. Za mało pili, za dużo czytali. Dwa tygodnie po przyjeździe pisze do Osieckiej pierwszy list: „Co będzie, jeśli ja tu zdechnę i nie zobaczę Cię już? Może by było lepiej dla Ciebie, żebyś się zakochała i zapomniała o mnie? Może mnie już nie kochasz ”. Listy Marka Hłaski do Osieckiej Kochana Agusiu, Kochanie moje, Złota kruszynko, Stworzonko kochane, Panno Czaczkes – tak tytułował listy do niej. Mademoiselle Thackqesse, czyli panna Czaczkes, była bohaterką jakiegoś przedwojennego kryminału, który czytał, kiedy się z Osiecką poznali. Inną postacią tej samej książki był Fernando – tak podpisywał się w listach do niej. Kiedyś dla kawału przysłał jej z Paryża depeszę: „Panno Czaczkes, Twój Fernando nie żyje”. Wkrótce zaczął planować powrót do Polski. Jego listy pełne były żartów i anegdot. „Wszyscy mnie zadręczają, żebym opowiadał na Twój temat; ale udało mi się ich zrazić opowieścią na temat Twojej nieposkromionej zmysłowości – teraz mnie już nie dręczą” – pisał w marcu 1958 r. Nie podobało mu się, że ona koresponduje także z Jerzym Giedroyciem. Był zazdrosny. „Panno Czaczkes, jeśli możesz pisać do innych mieszkańców tego domu czułe listy – zdobądź się również na parę słów do mnie”. Albo: „A jeśli przysyłasz mi zdjęcia, to nie takie, jak to na łodzi w cichą noc księżycową, bo ja mam zbyt parszywą i zbyt bujną wyobraźnię”. Pozwolenie na powrót nie nadchodziło, formalności paszportowe przeciągały się niemożliwie, więc zaczął ją namawiać, aby dołączyła do niego w Paryżu. „Myślałem, że pobyt za granicą coś zmieni we mnie, że będzie mi się chciało coś robić, że będzie mi się chciało żyć inaczej – ale siedzę tutaj, nie ruszając się prawie do Paryża, nawet mi się nie chciało pojechać na film z Twoim Jamesem Deanem. (…) Źle się czuję, marnie śpię, w dzień chodzę, jakby mnie byk wyjebał. Gdybyś Ty była, gdybym mógł od czasu do czasu spojrzeć na Twoje zwężenie na móżdżek i rozszerzenie na móżdżek – wiele by się zmieniło. Strzeż się swojej nieposkromionej zmysłowości!”. W czerwcu 1958 r. ma już serdecznie dosyć Maisons-Laffitte i jego domowników. Listy wysyła coraz krótsze. Umawia się z Sonją Ziemann w Nicei, Osieckiej pisze, że to krótkie wakacje ze znajomymi, ale nawet stamtąd zapewnia ją w listach o swojej miłości. Jesienią wraz z Sonją przenosi się do Berlina. W listach – sam. Sonja była w trakcie rozwodu z pierwszym mężem, ojcem jej dziecka i nie mogła pokazywać się z Hłaską publicznie. Bardzo jej zależało na zatrzymaniu syna, był śmiertelnie chory, każda minuta z nim spędzona była na wagę złota. Afiszowanie się z kochankiem było co najmniej niewskazane. Ale i tak do Warszawy dochodzą plotki o ich romansie. Hłasko w liście do matki pisze: „Czytam, mamo, że z mojego pobytu w Berlinie wyciągasz pewne wnioski. O ile dobrze Cię zrozumiałem, masz na myśli moje ewentualne małżeństwo. Proszę Cię o jedną przysługę: zadzwoń do Czaczkes i powiedz jej, że tylko ona jedna może być moją żoną bez względu na to, gdzie i kiedy się to stanie. Myślę, że w tej sprawie – Ty i ja – zgadzamy się chyba”. Czytaj też: Wychował ją samotnie, miał wpływ na jej związki. Taką relację miał Daniel Passent z córką Agatą Marek Hłasko: emigracja Wydaje się, że Osiecka była „opcją na powrót”, jeśli z Sonją nie pójdzie po jego myśli. Mimo planowanego małżeństwa myślał jeszcze o powrocie do Polski na poważnie, skoro pisał listy do Marii Dąbrowskiej i Jarosława Iwaszkiewicza z prośbą o wstawiennictwo u władz. I Osiecką zapewniał o swoich staraniach. W grudniu 1958 r. napisał: „Gdyby mi ktoś powiedział, gdybym miał choć odrobinę gwarancji, że będę mógł być z Tobą choć przez rok, choć przez pół roku, a potem – śmierć, tobym przyjechał do Ciebie. To nie melodramat; to wyznanie tego, który na pewno – z całym idiotyzmem i kabotynizmem – najwięcej Cię kochał. (…) Nie ma, nie było – okazuje się – nic ważniejszego od Ciebie”. Kiedy zaczynała rzadziej odpisywać, wpadał w popłoch: „Ale czekaj. Jeszcze czekaj. Ja też jestem sam; pamiętaj, że jestem zupełnie sam. Jeszcze trochę czekaj. Jeszcze trochę. Jeszcze, jeszcze. Ja też nie jestem szczęśliwy. Czekaj, czekaj”. W styczniu 1959 r. wylądował w Tel Awiwie. Już pięć dni później zgłosił się do konsulatu z pytaniem, czy jest odpowiedź z Warszawy w sprawie zgody na jego powrót do Polski. Przez kolejne miesiące był zwodzony i okłamywany. Zgody na powrót nie dostanie już nigdy. Ale wtedy był przekonany, że paszport wydadzą mu lada dzień. Do Osieckiej pisze znowu coraz częściej. „Kochaj mnie i nie zbrzydnij, bo to już by był koniec. (…) Napisz mi raz jeszcze, czy po powrocie będę mógł pojechać prosto do Ciebie, bo jak mam jechać do mamy, to wolę iść do Legii Cudzoziemskiej”. Tymczasem ona odpisuje coraz rzadziej i coraz oszczędniej. „Droga Panno Czaczkes! Pierwszy raz w życiu prowadzę tak gorliwie jednostronną korespondencję. Mój idiotyzm w tej dziedzinie zaczyna mieć coś świętego. (…) Nie bardzo rozumiem, co wpłynęło tak zasadniczo na temperaturę Twoich wiecznych uczuć i w związku z tym uprzejmie proszę o informację”. Przeczytaj też: Krzysztof Komeda i Zofia Komedowa: jazzman i jego muza. Historia wyjątkowej miłości Marek Hłasko i Agnieszka Osiecka: nic nie czekało Zazdrość Hłaski była tym większa, że choć poznali się jako nastolatki (ona miała 19 lat), to on nie był jej pierwszym mężczyzną, co zresztą od razu szczerze mu wyznała, opowiadając ze szczegółami o poprzednikach. „Cierpię na myśl, że podczas mojej nieobecności mógłby [któryś z nich] wznowić swoje pretensje do Ciebie. Moja Mała, ja tak tęsknię za Tobą, że mi się w głowie mąci i sam snuję jakieś idiotyczne opowieści”. Wysłała mu wszystkie niezbędne dane do zawarcia ślubu na odległość, ale z różnych powodów zwlekał. Pisała do niego, on nie odpisywał. Potem odwrotnie. Listy były zawsze piękne, ale oboje mieli już inne zainteresowania sercowe. Ona romansowała z Witoldem Dąbrowskim i Andrzejem Jareckim, a on nie tylko z Sonją Ziemann, ale też z aktorką Esther Steinbach i izraelską stewardesą. Osiecka powiedziała po latach, że byli za młodzi, za głupi na prawdziwe uczucia. „Że Marek krążył, że wiecznie się gdzieś włóczył, kogoś poznawał – to dla pisarza świetnie. Ale dlaczego ja się tak ciągle kręciłam? Zamiast świętować miłość, zamiast chuchać na to i dmuchać… Chyba myślałam, że jeszcze zdążę. Że będę zawsze młoda, że Marek będzie zawsze młody. Że świat na nas poczeka. Ale nic nie czekało”. Ona twierdziła, że to on ją wystawił. On – że ona. Ale 23 marca 1959 r. pisze do niej „Już jutro mogę być razem z Tobą. Chcę teraz jeszcze jednej rzeczy. Chcę listu od Ciebie, w którym mi napiszesz, że zostaniesz ze mną na zawsze, na cienkie i na grube. (…) Chcę, abyś mi napisała, że będziemy mimo wszystko wyjątkowo szczęśliwą parą ludzi; mimo mojego bydlęctwa i Twojego narcyzo-egocentryzmu”. Jest pełen entuzjazmu po rozmowie z polskim konsulem, który obiecał mu szybką interwencję. W wyniku tej rozmowy konsul dostał reprymendę z centrali. Od tej pory miał zwodzić Hłaskę przez urzędników niższej rangi. Osiecka nie wierzyła już w jego miłosne gwarancje, od plotek o jego romansach huczało. „Marek kolekcjonował słowo kocham jak koraliki – mówiła po latach. – Można by pomyśleć, że adresatka tego słowa odegrała jakąś rolę w życiu piszącego. Ale ja czuję, że żadnej roli w życiu Marka nie odegrałam. On pisał »miłość«, a myślał »czystość, godność, prawda«. I nigdy nie pokazywał, że miłość jest dla niego wartością nadrzędną. Dla niego najważniejsze było żyć po swojemu, a nadrzędną wartością była wolność”. Kiedy napisała, że doszły ją słuchy o jego romansach, ale się nie gniewa, odpisał: „Nie interesuje mnie, co Ci mówią jakieś pizdy. I mogę Cię zapewnić, że ja bardzo bym się gniewał na Ciebie, gdybym to o Tobie usłyszał. Myślę nawet, że do tego stopnia, że nie mielibyśmy okazji tego szerzej przedyskutować”. Chyba już nie wierzyła w jego święte oburzenie. Spodziewała się też, że Hłasko nie napisze nic przez kolejne lata. Przestała go już nawet o to w listach pytać. „Jakby PRL zatruł mu talent” – pisała. Domyślała się, że jeśli dostanie paszport, to na nią spadnie „zaszczyt” bycia jedynym powodem jego powrotu do Polski. Wiedziała, że Hłasko nie będzie tu szczęśliwy, że będzie cierpiał – z powodu wypalenia, niechęci władz i związanych z tym trudności. Czy była przygotowana na niańczenie zapitego od lat talentu? Na opiekowanie się mężczyzną, który jak nikt inny umiał reżyserować swoją niedolę i brak spełnienia? „Na jego twarzy dominują dwa grymasy: tragiczno-zrozpaczony i pełen oszalałego szczęścia. Jest w nim coś z błazna” – pisała. Nie są to słowa kobiety kochającej bezgranicznie. W sierpniu 1959 r. Hłasko pisze dużo o planowanym ślubie na odległość. Prosi Osiecką, by zaopiekowała się w Warszawie Władysławem Tubielewiczem, z którym w Izraelu „przez szereg miesięcy żyliśmy jak bracia”. Poznali się w Tel Awiwie kilka dni po przyjeździe Hłaski. Nowy przyjaciel towarzyszył Hłasce nawet podczas wizyt w konsulacie. W 2010 r. wyszło na jaw, że był zdeklarowanym współpracownikiem SB, autorem licznych donosów na Hłaskę, a potem Osiecką. To m.in. za sprawą tych donosów Hłasko nigdy nie dostał zgody na powrót do Polski. „Zainwestuj we Władka 0,5 l wódki. Opowie Ci o mnie i moim życiu. Opowieść będzie barwniejsza, a koszty małe” – napisał do Osieckiej w liście z września 1959 r. I posłał jej przez Tubielewicza rzecz dla siebie cenną, jeśli nie najcenniejszą – słynny biały kożuch. „Wyglądaj w nim ładnie! Kup sobie tylko do niego szeroki pas oficerski na Bazarze Różyckiego. Kosztuje 80–100 zł”. Co tak niezwykłego było w tym kożuchu? Po pierwsze, biały kożuch to był rarytas. Po drugie, temu kożuchowi towarzyszyła legenda – Hłasko kupił go ponoć od pijanego radzieckiego żołnierza i nie jest pewne, jak potoczyły się dalej jego losy. Po trzecie, kożuch Hłaski był więcej niż kożuchem – jak okulary Zbyszka Cybulskiego są więcej niż okularami. W grudniu 1959 r. Hłasko wysyła do Osieckiej list ostatni: „Jeszcze będzie wszystko dobrze, jeszcze będziesz mówić: życie mi złamałeś, łobuzie… Gdyby nie to, że za Ciebie wyszłam… (…) Przyjdzie czas, kiedy wrócę do Ciebie i będę już na zawsze Twoim alfonsem i omegą”. Dziesięć lat później napisał, że kochał w życiu tylko jeden raz. Hanię Golde. A potem już nigdy nikogo. W 1966 r. wraz z żoną Sonją Ziemann wyjechał do USA. Ściągnął go tam Roman Polański – miał napisać dla niego scenariusz. Z Osiecką spotkali się w Los Angeles dwa lata później. Nie widzieli się 10 lat. On – żonaty, na skraju rozpadu małżeństwa, po blisko roku spędzonym w zakładach psychiatrycznych. Ona – królowa warszawskiej cyganerii, miała za sobą dwa małżeństwa i romans z Przyborą. Ale bała się spotkania z Hłaską… Niewiele o tym spotkaniu wiadomo. Pewne jest, że szybko wyjechała do Santa Fe i postanowiła stamtąd do Hłaski zadzwonić. I stało się coś niezwykłego – on wpadł na ten sam pomysł w tym samym momencie [w tamtych czasach zamawiało się rozmowy międzymiastowe u operatora – przyp. red.]. „Zaczęłam coś strasznie pleść, a on na to: Słuchaj, uwielbiam, jak kłapiesz dziobem, ale… – i dał mi do zrozumienia, że strasznie szeroko gadam za jego pieniądze. – Marek, nie chcę ci niczego wymawiać, ale to jest rozmowa za moje pieniądze – odpowiedziałam. – Panno Czaczkes, ja naprawdę mam gest, ale przed chwilą tę rozmowę zamówiłem. I tak, kłócąc się o pieniądze, rozmawialiśmy ostatni raz w życiu”. Pożegnanie miłości Hłasko zmarł 53 lata temu, 14 czerwca 1969 r. w Niemczech. Okoliczności jego śmierci pozostały niewyjaśnione. Jedna z hipotez mówi, że to było samobójstwo – tym razem skutecznie zmieszał alkohol ze środkami nasennymi. Pogrzeb odbył się na warszawskich Starych Powązkach. Była zima. Osiecka przyszła w białym kożuchu, z butelką wódki. Tekst o miłości Agnieszki Osieckiej i Marka Hłaski ukazał się w „Urodzie Życia” 2/2014