Autorka „Cudzoziemki” przez lata skrywała te uczucia. Wyznała je dopiero umierającemu mężowi
Dziś mija 37 lat od śmierci Marii Kuncewiczowej – jednej z najwybitniejszych polskich pisarek, autorki niezapomnianej **„Cudzoziemki”**. Choć stworzyła jedną z najpiękniejszych opowieści o skomplikowanych uczuciach, jej własne małżeństwo dalekie było od romantycznych uniesień. Z Jerzym Kuncewiczem przeżyła 63 lata – pełne prób, rozstań, niewierności, ale także niezwykłej lojalności i przyjaźni, których prawdziwą wartość dostrzegła w pełni dopiero u kresu wspólnego życia.
Maria Kuncewiczowa - autorka „Cudzoziemki”, jedna z najbardziej znanych i docenianych polskich pisarek, wyszła za mąż w wieku 26 lat. Jej wybrankiem nie był nikt ze środowiska artystycznego, ale prawnik, adwokat i polityk Jerzy Kuncewicz. Nie wiedziała, czy dobrze robi, wychodząc za mąż, nie była zakochana po uszy. Właściwie wydawała się dosyć oziębła. Początki tego małżeństwa były trudne... Maria i Jerzy Kuncewiczowie dawali sobie wiele swobody Jak pisała dr Alicja Szałagan – znawczyni biografii Marii Kuncewicz – małżeństwo przetrwało, bo mąż dał żonie „długie lejce”. Sama Maria Kuncewicz wspominała: „Dawaliśmy sobie bardzo daleko posuniętą swobodę. [...] Tak się składało, że to, co w innym układzie współżycia mogłoby się stać katastrofą nie do naprawienia, u nas przemieniało się w okres próby, okres oddalenia, rozwidlenia dróg, które potem mają się znowu spotkać” Jak układał się związek Marii i Jerzego Kuncewiczów, który trwał 63 lata, do śmierci Jerzego w 1984 roku? Zobacz też: Wykreowała siebie jako Joannę Chmielewską, autorkę powieści kryminalnych. Czy była tak silna i radosna, jaką oficjalnie ją znamy? Maria i Jerzy Kuncewiczowie: historia miłości Maria Kuncewicz z domu Szczepańska urodziła się w 1895 roku w Samarze w Rosji, wróciła do Polski jako nastolatka. Jej ojciec był dyrektorem gimnazjum w Płocku. Maria studiowała polonistykę i filozofię w Polsce oraz literaturę francuską na Uniwersytecie w Nancy, we Francji. Uczyła się także śpiewu w konserwatoriach polskich i francuskich. W 1936 roku wydała powieść „Cudzoziemka”, która przyniosła jej sławę i uznanie, wcześniej w 1933 roku ukazał się piękny zbiór opowiadań „Dwa księżyce”. Występowała jako śpiewaczka, pracowała jako tłumaczka w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Była też autorką pierwszej polskiej powieści radiowej „Dni powszednie państwa Kowalskich” i „Kowalscy się odnaleźli”. Zobacz też: Ona nazywała go korzonkiem, on mówił do niej robaczku. Historia miłości Andrzeja Korzyńskiego i jego żony Sylwii Sokorskiej-Korzyńskiej Jerzy Kuncewicz urodził się w 1893 roku w szlacheckiej rodzinie. Studia prawnicze, rozpoczęte w Liege, we Francji, ukończył w Polsce. Pracował jako nauczyciel przyrody w Lublinie. Po ukończeniu studiów prawniczych został adwokatem. Jako polityk był ludowcem. Jerzy i Maria Kuncewiczowie pobrali się w 1921 roku. Ona pisała, że „wchodząc w małżeństwo zwalczyła siebie”. Widziała jednak uczucia męża. W 1927 roku małżonkowie zaczęli jeździć jako letnicy do modnego już wówczas Kazimierza Dolnego. Zakochali się w tym miejscu, kupili tu dom w pięknej okolicy, na górze Wąwozu Małachowskiego. Jerzy Kuncewicz przy pomocy znajomego architekta przebudował go, tworząc niezwykłe miejsce otoczone ogrodem. Były w nim piękne kwiaty i pawie, mąż stworzył dla żony idylliczne miejsce. Ale cieszyli się nim dwa lata, do 1939 roku, kiedy ich świat zmiotła wojna. Słynna „Kuncewiczówka”, czy inaczej „Willa pod wiewiórką”, trwa do tej pory i jest domem-muzeum pisarki i jej męża. Maria Kuncewiczowa do męża: Nie było między nami ani miłosnego czadu, ani nałogu wspólnej sypialni Czy było to szczęśliwe małżeństwo? Trudno powiedzieć, nie stała za nim wielka miłość ze strony Marii, ani namiętne pożądanie. W listach do męża pisarka zwierzała się „(…) łatwiej jest ludzi przywiązywać do siebie książkami niż własną osobą, własnym życiem. Zwłaszcza, że nasze wspólne życie pozbawione było pasji. Nie było między nami ani miłosnego czadu, ani nałogu wspólnej sypialni, więc rzeczywiście coś istotnego, coś trwalszego niż erotyzm musiało wejść między nas i tak nas z sobą związać. Że Ty tak sobie cenisz to coś, że nie masz do mnie żalu za wszelkie braki naszego współżycia (które są wynikiem winy obustronnej), uważam za wielką łaskę, doprawdy niezasłużoną”. Zobacz też: Kim była „Krysta”? Dwie twarze znanej pisarki Krystyny Siesickiej Maria Kuncewiczowa: fintifluszek nie lubię Czy byli sobie wierni? Nie. Głośny był romans Marii Kuncewiczowej z wybitnym pisarzem Adolfem Rudnickim, który przyjeżdżał do Kazimierza. Była w nim zakochana, po rozstaniu próbowała nawet targnąć się na życie. Pisała, że Alek to straszny człowiek, tym bardziej, że i bezprzykładnie uroczy. „Nie bawią mnie chłopcy. Świństw, ani tych wszystkich drobnych fintifluszek nie lubię. Bardzo mnie to śmieszy i nudzi, a miłość widać nie jest mi pisana. Ha, trudno. Wszystkiego mieć nie można”, tłumaczyła Maria Kuncewiczowa w jednym z listów. Trudno powiedzieć, dlaczego się rozstali. Rudnicki ożenił się z inna kobietą, miał zresztą trzy żony. Utrzymywali kontakt z Marią, ale ich romans się skończył. Jerzy Kuncewicz wiedział oczywiście o wszystkim. Wybaczył żonie zdradę, choć musiało go to wiele kosztować. Nie mógł żyć bez ukochanej Marynki. Sam też nie był święty, podobno w Kazimierzu miał jakiś romans, ale nie tak głośny i znaczący, jak jego żona. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/48/2024/07/img8EoYiG-2d3cf20.jpg" width="2019" height="1600" alt="Kazimierz Dolny, 1978. Maria Kuncewiczowa, pisarka - w swoim domu; z lewej maz Piotr Kuncewicz.,Image: 431120185, License: Rights-managed, Restrictions: Cena minimalna dla publikacji online 50 zł a dla drukowanych 250 zł, Model Release: no, Credit line: Michal Browarski / Forum" title="Maria Kuncewiczowa, pisarka" /> Jerzy kochany, najmilszy Więź między nimi tworzył nie tylko wspólny dom i wspólne życie, ale też narodziny w 1922 roku jedynego dziecka, ukochanego syna Witolda. Maria bardzo kochała syna, rozpaczała, gdy po wojnie wyjechał do USA. Mąż był dla niej wsparciem, gdy przeżywała męczarnie niepokoju podczas wojny – Witold był w marynarce wojennej, jako telegrafista służył na ORP „Wilk”, uratowano go z tonącego okrętu „Jastrząb”. Po wojnie zamieszkał w USA, w Virginii. Rodzice pojechali do Ameryki za nim, ale nie bardzo tam im się wiodło i wrócili do Europy, potem do Polski. Maria Kuncewiczowa bardzo tęskniła za synem. Bardzo głęboko przeżywała macierzyństwo, zastanawiała się, czy była dobrą matką, czy w ogóle bardziej niż matką nie była koleżanką, zbyt pobłażliwą dla syna. Obwiniała się za jego niepowodzenia, m.in. rozpad pierwszego małżeństwa. Jerzy, nieswojo mi bez Ciebie Maria i Jerzy Kuncewiczowie w czasie wojny wyemigrowali z Polski, mieszkali w Anglii, potem w USA. Na emigracji było im ciężko. Maria próbowała zrobić międzynarodową karierę jako pisarka, ale to się nie udało. W emigracyjnej pustce bardzo przeżywała rozstania z mężem. Kiedy nie było go u jej boku, czuła, jak jest bliski i ważny w jej życiu. Pisała, że bez niego czuje się zagubiona. „Wstyd się przyznać, ale bardzo mi Ciebie brak (…) Jerzy, mój złoty, bardzo kochany, [...] żałuję każdej chwili, że Ciebie nie ma; Mnie też jest bardzo nieswojo bez Ciebie”. Marzyła, by wrócił i zaczął „gderać i huczeć”. Mąż był jej przyjacielem, doradcą, agentem literackim. Oboje z obywatelstwem amerykańskim wrócili do Polski w początku lat 60. Od 1962 roku znowu razem mieszkali w swoim domu w Kazimierzu Dolnym. Nie był to już taki azyl, jak przed wojną, bo przy Kuncewiczówce wyrósł ogromny wypoczynkowy ośrodek „Dom prasy”. Jak wspominała ich znajoma malarka Uta Gnatowska, Państwo Kuncewiczowie mieli w sobie niespożytą młodzieńczą energię i apetyt na życie. W przypadku Jerzego Kuncewicza całkiem dosłowny apetyt, bo był potężny, mówił tubalnym głosem, stanowiąc przeciwieństwo delikatniej, kruchej żony. Maria Kuncewiczowa opowiadała anegdotę, jak Jerzy w najlepszych cukierniach i kawiarniach wyjmował z kieszeni kanapkę z szynką. Był mięsożerny, ale nie lubił słodyczy. Dobrze gotował, robił legendarny irlandzki gulasz z jagnięciny. Zobacz też: Maciej Damięcki zakochał się w niej bez pamięci. Ona twierdziła, że rozwód ocalił go przed tragedią Maria Kuncewiczowa do umierającego męża: jak ciebie kocham, jak pragnę, jak dziękuję Jerzy Kuncewicz miał kłopoty ze zdrowiem. Chorował na serce, zmarł w 1984 roku. Maria Kuncewiczowa niesłychanie przeżyła śmierć męża. Wspominała, jak przy łóżku umierającego męża szeptała „czułe wyrazy z żarliwością, jakiej skąpiłam, kiedy byłam młoda. Teraz omdlewałam z żalu: dlaczego? dlaczego? Dlaczego szczędziłam tak długo tej mowy erotycznej, jedynej prawdy serca? [...] Słuchaj, jak ja ciebie kocham, jak pragnę, jak dziękuję!”. Czuła się niebywale samotna, opuszczona. Twierdziła, ze mąż jest wciąż obecny w domu. Jak pisała Uta Gnatowska, pomagająca pisarce w pracach domowych pani Janeczka słyszała, jak Maria Kuncewiczowa rozmawiała z mężem. Była przyzwyczajona do jego opieki, obecności. Do wspólnego przeżywania świata, wymiany myśli, rozmowy. W książce „Listy do męża”, którą wydała po śmierci Jerzego, napisała: „Mijał drugi rok, odkąd ciebie zakopano. W miejsce bieli napływała szarość, codziennie bardziej zielona. Otóż któregoś ranka niechciana wierzba oszalała. Za­skrzypiała, potrząsnęła koroną, zamiotła sobą powietrze i runęła w szum, bezład, w liściastą zawieruchę, w zemstę za strach przed burzą, za nudę upałów, za zimne anielstwo śniegu, za wszystko, czego ona ani my nie lubiliśmy. Katastrofa była tak gęsta i niespodziewana, że mój świat się zachwiał i ty w twoim nowym bycie chyba także doznałeś wstrząsu”. Maria Kuncewiczowa zmarła w 1989 roku w Kazimierzu Dolnym i tam została pochowana. Syn Witold Kuncewicz zmarł w 2009 roku w Virginii, wcześniej przekazał do muzeum swoich rodziców mnóstwo pamiątek. Korzystałam m.in. z tekstu Alicji Szałagan „Ciężar obecności”: dopełnienie autobiograficznych wątków w twórczości Marii Kuncewiczowej w listach do męża (1944-1958). Pamiętnik literacki.
Dla Sławomira Mrożka porzuciła męża i dom. On zakończył ich związek w bolesny sposób. Wystarczyła jedna kartka
Historia Romy Ligockiej i Sławomira Mrożka rozpoczęła się podczas emigracji i szybko przerodziła się w intensywny romans. Pisarka wierzyła, że odnalazła wielką miłość, jednak z czasem odkryła, że nie była jedyną kobietą w życiu znanego dramaturga. Po latach opowiedziała o bolesnym rozstaniu i emocjach, które towarzyszyły zakończeniu tej relacji.
Mówiła, że Mrożek potrafi kochać tylko siebie i wyłącznie siebie. I że jest to miłość, jakiej w życiu nie widziała. Były to jednak słowa zawiedzionej w uczuciach kobiety. Poznali się, kiedy Sławomir Mrożek był wdowcem. Jego żona, malarka Maria „Mara” Obremba zmarła na raka w wieku 42 lat. Sławomir Mrożek patrzył na jej cierpienie, wiedząc, że jest bezradny. Niesamowicie go kochała, poświęciła dla niego karierę, pojechała za nim na emigrację. On długo nie mógł znaleźć nikogo, kto mógłby zająć miejsce żony. Rzucił się w wir romansów. Wydawało się jednak, że z Romą Ligocką to będzie coś poważniejszego. Roma Ligocka i Sławomir Mrożek: historia miłości Poznali się w latach 70. Pierwsze spotkanie miało miejsce w jej domu, Mrożka, znanego już wtedy dramaturga zaprosił na kolacje jej mąż, Jan Biczycki - aktor, wykładowca, założyciel legendarnego klubu Stodoła w Warszawie. Ale Roma Ligocka i Jan Biczycki byli już wtedy na emigracji, mieszkali w Monachium. Jan Biczycki wykładał tam na Uniwersytecie. Roma Ligocka była po prostu żoną i mamą nastoletniego syna. Źle się czuła ograniczona do roli pani domu, brała antydepresanty. Kiedy przyszedł Mrożek, była sama. Mąż, który często był w rozjazdach, wyjechał. Swoje spotkanie z pisarzem wspominała tak: „Mirek wchodzi do środka. Zapala fajkę, otwiera butelkę wina. I opada na kanapę. Zaczynamy rozmawiać i nie jesteśmy w stanie przestać - o Krakowie, o Polsce, o sobie. Kiedy nastaje ranek, a sąsiadka włącza odkurzacz, jest już po nas”. Po tym spotkaniu korespondowali, dzwonili do siebie, Sławomir Mrożek wysyłał Romie Ligockiej bukiety kwiatów. Zobacz też: Roma Ligocka: pisarka, która przeżyła getto. Dzisiaj stara się być szczęśliwa <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/48/2025/02/forum-0428178251-1-161ec65.jpg" width="2500" height="2474" alt="Krakow 17.06.1960 r. Slawomir Mrozek, ur 1930 w Borzecinie, pisarz, dramaturg, satyryk, prozaik, rysownik, 1950 debiutowal jako dziennikarz reportazem w "Przekroju", 1950-1954 w redakcji krakowskiego Dziennika Polskiego, 1953-1968 cykl rysunkowy w Przekroju "Przez okulary", 1956-1958 w tygodniku "Zycie Literackie", 1959 przeniosl sie do Warszawy, W 1963 osiadl we Wloszech, w 1968 zamieszkal w Paryzu, nastepnie w 1989 przeniosl sie do Meksyku, od 1996 w Krakowie, jego dramaty znane sa na calym swiecie.,Image: 428178251, License: Rights-managed, Restrictions: UWAGA!!! Cena minimalna dla publikacji w prasie i ksiazkach - 200 PLN xxxx, Cena minimalna dla publikacji online 120 zł a dla publikacji drukowanych 250 zł, Model Release: no, Credit line: Wojciech Plewinski / Forum" title="Slawomir Mrozek" /> Roma Ligocka o Sławomirze Mrożku: na takie uczucie moje serce tylko czekało Roma Ligocka była od Sławomira Mrożka młodsza o osiem lat. Urodziła się w 1938 roku w Krakowie. Miała traumatyczne dzieciństwo, przeżyła krakowskie getto, wspomnienie z tych lat długo wypierała z pamięci. Jak mówiła, spychała je do „głębokich piwnic swojej duszy”. Udało im się z mamą uciec z getta, żyły na fałszywych papierach, pod przybranym nazwiskiem Ligocka, jako krewne ludzi, którzy je do siebie przyjęli. Każde pukanie do drzwi wywoływało strach przed ujawnieniem. To Steven Spielberg namówił ją, by napisała o swoich przeżyciach książkę, tak zrodziła się znana na całym świecie „Dziewczynka w czerwonym płaszczyku”. A bezpośrednią inspiracją był film „Lista Schindlera” – w dziewczynce w czerwonym płaszczyku, z filmu Spielberga, Roma Ligocka zobaczyła siebie. Ale kiedy poznali się ze Sławomirem Mrożkiem, ten głośny pisarski debiut był jeszcze daleko przed nią. Zawsze chciała zostać artystką, marzyła o aktorstwie, skończyła Akademię Sztuk Pięknych w Krakowie, była malarką. Od zawsze obracała się w kręgu artystycznej bohemy, przyjaźniła się z Markiem Hłasko, Ryszardem Horowitzem, z Romanem Polańskim jest spokrewniona. Pierwszy pocałunek przeżyła z Piotrem Skrzyneckim, założycielem legendarnej „Piwnicy Pod Baranami”; Stanisław Lem, prosił ją o rękę. Za mąż wyszła młodo, w wieku 20 lat za namową mamy. Chciała przeżyć to, co inne dziewczyny, mieć białą suknię, bukiecik kwiatów w ręku. Ale nie był to udany związek, mąż był alkoholikiem, miał być oparciem dla niej, a to ona okazała się opoką dla niego. Z drugim mężem wyjechała do Niemiec. Między Romą Ligocką i Sławomirem Mrożkiem szybko zawiązała się nić porozumienia. „Na takie właśnie uczucie moje serce tylko czekało, a teraz mu się poddaje”, pisała. „To nie jest wyłącznie kwestia aury sukcesu, która otacza tego mężczyznę, jak podniecający zapach. Jego pewność siebie obdarza mnie również poczuciem pewności. Ale przede wszystkim on stanowi dla mnie kawałek mojej ojczyzny. Jest tym, za czym tęskniłam długie lata w Niemczech i co teraz pojawiło się nagle w moim życiu”, pisała. Zobacz także: Maria i Sławomir Mrożek: pisarz docenił pierwszą żonę dopiero po jej przedwczesnym odejściu. Jej śmierć złamała mu serce Roma Ligocka i Sławomir Mrożek: romans. Nie wiedziała, że nie jest jedyna Roma Ligocka odeszła od męża i zamieszkała w Stuttgarcie, skąd było bliżej do Sławomira – Mirka, do Paryża. Dostała pracę kostiumologa w telewizji, odstawiła leki. Miłość ją uskrzydlała. Do Mrożka, do Paryża jeździła co jakiś czas na weekendy. Obserwowała go z miłością, ale i z ironią „( ) doszłam jednak do wniosku, że nie jest łatwo być przyjaciółką Mirka. Sławny pisarz ma ważne myśli i dlatego nie wolno mu przeszkadzać. Zdarza się, że wstaje w nocy, siedzi i rozmyśla z fajką w ustach. Wolno mi robić i wkładać na siebie jedynie to, co mu się podoba. Mirek lubi, kiedy wyglądam jak nierzucająca się w oczy dama. Zresztą śmiać mi się wolno tylko z nim”. Czuła się kochana i potrzebna. Nie miała pojęcia o kochankach Sławomira Mrożka. A Mrożek miał tyle kobiet, że robił rozpiski w notesie, żeby się nie pogubić. Był bardzo dyskretny, swoje przyjaciółki, czy po prostu kochanki oznaczał inicjałami. Pisał na przykład tak: „Jestem w Stuttgarcie, ale jakby mnie nie było. Z Y jestem na rozstaniu, ale dwuznacznie, niby z R blisko, ale jak najdalej, D zaś albo przyjdzie, albo nie przyjdzie”. Roma Ligocka o rozstaniu ze Sławomirem Mrożkiem: mało nie umarłam Była zszokowana, kiedy wysłał do niej list, że potrzebuje samotności. To był znak, że mają się rozstać. Zastanawiała się, jak on może bez niej żyć, bez niej siedzącej na poduszce u jego stóp. I jak ona będzie istnieć bez niego… W głowie stale „wirowało jej pytanie, dlaczego on ją opuścił”. Tłumaczyła sobie, że Mirek boi się zająć kobietą i jej dwunastoletnim synem. Nie chce ponosić odpowiedzialności, chce być sam i mieć święty spokój. Jednak Mrożek nie był sam, bo pomijając rozliczne przygody - równolegle był w związku z tajemniczą kobietą z Nowego Jorku oznaczaną jako Y. Z jego strony to było chyba intensywniejsze uczucie niż z R, na pewno toksyczne. Nie mógł żyć z nią i bez niej. Rozstawali się i wracali do siebie. Kiedy Sławomir Mrożek przyjechał do Polski w 1981 roku, wszyscy myśleli, że przybywa do ojczyzny „Solidarności” i z okazji premier swoich sztuk. Tymczasem pisarz przyjechał tu za Y, żeby kochance i jej młodszemu partnerowi zepsuć wspólne chwile. Roma Ligocka długo nie chciała mówić o tym związku. Dopiero po latach wyznała, jak przeżyła to rozstanie. „Mało wtedy nie umarłam. Cóż mogę powiedzieć? To człowiek, który kocha tylko i wyłącznie siebie. I w życiu nie widziałam tak wielkiej miłości”, wyjaśniła. Formalnie nie rozwiodła się z mężem. Jak mówiła w rozmowie z „Vivą”, nie było powodu. „Nie zamierzałam wyjść za mąż. On też nie zamierzał się ożenić. Jakby się wtedy pojawił ten jeden jedyny, to być może bym się rozwiodła”. W 1987 roku Sławomir Mrożek poślubił Meksykankę, Susan Osorio Rosas. Byli razem do końca. Pisarz zmarł w 2013 roku w Nicei. Czytaj również: Susana Osorio-Mrożek o małżeństwie ze Sławomirem Mrożkiem. Pisarz zmagał się z poważną chorobą Okładka książki Romy Ligockiej, "Droga Romo", Fot. Wydawnictwo Literackie Korzystałam z książki Sławomira Kopra "Żony bogów. Muzy wielkich literatów", wyd. Harde, wydanie III, 2024 r.
Porównywano ją do Poświatowskiej, była na ustach wszystkich, w PRL-u wywołała skandal. Co ukrywała autorka kultowej „Pestki”?
Dziś mija 18 lat od śmierci Anki Kowalskiej – autorki kultowej Pestki, jednej z najgłośniejszych polskich powieści o miłości, zdradzie i społecznych konwenansach. Choć przez lata była jedną z najpopularniejszych pisarek PRL-u, dziś pamięta się o niej znacznie rzadziej. A przecież poza literaturą zapisała się także w historii jako odważna działaczka opozycji demokratycznej i członkini Komitetu Obrony Robotników.
Anka Kowalska przez lata należała do najbardziej rozpoznawalnych polskich pisarek. Miliony czytelników pokochały ją za Pestkę – wydaną w 1964 roku przejmującą historię zakazanej miłości Agaty i Borysa, która niemal od razu zyskała status kultowej. Była jednak kimś znacznie więcej niż autorką bestsellerowej powieści. Zaangażowała się w działalność opozycyjną, współtworzyła Komitet Obrony Robotników, była internowana, bita i szykanowana przez komunistyczne władze. Dziś, 29 czerwca, mija 18 lat od jej śmierci. To dobra okazja, by przypomnieć niezwykłe życie kobiety, która odważnie walczyła zarówno piórem, jak i własną postawą. Anka Kowalska: dorastanie, debiut poetki Anka Kowalska urodziła się w 1932 roku w Sosnowcu. Była z wykształcenia polonistką, skończyła studia w 1955 roku na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Potem przeniosła się do Warszawy, mieszkała na Powiślu. W kamienicy przy ul. Czerniakowskiej jest dzisiaj poświęcona jej tablica. Pracowała początkowo jako korektorka, potem redaktorka w wydawnictwie PAX. Należała także do Stowarzyszenia PAX, z którego jednak wystąpiła w ramach protestu przeciwko wydarzeniom Marca’68 roku. Była bardzo ładną, efektowną kobietą, jej znakiem rozpoznawczym były piękne kruczoczarne włosy. Debiutowała jako poetka, z sukcesami, porównywano ją m.in. do Haliny Poświatowskiej. Ale sławę przyniosła jej wydana w 1964 roku powieść psychologiczna „Pestka” o romansie Agaty, poetki i ekscentrycznej artystki z żonatym mężczyzną – Borysem. „Pestka” – choć osadzona mocno w realiach PRL-u, nadal jest popularna. Kolejne pokolenia czytelników odnajdują się w tej historii o miłości, której towarzyszy zdrada i rozpad innej rodziny, o „tej trzeciej”, o tęsknocie. O tym, jaka jest cena społecznych konwenansów i czy warto ją płacić. Anka Kowalska mówiła po latach: „Miałam ochotę napisać książkę od strony tej trzeciej. Zawsze przegranej, napiętnowanej, skazanej na cierpienie”. „Pestka” wchodziła na rynek w atmosferze towarzyskiego skandalu, niektórzy czytali ją jako powieść z kluczem. Mówiono, że Kowalska napisała książkę o sobie, Borys miał być jej kolegą z pracy, człowiekiem ze znanej rodziny. Naprawdę żonatym. Zobacz też: Kazimierz Rudzki błagał, by z nim była. Danuta Szaflarska dwukrotnie odrzuciła jego oświadczyny <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/48/2024/07/imgE9TAKX-5f0b94b.jpg" width="1600" height="2403" alt="Warszawa, 05.1969. Dni Oswiaty, Ksiazki i Prasy; podczas kiermaszu ksiazek na placu Defilad pisarze podpisuja swoje ksiazki, n/z Anka Kowalska.,Image: 428349018, License: Rights-managed, Restrictions: UWAGA!!! Cena minimalna dla publikacji w prasie i ksiazkach - 200 PLN xxxx, Model Release: no, Credit line: Miroslaw Stankiewicz / Forum" title="Dni Oswiaty, Ksiazki i Prasy" /> Anka Kowalska: nie lubiła mówić o życiu prywatnym Powieść od razu chwyciła. Zaczytane egzemplarze przekazywano sobie z rąk do rąk. Dzisiaj po prostu wydawca zrobiłby dodruk. Ale wtedy nie wiadomo dlaczego, nikt tak nie robił. Anka Kowalska była na ustach wszystkich, jeździła na spotkania autorskie, na które przychodziły tłumnie kobiety. Traktowały ją jak bliską osobę, czasem zarzucały jej, że jest przeciwko małżeństwu. Odpowiadała wtedy, że nie. Ale małżeństwo musi być żywe, a nie półumarłe. Sama pisarka nigdy nie mówiła o swoim życiu prywatnym. Nie lubiła wywiadów. Miała podobno mnóstwo uroku, poczucia humoru, dystansu do siebie. W czasie internowania podczas stanu wojennego podtrzymywała inne kobiety na duchu. Uważała, że to jej obowiązek. Mieszkała sama w niewielkim mieszkaniu, z psem – kudłatym mieszańcem. Była wierna w przyjaźni i gotowa do poświęceń, opiekowała się z oddaniem słynną działaczką, adwokatką Anielą Steinsbergową. Zobacz też: Udawali, że się nie znają, nie każdy wie, że są rodziną. Syn Anny Seniuk poszedł w jej ślady Anka Kowalska przeszła w życiu piekło Wcześnie zaangażowała się w działalność opozycyjną, była w Komitecie Obrony Robotników, jeździła z jego ramienia na procesy robotników do Radomia w 1976 roku. Wymagało to wtedy wielkiej odwagi, kojarzyło się z represjami. Anka Kowalska była bita, szykanowana, więziona. Joanna Szczęsna wspomina w tekście o pisarce w „Gazecie Wyborczej”, że każdy, kto należał do KOR-u, tracił prywatność. Był pod obserwacją, groziły mu rewizje. Nie było prywatnych zapisków, rozmów, notatek. Dla pisarki musiała to być trudna sytuacja. Kowalska prowadziła sekretariat KOR-u, pracowała po dwadzieścia godzin na dobę. To były, jak wspominała telefony, wyjazdy, rewizje, kotły „(…) jej mieszkanie przypominało centralę telefoniczną. To do niej i do Jacka Kuronia dzwonili zagraniczni dziennikarze po informacje o Polsce. To ona m.in. informowała media zachodnie o represjach wobec opozycji”, pisała Joanna Szczęsna w „Gazecie Wyborczej”. Wspomina również, jak w 1981 roku Ankę Kowalską zamknięto w więzieniu na warszawskim Grochowie razem z Marią Wosiek, też członkinią KOR-u. „Wosiek poprosiła o wypożyczenie z biblioteki więziennej „Pestki". Okazało się, że choć „Pestkę” tam mają, to wypożyczać ją mogą tylko funkcjonariusze więzienni”. W stanie wojennym była internowana, najpierw w Gołdapii, potem w Darłówku. Wyszła stamtąd chora, z trudem chodziła, przeszła ciężką operację. Zobacz też: Jego mama prowadziła nielegalną fabrykę, dorastał w olbrzymiej willi. Jak wyglądały lata młodzieńcze Michała Urbaniaka? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/48/2024/07/imgkgNXpy-486618c.jpg" width="2133" height="1600" alt="Warszawa, 23.09.2006. Uniwersytet Warszawski 30 rocznica powstania KSS KOR Konferencja " Dzialania KOR 1976 - 1980; n/z Konrad Bielinski i Anka Kowalska,Image: 514422770, License: Rights-managed, Restrictions: , Model Release: no, Credit line: Wlodzimierz Wasyluk / Forum" title="Dzialania KOR 1976 - 1980" /> Kiedy Krystyna Janda ekranizowała „Pestkę” w 1995 roku, Anka Kowalska pisała dialogi do filmu. Cieszyła się, że ekranizacja spowodowała renesans powieści. Pytana, dlaczego nigdy nie napisała kolejnej, mówiła, że jest takim typem pisarza, który jak nie musi, to nie pisze. Że życie wciągnęło ją w inne aktywności. Zmarła 29 czerwca 2008 roku. Została pochowana na cmentarzu przy parafii św. Józefa Rzemieślnika w rodzinnym Sosnowcu.
„Nie jestem aktorem filmowym”. Tego o Siarze nie wiedział nikt. Kulisy „Kilera” wyszły po latach
1 czerwca mijają dwa lata od śmierci Janusza Rewińskiego — aktora, satyryka i twórcy jednej z najbardziej kultowych postaci polskiego kina lat 90. W książce „Siara. I nic nie jest jasne” Beata Biały wraca do fenomenu bohatera z filmów Kiler i Kiler-ów 2-óch, pokazując, dlaczego Siara stał się czymś więcej niż ekranowym gangsterem. Publikujemy fragment poświęcony roli, która na zawsze zapisała Rewińskiego w historii polskiej popkultury.
Był bezwzględny, groteskowy i śmieszny do bólu. Siara — bohater grany przez Janusza Rewińskiego — stał się symbolem Polski czasu transformacji: pełnej chaosu, aspiracji i absurdu. Cytaty z Kilera weszły do codziennego języka, a sam Rewiński stworzył postać, która do dziś żyje własnym życiem w memach, kabaretach i politycznych komentarzach. W książce „Siara. I nic nie jest jasne” Beata Biały pokazuje kulisy narodzin tej roli oraz to, dlaczego Siara okazał się nie tylko filmowym gangsterem, ale także ironicznym lustrem polskiej rzeczywistości. "Siara. I nic nie jest jasne". Fragment biografii Janusza Rewińskiego Był rok 1996. Wszystko zaczęło się niepozornie. Gdzieś na styku lat, na przełomie epok, kiedy Polska uczyła się chodzić w nowych butach, choć jeszcze miała odciski po starych. Juliusz Machulski szukał kogoś, kto będzie nie tylko aktorem, ale znakiem. Znakiem czasu, groteski i prawdy. Kogoś, kto nie zagra Siary, ale się nim stanie. Rewiński był jak cień przechodzący przez ekran lat dziewięćdziesiątych. Był już znany, rozpoznawalny, cytowany. Ale wciąż osobny. Miał w sobie coś z uśpionego lwa – niby śpi, ale wystarczy jeden dźwięk, jedno zdanie i nagle wszystko staje się prawdziwe. Machulski twierdził, że Rewiński to była intuicja. Patrzył na niego i widział Polskę. Taką, jakiej się baliśmy i jaką kochaliśmy jednocześnie. Złotą, obciachową, pełną czułości i tandety. Scenariusz Kilera był szyty na przekór – to miał być film sensacyjny, który się z siebie śmieje. Główny bohater to postać niechcący wciągnięta w mitologię. Ale żeby to działało, potrzebny był ktoś, kto pod twardym tekstem pokaże miękkie podbrzusze. „Gdy przeczytałem pierwszą wersję scenariusza Piotra Wereśniaka, od razu pomyślałem o Januszu, jednak uznałem, że to zbyt oczywiste, i zaproponowałem tę rolę innemu aktorowi. Wtedy moja żona Ewa, która robiła kostiumy do Kilera, powiedziała: »Czy ty zwariowałeś? Przecież to jest rola dla Janusza« – wspominał Juliusz Machulski. – Na szczęście ten inny aktor zrezygnował i to Rewiński zagrał Siarę. I wiedzieliśmy, że sequela już nie da się bez niego zrobić. Pracowaliśmy przy nim z radością, bo to taka wisienka na torcie: sukces już był, teraz możemy świętować. Był chyba bardzo zadowolony z tej roli. Śmiał się, że na jego syna koledzy w szkole wołają Siarka”. Rewiński miał wątpliwości. „Nie jestem aktorem filmowym” – mówił, zapalając papierosa. Ale Siara, postać, która miała być przerysowana, w wykonaniu Rewińskiego stawała się czymś więcej – alegorią. „Panie Waldku, pan się nie boi...” – mówił, patrząc przez szybę, i wszyscy wiedzieli, że ten tekst nie jest o Waldku. Że to o nas. O Polsce, która stoi za szybą i udaje, że wszystko kontroluje. Machulski wspominał, że z Rewińskim nie trzeba było rozmawiać o psychologii postaci. On miał to w oczach. Grał spojrzeniem, zawahaniem, zacięciem papierosa. Siara był w nim jak kurz na płaszczu – nie do zmycia. Na planie był skupiony, cichy. Nie improwizował wiele. Każde słowo było jak szyta na miarę marynarka – trochę za ciasna, trochę za szeroka, ale dokładnie taka, jakiej potrzebował film. Gdy kończyła się scena, nie wychodził z roli. Po prostu milkł. Siara nigdy nie był grany – on był rejestrowany. Kamera tylko uchwyciła to, co i tak w nim istniało. „Siara to był typ z rynsztoku z aspiracjami do salonu – mówił Rewiński z przekąsem. – Ale przecież Polska cała wtedy taka była”. „Był doskonały, jeśli chodzi o podawanie tekstu, timing mówienia, robienia pauz; to jest coś, czego się nie można nauczyć, albo aktor to ma albo nie – mówił Juliusz Machulski. – Był też niezwykle zdyscyplinowany i zawsze gotowy do pracy, a ja mogłem mu zaufać, bo wiedziałem, że wszystko, co zrobi, cokolwiek powie, będzie, po pierwsze, zabawne, a po drugie prawdziwe, co jest rzadkością. To się zapewne przekładało także na jego życie poza filmem: myślę, że ludzie głosowali na Polską Partię Przyjaciół Piwa – która przecież nie miała specjalnych kompetencji politycznych – właśnie dlatego, że on był jej twarzą”. ZOBACZ: Dopiero co pochował ojca, nie było mu dane przeżyć żałoby. Syn Janusza Rewińskiego smutno opowiada o tym, jak wygląda dziś jego życie Juliusz Machulski tworząc Kilera w 1997 roku, mówił, że to nie miał być film sensacyjny. To miała być bajka dla dorosłych. O tym, jak bardzo pragniemy zmiany, a jak bardzo się jej boimy. Bajka. Groteska. A jednak, jak każda dobra bajka, prawdziwsza od dokumentu. Grany przez Janusza Rewińskiego Siara był gangsterem, ale był też ministrem, urzędnikiem, biznesmenem. Miał twarz nowobogackiej klasy średniej, styl chłopa pańszczyźnianego, gest esbeka i słownictwo satyryka. Był uosobieniem chaosu transformacji, tej, w której wszystko było możliwe, ale nic nie było pewne. W Kilerze jest scena, która przeszła do historii polskiego kina, a jej pointa stała się cytatem powtarzanym przez lata. Siara wyszukuje w swojej komórce numer agencji towarzyskiej, mówiąc: „Memory, find...”, i czeka na połączenie. Gdy telefon zostaje odebrany, mówi: „Siara!”, po czym rzuca komentarz: „I wszystko jasne...”. W jego mniemaniu to naturalny krok w planie ugoszczenia „legendy” – Jurka Kilera. Jeszcze wtedy nikt nie przeczuwa, że Kiler jest zwykłym taksówkarzem wplątanym w grę, a nie zimnokrwistym płatnym zabójcą, którego boją się nawet najtwardsi gracze półświatka. Scena łączy absurd, brawurę i specyficzne poczucie humoru Rewińskiego – mieszankę, która sprawiła, że cytat żyje w języku potocznym do dziś. Inna z najbardziej pamiętnych scen Kilera rozgrywa się, gdy Siara i Jurek Kiler siedzą w domu Siary i nagle na progu pojawia się jego żona Rysia. Siara przedstawia ją słowami: „To jest moja żona lafirynda, a to jest mój najlepszy przyjaciel, ale nie martw się, przyjacielu, ona już se idzie”. Gabrysia – jak woli mówić o sobie pani Siarzewska – nie zamierza jednak odpuścić i kokietuje gościa, pytając, czy może zrobić mu kanapki albo usmażyć jajka. To wywołuje legendarną ripostę Siary: „Cycki se usmaż! Ty wiesz, kto to jest? Ty wiesz, kto to jest?! To jest Kiler! On se może jeść Chateau, może se jeść ostrygę, może se jeść, co chce, a nie twoje rozpaćkane kanapki!”. W tej krótkiej wymianie zdań zawiera się cały absurd sytuacji – gangster z przesadną czcią traktuje człowieka, którego bierze za płatnego mordercę, a w tle jego żona, wyraźnie bardziej zainteresowana przystojnym „gościem” niż małżeńską lojalnością. To właśnie zderzenie brawury, groteski i obyczajowego przerysowania uczyniło ten dialog kultowym. Mateusz Katner w „Pleografie” pisze: „(...) gangster Siara – parweniusz i sybaryta, którego nieokrzesanie bawi. Siarzewski używa srebrnej zastawy do jedzenia białej kiełbasy, koniak pije z butelki, a w jego wypowiedziach jest pełno błędów gramatycznych i leksykalnych”68. Siara mówi językiem lęku i śmiechu. Jego frazy, niby banalne, są jak pęknięcia w murze: pokazują, gdzie kończy się fasada. Kiedy mówi: „Wąski, jak ty mnie zaimponowałeś w tej chwili!”, to jest nie tylko śmieszne. To echo tysiąca rozmów w biurach, na stacjach benzynowych, w urzędach gmin. Komplement będący groźbą. Śmiech, który rani. W postaci Siary zaklęte są resztki PRL-u przetarte przez zachwyt nowoczesnością i podszyte nieufnością. Dlatego tak mocno działał na widzów – bo nie był wymyślony. Był złożony z elementów znajomych: wąsów wujka, kurtki sąsiada, powiedzonek szefa z lat dziewięćdziesiątych. Rewiński sam mówił o tej roli: „Nie musiałem grać. Wystarczyło pamiętać. Ja znałem takich ludzi. Czasem sam byłem jednym z nich”. – Janusz w kinie bawił się świetnie – opowiada Izabella Olejnik. – Mógł pokazać swoje poczucie humoru, zmysł do żartu, lekkość, którą miał w kabarecie. Przychodziło mu to lewą ręką. Z buca kabaretowego uczynił postać z władzą i pieniędzmi, ale to było coś więcej, coś pełniejszego. A kiedy przyszła propozycja roli Siary, idealna, na miarę jego możliwości, wcale mnie nie dziwiło, że uderzył w to z całą mocą. To była rola życia. Ta, która zostanie w pamięci. Transformacja była snem. I była też koszmarem. I może właśnie dlatego potrzebowała bohatera, który mówił jak z bajki, ale działał jak z ulicy. Siara był tym snem – śmiesznym, gorzkim, powtarzanym do znudzenia jak frazy z filmu, które zna się na pamięć. Ale za każdym razem brzmią inaczej. Bo Polska, jak Siara, też próbowała robić dobre wrażenie. Też mówiła: „Buenos Aires!” zamiast przyznać, że nie wie, co dalej. I może właśnie dlatego do dziś go pamiętamy. Nie jak gangstera. Jak lustro. Jak śmiech, który został po przemianie. Kiedy film wszedł do kin, Polska zareagowała jak na spotkanie ze sobą – z zaskoczeniem. Są cytaty, które zostają na chwilę. I są takie, które wgryzają się w język jak guma do żucia w podeszwę buta – trudno je usunąć, trudno zapomnieć. Cytaty z Siary, bohatera filmów Kiler i Kiler-ów 2-óch, należą do tej drugiej kategorii. Nie były tylko śmieszne. Były – i wciąż są – opowieścią o polskiej mentalności końca XX wieku. „Panie Waldku, pan się nie boi, cała Polska z panem stoi”. To jedno zdanie, wypowiedziane przez Janusza Rewińskiego z ironiczną czułością, stało się więcej niż bon motem. Było parodią hasła Lecha Wałęsy z 1990 roku. Ale też symbolem czasów, gdy język polityki mieszał się z kabaretem, a powaga z groteską. Powtarzano je wszędzie: w domach, w szkołach, na podwórkach. Stawało się mantrą na trudne czasy, a czasem przekleństwem. „A pamiętasz, Rychu, jak żeś powiedział, że jak będziesz w sejmie, to mnie nie poznasz?”. Ten cytat to gotowa analiza polityki transformacyjnej. W jednym zdaniu cała historia układów, zdrad, wspólnych interesów i zapomnianych przyjaźni. (...) Rewiński nigdy więcej nie wrócił do podobnej roli. Nie musiał. Siara był jego maską, którą raz założył i nie zdjął. Nie dlatego, że nie chciał. Ale dlatego, że ona wrosła. W język. W kulturę. W pamięć. To była rola życia. Bo czasem życie samo pisze role, które trzeba tylko wypowiedzieć szeptem. Albo śmiechem, który aż boli. Ale choć wielu uważa, że szczyt popularności Siary przypadał na końcówkę lat dziewięćdziesiątych, to nie do końca prawda. Jego słowa nie tyle się zestarzały, ile przystosowały – przeszły do kulturowego podziemia, a potem znów wypłynęły. W 2022 roku viralem stało się nagranie z TikToka, na którym dziewczyna przerywa kłótnię rodziców zdaniem: „Wąski, jak ty mnie zaimponowałeś w tej chwili!”. Śmiech był natychmiastowy. Komentarze? Setki. Wszyscy wiedzieli, co to znaczy. Skąd pochodzi. Co niesie. SPRAWDŹ TEŻ: W swoim ostatnim wywiadzie Janusz Rewiński nie przypominał już dawnego siebie. Aktor dokonał kilku gorzkich podsumowań (...) „Zawsze powtarzał, że u mnie na planie czuje się zaopiekowany. Traktowałem to jako największy komplement” – wspominał Machulski. Bo Janusz Rewiński nie należał do aktorów, którym wystarczyło wyznaczenie miejsca i podanie tekstu. On potrzebował relacji, partnerstwa, swoistego kontraktu zaufania. A Machulski potrafił go dać – z luzem, ale i z dyscypliną, która nie upokarza, tylko buduje przestrzeń do swobody. Spotkali się ponownie przy filmie Superprodukcja, w którym Rewiński wcielił się w producenta filmowego – grubą rybę z grubym portfelem, chodzącą niezbyt prostymi ścieżkami. Był w tej roli sugestywny, przedziwnie aktualny, jakby przeczuwający, że Polska już za chwilę obudzi się w cieniu afery Rywina. Według Juliusza Machulskiego Rewiński w tej roli był profetyczny. Grał jakby z przymrużeniem oka, ale z czymś cięższym pod skórą. Z poczuciem, że świat filmu to nie tylko światła i ujęcia, ale też wpływy, układy, podszepty. Potem mieli jeszcze parę projektów, może mniej komediowych, bardziej refleksyjnych, ale z różnych względów nie doszły do skutku. Dla Machulskiego Rewiński pozostał kimś, kto nie tylko grał postaci, ale też je od wewnątrz prześwietlał z inteligencją, ironią i czymś, co można nazwać intuicją obywatelską. Był geniuszem pointy. Mistrzem momentu, który wbijał się w pamięć jak haczyk z przynętą. Cezary Pazura, dzielący z Januszem Rewińskim ekran w filmach Kiler i Kiler-ów 2-óch, mówi o nim z podziwem, śmiechem, ale i z wyczuwalną czułością. W opowieści o Rewie miesza się absurd komedii, pot i zmęczenie planu, refleksja o zawodzie aktora i hołd dla talentu, którego nie da się podrobić. „On był mistrzem krótkiego strzału – wspomina Pazura. – Jak się odezwał, to już nie trzeba było nic więcej mówić. On miał rytm i miał słuch. I ten śmiech, który się po nim niósł, to była najczystsza forma reakcji, bez wymuszenia”. Pamiętna scena w jacuzzi – ta, w której siedzą z Rewińskim, a w wodzie pływają kawałki sushi, kieliszki, absurdy. „To było piekielnie trudne – mówi Pazura. – Jacuzzi tak szumiało, że musieliśmy mówić głośniej, niż się wydaje. Nie mogliśmy użyć mikroportów ani postsynchronów, bo chcieliśmy, żeby scena była prawdziwa. Intymna, ale słyszalna. Mówiliśmy tak, żeby mikrofon nad nami to chwycił. I Janusz był w tym mistrzem. Wiedział, gdzie spojrzeć, gdzie puścić głos, jak się zawiesić”. Ale Rewiński nie był tylko aktorem, był też dramaturgiem planu, współtwórcą żartów, redaktorem dialogów. „W drugim Kilerze bardzo dużo tekstów wymyślał. Spotykaliśmy się z Julkiem, z Rysiem Zatorskim, ze scenarzystą – i Rewa. Czytaliśmy. On mówił: »To jest genialny scenariusz, to jest zajebisty film«. A ja jeszcze nie rozumiałem, bo nie umiałem wtedy czytać scenariuszy jak trzeba. A on już wiedział, co w nim drzemie”. Był też bezbłędnym wyczuwaczem tempa. Wiedział, kiedy żart działa, a kiedy... działa aż za bardzo. „Druga część Kilera była śmieszniejsza. Ale w kinie ludzie nie słyszeli żartów, bo się jeszcze śmiali z poprzedniego. Żart był za blisko żartu. Trzeba to było oglądać w domu, samemu. Bo dla tłumu to już było za dużo – jak kabaret. Ale myśmy się tym bawili. Bo przecież jak masz Rewińskiego, Stuhra, mnie – to ciągnie, żeby podkręcać śrubę”. Czasem ta śruba przekręcała się w zwyczajne życie. Czasem bolało. Czasem pachniało sushi, a czasem papierowym kubkiem. Pazura wspomina jeden z bardziej niezręcznych momentów, gdy po sukcesie pierwszej części zażyczył sobie własnej przyczepy na planie. Luksusu, który wówczas był w Polsce fanaberią. „Ja dostałem przyczepę, bo tylko ja poprosiłem – opowiada Pazura. – A potem wracam z obiadem, a tam Rewiński i profesor Stuhr – na taborecikach, z kubeczków, gdzieś przy ścianie. I mówię: »Panowie, chodźcie do mnie, mam miejsce«. A oni: »Nie, nie, Czarku. To twoja przyczepa. Siedź se sam«. Nie wiedziałem, czy żartują, czy są źli. Ale to byli moi mistrzowie. I to była dla mnie lekcja pokory. Bo przeczołgali mnie chłopaki”. Były też momenty spontaniczne – te, które przeszły do historii. „Pamiętacie, jak ona mówi: »Usmażę panu jajka«, a on: »Cycki se usmaż«? To był mój żart. Powiedziałem Rewie, że to śmieszne, ale żeby on to powiedział. I on mówi: »Biorę«. No to mówimy: »Dobra, zróbmy, najwyżej się wytnie«. Tyle że dziś nikt by już tego nie wyciął”. Rewiński miał dar – umiał nie tylko rozśmieszać, ale też widzieć strukturę komedii. Wiedział, gdzie puścić żart, jak opóźnić puentę, kiedy ją wystrzelić. Rozumiał, że śmiech nie rodzi się w tekstach, ale w oddechu, w tym, co między słowami. I w tym był naprawdę wielki. Książka „Siara. I nic nie jest jasne” Beaty Biały miała premierę 28 stycznia 2026 r.
Kolacja, policyjna zasadzka i GROM. Fragment książki o dzikich latach 90.
Miłość, emigracyjne marzenia i Polska w czasie transformacji — Anna Garwolińska wraca do lat 90., kiedy wszystko wydawało się możliwe, a codzienność potrafiła być jednocześnie luksusowa, absurdalna i brutalnie prawdziwa. W swoim literackim debiucie „Ugryzł mnie skorpion i padł” z humorem i czułością opowiada o świecie wielkich zmian, zderzeń kultur oraz relacji, które zostają w pamięci na długo
„Ugryzł mnie skorpion i padł” Anny Garwolińskiej (Wydawnictwo Purple Book) to opowieść o Polsce czasu transformacji — kraju gwałtownych przemian, nowych elit, wielkich ambicji i rzeczywistości, która często bardziej przypominała film niż codzienne życie. Autorka z ironią, dystansem i świetnym wyczuciem epoki portretuje świat polityki, biznesu i międzyludzkich relacji w latach 90., pokazując kulisy czasu, w którym wszystko wydawało się możliwe, a granice między absurdem a powagą niemal nie istniały. Fragment książki „Ugryzł mnie skorpion i padł” Anny Garwolińskiej (Wydawnictwo Purple Book) Firma Burson-Marsteller, która prowadziła nasze doradztwo komunikacyjne, przygotowała coś na kształt ściągawek dla posłów: krótkie instrukcje, jak głosować nad tysiącem poprawek. Bez tych zestawień, prostych i czytelnych, cały proces mógłby się po prostu posypać wśród ogólnego zamętu. Teraz to norma, wtedy to był pierwszy raz, kiedy takie wspomaganie przygotowywano. Biura tętniły życiem od świtu do nocy. I od nocy do świtu. Kartki, poprawki, negocjacje, nagłe spotkania w korytarzach, niekończące się telefony. Adrenalina stanowiła wtedy połowę mojej krwi i trzeba przyznać, to naprawdę potrafi uzależnić. Poczucie, że każda decyzja, każdy telefon, każda dobrze (albo źle) postawiona kropka mogą zmienić bieg spraw, dawało napęd, jakiego nie da się porównać z żadną spokojną codziennością. Czułam się jak zawodowy gracz na wysokiej stawce – i choć czasem brakowało tchu, nie chciałam zejść z tej areny ani na chwilę. Przez cały ten czas praktycznie nie miałam ani chwili dla Alberta. Dlatego kiedy w przeddzień kluczowego głosowania w sejmie znalazło się małe okienko, postanowiliśmy złapać tę szansę. Wpadliśmy na kolację do nowo otwartej hiszpańskiej knajpki, Walencja, o której w Warszawie już zaczęło być głośno. Pamiętam tamten wieczór jak przez mgłę: zmęczona, ale szczęśliwa, chłonęłam aromaty tapenad, czosnku i świeżych owoców morza, pozwalając sobie przez kilka godzin zapomnieć o tabelkach, poprawkach i politycznych rozgrywkach. No i oczywiście hiszpańskie wino. Ciężkie, wytrawne, pachnące dojrzałym słońcem i czymś pierwotnym. Albert nigdy nie potrafił się mu oprzeć. Wypiliśmy może niecałą butelkę, dzieląc ją ostrożnie, żeby zachować przyzwoitość – i przed północą zdecydowaliśmy się wracać do hotelu. Niestety, policja postanowiła te plany pokrzyżować. Sto metrów od knajpki, tuż za rogiem, w cieniu czającej się nyski trwała regularna zasadzka. Gdy tylko ruszyliśmy Audi Alberta, po niespełna dwustu metrach zatrzymali nas do kontroli. Światła, gesty, bez dyskusji – badanie alkomatem. Ale alkomat, jak się szybko okazało, nie miał jednorazowych końcówek. Albert, gdy to zobaczył, odmówił poddania się badaniu – z jego punktu widzenia było to nie tylko niehigieniczne, ale po prostu nielegalne. Policjanci, nie bardzo wiedząc, jak sobie poradzić z oporem cudzoziemca, dość szybko przeszli do rzeczy: bezczelnie i bez owijania w bawełnę zażądali łapówki. Siedziałam w aucie, serce waliło mi jak młot. Nie miałam przy sobie żadnych większych pieniędzy, a przyznać się Albertowi, o co właściwie chodzi, wstydziłam się jeszcze bardziej. Po chwili przypomniałam sobie, że mam w torebce legitymację MPW i tzw. R-kę, czyli dokument, który teoretycznie miał chronić osobę nim się posługującą przed podobnymi sytuacjami. Niestety, spirala emocji i gróźb ruszyła i nie dało się jej zatrzymać. Policjanci byli coraz bardziej agresywni, a my – coraz bardziej bezradni. Koniec końców lądujemy na komisariacie. Tam dopiero dotarło do mnie, jak poważna stała się sytuacja. Albert, nieugięty, zażądał kontaktu z ambasadą. Policja odpowiedziała chłodno, że mogą nas zatrzymać na 48 godzin bez podania powodu. Patrzyłam na tę scenę, próbując zachować zimną krew, ale w głowie miałam jedno: To nie jest film. To się dzieje naprawdę. I to naprawdę nie wygląda dobrze, zwłaszcza że następnego dnia o dziewiątej miało odbyć się kluczowe głosowanie w sejmie nad Ustawą o PPP. A wszystkie ściągawki dla posłów, przygotowane z taką pieczołowitością przez Burson-Marsteller, były zamknięte w moim sejfie w ministerstwie. Klucz do sejfu? Oczywiście w mojej torebce, którą miałam przy sobie w komisariacie. Jeśli nie dotrę na czas, wszystko, nad czym pracowaliśmy tygodniami, może rozsypać się jak domek z kart. Włączyłam się ostro w dyskusję, próbując przekonać szefa jednostki, że sytuacja, w której się znaleźliśmy, jest po prostu absurdalna. Tłumaczyłam, że Albert to poważny inwestor, że jego zatrzymanie nie ma żadnego sensu ani dla nich, ani dla nikogo. W odpowiedzi usłyszałam tylko prymitywny rechot. Tak, dokładnie ten rodzaj śmiechu, który nie wymaga żadnego słowa, bo sam w sobie jest odpowiedzią: „kogo to obchodzi?”. Mimo wszystko, z uporem i determinacją, udało mi się wyprosić możliwość wykonania jednego telefonu. Z głębi mózgu, jak z czarnej skrzynki, wyłowiłam numer do wiceministra służb specjalnych – Krzysztofa. Dzwonię. Na szczęście odbiera niemal natychmiast. Opisuję szybko sytuację – mówię o Albercie, o głosowaniu o dziewiątej rano, o kluczu w torebce i o katastrofie, która wisi na włosku. Krzysztof słucha spokojnie, po czym prosi, żebym podała słuchawkę komendantowi. Ten przez chwilę się waha i patrzy na swoich podwładnych, którzy – czując, że coś się zmienia – również wstrzymują oddech. W końcu bierze słuchawkę do ręki. Słyszę, jak mówi: – Ta, ty jesteś minister? Jasne, a ja Matka Boska! Hahah! – Po czym rzuca słuchawką. Na sekundę zapadła cisza. I wtedy pomyślałam: „To koniec”. Przyciągałam wszystko w czasie, niby próbując coś jeszcze ugrać, ale sama już wiedziałam że wiele nie osiagnę. Nadal próbowałam dotrzeć policjantom do rozumu. Mówiłam, tłumaczyłam, apelowałam do rozsądku, ale mój głos brzmiał coraz mniej przekonująco, nawet dla mnie samej. Nie miałam jeszcze wtedy dostatecznych umiejętności, by skutecznie negocjować w takiej sytuacji. Do tego wino z hiszpańskiej kolacji i przytłaczające poczucie winy, że to przeze mnie może dojść do katastrofy następnego dnia w sejmie, paraliżowały mnie bardziej, niż byłam w stanie przyznać. Czułam, że grunt usuwa mi się spod nóg. I wtedy – nagle – rozległ się huk. Błysk światła, trzask i drzwi komisariatu dosłownie wyleciały z futryną. Do środka wpadli komandosi – szybcy, precyzyjni, jak burza rozcinająca ciszę. A za nimi, spokojnym krokiem, w długim skórzanym płaszczu, wszedł Krzysztof. Podszedł do komendanta, spojrzał mu prosto w oczy i powiedział bez emocji: – A teraz możesz już wierzyć, że jesteś Matką Boską. To nie była Ameryka Środkowa. To były lata dziewięćdziesiąte w środku Europy. A ci komandosi to dopiero co sformowany GROM, elita nowej Polski, która właśnie pokazała, że w tej grze obowiązują już inne reguły.
Ukrywana tajemnica Agnieszki Osieckiej? Wieloletni przyjaciel poetki ujawnia jej sekret. „To klucz do zrozumienia jej zagubienia”
Agnieszka Osiecka przez lata pozostawała symbolem wolności, miłości i artystycznej niezależności. Pisała o uczuciach tak, jakby znała wszystkie odcienie tęsknoty i samotności. Dopiero po jej śmierci zaczęto jednak głośniej mówić o tym, że za wizerunkiem kobiety wyzwolonej kryła się osoba pełna wewnętrznych konfliktów i emocjonalnych pęknięć. Jeden z jej wieloletnich przyjaciół uważał nawet, że właśnie tam znajdował się „klucz do zrozumienia jej zagubienia”.
Choć Agnieszka Osiecka stworzyła jedne z najpiękniejszych tekstów o miłości w historii polskiej kultury, sama przez całe życie zdawała się szukać odpowiedzi na pytanie, czym właściwie jest bliskość. Jej związki fascynowały opinię publiczną, a lista mężczyzn obecnych w jej życiu była imponująca. Marek Hłasko, Jeremi Przybora, Daniel Passent czy Zbigniew Mentzel — każdy z tych romansów stawał się częścią legendy poetki. Współczesne biografie pokazują jednak, że prawda mogła być znacznie bardziej skomplikowana. Agnieszka Osiecka od młodości czuła, że „nie mieści się w normie” Agnieszka Osiecka przyszła na świat 9 października 1936 roku w Warszawie. Była jedynym dzieckiem Wiktora Osieckiego i Marii Sztechman-Osieckiej. Ojciec miał wobec córki ogromne ambicje — chciał wychować ją na wybitną intelektualistkę. Dbał o jej edukację, języki obce, sport i rozwój artystyczny. Dom rodzinny nie dawał jednak poetce emocjonalnego bezpieczeństwa. Biografowie zgodnie podkreślają, że Osiecka bardzo wcześnie nauczyła się ukrywać własne emocje i potrzeby. W jej młodzieńczych dziennikach regularnie pojawiały się rozważania dotyczące „inności” i poczucia niedopasowania do świata. „Prędzej zrozumiem trygonometrię niż samą siebie” — pisała jako nastolatka. Karolina Felberg, autorka książki „Osiecka. Rodzi się ptak”, zwraca uwagę, że młoda Agnieszka stale analizowała własne emocje, próbując zrozumieć, dlaczego relacje z ludźmi bywają dla niej tak trudne. Z jednej strony pragnęła akceptacji i bliskości, z drugiej — panicznie bała się odrzucenia. Poetka dojrzewała w czasach, gdy wszelkie odstępstwa od społecznych norm mogły prowadzić do napiętnowania. PRL nie był miejscem przyjaznym dla osób wymykających się konserwatywnym schematom. Dlatego wiele swoich uczuć Osiecka ukrywała nawet przed najbliższymi. Marek Hłasko i Agnieszka Osiecka. Historia dwojga zagubionych ludzi Kiedy poznali się w połowie lat 50., byli młodzi, błyskotliwi i już otoczeni aurą wyjątkowości. Marek Hłasko uchodził za buntownika polskiej literatury, Osiecka za jedną z najbardziej obiecujących autorek młodego pokolenia. Ich relacja od początku wymykała się prostym definicjom. „Z początku nie łączyło nas jakieś szczególne uczucie. Stanowiliśmy po prostu parę przyjaciół” — wspominała po latach poetka. Biografowie podkreślają jednak, że łączyło ich coś więcej niż fascynacja. Oboje mieli doświadczać emocjonalnego zagubienia i poczucia „inności”. W książce „Mężczyźni Osieckiej” pojawia się sugestia, że relacja Hłaski i Osieckiej mogła opierać się także na wzajemnym zrozumieniu własnych sekretów. Do dziś trwają spory dotyczące seksualności Marka Hłaski. Niektórzy znajomi pisarza sugerowali, że zmagał się z wewnętrznym konfliktem i ukrywał swoją orientację. Wojciech Kałużyński mówił o nim: „Miał w jakiś sposób rozdwojoną naturę, z mężczyznami być nie chciał, a z jedną kobietą dłużej nie mógł”. Z kolei Zygmunt Hertz twierdził: „Miał homoseksualny podkład i starannie to ukrywał, był w nieustannym wewnętrznym konflikcie”. Choć nie istnieją jednoznaczne dowody potwierdzające te przypuszczenia, temat regularnie powraca w biografiach pisarza. Czytaj też: Ona pomogła mu zrobić karierę, on napisał o niej jeden ze swoich najpiękniejszych wierszy. Agnieszkę Osiecką i Wojciecha Młynarskiego łączyła niezwykła więź Kobiety w życiu Agnieszki Osieckiej. „Była ukrytą lesbijką” W ostatnich latach coraz więcej emocji budzą fragmenty biografii sugerujące, że Osiecka mogła przeżywać silne uczucia także wobec kobiet. Szczególnie często pojawiają się nazwiska Hanki Żurek i Barbary Kwiatkowskiej-Lass. Karolina Felberg przytacza fragmenty dzienników młodej Osieckiej, w których poetka opisuje fascynacje koleżankami oraz poczucie, że jej emocje nie mieszczą się w obowiązujących normach. Jako czternastolatka pisała o jednej z przyjaciółek: „Dla Ewuni bardzo chciałabym być chłopcem”. Szczególnie mocne słowa padły jednak z ust Grzegorza Lasoty — dziennikarza i wieloletniego przyjaciela poetki. W rozmowie przytoczonej w książce „Koleżanki” stwierdził: „Była ukrytą lesbijką i to jest istotny klucz do zrozumienia jej zagubienia pośród mężczyzn”. Lasota uważał, że Osiecka przez lata tłumiła własne emocje, próbując dostosować się do społecznych oczekiwań. Według niego właśnie dlatego jej związki z mężczyznami były tak burzliwe i niejednoznaczne. Sama poetka nigdy publicznie nie mówiła o swojej seksualności. Wiele wskazuje jednak na to, że temat budził w niej ogromny lęk i poczucie winy. Miłość, seks i poczucie sztuczności W młodzieńczych zapiskach Osieckiej regularnie pojawiają się także bardzo intymne wyznania dotyczące fizyczności i seksualności. Poetka pisała o poczuciu dystansu wobec seksu i emocjonalnym chłodzie, który pojawiał się w chwilach bliskości. Pierwsze związki z chłopakami utwierdziły ją w przekonaniu, że seks jest przede wszystkim „haraczem za uciechy natury towarzysko-intelektualnej”, ceną, którą trzeba zapłacić za możliwość głębszego poznania drugiego człowieka. „Najgorsze są chwile pieszczoty. Czasami oddaję się im machinalnie — gram, czasem robię to z przyzwyczajenia. (…) To bywa straszne” — notowała. Niektórzy badacze zastanawiają się dziś, czy Osiecka nie była osobą aseksualną lub funkcjonującą poza prostymi kategoriami orientacji seksualnej. Karolina Felberg zwraca uwagę, że poetka wielokrotnie próbowała dopasować się do społecznych oczekiwań, mimo że emocjonalnie czuła się od nich bardzo daleko. W jednym z listów Osiecka pisała z kolei o „okropnej jamie” pomiędzy tym, co sprawia radość, a tym, co trzeba robić, by być akceptowanym przez innych. Zobacz też: O tym małżeństwie wiedziało niewielu. Wojciech Jesionka był drugim mężem Agnieszki Osieckiej Burzliwe związki Agnieszki Osieckiej i samotność do końca życia Przez życie poetki przewinęło się wielu mężczyzn. Była żoną Wojciecha Frykowskiego i Wojciecha Jesionki, związana była z Danielem Passentem, z którym miała córkę Agatę, a także z Jeremim Przyborą, Markiem Rakowskim czy Zbigniewem Mentzelem. Każda z tych relacji wyglądała inaczej, ale niemal wszystkie kończyły się rozczarowaniem albo emocjonalnym oddaleniem. Osiecka wielokrotnie wracała do tematu samotności i trudności w budowaniu trwałej bliskości. Jeremi Przybora wspominał ją jako kobietę niezwykle czułą, ale jednocześnie nieuchwytną. Ich miłość przez lata pozostawała tajemnicą, a opublikowane po śmierci poetki listy pokazały skalę emocji, które ich łączyły. „Dała mi tyle cudowności, że nie żałuję ani chwili tego romansu” — mówił po latach Przybora. Pod koniec życia Osiecka coraz bardziej zmagała się z samotnością oraz uzależnieniem od alkoholu. Zmarła 7 marca 1997 roku w Warszawie. Miała 60 lat. Do dziś pozostaje jedną z najbardziej fascynujących i niejednoznacznych postaci polskiej kultury. Kobietą, która przez całe życie próbowała zrozumieć samą siebie — i być może nigdy nie znalazła jednej odpowiedzi. Źródła: newsweek.pl, twojstyl.pl
Podróż śladami autora „Stu lat samotności”. Oto najbardziej magiczne miejsca w Kolumbii
Gabriel García Márquez, autor wybitnej powieści „Sto lat samotności”, według której powstał jakiś czas temu serial Netflixa, mówił o sobie, że jest uniwersalnym Latynosem. Przez lata mieszkał w Meksyku, ale nigdy nie wyzbył się tęsknoty za Kolumbią, w której się urodził i dorastał. Specjalnie dla magazynu VIVA! o Kolumbii Márqueza napisał w 2025 roku podróżnik, redaktor prowadzący „Travelera” Maciej Wesołowski.
Hola! Cómo estás?! (Hej! Jak się masz?!)”, krzyczy do mnie szeroko uśmiechnięty starszy mężczyzna z solidnym wąsem. Ubrany jest w stalowy mundur z pagonami, białe lniane spodnie, sznurowane podkolanówki i solidne czarne buty. Na głowie ma wojskową czapkę rogatywkę, a na brzuchu skórzany pasek, do którego przypięte są kabury na pistolety. Jesteśmy przed wejściem do domu muzeum Gabriela Garcíi Márqueza w miejscowości Aracataca na kolumbijskich Karaibach. A mój nowy kolega to ucieleśnienie postaci pułkownika Aureliano Buendía, stworzonej przez pisarza w „Stu latach samotności”. Dom jest nieduży, bielony. To tu początek miało Márquezowskie Macondo, fikcyjne miasto, które po dwóch latach wędrówki wybudowali bohaterowie kultowej powieści. Przechodzę przez furtkę i zanurzam się w świecie Gabo – jak Márquez nazywany jest w Kolumbii. Na ścianie budynku napis po hiszpańsku: „Dla nas liczyła się tylko jedna rzecz na świecie: stary dom dziadków w Aracatace, w którym miałem szczęście się urodzić”. To cytat z autobiografii pisarza „Życie jest opowieścią”. Budynek nie jest oryginalnym domem, w którym w 1927 roku urodził się Márquez, ale jego kopią. Ten pierwszy został zburzony po pożarze. Ale miejsce się zgadza. To tu mały Gabo spędził pierwsze osiem lat życia. I to tu znajdziemy mnóstwo tropów, przenoszących nas na karty jego powieści. 72 nocniki Melquíadesa Na patio zobaczyć można słynne wielkie drzewo z poplątanymi gałęziami i korzeniami – to do niego przywiązany był założyciel Macondo, José Arcadio Buendía. A później to je nawiedzał jego duch. Tutaj też zmarł jego syn.Nieco dalej zadaszona jadalnia na świeżym powietrzu, drewniany stół, kilka krzeseł, obok pełen kwiatów ogród. Wewnątrz nanizane na oś korytarza niewielkie pokoje. Sypialnia dziadków Gabito: pułkownika Nicolása Márqueza i jego żony Tranquiliny Iguarán. Pokój dzienny, kuchnia, spiżarnia i wreszcie pokój Gabo. Nad wykonaną z metalowych prętów kołyską kolejny cytat z jego autobiografii: „Pokoje były proste i niczym się od siebie nie różniły, ale wystarczyło jedno spojrzenie, aby uświadomić sobie, że w każdym z niezliczonych szczegółów kryje się kluczowy moment mojego życia”. Nieopodal dostrzec można też niepozorny budynek, który był wzorem powieściowego warsztatu Melquíadesa, a więc Cygana wagabundy („z krzaczastą brodą i rękami jak łapki wróbla”), w którym przetrzymywano jego 72 nocniki. Ściany budynków, tak jak blisko sto lat temu, są białe. Nicolás Márquez celowo kazał je pobielić, by ukochany wnuk miał po czym rysować – co uwielbiał. W tym czasie on sam zamykał się w kantorku i tworzył misterne figurki złotych rybek ze szmaragdowymi oczami – podobne sceny również bez trudu znajdziemy na stronach sagi o rodzinie Buendía, którą słynny chilijski poeta Pablo Neruda nazwał „najważniejszym dziełem literatury hiszpańskojęzycznej od czasów »Don Kichota«”. Pułkownik Márquez, uczestnik kolumbijskiej wojny domowej, był tym, który wywarł największy wpływ na światopogląd przyszłego noblisty. To po nim odziedziczył on zainteresowanie polityką, historią i stosunkami społecznymi. Jednak to jego babcię Tranquilinę Iguarán Cotes uważa się za osobę, dzięki której Gabo został pisarzem. To jej opowieści z pogranicza świata rzeczywistego i fantazji, jej osobliwe sny, przesądy i obsesje (zwłaszcza ta dotycząca śmierci) obudziły w nim czołowego przedstawiciela literackiego gatunku nazwanego realizmem magicznym. W powieściowym Macondo mieszają się wątki abstrakcyjne z tymi, które nawiązują do burzliwej kolumbijskiej historii i codzienności. Ona też miała ogromny wpływ na kształtowanie się oryginalnego stylu literackiego i języka pisarza. „Opowiadała rzeczy nadprzyrodzone i fantastyczne, ale mówiła o nich z całkowitą naturalnością. Gdy w końcu uchwyciłem ton, którego musiałem użyć, usiadłem do biurka na 18 miesięcy i pracowałem każdego dnia”, tłumaczył po latach Márquez, wspominając pracę nad książką, która uczyniła go sławnym na całym świecie. Innym razem dodawał: „Chciałem utrwalić środkami poetyckimi świat mojego dzieciństwa, które spędziłem w wielkim, bardzo smutnym domu, z siostrą jedzącą ziemię, babką odgadującą przyszłość i licznymi krewniakami; nosili oni te same imiona i szczęście było dla nich równoznaczne z szaleństwem”. Wydaje się znajome? Miłośnicy powieści (ale też serialu Netflixa) błyskawicznie znajdą tu odniesienie do postaci Rebeki, która nocami wymykała się do ogrodu, by żywić się czarnoziemem, a także jej krewnych noszących imiona José Arcadio, Arcadio, Aureliano Drugi, Aureliano Smutny i tak dalej. Nie przypadkiem niektóre wydania „Stu lat samotności” opatrzone były skomplikowanym drzewem genealogicznym, by połapać się w tym niezwykłym uniwersum. Owoc mezaliansu „Kiedy jestem pytany o swoją tożsamość, odpowiadam, że czuję się Latynosem z dowolnego kraju. Co nie zmienia faktu, że zawsze tęskniłem za swoją ojczyzną. Kiedy któregoś dnia wróciłem do Aracataki, zdałem sobie sprawę, że materiałem, z którego tworzyłem, było to wszystko, co znajdowało się pomiędzy rzeczywistością a nostalgią. Aracataca dała mi tę świadomość”, mówił Márquez. „W gruncie rzeczy nie jestem ani nie będę nikim więcej niż jednym z 16 dzieci telegrafisty z Aracataki”, dodawał, przyznając, że był owocem namiętnej miłości, ale też mezaliansu, który zresztą opisał w powieści „Miłość w czasach zarazy”. Dom telegrafisty Narodowej Administracji Pocztowej, w którym pracował ojciec Márqueza, stoi przy ulicy Dziewiątej pod numerem 5–30. To tu potajemnie spotykali się skromny telegrafista Gabriel Eligio García i Luisa Santiaga Márquez Iguarán, córka pułkownika, a więc osoby cieszącej się w okolicy wielkim prestiżem. I to jej rodzice zajęli się wychowaniem Gabito w początkowych latach. Sam Gabriel przyszłą żonę Mercedes Barchę poznał jako nastolatek, gdy ta miała zaledwie dziewięć lat. Już wtedy postanowili, że będą małżeństwem. Czy historia nie wydaje się państwu znajoma? W „Stu latach samotności” poznajemy tragiczną historię Pięknej Remedios, w której jako dziewięciolatce zakochuje się dorosły Aureliano Buendía. I która jako dziecko zostaje jego żoną, a potem szybko i gwałtownie umiera. Na szczęście w prawdziwym życiu zarówno Gabriel, jak i Mercedes dożywają sędziwego wieku. Oczywiście jako małżeństwo. Dom telegrafisty to dziś muzeum. Nadal wygląda tak, jak w latach 20. i 30. XX wieku, a więc w czasach wczesnego dzieciństwa pisarza. Wewnątrz sporo portretów przyszłego noblisty, a także jego siedzący pomnik z brązu, u którego stóp zobaczyć można maszynę do pisania. Również z brązu. Ulica Turków Będąc w Aracatace, trzeba odwiedzić plac Simóna Bolívara, największego bohatera Kolumbii i świata latynoskiego, nie przypadkiem nazywanego El Libertador (Wyzwoliciel). Podobnie jak miejski plac w fikcyjnym Macondo to centrum lokalnego życia. To tu odbywają się wiece i spotkania przedwyborcze, koncerty, spektakle, a także głośne karaibskie festyny, jak Fiesta Del Río (Święto Rzeki). W „Stu latach samotności” Arcadio Drugi organizował na placu przyjęcia i walki byków. W prawdziwym życiu tym samym przed II wojną światową zajmował się jeden z wujków młodego Gabo. Na środku placu poza pomnikiem Bolívara (a więc powieściowego przywódcy Liberałów) stoi pomnik czytającego książkę Márqueza. Przy okazji warto zajrzeć do kościoła San José. Ten przybytek to miejsce, którego odpowiednik nieraz pojawia się na kartach „Stu lat samotności”. W rzeczywistości fikcyjnej królował tu ojciec Nikanor, w rzeczywistości – ochrzczono tu zarówno Gabriela Garcíę Márqueza, jak i wielu członków jego rodziny. Podobnie jak w powieści, gdzie ksiądz z ambony zatwierdza do wyświetlania (lub potępia) filmy, tak w dzieciństwie Gabo podczas kazań dowiadywał się, które z cudów – niemej jeszcze – kinematografii będzie mógł zobaczyć w niedalekim Teatro Olimpia, pierwszym w mieście kinie. Warto też zajrzeć na ulicę Turków. Garcia Márquez również pisał o niej w powieściach. Nie przypadkiem. Duże grupy imigrantów z Bliskiego Wschodu przybywały do Kolumbii na początku XX wieku, ale też później. Sklepy zakładali w okolicach obecnego skrzyżowania ulic Ósmej i Drugiej, tworząc duże centrum handlowe. Dziś te rewiry nie różnią się zbytnio od reszty miejskiej tkanki. Ciekawostką jest, że libańskim imigrantem był dziadek – od strony ojca – gwiazdy muzyki pop, Shakiry. Ona sama urodziła się już w Barranquilli, jednym z największych kolumbijskich miast. Ale i García Márquez miał z Barranquilli dobre wspomnienia. To tutaj jako nastolatek zadebiutował jako dziennikarz; jego reportaże ukazywały się w lokalnej gazecie „El Heraldo”. Z czasem także w ukazującym się w Cartagenie dzienniku „El Universal”. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/48/2026/05/2K552W6-44dd372.jpg" width="5616" height="3744" alt="To w miejscowości Aracataca na kolumbijskich Karaibach miało swój początek Marquézowskie Macondo, fikcyjne miasto stworzone przez pisarza w kultowych „Stu latach samotności”.Dom muzeum Garcíi Márqueza w Aracatace co roku odwiedzają tysiące turystów." title="Colombia,Aracataca is the place where writer and Nobel price winner Gabiel Garcia Marquez was born and it illustrates the imagenary place Macondo in h" /> Karaibska dusza Północna Kolumbia była w sercu Márqueza do śmierci. Nie przypadkiem, gdy w roku 1982 odbierał w Sztokholmie literacką Nagrodę Nobla, jako jedyny nie przywdział fraka, a karaibską koszulę guayabera. Pisząc o stworzonym przez Márqueza uniwersum Macondo, jego biografowie wskazują też niedaleką miejscowość Ciénaga. A także okolice miasta Santa Marta i gór Sierra Nevada de Santa Marta. To one miały stanowić inspirację dla miejsc, przez które – niczym biblijni Żydzi szukający ziemi obiecanej – przez długie dwa lata idą przyszli jego mieszkańcy. W tych okolicach dochodziło do licznych krwawych potyczek pomiędzy konserwatystami a liberałami. A przecież oddziałami tych ostatnich dowodzi charyzmatyczny pułkownik Aureliano Buendía (w rzeczywistości: dziadek Nicolás Márquez). Kronika zapowiedzianej śmierci Od 11. roku życia Gabo z rodzicami mieszkał już w gminie Sucre. I ona również znajduje się na literackiej mapie noblisty. Tu miały miejsce zdarzenia opisane w „Kronice zapowiedzianej śmierci”. W dużym skrócie: w czasie nocy poślubnej pan młody stwierdza, że jego żona nie jest dziewicą, zwraca ją rodzicom i próbuje unieważnić ślub. Dziewczyna wyznaje, kto jest sprawcą jej hańby, a jej bracia – zgodnie z kodeksem honorowym – muszą dokonać zemsty, zabijając uwodziciela. Po cichu liczą, że ktoś jednak ich powstrzyma. Na skutek przedziwnego splotu okoliczności do zabójstwa dochodzi. Również Sucre postanowiło zdyskontować światowy sukces noblisty, tworząc „Drogę magiczną jego śladami”, nazywaną też „Drugą stroną Macondo”. Spacer po tym szlaku turystyki kulturowej warto rozpocząć na promenadzie Macondo. Następnie można przejść pod dom, w którym mieszkał Cayetano Gentile Chimento, który był jakoby pierwowzorem Santiago Nasara z „Kroniki zapowiedzianej śmierci”. Gentile został tu brutalnie zamordowany w 1951 roku przez dwóch braci. I było to tak zwane zabójstwo honorowe, bracia zeznali później, że ich siostra oddała się seniorowi Gentile przed ślubem z innym mężczyzną. Kolejny punktem jest dom, w którym mieszkała rodzina Mercedes Barchy, żony Gabo. Z kolei w „Alei śmierci” stoi dziś popiersie Márqueza, a także znanej z „Kroniki…” Mamy Grande. Zdaniem niektórych „gabologów” tu również mieszkała pracownica seksualna Pilar Ternera, która rozprawiczyła przyszłego noblistę w wieku lat 15. Co ciekawe, postać o nazwisku Pilar Ternera występuje również w „Stu latach samotności”. To w niej zakochuje się młody José Arcadio Buendía; z tego romansu rodzi się kolejny José Arcadio, zwany po prostu Arcadio. Pilar sypia również z bratem starszego José Arciadia, Aurelianem – późniejszym pułkownikiem – i jemu również rodzi syna, Aureliano José. El Bogotazo Czas dojrzewania w życiu Márqueza ukształtował jego dalszą drogę. Jak po latach przyznawał, zdał sobie wówczas sprawę z tego, co najbardziej w życiu lubi: czytanie książek i seks. Z tego brało się wiele jego późniejszych decyzji życiowych. Przełomem w życiu Gabo było rozpoczęcie nauki na Uniwersytecie Narodowym w Bogocie. Studiował prawo, a jednocześnie zaczął publikować w prestiżowej gazecie „El Espectador”. Na tych łamach ukazywały się jego korespondencje między innymi z Paryża, Barcelony, Meksyku, Caracas czy Nowego Jorku. Tu powstawała jego pierwsza powieść „Szarańcza”. W kolumbijskiej stolicy do dziś zachowało się sporo miejsc, które są z nim kojarzone. Zaczynam od Parque de los Periodistas (parku Dziennikarzy) imienia Gabriela Garcíi Márqueza w dzielnicy La Candelaria. Márquez lubił tu przesiadywać z książką. Parę kroków stąd wciąż istnieje Café Pasaje, kawiarnia w starym stylu. Niewiele się tu zmieniło od lat 40. i 50. XX wieku, kiedy nad filiżanką kawy czy kieliszkiem koniaku przesiadywał tu Gabo Márquez. Do dziś przy małych okrągłych stolikach, na czerwonych krzesłach rezydują tu wiekowi panowie, grający w szachy czy warcaby i sączący znakomitą kolumbijską kawę. Tak jakby czas się tu zatrzymał… W tym roku Café Pasaje obchodzi 88. urodziny i przyznać trzeba, że – poza odwiedzinami Gabo – było miejscem znaczącym dla historii Kolumbii także z całkiem innego powodu. 9 kwietnia 1948 roku niedaleko tej kafejki śmiertelnie postrzelono uwielbianego przez liberalną część społeczeństwa kandydata na prezydenta Kolumbii Jorge Eliécera Gaitána. To wydarzenie zapisało się w dziejach tego kraju jako El Bogotazo i, jak przyznają historycy, odwróciło jego historię. Wtedy zaczęła się kolejna wojna domowa pomiędzy konserwatystami a liberałami. Podobno to właśnie w Pasaje krwawiący Gaitán wypił ostatnią w swoim życiu szklankę wody. Młody Gabo miał szansę obserwować te historyczne wydarzenia z bliska. I nie pozostały one bez wpływu na jego twórczość. Wyrazem uwielbienia dla noblisty jest też usytuowane w La Candelarii przy ulicy Jedenastej Centrum Kultury Gabriela Garcíi Márqueza. Są tu zbiór pamiątek po pisarzu i wielka księgarnia, gdzie poza bodaj wszystkimi wydaniami dzieł Gabo znajdziemy też hiszpańskojęzyczne przekłady książek Wisławy Szymborskiej, Zygmunta Baumana czy Ryszarda Kapuścińskiego. Márquez miał okazję poznać tego ostatniego – spotkali się w ukochanej przez Kolumbijczyka Cartagenie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/48/2026/05/ATYM5C-88f2bee.jpg" width="5270" height="3535" alt="Márquez, który Cartagenę ukochał ponad wszystko, pisał o niej, że uwodzi jak żadne inne miasto. To tu rozgrywa się akcja powieści „Miłość w czasach zarazy”.W Cartagena de Indias do dziś, nieopodal nadmorskiej promenady, stoi dom Márqueza. Przypomina nieco… duży bunkier." title="Home of writer Gabriel Garcia Marquez in Old Town Catragena Colombia" /> Miłość w czasach zarazy Cartagena de Indias jest moim ostatnim przystankiem w podróży śladami Márqueza. Zabytkowymi ulicami idą czarnoskóre kobiety w sukniach w kolorach kolumbijskiej flagi i krwawoczerwonych chustach, na głowach niosą metalowe tace z owocami. Obok pokrzykują sprzedawcy hormigas culonas, czyli kolumbijskie „mrówki wielkodupczaste”, miejscowy rarytas. Cartagena do dziś zachowała kolonialny wdzięk. Nie wszyscy turyści chcą wiedzieć, że ma ona też swoją mroczną historię, a architektoniczne (i wszelkie inne) bogactwo zawdzięcza handlowi niewolnikami. W XVIII wieku był to największy w obu Amerykach port przeładunkowy dla ludzi zniewolonych w Afryce i wysyłanych stąd w głąb kontynentu. Echa tego słychać również w twórczości Márqueza, który Cartagenę ukochał ponad wszystko. Pisał o niej, że położona jest „na obrzeżu czasu” i że uwodzi jak żadne inne miasto. To tutaj, obok nadatlantyckiej promenady, stoi jego dom. Brązowa elewacja, niewiele okien, przypomina duży bunkier. Żadnych oznaczeń, że to dom laureta Nagrody Nobla. W Cartagenie rozgrywa się akcja Márquezowskiej „Miłości w czasach zarazy”. Florentino Ariza do szaleństwa zakochuje się w 18-letniej Ferminie Dazie. Ona jednak go odrzuca jako przeciętniaka. Florentino wybiera życie samotnika. Wszystko zmienia się, gdy są już blisko kresu życiowej drogi. Miłość wybucha mimo wieku obojga i wszelkich przeciwności. I jest to już miłość inna, mądra i dojrzała. „Życie jest mądrzejsze od nas wszystkich”, puentuje w tej powieści Márquez. I chyba trzeba mu uwierzyć, myślę, stojąc przed jego popiersiem na dziedzińcu cartageńskiej katedry La Merced, gdzie złożono połowę prochów pisarza. Druga część została w Meksyku, gdzie zmarł.
Geniusz literatury bez pomnika? Nowy film Pawlikowskiego wywołał burzę w Cannes
Paweł Pawlikowski wrócił do Cannes z filmem, który wywołał jedne z największych emocji całego festiwalu. „Ojczyzna” inspirowana życiem Thomasa Manna opowiada nie tylko o wielkim pisarzu i nobliście, ale przede wszystkim o człowieku uwikłanym w rodzinne napięcia, polityczne konflikty i własne emocjonalne ograniczenia.
Thomas Mann przez lata był symbolem niemieckiej inteligencji i jednym z najważniejszych europejskich pisarzy XX wieku. Autor „Czarodziejskiej góry”, „Buddenbrooków” i „Śmierci w Wenecji” stworzył literaturę, która do dziś uchodzi za fundament nowoczesnej europejskiej prozy. Jednocześnie jego życie prywatne od dawna fascynuje biografów bardziej, niż sam pisarz byłby gotowy zaakceptować. Pawlikowski wykorzystuje właśnie ten kontrast — między wielkością artysty a chłodem człowieka — i buduje z niego emocjonalny rdzeń „Ojczyzny”. Kim był Thomas Mann? Noblista, emigrant i symbol niemieckiej kultury Thomas Mann urodził się w 1875 roku w Lubece, w zamożnej rodzinie kupieckiej. Jego ojciec był senatorem miasta i przedstawicielem konserwatywnego mieszczaństwa, matka natomiast pochodziła z rodziny niemiecko-brazylijskiej i wnosiła do domu zupełnie inny temperament — bardziej emocjonalny i artystyczny. Choć rodzina oczekiwała od niego kariery kupca, Mann od początku marzył o literaturze. Po śmierci ojca przeprowadził się do Monachium i zaczął publikować pierwsze teksty. Przełom przyniosła monumentalna powieść „Buddenbrookowie”, wydana, gdy miał zaledwie 25 lat. To właśnie za tę książkę otrzymał Literacką Nagrodę Nobla w 1929 roku. Później powstały jego najsłynniejsze dzieła — „Czarodziejska góra”, „Śmierć w Wenecji” czy „Doktor Faustus”. Wszystkie dotykały tematów kryzysu europejskiej kultury, moralnego rozdarcia i konfliktu między sztuką a zwyczajnym życiem. Thomas Mann przez całe życie funkcjonował pomiędzy dwoma światami — z jednej strony fascynowała go intelektualna dyscyplina i mieszczański porządek, z drugiej nieustannie ciągnęło go w stronę emocji, sztuki i wewnętrznego niepokoju. To napięcie stało się jednym z najważniejszych motywów jego twórczości. „Ojczyzna” pokazuje Manna bez pomnikowego patosu W filmie Pawlikowskiego Thomas Mann nie jest wyłącznie literackim gigantem. Reżyser pokazuje go przede wszystkim jako człowieka pełnego sprzeczności — intelektualistę, który potrafił przenikliwie analizować kondycję Europy, ale miał ogromny problem z emocjonalną bliskością wobec własnych dzieci. Akcja filmu rozpoczyna się w 1949 roku, kiedy Mann wraca do Niemiec po latach emigracji w Stanach Zjednoczonych. Towarzyszy mu córka Erika Mann, która staje się jego opiekunką, kierowczynią i osobą odpowiedzialną za organizowanie całego wyjazdu. Podróż przez Frankfurt i Weimar szybko zamienia się w emocjonalny rozrachunek. Pawlikowski pokazuje kraj próbujący odbudować własną moralność po wojnie, ale jednocześnie niezdolny do prawdziwego zmierzenia się z winą. W podobnym zawieszeniu funkcjonuje sam Mann. Jak pisała Daria Sienkiewicz po premierze filmu w Cannes dla "Wysokich Obcasów": „To kino wystudiowanej kontemplacji – piękne, acz ziejące chłodem, ascetyczne, lecz szczodre w symbole i polityczną refleksję”. Zobacz też: Cannes bije im brawo. Za wielkim sukcesem Pawła Pawlikowskiego stoi kobieta, która odmieniła jego życie View oEmbed on the source website Rodzina Mannów od lat fascynuje biografów Jednym z najmocniejszych tematów „Ojczyzny” pozostaje skomplikowana relacja Thomasa Manna z dziećmi. Pisarz i jego żona Katia wychowywali szóstkę dzieci — Erikę, Klausa, Golo, Monikę, Elisabeth i Michaela. Rodzina funkcjonowała jednak według bardzo surowych zasad podporządkowanych pracy pisarza. W domu panowała cisza, a dzieci od najmłodszych lat uczyły się funkcjonować wokół rytmu pracy ojca. Mann uchodził za człowieka zdystansowanego, ironicznego i emocjonalnie powściągliwego. Dla wielu jego dzieci dorastanie w cieniu wielkiego nazwiska wiązało się z ogromną presją. Najbardziej tragicznie potoczyły się losy Klausa Manna — pisarza, syna Thomasa, który przez lata zmagał się z depresją i poczuciem odrzucenia. Klaus popełnił samobó*stwo w 1949 roku w Cannes. Pawlikowski już w pierwszych scenach filmu sugeruje, że relacja ojca z synem była pełna emocjonalnego dystansu i niewypowiedzianych żalów. To właśnie dlatego „Ojczyzna” nie jest klasyczną biografią, ale opowieścią o rodzinnych pęknięciach ukrytych pod fasadą wielkości. Daria Sienkiewicz pisała po pokazie filmu: „Jedno jest pewne: gdyby za przykładne ojcostwo rozdawali nagrody, Mann nigdy nie zostałby laureatem Nobla”. Thomas Mann przeciwko Hitlerowi Film przypomina również, że Mann był jedną z najważniejszych postaci niemieckiej emigracji antynazistowskiej. Po dojściu Hitlera do władzy w 1933 roku opuścił Niemcy. Najpierw mieszkał w Szwajcarii, później w Stanach Zjednoczonych. Z USA wygłaszał radiowe przemówienia skierowane do Niemców, w których otwarcie krytykował nazizm i samego Hitlera. Pisarz ostrzegał przed nacjonalizmem i przekonywał, że Europa nie odbuduje się bez odejścia od skrajnych ideologii. To właśnie polityczny wymiar postaci bardzo interesuje Pawlikowskiego. Reżyser pokazuje Manna jako człowieka uwikłanego między Wschodem a Zachodem, między potrzebą moralnego autorytetu a wygodą intelektualnego dystansu. Zobacz też: Polacy błyszczą w Cannes 2026. Pawlikowski i Bela przyciągnęli spojrzenia. Na festiwalu pojawili się też Gierszał i Musiał. Sandra Hüller jest sercem filmu Choć tytułowym bohaterem pozostaje Thomas Mann, emocjonalne centrum filmu stanowi Erika Mann grana przez Sandrę Hüller. Aktorka buduje swoją postać niezwykle oszczędnie — spojrzeniem, ciszą i zmęczeniem widocznym w każdym geście. Erika opiekuje się ojcem, organizuje jego życie i jednocześnie tłumi własny ból po śmierci brata. Pawlikowski pokazuje ją jako kobietę całkowicie podporządkowaną rodzinnej hierarchii. Ida Marszałek pisała w "Zwierciadle" po premierze filmu: „Erika wozi tatę, goli go, poprawia jego przemówienia, czyta listy. Jest jego uszami i oczami, żeby on mógł pozostać ślepy”. To właśnie rola Hüller sprawiła, że po premierze „Ojczyzny” wielu krytyków zaczęło mówić o jednej z najmocniejszych kobiecych kreacji tegorocznego Cannes. „Ojczyzna” zachwyca Cannes Nowy film Pawlikowskiego niemal jednogłośnie chwalony jest za stronę wizualną. Czarno-białe zdjęcia Łukasza Żala tworzą świat pełen melancholii, chłodu i emocjonalnego zawieszenia. Pawlikowski po raz kolejny udowadnia, że potrafi opowiadać wielkie historie ciszą, spojrzeniem i detalem. Jednocześnie „Ojczyzna” pozostawia widza z bardzo niewygodnym pytaniem — czy wielki artysta automatycznie staje się wielkim człowiekiem? W przypadku Thomasa Manna odpowiedź Pawlikowskiego wydaje się wyjątkowo gorzka. Zobacz też: Dwie laureatki Oscara aktorki i opowieść o bolesnej rodzinnej tajemnicy. Najnowszy filmu z Renée Zellweger i Sissy Spacek porusza do łez Źródła: wysokieobcasy.pl, zwierciadlo.pl, kultura.onet.pl
„Kochana, rozwiń to pięknie”. Olga Tokarczuk korzysta z AI. Młodzi twórcy nie wytrzymali
Olga Tokarczuk po raz pierwszy tak otwarcie opowiedziała o korzystaniu ze sztucznej inteligencji. Noblistka przyznała, że „rozmawia” z chatbotem AI i używa go podczas pracy twórczej. Jej słowa błyskawicznie obiegły media społecznościowe i wywołały emocjonalną dyskusję o granicach współczesnej literatury.
Wystąpienie Olgi Tokarczuk podczas konferencji Impact’26 w Poznaniu miało dotyczyć przyszłości literatury i zmian, jakie zachodzą w świecie kultury. Tymczasem największe emocje wywołały słowa noblistki o sztucznej inteligencji. Pisarka przyznała, że korzysta z jednego z modeli językowych i bywa „w głębokim szoku”, widząc, jak bardzo AI „powiększa horyzonty i pogłębia myślenie kreatywne”. Olga Tokarczuk o AI. „Zwąchamy się z narzędziami pokroju sztucznej inteligencji” Olga Tokarczuk nie ukrywała podczas rozmowy ze Sławomirem Sierakowskim, że chatboty AI stały się częścią jej codziennej pracy. Pisarka mówiła o technologii z wyraźną fascynacją, choć jednocześnie podkreślała, że należy zachować ostrożność. – „Wbrew obawom uważam, że my, pisarze, z uwagi na specyfikę naszego rzemiosła, najszybciej i najściślej zwąchamy się z narzędziami pokroju AI” – mówiła Tokarczuk podczas konferencji. Noblistka tłumaczyła, że po latach intensywnej pracy jest „fizycznie wykończona samym procesem pisania i ślęczeniem przy klawiaturze”. Przyznała również, że wykupiła „najwyższą, zaawansowaną wersję jednego modelu językowego” i regularnie z niego korzysta. Największe poruszenie wywołał jednak fragment, w którym Tokarczuk opowiedziała o swoich rozmowach z AI. Pisarka zdradziła, że zwraca się do chatbota w uprzejmej formie „kochana” i pyta go między innymi: „jak mogłybyśmy to pięknie rozwinąć?”. Burza po słowach noblistki. „To jest żenujące” Wypowiedzi Olgi Tokarczuk bardzo szybko zaczęły krążyć po TikToku i Instagramie. Szczególnie ostro zareagowali młodzi twórcy i osoby związane z literaturą oraz sztuką. Influencerka literacka Oliwia Szurlej mówiła w nagraniu opublikowanym w mediach społecznościowych: – „Przerażający jest dla mnie fakt, jak chętnie ludzie związani ze sztuką i literaturą dzielą się tym, że używają AI do tworzenia swoich dzieł”. Autorka książek young adult Eli Paczkowska nie kryła rozczarowania. – „To jest takie żenujące” – komentowała na Instagramie. W sieci zaczęły pojawiać się pytania o to, gdzie kończy się inspiracja, a zaczyna współtworzenie tekstu przez sztuczną inteligencję. Wielu internautów zwracało uwagę, że nawet częściowe korzystanie z chatbotów może obniżać zaufanie czytelników wobec autorów. Pojawiły się także bardziej emocjonalne komentarze. Malarka Sofia Galińska napisała: „Jako młoda malarka walczę z AI. Tymczasem Tokarczuk do AI: kochana…”. Olga Tokarczuk wydała oświadczenie. „Od kilkudziesięciu lat piszę sama” Po fali komentarzy Olga Tokarczuk postanowiła zabrać głos i opublikowała obszerne oświadczenie w mediach społecznościowych. Noblistka stanowczo odcięła się od sugestii, jakoby jej nowa książka została napisana przez AI. – „Nie napisałam książki, która ukaże się jesienią w Polsce ani z AI, ani z nikim innym. Od kilkudziesięciu lat piszę sama” – podkreśliła. W dalszej części wpisu pisarka postanowiła bardzo dokładnie wyjaśnić, w jaki sposób korzysta ze sztucznej inteligencji i gdzie stawia granicę między pomocą technologiczną a własną twórczością. – „Oświadczam krótko i stanowczo: Korzystam ze sztucznej inteligencji na takich samych zasadach, jak większość ludzi na świecie – traktuję ją jako narzędzie, pozwalające szybciej dokumentować i sprawdzać fakty. Zawsze, kiedy z tego narzędzia korzystam, dodatkowo weryfikuję informacje. Tak samo, jak robiłam to przez kilkadziesiąt lat, czytając książki i szperając w bibliotekach i archiwach. Żaden z moich tekstów, również powieść, która ukaże się jesienią tego roku, nie powstała przy pomocy sztucznej inteligencji – nie licząc używania jej jako narzędzia szybszej kwerendy. Czasem inspiruję się snami, ale zanim i to zdanie zostanie osaczone i zagryzione przez ekspertów, spieszę donieść, że są to moje własne sny” – napisała Olga Tokarczuk. Autorka „Biegunów” podkreśliła również, że każdą informację uzyskaną od AI dodatkowo sprawdza i nie traktuje chatbotów jako współautorów swoich książek. Mimo wyjaśnień dyskusja wokół słów noblistki wciąż trwa, a temat obecności sztucznej inteligencji w literaturze budzi coraz większe emocje. Literatura i AI. Dyskusja, która dopiero się zaczyna Spór wokół Olgi Tokarczuk pokazał, jak bardzo temat sztucznej inteligencji dzieli dziś środowisko twórcze. Dla jednych chatboty są jedynie nowoczesnym odpowiednikiem wyszukiwarki czy biblioteki. Dla innych stanowią zagrożenie dla autentyczności sztuki i indywidualnego stylu twórców. Sama Tokarczuk mówi o AI z mieszaniną fascynacji i nostalgii. – „Serce boli, że odchodzi tradycyjna literatura pisana miesiącami w samotności” – przyznała podczas konferencji. Jednocześnie noblistka nie wierzy, by technologia mogła zastąpić największych pisarzy. – „Nie wierzę, aby jakikolwiek nowoczesny czat kiedykolwiek zdołał przemówić w tak wykwintny sposób” – mówiła, wspominając Balzaka, Ciorana i Nabokova. Dyskusja o miejscu AI w literaturze prawdopodobnie będzie tylko narastać. A słowa Olgi Tokarczuk już dziś stały się jednym z najgłośniejszych głosów w tej debacie. Źródła: wyborcza.pl, rozrywka.dorzeczy.pl, onet.pl
Ikona literatury uchodziła za skandalistkę, nawet ksiądz odmówił jej pogrzebu. Jej życie prywatne szokowało bardziej niż książki
Dziś mija 116. rocznica śmierci Elizy Orzeszkowej — pisarki, którą większość pamięta przede wszystkim jako autorkę „Nad Niemnem”. Tymczasem jej życie prywatne dalekie było od spokojnej i przewidywalnej historii. Małżeństwo z Piotrem Orzeszką, zawarte bardzo wcześnie, okazało się dla obojga trudnym doświadczeniem i na zawsze zmieniło losy pisarki.
Eliza Orzeszkowa kojarzy się dziś przede wszystkim z „Nad Niemnem” — szkolną lekturą, przy której kolejne pokolenia uczniów uczą się cierpliwości do opisów przyrody. Sama pisarka przez lata miała opinię statecznej pozytywistki, tymczasem była kobietą odważną, niezależną i wyprzedzającą swoje czasy. Nie bała się żyć po swojemu, nawet jeśli oznaczało to skandal obyczajowy i społeczne potępienie. W 116. rocznicę śmierci Orzeszkowej warto przypomnieć jej dramatyczne małżeństwo z Piotrem Orzeszko — relację pełną rozczarowań, wyrzutów sumienia i decyzji, których długo jej nie wybaczano. Elżbieta Orzeszkowa i Piotr Orzeszko: historia miłości Elżbieta Pawłowska - bo tak naprawdę nazywała się przyszła pisarka, urodziła się w 1841 roku w zamożnej rodzinie szlacheckiej w Miłkowszczyźnie koło Grodna. Ojciec Benedykt Pawłowski – adwokat i intelektualista, który miał w domu bibliotekę liczącą kilka tysięcy tomów, zmarł gdy Elżbieta miała 3 lata. Dziewczynkę wychowywały same kobiety, przede wszystkim chłodna, pozbawiona czułości matka, która zwała ją z francuska Lisą – stąd późniejsza Eliza. Zmuszona przez matkę dziewczynka pojechała na pensję do Sakramentek do Warszawy, gdzie całymi nocami płakała. Miała potem uraz do szkół dla kobiet, uważała, że powinny być zmienione. Gdy tylko skończyła szkołę i wróciła do domu, matka od razu postanowiła wydać ją za mąż. Kandydatem był starszy o 17 lat Piotr Orzeszko, kuzyn ojczyma pisarki. Zobacz też: Piękny tort, list od prezydenta, koncert jazzowy oraz łzy wzruszenia. Tak Zofia Kucówna obchodziła 90. urodziny Kiedy się poznali Piotr 35 miał lat, był wysokim, przystojnym blondynem, o kręcących się włosach. Miał uroczy sposób bycia, był elegancki i obyty. Eliza nie była klasyczną pięknością, niewysoka, miała ok. 1,5 m. wzrostu, z czarnymi włosami, wydatnym nosem i wydatnymi ustami nie budziła zachwytów. Wiedziała, że pan Piotr to jest jej „starający się”. Młodzi spotkali się kilka razy na balu i na obiadach. Matka spytała nawet Elizę, czy chce wyjść za pana Orzeszkę, ale było to w gruncie rzeczy pytanie formalne – małżeństwo, jak wiele wówczas należało do aranżowanych. Eliza chciała wyjść za mąż, bo myślała już o uniezależnieniu się od matki, a pan Orzeszko podobał jej się „bardziej niż inni”. Z kolei przyszły pan młody liczył na pokaźny posag poślubionej dziewczyny. Majątek liczył się często bardziej niż miłość. Przed ślubem Piotr wyjechał do Warszawy. Kupował tu powozy i meble oraz przygotowywał wyprawę dla narzeczonej, kupując jej futra, suknie i bieliznę. „Piotr powrócił z dwoma powozami, karetą i koczem z jedenastu końmi, z 4 służącymi, z których dwaj to stangreci a dwaj - lokaje”. Wszyscy byli ubrani w bogate liberie „pełne blach i galonów z wyrytym na nich herbem Leliwy”. Poza tym również herb ten widniał na drzwiach karocy. Obdarował też narzeczoną mnóstwem kwiatów świeżych i sztucznych, kupił ładne drobiazgi i garnitur złota: broszę, kolczyki i bransoletę osypaną szafirami. Wszystko to stanowiło ślubny podarek. Wraz z powrotem narzeczonego do Grodna zjechało się mnóstwo jego krewnych (cytuję za tekstem Wiktora i Macieja Orzeszko w radzima.org) Zobacz też: Pasja odebrała mu życie, miał tylko 38 lat. Tak kochali się Justyna Kowalczyk-Tekieli i Kacper Tekieli Eliza Orzeszkowa: Nie pojechałam za mężem, bo go nie kochałam Ślub odbył się 21 stycznia 1858 roku w kościele bernardyńskim w Grodnie. Był wystawny i huczny, tańczono do białego dnia. Przez parę tygodni po ślubie państwo młodzi mieszkali w Grodnie, oddając i przyjmując wizyty, potem wyjechali do Ludwinowa, posiadłości pana młodego. Przez pierwsze dwa lata małżeństwa Eliza bawiła się doskonale. Były ciągłe wizyty, kuligi, polowania, wystawne przyjęcia. „Stosunek mój z mężem był koleżeński i przyjacielski, bez sentymentów, ale i bez niezgody, owszem z chęcią wzajemnego dopomagania sobie w upiększaniu i rozweselaniu domu i życia”, wspominała w pamiętniku młoda mężatka. Szybko jednak dały o sobie znać różnice wartości. Eliza Orzeszkowa angażowała się bardzo w dyskusję na temat uwłaszczenia chłopów. Wymusiła na Orzeszce zgodę na prowadzenie w Ludwinowie szkoły dla dzieci wiejskich, czego on nie chciał. Ona zaangażowała się bardzo w Powstanie Styczniowe, on był jego przeciwnikiem. Uważał, że przyniesie niepotrzebny rozlew krwi i represje. Że nie jest dobrze przygotowane. Orzeszkowa włączyła się do Powstania całą sobą, ukrywała i przewiozła przez granice Romualda Traugutta, dowódcę Powstania. Była łączniczką partyzantów, zaopatrywała ich w żywność. Paradoks polegał na tym, że konsekwencje za patriotyczną działalność pisarki poniósł jej mąż. Po klęsce powstania, to on został zesłany na Syberię, do guberni permskiej, a jego majątek w Ludwinowie został skonfiskowany. Zwykle żona jechała na wygnanie z mężem. Ale Orzeszkowa tego nie zrobiła. Wróciła do majątku rodziców na Miłkowszczyźnie. To wywołało zaskoczenie i niemal skandal w szlacheckim towarzystwie Warszawy i Grodna. Nie dość na tym, z czasem zaczęła zabiegać o unieważnienie małżeństwa, czym jeszcze bardziej naraziła się opinii społecznej. Była zresztą przeciwniczką „ożenków majątków" i zachęcała kobiety do późniejszego wychodzenia za mąż. Po latach pisała: „Małżeństwo moje zawarte było zbyt wcześnie, nie przyniosło mi szczęścia, a nie przyszła była jeszcze pora przekonania, że bez szczęścia obejść się nie można. Spieszę dodać, że brak szczęścia, o którym mówię, nie pochodził z winy tamtej strony, owszem, był raczej winą moją, nieustalonego charakteru mego, marzycielskich i źle wówczas skierowanych moich usposobień. Jakkolwiek nie pojechałam z mężem moim na Syberię, a dlatego, że go nie kochałam. Wówczas nie rozumiałam dobrze tego, co czynię; potem stało się to dla mnie wyrzutem sumienia...”. Zachowania, których nie wybaczano „Takich zachowań nie wybaczano w eleganckim świecie polskich ziemian, gdzie żony trwały przy mężach w ich niedoli (...). Pani Eliza nie zamierzała jednak marnować sobie życia w dalekiej Rosji u boku niekochanego męża. Miała zaledwie 24 lata, a do tego wielkie plany literackie. I zamierzała je zrealizować”, pisał Sławomir Koper w książce „Sekretne życie autorów lektur szkolnych”. I dalej: „W ciągu paru lat autorka »Nad Niemnem« złamała kilka podstawowych zakazów obyczajowych: porzuciła męża zesłanego za udział w powstaniu styczniowym, zdecydowała się również żyć i pracować na własny rachunek. A to, że jej kolejnym partnerem został żonaty mężczyzna, w ogóle nie mieściło się w normach epoki. Takie rzeczy zdarzały się wyłącznie w środowiskach artystycznych, natomiast Orzeszkowa z racji urodzenia należała do eleganckiego towarzystwa”, pisał Koper w swojej książce. Rozwód, inni mężczyźni, skandal z Nahorskim Batalia o unieważnienie małżeństwa z Piotrem Orzeszko trwała dwa lata. Eliza Orzeszkowa otrzymała je w 1969 roku, dwa lata po powrocie męża z zesłania. Piotr Orzeszko powrócił do kraju w 1867 roku. Tak jak inni zesłańcy był pod ścisłym nadzorem policji. Przeżył w Warszawie jeszcze 7 lat od uwolnienia, żyjąc w ubóstwie i zarabiając na skromne utrzymanie jako nauczyciel muzyki. Zmarł 1874 roku, jego była żona nie przyszła nawet na jego pogrzeb. Romansowała już wtedy z lekarzem Zygmuntem Święcickim, znowu wywołując skandal. Wreszcie w jej życiu pojawił się Stanisław Nahorski – żonaty mężczyzna, którego kochanką była przez wiele lat, aż do śmierci jego żony. To jemu powierzyła prowadzenie spraw majątku Miłkowszczyzna, który ostatecznie musiała sprzedać. Stanisław Nahorski opiekował się bardzo skrupulatnie chorą żoną, a jednak w Grodnie nie potrafiono Orzeszkowej wybaczyć związku z żonatym mężczyzną, uchodziła za rozpustnicę. Mówiono, że łamie moralne zasady. Cichy ślub wzięli 1894 roku, po śmierci żony Nahorskiego. Razem byli 30 lat, jako małżenstwo przeżyli tylko trzy lata, ukochany, dużo starszy od Orzeszkowej zmarł na serce. Eliza Orzeszkowa przeżyła go o 16 lat, zmarła, także na serce o 9 rano, 18 maja 1910 roku, jej ostatnie słowo to był jęk: „konam”. Ponieważ nie była praktykująca i nie chodziła do kościoła, ksiądz odmówił katolickiego pogrzebu, zmienił zdanie dopiero po interwencji biskupa. Eliza Orzeszkowa w latach 70. i 80. XIX wieku napisała swoje najlepsze powieści. Była bardzo ceniona jako pisarka, dwa razy w 1905 i 1908 roku kandydowała do Nobla, konkurując z Henrykiem Sienkiewiczem. Na jej pogrzeb, na cmentarzu w Grodnie przyszło 15 tysięcy osób
Dostała rolę bez castingu? Urzędowska o presji wokół „Lalki”: „Pozbyłam się strachu przed oceną”
Kamila Urzędowska wcieliła się w Izabelę Łęcką w nowej „Lalce”, która jeszcze przed premierą wzbudza ogromne emocje. Aktorka ujawnia kulisy otrzymania roli oraz mówi wprost, jak poradziła sobie z presją i oceną widzów.
Nowa ekranizacja „Lalki” Bolesława Prusa to jeden z najbardziej wyczekiwanych filmów 2026 roku. W centrum uwagi znalazła się Kamila Urzędowska, która po sukcesie „Chłopów” ponownie mierzy się z literacką ikoną. Tym razem jednak droga do tej roli była zupełnie inna, niż mogliby się spodziewać fani. Kamila Urzędowska i „Lalka” – rola, która przyszła bez castingu Historia angażu Kamili Urzędowskiej do „Lalki” zaskoczyła wielu. Jak zdradziła w rozmowie z PAP Life dla serwisu Well.pl: „Myślę, że casting do Izabeli Łęckiej był chyba najłatwiejszym castingiem w moim życiu, ponieważ… go nie było”. Aktorka wyjaśniła, że producent Radek Drabik zaprosił ją na spotkanie i bezpośrednio zaproponował rolę. Choć taka sytuacja może wydawać się spełnieniem marzeń, decyzja wcale nie była oczywista. Urzędowska podkreślała, że musiała zastanowić się, czy wizja twórców jest zgodna z jej spojrzeniem na postać oraz czy jest gotowa na tak odpowiedzialne wyzwanie. W końcu Izabela Łęcka to jedna z najbardziej rozpoznawalnych bohaterek polskiej literatury, a każda nowa interpretacja budzi ogromne emocje. Presja wokół „Lalki” i oczekiwania widzów Nowa adaptacja „Lalki” od początku wzbudza ogromne zainteresowanie – zarówno wśród widzów, jak i krytyków. Kamila Urzędowska nie ukrywa, że była świadoma presji związanej z tą rolą. W tej samej rozmowie przyznała: „To było dla mnie ogromne wyzwanie, podjąć taką decyzję”. Aktorka wie, że widzowie mają swoje wyobrażenia o Izabeli Łęckiej, ukształtowane przez książkę i wcześniejsze ekranizacje. Co ciekawe, jak zauważyła w wywiadzie dla Onetu: „Myślę, że czasy też się już trochę zmieniają. Wiedza psychologiczna, dlaczego pewne osoby zachowują się w dany sposób, jest już trochę głębsza”. Urzędowska dostrzega także zmianę w odbiorze samej bohaterki – większe zrozumienie i empatię ze strony widzów, którzy dziś patrzą na nią mniej schematycznie. Zobacz też: TYLKO U NAS! Mamy nowe kadry z planu „Lalki”. Zdjęcia Urzędowskiej i Dorocińskiego zapierają dech, zachwycająca Kulesza „Pozbyłam się strachu przed oceną” – ważna zmiana w podejściu aktorki Praca nad „Lalką” przyniosła aktorce coś więcej niż tylko kolejne doświadczenie zawodowe. Okazała się także ważną lekcją na poziomie osobistym. Jak powiedziała w rozmowie z PAP Life dla Well.pl: „Cały proces opowiadania o tym filmie, wywiadów i mierzenia się z oczekiwaniami (…) pozbyło mnie jakiegoś większego strachu przed tą oceną”. To podejście znajduje odzwierciedlenie również w jej refleksjach dla Onetu, gdzie przyznała: „Czy jako aktorka mogę coś z tym zrobić? No chyba nie mogę. Mogę odegrać najlepiej, jak mogę, daną postać i ją zrozumieć”. Urzędowska podkreśla, że kluczowe jest dla niej skupienie się na pracy, a nie na spekulacjach czy opiniach z zewnątrz. Izabela Łęcka na nowo – bez oceniania, z próbą zrozumienia Jednym z najciekawszych elementów tej ekranizacji jest nowe spojrzenie na postać Izabeli Łęckiej. Kamila Urzędowska od początku podkreślała, że nie chce jej oceniać, lecz spróbować ją zrozumieć. „Nie starałam się polubić Izabeli Łęckiej. Starałam się ją przede wszystkim zrozumieć” – mówiła w rozmowie z PAP Life dla Well.pl. W wywiadzie dla Onetu aktorka poszła jeszcze dalej, dzieląc się bardzo współczesną refleksją: „Chciałabym wysłać Izabelę Łęcką normalnie do ludzi. Żeby jeździła komunikacją miejską. Żeby zobaczyła, czym jest prawdziwe życie. Nie życie w takiej bańce”. Te słowa pokazują, że nowa interpretacja bohaterki może być bliższa współczesnemu widzowi – bardziej osadzona w realnych emocjach i doświadczeniach. Urzędowska zwraca uwagę na złożoność postaci – jej chłód, ale i ukryte emocje, które kształtują jej zachowanie. To właśnie ta wielowymiarowość sprawia, że Izabela Łęcka pozostaje aktualna i inspirująca, a nowa „Lalka” ma szansę otworzyć ją na zupełnie nowe odczytania. Czytaj także: Jeden moment słabości i rodzinne skojarzenie. To dlatego Marek Kondrat wrócił na plan po 18 latach emerytury
Był o krok od śmierci i skończył w więzieniu. Dziś jest jednym z najpopularniejszych pisarzy świata, a jego Harry Hole to hit Netflixa
Jo Nesbø to nie tylko mistrz kryminału, ale też człowiek, który kilka razy zaczynał życie od nowa. Od piłkarza, przez maklera i rockmana, aż po autora światowych bestsellerów. Jak sam mówi: „świat nie składa się z dobrych i złych ludzi” – i być może właśnie dlatego jego historie są tak prawdziwe.
Jo Nesbø to dowód na to, że życie potrafi pisać najbardziej nieprzewidywalne scenariusze. Zanim stał się jednym z najpopularniejszych autorów kryminałów na świecie, był piłkarzem, który marzył o wielkiej karierze, muzykiem grającym wyprzedane koncerty i maklerem funkcjonującym w świecie liczb. Dziś jego nazwisko znają miliony czytelników, a stworzony przez niego Harry Hole stał się ikoną popkultury. Za tym spektakularnym sukcesem kryje się jednak historia pełna ryzyka, błędów i momentów, które mogły zakończyć się zupełnie inaczej. Jo Nesbø – od piłkarskich marzeń do literackiego przełomu Zanim świat poznał Jo Nesbø jako pisarza, on sam widział siebie na boisku. Marzył o grze dla Tottenhamu i rzeczywiście był blisko – grał w Molde FK. Wszystko zmieniła kontuzja. W wieku 19 lat zerwał więzadła w kolanach i jego sportowa kariera dobiegła końca. To był moment, który zmusił go do przewartościowania życia. „Musiałem wymyślić plan B” – przyznał po latach. Wybrał ekonomię, skończył studia i rozpoczął pracę jako makler. Stabilność przyszła szybko, ale satysfakcja – niekoniecznie. Muzyka, finanse i życie na pełnych obrotach W międzyczasie pojawiła się muzyka. Zespół Di Derre, w którym Nesbø był wokalistą i autorem tekstów, odniósł ogromny sukces. Paradoksalnie jednak to nie scena, a zmęczenie doprowadziło go do przełomu. „Byłem wypalony. Robiłem za dużo rzeczy naraz” – mówił. Wyjechał do Australii, żeby odpocząć. Tam wydarzyło się coś, co zmieniło wszystko. „W samolocie wymyśliłem postać Harry’ego Hole” – wspominał. Zamiast zwiedzać kraj, pisał. I zakochał się w tym procesie. Czytaj też: To już pewne! Twórcy serialu „1670" robią nową wersję „Dnia świra". W obsadzie gorące nazwiska. Internauci kochają ten duet Jo Nesbø i fenomen Harry’ego Hole – narodziny legendy kryminału Debiutancka powieść „Człowiek-nietoperz” z 1997 roku otworzyła drzwi do świata Harry’ego Hole – bohatera dalekiego od ideału. To właśnie jego niedoskonałość stała się największą siłą tej postaci. Nesbø od początku wiedział, że nie chce tworzyć prostych historii. „Nie próbuj spotkać czytelnika tam, gdzie myślisz, że jest – zaproś go do swojego świata” – tłumaczył. I właśnie to zrobił. Harry Hole to detektyw genialny, ale jednocześnie pogubiony. Uzależniony, samotny, walczący z poczuciem winy. „To dobry człowiek, który nienawidzi samego siebie” – można by podsumować jego postać. I może właśnie dlatego tak trudno go nie lubić. Sukces, ekranizacje i wielki powrót na ekran Sukces książek był spektakularny – miliony sprzedanych egzemplarzy, dziesiątki języków, globalna popularność. Naturalnym krokiem były ekranizacje. Jednak nie wszystkie spełniły oczekiwania. Film „Pierwszy śnieg” z Michaelem Fassbenderem pozostawił niedosyt. I właśnie wtedy Nesbø postanowił działać. Nie chciał, by jego bohater został źle zapamiętany. Wziął sprawy w swoje ręce. Serial Netflixa „Jo Nesbø’s Detective Hole” (polski tytuł: "Harry Hole") to efekt tej decyzji. Autor był zaangażowany w jego powstanie, dbając o to, by historia oddała charakter jego książek. Produkcja łączy wątki z „Trzeciego klucza” i „Pentagramu”, prowadząc widza przez mroczne śledztwo i jeszcze mroczniejszą psychikę bohatera. Efekt? Imponujący wynik 100% pozytywnych recenzji na Rotten Tomatoes. Nowa produkcja to jednak coś więcej niż kryminał. To opowieść o człowieku na granicy. „Butelka dzieli go od spokojnego życia” – i to napięcie czuć w każdej scenie. Życie prywatne Jo Nesbø – spokojniej, niż można by się spodziewać Dziś Nesbø mieszka w Oslo i jest ojcem. Choć jego książki pełne są mroku, on sam stara się żyć spokojnie. Jak mówi: „Nie jestem dobrym człowiekiem, jestem tylko dobrze wychowany”. To zdanie wiele o nim mówi – podobnie jak jego dystans do siebie i świata. Skandale, które nie zdefiniowały jego życia Jego przeszłość nie jest jednak pozbawiona kontrowersji. Jako młody chłopak trafił do aresztu za nieobyczajne zachowanie – i do dziś opowiada o tym z rozbrajającą szczerością. „Byliśmy pijani i stwierdziliśmy, że pokażemy tyłek nadjeżdżającemu autu” – wspominał. Problem w tym, że w środku siedziała policja. „Śmiałem się tak bardzo, że nie zauważyłem, że mój kolega już ucieka”. Został zatrzymany. Dla wielu byłby to wstydliwy epizod. Dla niego – lekcja i anegdota. Był też moment znacznie poważniejszy. Podczas wspinaczki skałkowej omal nie zginął. „Zobaczyłem koniec liny w ostatniej sekundzie” – mówił. To doświadczenie, jak wiele innych, znalazło później odbicie w jego książkach. Czytaj też: Twórcy „Stranger Things” wracają z mrocznym hitem. Niewielu wie, że stoi za nim Polka. Ta historia budzi niepokój Jo Nesbø – pisarz, który rozumie ciemniejsze strony życia To, co wyróżnia Nesbø, to nie tylko umiejętność budowania napięcia. To jego spojrzenie na ludzi. „Świat nie składa się z dobrych i złych ludzi, tylko z ludzi, którzy widzą rzeczy inaczej” – podkreśla. Ta filozofia przenika jego twórczość. Bohaterowie nie są jednoznaczni, a historie – wygodne. I właśnie dlatego tak mocno działają. Sekret sukcesu? Autentyczność Zapytany o radę dla początkujących twórców, odpowiada prosto: „Zaufaj swojemu wewnętrznemu światu”. I dodaje: „Żeby napisać coś dobrego, najpierw musisz napisać coś złego”. Nie brzmi jak złota recepta. Ale w jego przypadku zadziałało. Bo Jo Nesbø nigdy nie próbował być kimś innym. I może właśnie dlatego dziś jest jednym z najważniejszych pisarzy świata. Źródła: britbrief.co.uk, medium.com, onet.pl, glamour.pl
Uwodził, pisał wiersze i odchodził. Ale to nie kobiety, a ON był w jego życiu najważniejszy. Ta historia wciąż zaskakuje badaczy
Dziś, w 177. rocznicę śmierci Juliusza Słowackiego, warto spojrzeć na jego biografię nie tylko przez pryzmat szkolnych lektur i nieszczęśliwej miłości do Ludwiki Śniadeckiej. Życie autora „Kordiana” pełne było emocjonalnych niejednoznaczności, fascynacji, uwodzenia i relacji, które do dziś budzą pytania o jego prawdziwe uczucia, intymność i miejsce poza obyczajową normą epoki.
Wszyscy znamy ckliwą historię nieszczęśliwej miłości Juliusza Słowackiego do Ludwiki Śniadeckiej i pisany z myślą o niej piękny fragment poematu „Beniowski”: Kłębami dymu niechaj się otoczę/Niech o młodości pomarzę pół senny”. Ale czy wieszcz naprawdę kochał Ludwikę? Całe życie miał wokół siebie wiele kobiet, które czasem nazywał „podpórkami”, czasem cynicznie je uwodził i zwodził. Porzucał bez wielkiego żalu. Łatwo przychodziło mu pisanie dla nich wierszy, ale z żadną nie nawiązał głębokiego, prawdziwego związku. Nigdy się nie ożenił, nie marzył o potomku. Do żadnej kobiety nie pisał listów tak mocnych, jak do Zygmunta Krasińskiego, żadnej nie prosił by „wszponiła się w niego jak orzeł i jak lew roztargała”. Spotkanie poetów w rzymskiej „willi róż” było pełne takiego napięcia, jakby grom z jasnego nieba spadł na obydwu. To dla Zygmunta zaczął znikać nocami, to on obudził go do życia. Czy Słowacki był gejem, a może był biseksualny? Jak wyglądało życie i związki poety? Juliusz Słowacki: wieszcz z Krzemieńca, dandys, gracz Juliusza Słowackiego znamy wszyscy, choćby ze szkoły, jego dramat „Kordian” to żelazna lektura licealna. Wizerunek Słowackiego popsuł trochę Witold Gombrowicz używając go do prześmiewczej sceny w „Ferdydurke”. To tam profesor Bladaczka wmawia uczniom, że Słowacki wielkim poetą był i musi zachwycać. O życiu prywatnym poety wiadomo niewiele, na przykład o tym, że nie utrzymywał się z pisania, a z gry na giełdzie, do czego miał dobre wyczucie. Inwestował m.in. w koleje lyońskie. Ktoś nazwał go nawet wieszczem hossy i bessy. Był dandysem, bardzo dbał o swój wygląd, ubrania szył na miarę, lubił je komponować. Pomady do włosów sprowadzał z Londynu. „Dziś właśnie udała mi się moja rola w ogrodzie Tuilleries: pierwszy raz ubiorem zwróciłem oczy dam – bo miałem białe szarawarki, kamizelkę białą kaszmirową, w ogromne różnokolorowe kwiaty, tak jak dawne suknie damskie, i kołnierz od koszuli odłożony – do tego dodajcie laseczkę z pozłacaną główką i glansowane rękawiczki, a będziecie mieli Julka”, pisał do wujostwa. Robił wrażenie. Był przystojny, błyskotliwy, świetnie tańczył, znany był z tego w towarzystwie. Z czasem urodę zabrała mu choroba - gruźlica. Sprawiał wrażenie zapadniętego w sobie, wychudzonego, tylko oczy żarzyły mu się jak węgle. Dużo podróżował, uwielbiał to. Trochę przy tym uciekał od nudy, zobowiązań, zakorzenienia w jednym miejscu. Z żadnym nie czuł się na dobre związany. Był bardzo zżyty z matką Salomeą Bécu, uchodził nawet za maminsynka. Ale uciekał w podróże również przed nią i jej toksyczną, zaborczą miłością - zawsze chciała po swojemu urządzać mu życie. Pisał: „wychowany między kobietami, chciałem się z ich rąk wyrwać - i być samotnym”. Matkę nazywał Najdroższą Sally i Aniołem Stróżem, a jednak nie widzieli się przez 20 lat. Salomea znała syna z jego listów i opowieści znajomych. Marta J. Nowicka, autorka głośnej książki „Słowacki. Wychodzenie z szafy”, mówiła, że spotkanie matki i syna po latach, w Dreźnie, musiało być dla obojga potężnych szokiem. Zobacz też: Alibabki: w sądzie dochodziły prawa do używania nazwy, połączyła je przyjaźń na całe życie Kobiety Juliusza Słowackiego Pierwszą wielką miłością Juliusza Słowackiego miała być wspomniana już Ludwika Śniadecka, ale czy naprawdę tak było? Słowacki był wtedy nastolatkiem, Ludwika - starsza od niego o 6 lat - nawet nie brała pod uwagę jego amorów. W tamtym czasie dużo ważniejsza była przyjaźń Juliusza z Ludwikiem Spitznaglem i samobójcza śmierć przyjaciela. Ludwik - prawdopodobnie z powodu nieszczęśliwej miłości strzelił sobie prosto w serce. Na Słowackim wywarło to ogromne wrażenie, do postaci Ludwika wracał w „Kordianie”, w „Godzinie myśli”, poświęcił mu też osobny wiersz. Potem, już jako dorosły mężczyzna miał wiele miłości, czy raczej miłostek? W Paryżu uwodził córkę wydawcy, 16-letnią Korę Pinard. W liście do przyjaciela Edwarda Odyńca pisał: „Jak Szatan obłąkiwam młodą szesnastoletnią panienkę, która już od dwóch dni ma gorączkę z maligną. Otóż to jest diament do moich wspomnień – braknie tylko żeby zwariowała(…)”. Czy mieli romans? Być może, na pewno nie była to znajomość bezinteresowna. Słowacki zaprzyjaźniony z rodziną Kory dostawał lepsze warunki dla druku swoich książek (lepsze nawet niż Mickiewicz!). Poza tym dosyć cynicznie bawił się Korą i jej uczuciami. A gdy zerwał z nią napisał: „ma lat 16 i ładna, więc zapomni”. Ona przez wiele lat nosiła kwiaty na jego grób. A potem w testamencie nakazała to swoim dzieciom. Czytaj również: Była jego największą szkolną miłością, nagle się rozstali. Michała Żebrowskiego i Monikę Pęcikiewicz połączyło wyjątkowe uczucie Juliusz Słowacki i sześć panienek z Florencji Lubił, gdy kobiety robiły pierwszy krok, lubił być podziwiany, przeglądać się w ich oczach. Ale kiedy poczuł się osaczony, uciekał. Tak było w Genewie, podczas znajomości z Eglantyną Pattey, o której pisał, że „ładna być dawniej musiała”. To ją nazywał „podpórką”. Była dla niego – jak wiele innych kobiet „tym czymś, co go kocha”. Dużo rozmawiali, chodzili na spacery, pozwalała mu lepiej znosić samotność. Marzyła o ślubie, a jej rodzina robiła, co mogła, by stworzyć Juliuszowi ciepły dom. Ale on zaczął się nudzić i męczyć tym gniazdem rodzinnym. I mimo rozpaczy Eglantyny, wyjechał. We Florencji zaprosił do siebie sześć znajomych, młodych Włoszek, by pochwalić się urządzeniem mieszkania. (Panienki) „dziwiły się widząc moje eleganckie mebelki, mój fortepian, moją posadzkę, wybitą dywanem”, pisał do matki. Gdy jedna z nich oświadczyła mu się, był oburzony. „Żadnej delikatności uczuć nie znają tutaj”, komentował w liście. Na wyliczanie znajomych Słowackiego zabrakło by miejsca. Bo była przecież jeszcze malarka Maria Wodzińska, do której napisał słynny wiersz „Rozłączeni - choć jedno o drugim pamięta”. Doceniał jej „niepojęty czar”, a jednocześnie pisał chłodno „dorosła już panna, ale bardzo brzydka – gra ślicznie na fortepianie”. Podobno nie doszło do małżeństwa przez zbyt duże oczekiwania rodziców Marii. Trudno jednak powiedzieć, by po tym rozstaniu poeta rozpaczał. Marta J. Nowicka uważa, że Juliusz Słowacki uwielbiał konwersacje z kobietami, szukał w nich wsparcia, a zarazem był niezdolny do wchodzenia w jakiekolwiek związki. Miał poczucie rozedrgania, niedopasowania, tułaczki. Zobacz też: Osierocona przez ojca, matka oddała ją do domu dziecka. Trudne dzieciństwo Elżbiety Czyżewskiej Juliusz Słowacki i Zygmunt Krasiński: co ich łączyło? Z Zygmuntem Krasińskim poznali się w 1836 roku w Rzymie. Wiele ich łączyło. Byli nie tylko wybitnymi poetami. Obaj mieli toksycznych rodziców, Juliusz Słowacki – matkę, Zygmunt Krasiński – ojca, generała Wincentego Krasińskiego, który chciał, by syn żył podług jego wzorów. Zmusił go nawet do wzięcia ślubu z Elizą Branicką, której Zygmunt nie kochał i chyba ją unieszczęśliwił, wiecznie zdradzając. Obaj byli genialnymi dziećmi, od których wiele oczekiwano. Do tego Zygmunt Krasiński przypominał Juliuszowi Słowackiemu przyjaciela z lat młodości – Ludwika Spitznagla. W liście do matki napisanym po spotkaniu poetów w rzymskiej Willi róż, Juliusz dużo opowiada o Zygmuncie. Zwierza się, że powietrze włoskie dziwnie działa na jego zmysły; że czuje teraz „tysiąc zachceń, tysiąc wielkich podlotów do nieba”. Spacerują z Krasińskim po rzymskich parkach i uliczkach. Słowacki coraz później wraca w nocy albo i nie wraca. Psują się jego relacje z wujem, u którego mieszka. W końcu się wyprowadza. Słowacki i Krasiński mówią o sobie, że są „dwoma szaleńcami". Rozumieją się bez słów. Słowacki czuje się wydobyty przez tę relację z wewnętrznej martwoty. Obudzony i uratowany. W wierszu „Do Zygmunta" napisze: „Żegnaj, o żegnaj, archaniele wiary!/ Coś przyszedł robić z moim sercem czary,/ Coś w łzy zamienił jego krew czerwoną,/ Wyrwał je z piersi, wziął we własne łono,/ Ogrzał, oświetlił, by nie poszło w trumnę". Romantyczne listy Zygmunta do Juliusza To Zygmunt Krasiński poinformował Juliusza Słowackiego o aresztowaniu jego matki, za akcję agitacyjną - Salomea przyniosła wiersze poety na spotkanie. Zbliżyli się wtedy jeszcze bardziej, matka długo nie odpowiadała na listy, Słowacki szukał bliskości, którą dawała mu korespondencja z Salomeą. Odnalazł tę bliskość u Krasińskiego, z którym miał „absolutne porozumienie”. Z korespondencji Słowackiego i Krasińskiego zachowało się „trzynaście listów Zygmunta i siedem Juliusza do Zygmunta; pozostałe w dyspozycji Słowackiego zniszczono zgodnie z jego ostatnią wolą. Miały charakter tak intymny, że kiedy po śmierci syna Salomea opublikuje niektóre z nich, Krasiński uznał to za niegodziwość. W listach widać, że poeci są sobie bliscy. Krasiński pisze w 1841 roku: „Chciałbym na godzinę, godzin dwie byśmy Ty i ja - stali się starcami, chciałbym by nas sześćdziesięcioletnich znów ta sama willa róż otoczyła”. Czasem, jak przystało na kochanków czynią sobie wyrzuty, że druga strona nie kocha dość mocno ani nie odpowiada dość prędko. „Już nie czujesz serca mego - czemu to? Przecież przez wszystkie te lata je czułeś - i w nim nic odmiennego, ono zawsze Twoim tak, jak w willi róż”, pisze Zygmunt Krasiński. Namiętny styl ich relacji daleki jest od „kulturalnego koleżeństwa Zana czy Mickiewicza". Słowacki pisze: „Powinieneś [mnie] jak centaur stratować, jak orzeł wszponić, jak lew roztargać, a ja powinienem Ci się oprzeć”. "Trudno oprzeć się wrażeniu, że jest to obrazowanie, które odnosi się do erotycznych fantazji i zwierzęcego popędu. „Nigdy zresztą i w listach do nikogo innego frazy Słowackiego nie brzmią z taką mocą", twierdzi Marta J. Nowicka. W taki sposób mówią niekiedy tylko postaci z jego utworów. Słowacki pisze z Paryża w 1843 roku, że potrzeba mu listu od Zygmunta, bo kocha go nie tylko duchem, ale też po ludzku. Czy uprawiali seks? Podobno przynajmniej raz, właśnie w willi róż, która była dla nich tak ważna. Kochający się, niewierni Zygmunt Krasiński był mistrzem w ukrywaniu swojego życia. Był też romansowy i niewierny. Nie mówił Słowackiemu, że romansuje z Delfiną Potocką, jej nazwisko nie pada ani razu w listach do poety. Z kolei Juliusz Słowacki podczas romansu z Krasiński nawiązuje znajomość z Joanną Bobrową, kiedyś kochanką Zygmunta. Spotykają się we troje. Chodzą po Rzymie. Z czasem Krasiński przestrzega Słowackiego przed miłością do Joanny. Zaklina, ostrzega by nie wdawał się w przyziemne i niegodne jego nieśmiertelności uczucie do Rubensowej madonny. W końcu Słowacki sam rezygnuje z uczucia, na rzecz „podpórki”, przyjaźni która będzie ważna i będzie trwała do końca życia poety. Zygmunt Krasiński nie był jedynym ważnym mężczyzną w życiu Juliusza Słowackiego, było ich kilku, warto na pewno wymienić Michała Rolę Skibickiego. Poznali się jeszcze na Wołyniu, spotkali ponownie w Paryżu, gdzie Michał przyjechał z Ameryki Południowej. To była burzliwa, intensywna znajomość, zakończona skandalem - Skibicki trafił do więzienia za defraudacje. To Skibicki w 1834 roku odwiódł go od pomysłu pojedynku z Adamem Mickiewiczem, którego Słowacki nie znosił i z którym chciał walczyć. Słowacki tęsknił za nim, wspominał go, poświęcił mu dwie powieści „Mnich” i „Arab”. Czytaj również: Ewa Pokas i Maciej Zembaty - ich małżeństwo zabiła zazdrość i awantury Juliusz Słowacki: ostatnie lata Juliusz Słowacki zmarł wiosną 1849 roku w wieku 40 lat na postępującą gruźlicę. Nie było przy nim Zygmunta Krasińskiego, z którym poróżniły go poglądy i wartości. Słowacki szedł w mistycyzm i marzył o rewolucji, Krasiński był coraz bardziej konserwatywny, coraz mocniej czuł i podkreślał swoją przynależność do kościoła. Zaczęli też krytykować siebie jako poeci. Słowackim opiekował się do końca jego przyjaciel, malarz Charles Pétiniaud-Dubos. Życie Juliusza Słowackiego można interpretować w różny sposób, wielu biografów poety widziało w nim Casanowę. Faktem jest jednak, że już Tadeusz Boy-Żeleński dostrzegał konwencjonalność niektórych liryk Słowackiego adresowanych do kobiet, np. poematu „W Szwajcarii”. Poeta nie potrafił (nie chciał) wejść z prawdziwy związek z żadną z kobiet. Marta J. Nowicka w książce „Słowacki. Wychodzenie z szafy” uważa, że do naszego drugiego wieszcza najbardziej pasuje wizerunek queer, który nie może odnaleźć się w erotyczno-obyczajowej normie swoich czasów. Juliusz Słowacki miał w sobie kobiece cechy, co widział w nim Krasiński. Lubił zachwycać sobą kobiety, robić wrażenie, ale nie znosił, gdy kazały mu się deklarować. Zygmunt Krasiński przeżył swojego przyjaciela o 10 lat, zmarł w 1859 roku w Paryżu, zostawił żonę i czwórkę dzieci Zobacz też: Stanisław Jasiukiewicz miał zagrać Bogumiła w "Nocach i Dniach". Choroba odebrała mu rolę, a potem zabrała życie Korzystałam z książki Marty Justyny Nowickiej „Słowacki. Wychodzenie z szafy", Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa, 2021.
Michał Rusinek nie zaprosił chorej mamy na najważniejszy dzień swojego życia. Do dziś to sobie wyrzuca
Sukcesów nie celebrował, fanfar nie potrzebował, a słowa „jestem z ciebie dumny” w jego domu padały rzadko. Michał Rusinek przez lata konsekwentnie unikał patosu i wielkich gestów. Jedna decyzja z przeszłości sprawiła jednak, że do dziś wraca do niej z bólem.
„Nie potrzebuję fanfar” – mówi Michał Rusinek w rozmowie z Beata Biały w książce „Męskie gadanie 2” (wyd. Rebis). I rzeczywiście – w jego opowieści nie ma miejsca na triumfalne gesty, podniosłe toasty i ostentacyjne świętowanie sukcesów. Jest za to cisza. Spojrzenia. I jedno wspomnienie, które do dziś uwiera. Michał Rusinek o domu rodzinnym W jego rodzinnym domu słowa „jestem z ciebie dumny” nie były codziennością. Padły może raz, może dwa. Nie przywiązywano wagi do publicznego chwalenia, nie budowano wokół osiągnięć atmosfery wyjątkowości. Radość – owszem – była obecna, ale wyrażana dyskretnie. Czasem spojrzeniem, czasem półuśmiechem. W tych spojrzeniach, jak wspomina Rusinek, bywał jednak także niepokój. Bo sukces nie zawsze oznacza wyłącznie powód do dumy. Może oddalać, zmieniać proporcje, budzić obawy. Może być – paradoksalnie – czymś niebezpiecznym. Ta powściągliwość szybko stała się jego własną. Nauczył się nie robić „wielkiego halo” z kolejnych etapów kariery. Traktować je jako naturalną konsekwencję pracy, a nie momenty wymagające celebracji. Zobacz też: Michał Rusinek opowiedział o relacjach Wisławy Szymborskiej z siostrą. Tego nie wiedział nikt Egzamin bez świętowania Po egzaminie magisterskim spotkał na ulicy swojego ojca. Towarzyszył mu profesor – prywatnie przyjaciel rodziny, zawodowo wymagający egzaminator, który – jak sam Rusinek podkreśla – wcale nie potraktował go ulgowo. „Przeczołgał” go na egzaminie, ale w sposób sprawiedliwy i uczciwy. Profesor zaproponował, by uczcić obronę wspólną kawą. Niby drobiazg, symboliczny gest. Ojciec jednak się wycofał, speszył, nie chciał w tym uczestniczyć. Sam Rusinek także nie czuł potrzeby celebrowania. Wolał, by wszystko pozostało zwyczajne, nieprzerysowane. To był schemat, który powtarzał się później. Doktorat na raty Po obronie doktoratu obowiązuje akademicki zwyczaj – uroczysty obiad dla promotora, recenzentów i rodziny. Rusinek zaprosił tylko promotora i recenzentów. Powód był prozaiczny: brak pieniędzy. Przyjęcie i tak było dla niego sporym obciążeniem finansowym. Pomógł przyjaciel, który prowadził restaurację i zgodził się, by rachunek spłacać w ratach przez kilka miesięcy. W tej historii nie ma wstydu ani dramatyzmu. Jest raczej konsekwencja życiowej postawy: skupienie na istocie wydarzenia, nie na jego oprawie. Tytuł naukowy był efektem pracy, nie powodem do widowiska. Ale ta sama konsekwencja doprowadziła do decyzji, której skutki okazały się znacznie poważniejsze. Czytaj również: Michał Rusinek: „To przez Szymborską przestały mnie śmieszyć dowcipy” Habilitacja i puste miejsce Uroczystość po habilitacji potraktował jako rytuał. Akademicką konieczność. Coś, co trzeba przejść, odhaczyć, zamknąć. Wszyscy byli w togach, ale – jak wspomina – wcale nie było patetycznie. Profesorka wygłosiła zabawną, ironiczną laudację. Atmosfera była lekka, momentami wręcz żartobliwa. Nie zaprosił mamy. Była już wtedy chora. Dziś przyznaje, że nie pomyślał o tym, jak wiele mogłoby dla niej znaczyć uczestnictwo w tej chwili. Dla niego był to formalny etap kariery. Dla niej – być może – wyjątkowy moment, w którym mogłaby poczuć dumę. Tę wypowiedzianą głośno albo tylko obecną w spojrzeniu. „Ja chciałem po prostu mieć to z głowy” – mówi. I właśnie to zdanie brzmi najmocniej. Bo pokazuje, jak łatwo zlekceważyć czyjąś potrzebę przeżywania czyjegoś sukcesu. Do dziś ma z tego powodu wyrzuty sumienia. Nie dlatego, że habilitacja była niewystarczająco uroczysta. Ale dlatego, że odebrał mamie możliwość uczestniczenia w czymś, co mogło być dla niej ważne. Nie potrzeba mu braw Rusinek podkreśla, że nigdy nie miał potrzeby „stanąć na krześle i zakrzyknąć: patrzcie na mnie!”. Nie jest typem atencjusza. Gdy podczas koncertów wykonywane są utwory do jego tekstów i ktoś zaprasza go na scenę – czuje się nieswojo. Na przyjęciach woli słuchać niż przemawiać. A jednak chce być słyszany. Jeśli „zaistnieć” oznacza powiedzieć coś ważnego i dotrzeć do odbiorcy – wtedy odpowiedź brzmi: tak. Nie chodzi o fanfary ani rekordowe nakłady. O wartości książki nie decyduje liczba sprzedanych egzemplarzy, lecz to, czy poruszy choć jedną osobę. Czy skłoni do refleksji, rozmowy, sprzeciwu. To przynosi mu radość i satysfakcję. Nie duma. Radość. Może właśnie dlatego historia o nieobecnej mamie jest tak przejmująca. Bo pokazuje, że człowiek, który sam nie potrzebuje fanfar, może po latach żałować, że komuś innemu nie pozwolił ich usłyszeć. Czytaj także: Ich przyjaźń trwała ponad cztery dekady. Wisławę Szymborską i Ewę Lipską połączyły loteryjki i pierogi ruskie
Pisarka odsłania mroczne oblicze Śląska. Ta seria kryminalna może być twoim nowym literackim odkryciem!
Zanim na jaw wyjdą skrywane sekrety, a prawda zacznie przebijać się przez warstwy milczenia, jest Śląsk – surowy, nieoczywisty i pełen tajemnic. W serii „Kryminalny Śląsk” Magdalena Majcher zabiera czytelniczki i czytelników do miejsc, gdzie zbrodnia wyrasta z historii i problemów lokalnego społeczeństwa, a każda ulica ma swoją pamięć. Jej kryminały wciągają od pierwszej strony i zostają w głowie znacznie dłużej niż ostatnie zdanie. Jeśli szukasz mrocznych opowieści z charakternym głównym bohaterem i autentycznym tłem, ta seria może okazać się twoim nowym literackim odkryciem!
Seria „Kryminalny Śląsk” Magdaleny Majcher to jedna z najbardziej wyrazistych propozycji polskiego kryminału ostatnich lat – cykl, który z powodzeniem łączy wciągającą intrygę z reporterską uważnością i głębokim zakorzenieniem w historii oraz tożsamości regionu. Autorkę, która sama pochodzi ze Śląska, rodzimy region fascynuje swoją wielowymiarowością i niejednoznacznością. To właśnie ten kontekst staje się pełnoprawnym bohaterem serii – mrocznym, autentycznym i przejmująco prawdziwym. „Cała seria Kryminalny Śląsk to są powieści bardzo bliskie mojemu sercu, nie tylko dlatego, że osadziłam akcję w mieście, z którym jestem prywatnie związana, czyli w Katowicach. Ważny jest też dla mnie Borys Dyrda, główny bohater, którego historia jest nierozerwalnie związana z moją” tłumaczy Magdalena Majcher – „Życie prywatne tej postaci – tak, jak i wątki kryminalne – w pewnym stopniu inspirowane jest prawdziwymi wydarzeniami, a konkretnie przeszłością moją i mojej rodziny. To jedne z najbardziej osobistych i najważniejszych dla mnie książek”. Pierwszy tom, „Bajtel”, otwiera cykl historią inspirowaną prawdziwymi wydarzeniami i wprowadza czytelników w świat dziennikarza śledczego Borysa Dyrdy. Majcher pokazuje Śląsk „jakiego już nie ma” – z jego robotniczymi dzielnicami, przemysłową codziennością i społecznymi pęknięciami. Kryminalna zagadka staje się tu pretekstem do opowieści o wykluczeniu, traumach i konsekwencjach przemilczanych tragedii, a surowy realizm sprawia, że historia na długo zostaje w pamięci. Druga część serii, „Frela”, pogłębia zarówno portret głównego bohatera, jak i obraz regionu. W historii o zamordowanej aktorce Majcher z jeszcze większą precyzją łączy fikcję literacką z dokumentalną wrażliwością, pokazując Śląsk widziany oczami jego mieszkańców – pełen sprzeczności, lokalnego języka i nieoczywistych emocji. To kryminał, który nie ucieka od trudnych tematów społecznych, a jednocześnie trzyma w napięciu i konsekwentnie rozwija główną oś fabularną cyklu. Zwieńczeniem trylogii jest nowość „Rechtorka”, której premiera zaplanowana jest na 25 lutego. To coś więcej niż kryminał. To inspirowane prawdziwymi wydarzeniami świadectwo gnębionej przez nauczycielkę nastolatki. Nastolatki, której nikt nie uwierzył, bo w takich sytuacjach słowa dorosłego są warte więcej niż zapewnienia dziecka, a w wyniku zaszczucia łatwo o tragedię. To także historia o bezradności rodziców i nauczycieli wobec systemu, który z zamysłu powinien chronić dziecko. W najnowszej odsłonie Borys Dyrda mierzy się nie tylko z kolejną brutalną zbrodnią, ale także z własnym kryzysem osobistym. Sprawa nauczycielki zamordowanej w jednym z katowickich liceów odsłania kolejne warstwy śląskiej rzeczywistości, a autorka ponownie udowadnia, że potrafi budować napięcie, stawiając na psychologiczną wiarygodność i społeczne tło wydarzeń. „Kryminalny Śląsk” to seria, która wyróżnia się na tle gatunku autentycznością i odwagą w podejmowaniu tematów trudnych, często niewygodnych. Magdalena Majcher nie tylko opowiada o zbrodniach, ale przede wszystkim o ludziach i miejscach naznaczonych historią. To propozycja dla czytelników szukających czegoś więcej niż klasycznej zagadki – literatury zaangażowanej, mocno osadzonej w realiach i pozostawiającej przestrzeń do refleksji długo po odłożeniu książki. Materiał promocyjny GW Foksal
Zbigniew Herbert: „Ulubione kobiety? Matka Teresa i moja biedna żona Katarzyna"
Dotarła do nas smutna wiadomość o śmierci wdowy po pisarzu
Zbigniew Herbert – autor „Pana Cogito” i „Barbarzyńcy w ogrodzie” jest jednym z najważniejszych poetów w polskiej literaturze, wciąż obecnym, czytanym i podziwianym na całym świecie. Wielu mówi o nim „książę poezji”. Wspaniale ją sam recytował, miał fantastyczny radiowy głos, nie zabrała mu go nawet ciężka astma. Dziś po południu media obiegła smutna wiadomość. Wdowa po znanym pisarzu, Katarzyna Herbert (z domu Dzieduszycka) nie żyje. Zmarła 15 lutego 2025 r. w wieku 95 lat. Była fundatorką Międzynarodowej Nagrody Literackiej im. Zbigniewa Herberta oraz założycielką Fundacji im. Zbigniewa Herberta. Przy mężu była do samego końca... Jak naprawdę wyglądała ta miłość? Artykuł aktualizowany 16.02.2025 r. [Ostatnia publikacja na VUŻ i Viva Historie 17.02.2025 r.] Zbigniew Herbert i Katarzyna Dzieduszycka: jak się poznali? Z Katarzyną Dzieduszycką poznali się w latach 50. w Związku Kompozytorów Polskich. Katarzyna była asystentką dyrektora. Pewnego dnia zobaczyła na korytarzu młodego chłopaka. Spytała koleżanki, kim on jest? Była zaskoczona, że to kandydat na dyrektora administracyjnego. Zbigniew Herbert miał 30 lat, ale wyglądał jak chłopiec. Zaczęli rozmawiać, poznali się, zaczęli się spotykać. Chodzili razem do „Fukiera” gdzie było węgierskie wino, siadywali tam i on ją podrywał na wiersze. Ale nie swoje. Na randkach recytował ulubionych polskich poetów: Miłosza, Leśmiana, Czechowicza. Właściwie nie był przystojny, dosyć niski. Sam narzekał, że ma za grube nogi i jest nieco krępy. Jedna z jego miłości Janina Frentzel-Zagórska wspominała, że mógł przebierać i wybierać w kobietach, bo miał nieopisany wdzięk. Umiał adorować i uwodzić. Choć, jak mówiła nie traktował kobiet poważnie. „Były do zabawy, do wódki , do tańców i do zachwycania się jego poezją, choć do dyskusji o niej już mniej”. W każdym razie Katarzynę Dzieduszycką oczarował. Byli w podobnym wieku, dzieliło ich tylko 5 lat. Czytaj też: Wanda Chotomska, jedna z najbardziej znanych autorek literatury dla dzieci, sama nie była najlepszą mamą <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/48/2024/07/imgib46Lt-ea70bf6.jpg" width="1600" height="2445" alt="Warszawa, 1962. Zbigniew Herbert, poeta, n/z w swoim mieszkaniu.,Image: 429687278, License: Rights-managed, Restrictions: UWAGA!!! Cena minimalna dla publikacji w prasie i ksiazkach - 200 PLN xxxx, Model Release: no, Credit line: Waclaw Kapusto / Forum" title="Zbigniew Herbert, 1962" /> Zbigniew Herbert i Katarzyna Dzieduszycka: historia miłości Katarzyna Dzieduszycka urodziła się w 1929 roku, na kresach. Pochodziła z wielkiej arystokratycznej rodziny Dzieduszyckich spokrewnionej z rodem Sapiehów. Jej mama była z domu Sapieha. W Paryżu studiowała na Sorbonie romanistykę, trochę tłumaczyła. Opiekowała się starszymi ludźmi. Zbigniew Herbert urodzony 29 października 1924 roku pochodził z zamożnej lwowskiej rodziny. Ojciec był m.in. dyrektorem Małopolskiego Banku Kupieckiego. To po nim przyszły poeta odziedziczył zamiłowanie do kultury, sztuki. Po nim stał się podróżnikiem - uwielbiał podróże, przez pół życia mieszkał w różnych krajach, w wynajętych mieszkaniach, hotelach. Gdy w końcu lat 90. był już niemal umierający, leżał pod tlenem i nie mógł chodzić, wierzył jeszcze, że wyrwie się z tego i pojedzie do Wenecji. Zobacz też: Autor „Pana Kleksa” Jan Brzechwa pisał wspaniałe wiersze dla dzieci, ale za dziećmi nie przepadał Nie miejsce tu, by pisać, na ile i w jaki sposób Zbigniew Herbert zaangażował się w czasie wojny w walkę Armii Krajowej i czy był żołnierzem wyklętym. Prawdopodobnie angażował się bardziej duchem niż ciałem, mówiąc najogólniej. Natomiast po wojnie i repatriacji stał się outsiderem. Podobnie jak Leopold Tyrmand, z którym bardzo się przyjaźnił. Nie zapisał się do partii, nie angażował się w budowę Polski Ludowej, nie pisał socrealistycznych wierszy. Biedował, mieszkał m.in. w Warszawie na ulicy Wiejskiej w 12-osobowym pokoju, utrzymywał się z płatnego krwiodastwa. W Inwalidzkiej Spółdzielni „Wspólna Sprawa” ustalał socjalistyczne normy na wbicie gwoździa. Pracował w Centralnym Zarządzie Torfowisk. Skończył ekonomię, prawo i filozofię, ale nie było dla niego miejsca. Jako poeta zadebiutował tomem wierszy dopiero po Odwilży, w 1956 roku. Była to „Struna światła” Zbigniew Herbert był kobieciarzem Do pracy w Związku Kompozytorów polecił go jego przyjaciel muzyk i pisarz Stefan Kisielewski. Katarzyna Dzieduszycka nie była pierwszą miłością Zbigniewa Herberta. W 1947 roku przeżył płomienny romans ze starszą od siebie Haliną Misiołek, mężatką, mamą dwóch córek . Pracowali razem w Sopocie w Związku Literatów Polskich. Herbert miał 24 lata, był biednym studentem, siedział „w spiżarni rodziców”. Początkowo jej się nie podobał. Wspominała go w książce Joanny Siedleckiej „Pan od poezji”: „Drobniutki, szczuplutki, chłopyszek, dzieciak. Nikt. Odpychałam go, uciekałam, miałam przecież prawie dziesięć lat więcej, małe córeczki, męża. Dlaczego ja? pytałam. Czemu nie znajdziesz sobie ładnej, młodej dziewczyny, o co w Sopocie nietrudno, wystarczy pójść na plażę, na molo? Mówił jednak, że jestem dla niego najpiękniejsza, a Dorotka i Tereska, czyli Dudu i Tataja, jak je ponazywał, to moje małe siostrzyczki. Odbierał nawet czasem Dudu z przedszkola, ma z nią zdjęcie z piaskownicy”, opowiadała po latach Halina Misiołkowa. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/48/2024/07/img32T65c-a87f14d.jpg" width="1600" height="1796" alt="Zbigniew Herbert z zona na kiermaszu ksiazki w 1974.,Image: 458062845, License: Rights-managed, Restrictions: UWAGA!!! Cena minimalna dla publikacji w prasie i ksiazkach - 200 PLN xxxx, Model Release: no, Credit line: Erazm Ciolek / Forum" title="Katarzyna Herbert i Zbigniew Herbert" /> Uważa, że wybrał ją, bo była… pod ręką, pracowali biurko w biurko. Szybko dostrzegła, że był „czuły,kochający, nadskakujący”. Romansował, a jednocześnie miał wyrzuty sumienia. Był człowiekiem religijnym, bardzo wierzącym, z zasadami. Rozbicie rodziny nie mieściło się w tym etosie. Przyznał się nawet mężowi Haliny, powiedział: „Kocham pańską żonę”, na co usłyszał: „Nie dziwię się”. Ale gdy Halina, Hala, Halusia – jak ją nazywał, chciała odejść od męża, Herbert uciekł do klasztoru, do Tyńca. Zamknął się tam, modlił, pisał. Próbował zerwać, ale wracał, przyjeżdżał do Sopotu, pukał w jej okno. „Największym grzechem było to, że nie potrafiłem ukryć mojej miłości, a wyjawiwszy ją nie potrafiłem nasz stosunek uczynić bardziej duchowym. (...) Odbierając Ci tamto życie (...) nie dałem Ci gwarancji innego życia”, kajał się Herbert. A w innym liście: „Jedno jest tylko niemożliwe - związek - byłby on nielegalny i oparty na cudzej krzywdzie”. Czytaj również: Jerzy Andrzejewski - tajemnice życia autora „Popiołu i diamentu” Twój, na zawsze Twój Halina przez całe życie obwiniała się o rozbicie rodziny, zdradę, śmierć starszej córki na mastemię. Rozpaczała, uważała że była to kara za jej grzech. A jednocześnie to ona była tajemniczą Muzą, z którą poeta korespondował przez całe życie,radził się jej, zwierzał. Uważał, że ma wyczucie do literatury, choć nie miała studiów. Podpisywał się w listach: „Twój, na zawsze Twój”, „Twój paź”, „Moja pamięć leży u twoich stóp, jak wierny pies”. Katarzyna Dzieduszycka i Zbigniew Herbert: miłość w zawieszeniu Katarzyna nie znała Muzy. Kiedy się poznali zerwał tamtą znajomość, przynajmniej na jakiś czas. Z Katarzyną Dzieduszycką przeżyli okres euforii i zakochania, ale ich znajomość długo nie miała charakteru stałego związku. Przez dwanaście lat spotykali się i rozchodzili . Pisali do siebie listy. On miał w tym czasie kolejne romanse. Był okropnym kobieciarzem i rozrabiaką. Wspominał kiedyś rozmowę z Allenem Ginsbergiem, amerykańskim poetą: „Namawiał mnie na haszysze i orgie, ale jestem barbarzyńca i wystarczą mi D.W.P. (dziwka, wódka i papierosy)". Katarzyna miała sympatie, ale nikt nie potrafił zająć jej na dłużej. Z Herbertem, gdy się zjawiał mówili o miłości, ale nie o przyszłości. W 1958 roku wyjechał na stypendium do Francji wraz z Sławomirem Mrożkiem. Katarzyna została, nie dostała paszportu. Pisali do siebie listy, po latach zauważyła, że chciał wtedy raczej rozluźnić ich związek niż przypieczętować, Odpychał ją i przyciągał. W rozmowie z Jackiem Żakowskim w „Gazecie Wyborczej” wspominała: „Czekałam, ale nie wiedziałam na co. Bardzo go kochałam. Czułam, że to jest na wieczność. Osiem lat mieszkałam sama w Paryżu, pracowałam, chodziłam na Sorbonę”. Zbigniew Herbert był w tym czasie 3 razy w Paryżu. „Nie mogliśmy się rozstać i nie mogliśmy być razem. Pisał do niej w listach: „Kochana Kasiuniu, siostro ma”. To musiało ją boleć. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/48/2024/07/img8Ev93J-35344af.jpg" width="2275" height="1600" alt="Zbigniew Herbert. Poeta z zona Katarzyna.Dom pracy tworczej w Oborach k/W-wy luty 1972rok.,Image: 458062648, License: Rights-managed, Restrictions: UWAGA!!! Cena minimalna dla publikacji w prasie i ksiazkach - 200 PLN xxxx, Model Release: no, Credit line: Erazm Ciolek / Forum" title="Katarzyna Herbert i Zbigniew Herbert" /> Zbigniew Herbert: choroba, ustatkowanie się O stabilizacji Zbigniew Herbert zaczął myśleć w 1966 roku. Wtedy po raz pierwszy tak mocno dała o sobie znać choroba: depresja afektywna dwubiegunowa. Poeta na początku nie wiedział, co się z nim dzieje. Nie spał, miał takie lęki, że trzęsły mu się ręce. Próbował te stany leczyć alkoholem. Pił niemało. Jest taka anegdota, jak znajomy Herberta spotkał go w Berlinie dygającego ciężkie galony taniego wina.Na pytanie, czy nie pomóc Herbert powiedział: „nie, jak będzie za ciężko, to wypije”. Z alkoholem łączyły się awantury, brawura, bezsensowne wygłupy. Podczas wizyty w restauracji w Berlinie potrafił podnieść rękę i zawołać na kelnera „Heil Hitler”. Na coraz bardziej pogłębiającą się depresje Herberta, alkohol już nie pomógł. raczej nasilił lęki. Herbert dzwonił do Katarzyny, szukał u niej pomocy, bał się, miał ciężkie załamanie, z elementami manii prześladowczej. W końcu trafił do lekarza, dostał leki, które raz pomagały, a raz nie bardzo. Choroba towarzyszyła mu całe życie, stany depresyjne, coraz dłuższe i cięższe przeplatały się z euforią. Andrzej Franaszek, biograf Herberta, mówił w jednym z wywiadów, że poeta żył pod presją choroby. Wiedział, że nadejdzie kolejna fala ciemności,i będzie go miażdżyła. Na szczęście choroba niczego mu nie odebrała jako artyście. Nie stracił klarowności myśli ani precyzji słowa. Wiedział, że nie poradzi sobie sam, potrzebował bliskiej osoby u boku. W końcu lat 60. miał 44 lata, ale nie potrafił sobie wyobrazić, że będzie miał żonę. „Wychodzę za mąż”, żartował. Czytaj: Magdalena Samozwaniec za pierwszego męża wyszła, żeby wyrwać się z domu. Drugiego odbiła córce Katarzyna i Zbigniew Herbertowie: jak wyglądało ich życie? Zaskoczył ją decyzją o ślubie. Wiedziała, że w Niemczech miał romans. A potem go przerwał i nagle wrócił do Paryża już z postanowieniem, że się pobiorą.W rozmowie z Jackiem Żakowskim mówiła: To jest proza życia, której potrzebował. Wtedy Zbyszek nie potrzebował muzy. Potrzebował kogoś, kto będzie się nim zajmował, kto mu na co dzień pomoże. Chociaż okropnie się złościł, kiedy za długo zajmowałam się kuchnią albo czymkolwiek innym niż jego korespondencja czy przepisywanie. Tego potrzebował na co dzień. I ja doskonale zdawałam sobie sprawę, że to był główny motyw jego decyzji, żeby przypieczętować ten związek”. Ślub wzięli w marcu 1968 w Paryżu (w Polsce trały wtedy zamieszki po zdjęciu z afisza „Dziadów" Adama Mickiewicza). Śmieszyło ich, że udzielał go konsul nazwiskiem Mickiewicz. Potem z przyjaciółmi m.in. Janem Lebensteinem poszli do starej restauracji Prokopa. Nie wszyscy byli za tym ślubem. Olga Scherer, znana slawistka i tłumaczka mówiła, że jest jej Kasiuni tak zwyczajnie po babsku żal. Janina Miłoszowa, żona Czesława Miłosza pisała: „Kasia bardzo głupia, że o tym myśli (10 lat?!!!) , a Zbyszek bardzo dobry istotnie, ale dla siebie”. Wiedzieli, że życie z Herbertem nie jest proste. Tym bardziej, że wielu ludzi obrażał, wyśmiewał, a potrafił być złośliwy. Mnóstwo ludzi do siebie zraził. Mówił, że u kobiet najbardziej ceni siłę i zdolność wybaczania prawie wszystkiego. I te cechy odnalazł w żonie. Nigdy go nie oceniała, nie oskarżała o nic, nie rozliczała. Mówiła: „dzieliłam z nim jego życie, tak właśnie, ja dzieliłam z nim,a nie on ze mną. To było dla mnie oczywiste. Bo jeżeli ma się pozostać tak długo w związku z człowiekiem takim jak Herbert, trzeba z bardzo wielu własnych rzeczy zrezygnować. A rezygnując otrzymuje się coś bardzo wartościowego”. Poeta nieżyciowy Żona zdjęła mu z głowy kłopoty codziennego życia, organizowała je, opiekowała się mężem, była zawsze gotowa stać u jego boku. Zdając sobie sprawę, że jest jedynie żoną wielkiego poety. Herbert był „nieżyciowy". Kiedy Katarzyna Dzieduszycka zarobiła pieniądze i przynosiła je do domu, on żeby jej pomóc, szedł na zakupy. I przynosił,jakieś kompletnie nieprzydatne rzeczy, czym ją załamywał. W ogóle nie cenił pieniędzy. Potrafił cały zarobek wydać np. za kupno starych map w Paryżu. Gdy zrozpaczona żona pytała: za co my teraz wrócimy? Odpowiadał: „Co się martwisz, zawsze przecież wrócimy”. Zresztą żyli skromnie. Pieniądze szły na książki, podróże. Kiedy rozchorował się ciężko na astmę do żona pełniła też rolę pielęgniarki. Zobacz też: Maria i Sławomir Mrożek: pisarz docenił pierwszą żonę dopiero po jej przedwczesnym odejściu. Jej śmierć złamała mu serce Herbertowie wrócili do Polski w latach 70. Nie był to prosty czas. Zbigniew Herbert był inwigilowany, pisano na niego donosy, mieszkanie Herbertów na Dolnym Mokotowie w Warszawie było całe w podsłuchach. Poetę śledzono w kraju i zagranicą. Wykorzystywano przeciw niemu agenturę wywiadu. Zbigniew Herbert był związany z środowiskiem KOR-u, z opozycją, podpisywał kolejne listy protestacyjne. Dopiero w latach 90. dawni przyjaciele pokłócili się. Herbert krytykował dawne środowisko KOR za „tragedię Okrągłego Stołu", uważał że III Rzeczpospolita jest kontynuacją PRl-u. Oskarżał ponownie Czesława Miłosza, z którym kiedyś się bardzo przyjaźnił, a w 1968 roku pokłócił na śmierć i życie - że według niego Polska powinna być przyłączona do ZSRR. Miłosz zastrzegał, że jest to pomówienie, że nigdy tak nie powiedział. Ich konflikt był jak gniew dwóch wieszczów. W 1983 roku wydał tom „Raport z oblężonego miasta", a w nim słynny wiersz „Potęga smaku", w którym smak odnosił się także do wyborów etycznych. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/48/2024/07/imgR8Gx6B-5120d02.jpg" width="2411" height="1600" alt="Gdañsk 31.08.1984. Obchody 4. rocznicy podpisania Porozumieñ Sierpniowych. Koncert w kociele pw. w. Miko³aja (oo. Dominikanów). Na zdjêciu, od prawej: ochroniarz Wa³êsy Henryk Ma¿ul, poeta Zbigniew Herbert, dzia³acz opozycyjny w PRL Adam Michnik, lider NSZZ Solidarnoæ Lech Wa³êsa, rzecznik prasowy Solidarnoci Janusz Onyszkiewicz. gr PAP/Grzegorz Rogiñski" title="Obchody w Gdañsku IV rocznicy podpisania Porozumieñ Sierpniowych" /> Herbert związał się ze środowiskiem prawicowym. Jeśli chciał się pogodzić z dawnymi przyjaciółmi, nie zdążył. Zmarł w Warszawie w lipcu 1998 roku. Ciężko chorował na astmę oskrzelową, w ostatnim czasie właściwie nie wstawał z łóżka. Gdy umierał nad miastem szalała burza. Nabrało to symbolicznego znaczenia - ostatni tom poety zatytułowany był „Epilog burzy”. Na trzy miesiące przed śmiercią, gdy już mówił i oddychał z wielkim trudem, nagrał wiersze swoich ulubionych poetów: Słowackiego, Norwida, Gajcego. Zmarł w wieku 74 lat, ale jak mówi jego żona do końca był młody i ciekawy świata, „Miał wewnętrzną lekkość, wspaniałe poczucie humoru, wielką wrażliwość”, wspomina Katarzyna Dzieduszycka-Herbert. Wiadomość o śmierci wdowy dotarła do mediów 16 lutego 2025 r. Odeszła od nas dzień wcześniej, miała 95 lat. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/48/2024/07/img6yn0lx-5a7561c.jpg" width="1600" height="1818" alt="2002 Katarzyna Herbert, zona poety Zbigniewa Herberta. fot.Piotr Sadurski/Newsweek Polska/REPORTER portret UWAGA!!!! Zdjecia mozna uzyc tylko z pelnym podpisem autor/Newsweek Polska/Reporter Za zly podpis agencja bedzie naliczala kare 5 razy cena zdjecia wg cennika agencji Reporter" title="Reporter 2004" /> Pisząc tekst korzystałam z książek: Joanna Siedlecka „Pan od poezji”, Prószyński i s-ka, 2002 rok oraz Andrzej Franaszek „Herbert. Biografia i Niepokój”, Znak, 2018.
Magdalena Samozwaniec za pierwszego męża wyszła, żeby wyrwać się z domu. Drugiego odbiła córce
Życie królowej polskiej satyry było nietuzinkowe
Kornel Makuszyński nazywał ją żartobliwie łobuzem w spódnicy. Magdalena Samozwaniec była ładna, wesoła, miała cięty język i czasem nieco złośliwą obserwację. Lubiła prowokować. O kobietach mówiła na przykład, że „całują się na powitanie, bo nie mogą się ugryźć”. Uważała, że związki mieszane wiekowo „to znaczy piernika z pączkiem i sę-dziwy z młokosem” są zazwyczaj szczęśliwe. „Każdemu z nas imponuje to, czego sami nie mamy. Nawet wiek”. Znane były jej powiedzonka w rodzaju „co jest największym marzeniem męża? Utrzymać żonę za jej własne pieniądze”. Potrafiła dokuczyć, potem przepraszała. O Hance Bielickiej powiedziała, że jest jak zepsute radio nastawione na maksymalną fonię, którego nie można ściszyć ani wyłączyć. Kiedy wielka dama polskiego teatru Nina Andrycz westchnęła, że chciałaby być malowana przez Wojciecha Kossaka, Samozwaniec odparowała, że to raczej było niemożliwe, bo Kossak malował tylko ładne kobiety. Ludzie ją jednak uwielbiali, miała dobry kontakt z czytelnikami, była prekursorką spotkań autorskich. Jeszcze przed wojną pisano o niej, że jest najdowcipniejszą polską autorką i królową polskiej satyry. Na czym polegał fenomen Magdaleny Samozwaniec? [Ostatnia publikacja treści na VUŻ-u 20.10.2024 r.] Magdalena Samozwaniec: klan Kossaków, rodzina, dorastanie Urodziła się jeszcze w czasach La belle époque – w 1894 roku. Zmarła 20 października 1972 roku. Tak naprawdę nazywała się Magdalena Starzewska-Niewidowska. Samozwaniec to był pseudonim, który nadał jej szwagier, mąż jej siostry, słynnej poetki Marii Jasnorzewskiej-Pawlikowskiej. Tak do niej przylgnął, że w czasem zastapił nazwisko. Żartowała, że pochodzi z prostej artystycznej rodziny. Ale urodziła się w słynnym klanie Kossaków. Jej dziadek Juliusz Kossak był wielkim malarzem batalistycznym. Ojciec, Wojciech Kossak, współtworzył „Panoramę racławicką”. Tatko, jak go nazywały „kukły”, czyli córki, był bonvivantem i żył wraz z cała rodziną ponad stan. Antoni Słonimski śmiał się, że Wojciech malował dla zarobku dwa rodzaje obrazów - ułana z koniem na tle pejzażu i ułana z koniem na tle mgły, ten drugi był tańszy, bo mgłę prościej się malowało. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/48/2024/08/imgKRLWVI-316cad9.jpg" width="1251" height="2000" alt="PHOTO: KOSSAKIANA / EAST NEWS Maria Pawlikowska Jasnorzewska i Magdalena Samozwaniec jako dzieci, fot. Funkermann, Swinoujscie, ok. 1903. MARIA PAWLIKOWSKA-JASNORZEWSKA - POLISH POET AND DRAMATIST. Maria Pawlikowska-Jasnorzewska (1891-1945) - polska poetka i dramatopisarka dwudziestolecia miedzywojennego. Laureatka Zlotego Wawrzynu Polskiej Akademii Literatury. Luzno zwiazana ze Skamandrem. MAGDALENA SAMOZWANIEC - POLISH WRITER AND SATIRIST. Magdalena Samozwaniec, de domo Kossak, primo voto Starzewska, secundo voto Niewidowska (1894-1972) - pisarka satyryczna uwazana przez jej wspolczesnych za jedna z najbardziej finezyjnych. Corka Wojciecha Kossaka, siostra Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej." title="Maria Pawlikowska-Jasnorzewska" /> Wraz z Marią Jasnorzewską-Pawlikowską, zwaną w rodzinie Lilką, mieszkały w Krakowie, w Kossakówce. Były ostatnim pokoleniem dziewczyn uczonych w domu przez guwernantki. Mówiły biegle kilkoma językami i teoretycznie obie grały na instrumentach, choć Tatko śmiał się, że prędzej nauczy psa rachować niż Madzię grać na pianinie czy gitarze. Mama zwana w rodzinie Mamidłem obawiała się, że Madzia może zostać pisarką. W latach międzywojennych modne były sisters - kobiece duety i obie Kossakówny takie były. Podobnie ubrane, wyemancypowane, błyskotliwe. Niemal nierozłączne. Brylowały w Ziemiańskiej u boku Tuwima, Słonimskiego, Hemara. Były rozpieszczone jak dziadowski bicz , bo ojciec spełniał wszystkie ich zachcianki – na sukienki sprowadzane z Francji, kapelusze z Wiednia, podróże na Rivierę Francuską. Lilka uchodziła w tej rodzinie za geniusza, dlatego wszyscy nieco się zdziwili, gdy z takim powodzeniem wystartowała młodsza siostra. Zobacz też: Paweł Deląg miał okazję pracować u boku gwiazdy Hollywood. Diwa z krzykiem wyrzuciła go z garderoby Magdalena Samozwaniec: sukcesy pisarki Rafał Podraza, cioteczny wnuk i biograf Magdaleny Samozwaniec, mówił w wywiadzie dla „Dziennika Polskiego”: „to ona (Lilka - red.) miała być tą najwspanialszą, to ona miała zostać tą tak rozchwytywaną autorką. Kiedy Madzia wydała pierwszą książkę „Na ustach grzechu: powieść z życia wyższych sfer towarzyskich”, która - ku zdumieniu wszystkich - z autorką włącznie, odniosła ogromny sukces, ojciec był zaskoczony. Zwłaszcza, że młodsza „kukła” nie tylko oddała mu pieniądze, które w wydanie książki zainwestował, ale nawet dołożyła premię!” Rzeczywiście, „Na ustach grzechu. Powieść z życia wyższych sfer towarzyskich” ukazała się w 1922 roku i niemal z miejsca stała się bestsellerem. Jej bohaterką jest Steńka Dorycka (oczywiście młoda i śliczna), która kocha z wzajemnością przystojnego hrabiego Zenona Kotwicza. Niestety, ona pochodzi ze zubożałej szlachty, on ze zubożałej arystokracji, miłość jest zakazana. Oboje muszą znaleźć bogate partie. Czytaj także: Agata Buzek uciekła od zgiełku miasta na Podlasie. „Sporo czasu spędzam w samotności” Oto fragment sceny między Steńką a Zenonem: „zdobyczą pana nie jestem i nie będę (…) Żegnam pana - dowodziła przez zęby, jak zraniony w serce tygrys. Chciała podciąć bułanka szpicrutą i ruszyć z miejsca szalonym kurcgalopem, ale hrabia Zenon chwycił konia mocno przy pysku za cugle i wżarłszy się w nią szponami swych kuszących czarnych źrenic rzekł ze stłumionym zręcznie skowytem: , krzyczał martwo. Ale ona wyrwała mu się obcesem z ramion i ruchem młodocianego kota śmignęła mu przez twarz ze szczególnie drwiącym chichotem ostrą jak stal szpicrutą”. W latach 20. „Trędowata” była jedną z najpopularniejszych w Polsce powieści, równał się z nią chyba jedynie „Quo vadis” Henryka Sienkiewicza. Parodia była więc trafiona w sedno, czyta się ją zresztą dobrze do dzisiaj. Śmieszy już sama przegięta do bólu grafomania. W dodatku z powieści pochodzą dziesiątki powiedzonek w rodzaju „wyjść ze złoconych ram dobrego wychowania”, czy „świt przeciągle bolesny jak śpiew bociana”. Trzeba jeszcze dodać, że w pisaniu powieści pomagała jej Maria Jasnorzewska-Pawlikowska i jej ówczesny mąż Jan Gwalbert Pawlikowski. Ale pomysł był Magdaleny, która podobno tak wykłócała się o autorstwo, że Pawlikowscy machnęli ręką, a ona została Magdaleną Samozwaniec. Zobacz też: Kiedy się spotkali, byli w innych związkach. Radosław Sikorski i Anne Applebaum są małżeństwem od trzech dekad <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/48/2024/08/imgWpAIko-0ad7937.jpg" width="1262" height="2000" alt="07.1920 Zakopane n/z Magdalena Samozwaniec z domu Kossak , primo voto Starzewska , secundo voto Niewidowska / 1894 - 1972 / polska pisarka satyryczna . Wnuczka Juliusza Kossaka , corka Wojciecha Kossaka i Marii Kisielnickiej , siostra Jerzego Kossaka oraz Marii Pawlikowskiej Jasnorzewskiej z narzeczonym Jan Starzewski / 1895 - 1973 / polski dyplomata , dzialacz emigracyjny , minister spraw zagranicznych ( 1972 - 1973 ) Rzadu Rzeczypospolitej Polskiej na obczyznie . archiwum Elzbiety Jasinskiej/FOTONOVA" title="Fotonova - arch" /> Magdalena Samozwaniec: przez ten skandal Kraków ją wyklął Magdalena Samozwaniec dobrze znała wyższe sfery: arystokrację i ziemiaństwo, sama z nich pochodziła. Nie znosiła ich snobizmu, zadęcia, interesowności. Potrafiła to środowisko nieźle obśmiać, co zrobiła nie tylko w „Na ustach grzechu”. Ale też w wydanej już po wojnie, w 1954 roku powieści „Błękitna krew”. Była to powieść z kluczem, postaci można było rozpoznać. Wybuchł skandal. Kraków śmiertelnie się wtedy obraził na Kossakównę , zarzucano jej, że chce się podlizać nowej władzy i kala własne gniazdo. Było w tym nieco racji, bo w latach 50. tzw. wyższe sfery traktowane były w Polsce Ludowej jak gorszy sort i śmianie się z nich było władzy na rękę. Obraziła się nawet rodzina Kossaków. Madzię nazywano wysłanniczką z piekieł, za faux pas uchodziło rozmawianie o niej w towarzystwie i w ogóle wymienianie jej nazwiska. Ona sama powtarzała: „Kraków mnie wyklął”, choć kochała to miasto pod „wieżą wariacką”, ostatni raz była w nim w 1961 roku. Załatwiła wtedy wprowadzenie rodzinnej Kossakówki na listę zabytków, co zapobiegło jej wyburzeniu. Poza tym, jak zwykle mało się przejmowała cudzymi opiniami. W drodze do Zakopanego, gdy miała ochotę, zajeżdżała do krakowskiej kawiarni „U Warszawianek” zamawiała kawę. I setkę czystej. Czytaj także: Przyjaźnił się z Janem Pawłem II, Korą i hipisami. Niezwykła historia ks. Adama Bonieckiego Magdalena Samozwaniec: w PRL-u uwielbiano jej twórczość Szybko stała się jedną z najpoczytniejszych autorek. Pisywała o kobietach, mężczyznach, relacjach, związku. Już po wojnie ganiła Polki, że tyją i okropnie wyglądają w mini. Śmiała się z paniusi, która na wycieczce z mężem w Wenecji stale odmawia paciorki – czyli myśli o zakupach i o tym, że musi kupić sobie paciorki. Postulowała, by napisać poradnik, „jak wyjść za mąż po rozwodzie”, zauważając, że coraz więcej kobiet jest w takiej sytuacji. Śmiała się z kobiet, które matkują mężom albo rozpieszczają do szaleństwa synów. Tak samo jak z kobiecej złośliwości i rywalizacji. W jej felietonie rozmowa przyjaciółek wygląda tak, że jedna dzieli się swoimi znajomościami: „mam teraz doskonałą masażystkę, zmasuje ci wszystkie twoje marszczki”, a druga komplementuje: „dobrze ci w tym szlafroczku. Nie masz figury do obcisłych sukien”. Wydała wiele zbiorów felietonów, jeszcze przed wojną „Starość musi się wyszumieć”, „Świadome ojcostwo”, „Mężowie i mężczyźni”, a już po wojnie głośne wspomnienia „Maria i Magdalena” (1956), „Czy pani mieszka sama?” (1960), „Z pamiętnika niemłodej już mężatki” i wiele, wiele innych. W PRL-u była uwielbiana, kiedy przy jakiejś okazji powiedziała, że brakuje jej chrupiącego chleba, dostała paczki pieczywa. Ludzie kochali ją nie tylko za pełne humoru, obyczajowe książki. Była lubiana jako postać. Dama i zaradna kobieta z „przedwojennych czasów”. Była symbolem fantazji, sznytu, klasy tamtych lat. Czytaj też: Chciał tylko skorzystać z telefonu i został na zawsze. Oto historia miłości Krystyny i Henryka Losków Magdalena Samozwaniec: mężowie, małżeństwa W młodości musiała uchodzić za piękność. Miała rudawe włosy, piękną cerę, oczy z długimi rzęsami. Dwa razy była mężatką. Mówiła, że małżeństwo nie jest stanem, tylko umiejętnością. W 1921 roku wyszła za mąż za prawnika, dyplomatę Jan Starzewskiego. Kossakom nie podobał się kandydat na męża, ale Madzia marzyła wtedy, by wyrwać się z domu i zacząć samodzielne życie. Od ojca dostała w prezencie ówczesną wersję wibratora, na wypadek, gdyby małżonek miał ją rozczarować. Nie była to udana para. Starzewski był skąpy, drażniło go powodzenie i niezależność żony. Nie oczekiwał, że będzie wziętą autorką, tylko układną, elegancką żoną dyplomaty. Ona go drażniła, on ją nudził. Drugiego męża, już po wojnie… odbiła córce. Zobacz też: Rodzice rozstali się, gdy była małą dziewczynką. "Bardzo mi brakowało ojca", wspomina Halina Frąckowiak <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/48/2024/08/imgE2gTbk-dd5ccfc.jpg" width="1191" height="2000" alt="PHOTO: KOSSAKIANA / EAST NEWS Magdalena Samozwaniec z mezem Zygmuntem Niewidowskim, Obory 1972. MAGDALENA SAMOZWANIEC - POLISH WRITER AND SATIRIST. Magdalena Samozwaniec, de domo Kossak, primo voto Starzewska, secundo voto Niewidowska (1894-1972) - pisarka satyryczna uwazana przez jej wspolczesnych za jedna z najbardziej finezyjnych. Corka Wojciecha Kossaka, siostra Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej." title="Literaci polscy XX wieku" /> Magdalena Samozwaniec: córka Teresa zwana Reksią była owocem jej małżeństwa z Janem Starzewskim, ale matka i córka nigdy nie miały bliskich relacji. Niektórzy znajomi nie wiedzieli nawet, że Madzia ma dziecko. Macierzyństwo nie było jej powołaniem. Reksię wychowywała babcia, potem była u ojca w Kopenhadze. Jej mąż, hrabia Plater-Zyberk, kolaborował z Niemcami, mówiono, że to przez niego trafiła na Pawiak kuzynka Madzi, pisarka Zofia Kossak-Szczucka. W czasie wojny Teresa wyjechała z Polski i nigdy już nie wróciła. Wcześniej sprawa męża podzieliła ją nieodwołalnie z matką. Zygmunt Niewidowski był młodszy od Magdaleny Samozwaniec o 20 lat. Znała go z widzenia, pracował w lombardzie do którego zanosiła rodzinne dobra. Zawsze żyła z rozmachem. Była tego nauczona od dzieciństwa, Kossakowie mieli willę w Krakowie, pracownie w Warszawie, willę w Juracie, auto z szoferem, prowadzili dom otwarty. A ona była jeszcze do tego brydżystką i hazardzistką. Reszta rodziny zarzucał jej, że wyprzedaje rodzinne dobra. Niewidowski przyszedł oświadczyć się jej córce. Oświadczył się matce. Znowu wybuchł skandal, w towarzystwie mówiono, że Kossakówna się zdeklasowała. I że „Zygmuś" ożenił się z nią dla majątku i wygody. Czytaj też: Od ponad 20 lat jest wdową po Grzegorzu Ciechowskim. Tak wygląda dziś życie Anny Skrobiszewskiej Magdalena Samozwaniec: odbiła męża córce Pobrali się listopadzie 1945 roku. Przeżyli razem szczęśliwie blisko 30 lat, do śmierci Magdaleny. Niewidowski dbał o Madzię, zdejmował jej z głowy trudy codzienności, organizował spotkania autorskie, woził ją, był mężem i opiekunem. Podawał śniadania do łóżka, co dla niej było ważne. Ona z kolei tolerowała jego zdrady. Może dlatego, że wychowała się w domu, w którym ojciec zdradzał jej matkę notorycznie, a jednocześnie kochał ją i zawsze wracał. A może z innych powodów tolerowała taki układ. W późniejszym okresie kochanka Zygmunta, pielęgniarka Marianna Mankiewicz, żyła z nim, właściwie pod bokiem żony, w jawnym związku. We wspomnieniach o Magdalenie Samozwaniec Małgorzata Darowska-Pulit wspomina, że ta kupowała zawsze po 3 talerzyki, kubeczki, serwetki. „Na pewno nie było to typowe małżeństwo, raczej towarzyski trójkąt”, wspominała. Czytaj także: Porównywano ją do Ewy Bem i Urszuli Dudziak. Dlaczego Lora Szafran nie zrobiła kariery, na jaką zasługiwała? Magdalena Samozwaniec: jej świat po wojnie zupełnie się zmienił. Strata siostry Magdalena Samozwaniec nie miała aż tak bajkowego życia, jak mogłoby się wydawać. Wojna zabrała świat, w którym dorastała, umarł ojciec, w 1942 roku odeszła jej matka. Trzy lata później, już po zakończeniu wojny, w Manchesterze zmarła na raka Maria Pawlikowska-Jasnorzewska. Dla Madzi to był niesamowity cios. Siostra nie pisała o swojej chorobie, ukrywała ją , nie chciała obciążać bliskich. Madzia liczyła, że wróci do Kossakówki, że razem tam zamieszkają, będą pisać. Z trudem się po tym podniosła. Podobno sama przed śmiercią chciała odnaleźć córkę, ale nie udało się. Córka Teresy z drugiego małżeństwa – Isabelle Burignat – mówiła, że matka chciała zapomnieć o przeszłości, nigdy nie mówiła o Polsce ani o swojej matce i była w tym nieprzejednana. Magdalena Samozwaniec bardzo długo dobrze wyglądała, bardzo o siebie dbała. Pisała, że można być starym, ale nie należy tego po sobie pokazywać. „Pierwsza dama polskiej satyry” zmarła 20 października 1972 roku w Warszawie. Tego dnia w warszawskim Klubie Księgarza miała promować najnowszą książkę „Młodość dla wszystkich”. Pochowano ją na wojskowym cmentarzu na warszawskich Powązkach. Po śmierci Magdaleny Zygmunt ożenił się z Marianną, uporządkował archiwum zmarłej, przygotował do druku odnalezioną w rękopisach książkę „Angielska choroba”, napisał „30 lat życia z Madzią. Wspomnienia o Magdalenie Samozwaniec”, popularyzował jej twórczość.
Młodzi ludzie traktowali go jak Boga. Skąd się wzięła legenda Edwarda Stachury?
Zostawił po sobie powieści, wiersze, dzienniki. Pisał podczas podróży i wędrówek – był typem nomady, swoje utwory zmieniał, aktualizował, wiersze i piosenki śpiewał sam przy gitarze. Ale znane są też z wykonań wielu wspaniałych artystów m.in. Piotra Fronczewskiego, Anny Chodakowskiej, zespołu Hey. Jak potoczyło się życie tego utalentowanego poety? [Ostatnia publikacja na VUŻ-u 24.07.2024 r.] Kim był Edward Stachura? Fenomen poety Odebrać sobie życie próbował trzykrotnie, za czwartym razem się udało. Zmarł w swoim mieszkaniu na warszawskiej Pradze, 24 lipca 1979 roku. W dzienniku, który prowadził, przed śmiercią pisał: „Zjeździłem pół świata, w tylu miejscach byłem. Człowiekowi-nikt wszędzie było dobrze. Edwardowi Stachurze tu i ówdzie było nieźle. Mnie, cieniowi Edwarda Stachury, wszędzie jest teraz źle. Nie mogę sobie znaleźć miejsca. (…) Chciałem i nawet jeszcze chciałbym zaczepić się jakoś o ten świat, ale ciągle mi się to nie udaje”. Edward Stachura w latach 70. i 80. był jednym z najpopularniejszych polskich pisarzy. Dla młodych ludzi był jak iskra, swoim życiem pokazywał, że w każdej rzeczywistości można być wolnym. I zawsze można mieć wybór, choć jest za to cena. Sam był z natury „tułaczem ”, outsiderem, wędrowcem pomieszkującym tu i tam, włóczykijem, który pracuje dorywczo. Tak też wykreował swój literacki wizerunek. Nie było w tych książkach miejsca na żadne odniesienia polityczne, choć za jego czasów działo się niemało (choćby Marzec’68), jakby PRL w ogóle dla niego nie istniał. Ikoniczny obraz Stachury – i milionów jego wielbicieli, to młody mężczyzna w dżinsach, z torbą podróżną i gitarą, przy której śpiewał swoje wiersze. Młodzi wrażliwcy odnajdywali w jego prozie swoje rozterki, kłopoty z nieprzystosowaniem, pytania o sens życia. Stachura buntował się przeciwko „życiu na niby”, miał pragnienie intensywnego, zachłannego przeżywania każdej chwili. Pisał, że „wszystko jest poezją", dlatego trzeba doskonalić swoją ciekawość świata, a nie spać na jawie. Zobacz też: Najpierw była wielka miłość, a potem walka w sądzie o dziecko - historia związku Krystyny Mazurówny i Krzysztofa Teodora Toeplitza Edward Stachura: twórczość Powtarzano sobie jego powiedzonka w rodzaju: „Wszystko przemija, nawet najdłuższa żmija”. Albo: „Wódka ma dwa rodzaje: jest dobra i bardzo dobra”. Kto nie znał jego prozy, znał wiersze i piosenki, jedną z nich „Życie to nie teatr” warto przytoczyć, brzmi jak wyznanie: Życie to jest teatr, mówisz ciągle, opowiadasz; Maski coraz inne, coraz mylne się zakłada; Wszystko to zabawa, wszystko to jest jedna gra Przy otwartych i zamkniętych drzwiach. To jest gra Życie to nie teatr, ja ci na to odpowiadam; Życie to nie tylko kolorowa maskarada; Życie jest straszniejsze i piękniejsze jeszcze jest; Wszystko przy nim blednie, blednie nawet sama śmierć! Ty i ja - teatry to są dwa! Ty i ja! Ty - ty prawdziwej nie uronisz łzy. Ty najwyżej w górę wznosisz brwi. Nawet kiedy źle ci jest, to nie jest źle. Bo ty grasz! Ja - duszę na ramieniu wiecznie mam. Cały jestem zbudowany z ran. Lecz kaleką nie ja jestem, tylko ty! Dzisiaj bankiet u artystów, ty się tam wybierasz; Gości będzie dużo, nieodstępna tyraliera; Flirt i alkohole, może tańce będą też, Drzwi otwarte zamkną potem się. No i cześć! Wpadnę tam na chwilę, zanim spuchnie atmosfera; Wódki dwie wypiję, potem cicho się pozbieram; Wyjdę na ulicę, przy fontannie zmoczę łeb; Wyjdę na przestworza, przecudowny stworzę wiersz. Ty i ja - teatry to są dwa. Ty i ja! Ty - ty prawdziwej nie uronisz łzy. Ty najwyżej w górę wznosisz brwi. I niezaraźliwy wcale jest twój śmiech. Bo ty grasz! Ja - duszę na ramieniu wiecznie mam. Cały jestem zbudowany z ran. Lecz gdy śmieje się, to w krąg się śmieje świat! Edward Stachura: dorastanie, dom rodzinny Edward Stachura urodził się w 1937 roku w Charvieu, w rodzinie polskich emigrantów we Francji. Był drugim dzieckiem Stanisława i Jadwigi Stachurów. Na chrzcie otrzymał imiona Jerzy Edward (zmiany na Edward Jerzy dokonał dopiero w Polsce). Dzieciństwo Steda - tak siebie nazywał, było biedne i ten niedostatek naznaczył go na całe życie. Nie przywiązywał wagi do spraw materialnych, potrafił żyć za marne grosze. W razie czego zarabiał grą w pokera. Rodzina wróciła do Polski w 1948 roku. Mieli pojechać do Gliwic, ale ostatecznie osiedli w rodzinnej miejscowości mamy poety – w Łazieńcu koło Aleksandrowa Kujawskiego. Stachura miał 14 lat, kiedy wyjechał z domu, wcześniej uciekał, miał konflikt z ojcem, matka próbowała ich godzić, ale to się nie udawało. Sted chodził do liceum w Ciechocinku, maturę robił w Gdyni, studiował w Toruniu, wreszcie, w końcu lat 50., wylądował na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, gdzie studiował romanistykę (dokończył ją w Warszawie). Pojechał tam, by uciec przed wojskiem. Jego mama Jadwiga Stachura we wspomnieniowej książce o poecie tłumaczyła: „Edziu chciał za dużo naraz, on się zamęczał i dlatego... Ja się spieszę tylko do kościoła. Kto jest cierpliwy, zwycięży. Mówiłam to Edziowi, ale on, gdzie tam mnie posłuchał. Mówił: Mamusiu, ja za krótko będę żył i mogę nie zdążyć”. Zobacz też: Sięgnęła po sok, nagle użądliła ją osa. Tak wyglądały ostatnie chwile Ewy Sałackiej Edward Stachura: okres studiów, pierwsze publikacje Na studiach dał się poznać, jako hazardzista, grał w pokera i tak zarabiał na życie, wygrywał na przykład od kolegów ubrania i zegarki. Spał na dworcu, zdarzało mu się żebrać. Na pomoc materialną z domu nie miał co liczyć. Dorobił się opinii szulera, napisano o nim nawet taki artykuł w jednej z lubelskich gazet. W akademiku mieszkał w wieloosobowej sali z piętrowymi łóżkami, nie było mu łatwo skupić się na pisaniu. „Inaczej wyobrażałem sobie swoje studia. Nie mam akademika ani stypendium. (…) Jestem prawie w beznadziejnej sytuacji. Nie mam złamanego grosza przy duszy i nie mam gdzie spać. Mieszkam, gdzie się da, raz tu, raz tam, trafiając najczęściej na dworzec. Wyciąganie forsy od kobiet napawa mnie wstrętem. Czynię to jednak nadal, gdyż inaczej umarłbym z głodu albo musiałbym zrezygnować ze studiów (…)”, pisał w liście do swojego przyjaciela i mentora Mieczysława Czychowskiego. Nie był alkoholikiem, ale pił dużo. Stan abstynencji nazywał egzotycznym. „Ciekawe to jest i egzotyczne bardzo”. Zobacz też: Mireille Mathieu miała 14 rodzeństwa, wyszła z biedy, dziś nazywana jest następczynią Edith Piaf Książkowo zadebiutował w 1962 roku zbiorem opowiadań „Jeden dzień”. I zachwycił samego Jerzego Iwaszkiewicza. „Jeden dzień" wzbudził we mnie uczucia obce tym, co piszą o książkach: entuzjazm i wzruszenie (…) jakie to wszystko młode i pełne zachwytu”, pisał mistrz Iwaszkiewicz. Z kolei powieść Stachury „Siekierezada” z 1971 roku stała się kultowa. Dorobiono do niej bieszczadzką legendę pisarza - bo niby gdzie można poczuć się wolnym i spotkać prawdziwych ludzi, jak nie w Bieszczadach? Miała taką siłę oddziaływania, że w Bieszczadach odbywały się latami Stachuriady (zloty fanów pisarza), chociaż książka nie ma z tymi górami nic wspólnego. W latach 80., kiedy po książki Stachury stały kolejki, „Siekierezadę” sfilmował Witold Leszczyński, a główną rolę zagrał Edward Żentara, który wtedy był aktorskim odkryciem. Życie dopisało jednak ponury epizod do tej historii – Żentara w 2011 roku również zmarł śmiercią samobójczą, podcinając sobie żyły. Edward Stachura: żony, życie prywatne Stachura nie był najłatwiejszym partnerem. Podobno kobiety albo idealizował albo poniżał. Pisał o sobie: „Ja cóż, włóczęga, niespokojny duch Ze mną można tylko pójść na wrzosowisko I zapomnieć wszystko”. Swoją pierwszą żonę Zytę Annę Bartkowską, studentkę filozofii, pisarkę, tłumaczkę poznał w 1960 roku. „To była wielka miłość. Zarówno w tamtych czasach, jak i dzisiaj zupełnie niespotykana. Wielokrotnie podziwiałam ich wzajemne uczucie, kiedy podczas różnych okazji spotykaliśmy się w Aleksandrówku” - wspomina Eliana, siostra pisarza. Pobrali się w 1962 roku i spędzili ze sobą 10 lat. Mieszkali w niewielkiej kawalerce w Warszawie, z psem i kotem Fiodorem - prezentem od Jonasza Kofty. To był zadbany, można by powiedzieć mieszczański dom. Stachura sypiał w piżamie, bardzo dbał o mieszkanie, prosił gości o zakładanie sukiennych osłon na buty. Brakowało im pieniędzy, czasem tak bardzo, że nie mieli na obiady. Żyli z pożyczek, stypendiów, wyproszonych przez poetę spotkań autorskich (płatnych) i okazjonalnie z pokera. Zyta Bartkowska (znana też jako Zyta Oryszyn) miała być tą jedną jedyną na całe życie. Ale z czasem zaczęli się od siebie oddalać. Stachura miał już myśli samobójcze, czuł, że przestają się rozumieć, próbował zawalczyć o związek. Niestety w 1972 roku ich małżeństwo się rozpadło. W swoich zapiskach Stachura notował: „Wiem, że kochałem i kocham jak nikt inny nie kochał na tej śmierdzącej zafajdanej planecie i wiem, że mam prawo płakać teraz i za kilka dni (...) a może już za chwilę żyły sobie podciąć, bo nie mam już nic (...) dlatego umrzeć chcę, żeby nigdy nie przestać Ciebie kochać”. Rok po rozwodzie podczas stypendium w USA poznał Barbarę Czochralską, która szybko stała się dla niego intelektualną partnerką do dyskusji. Edward Stachura i Danuta Pawłowska: historia miłości Edward Stachura pokochał jeszcze jedną kobietę – Danutę Pawłowską. Była córką jego znajomych, dziewczyną młodszą o 21 lat. Wpatrzoną w niego jak w obraz licealistką z Torunia. Kiedy zaczęli być parą, on miał 39 lat, ona 18. Poznali się w 1976 roku i byli razem przez dwa lata. Pisał do niej: „Wtedy, kilka miesięcy temu, kiedy Cię zobaczyłem PRZELOTNIE, to już wtedy bardzo wyraźnie zabiło mi serce. Nie mogłem tego nie poczuć, bo ono - serce – już od kilku lat nic, nic, nic; siłą woli żyłem i wiarą w niezłomny cud. Że się zdarzy. Untarnished faith is victorious” (Nieskalana wiara zwycięża). Zamieszkali razem w jego kawalerce w Warszawie, ale szczęśliwie przeżyli tylko rok. Edward Stachura zaczął się zmieniać, nie chciał być już Stedem, tylko „Człowiekiem-nikt”, na kartach powieści i życiu. Pisał filozoficzne rozważania wydane w tomie „Fabula rasa”. „Zaczął mówić o tym, że trzeba się pozbyć własnego „ja”, które jest źródłem pragnień i lęków. Że liczy się tylko wieczne „teraz”. Działał jak nauczający”, pisała po latach Danuta Pawłowska-Skibińska. I dodawała: „Obcowanie ze Stachurą stawało się męczące. Znajomi dzwonili i zapraszali na wino, a on od razu zaczynał od tego, czym jest samo pragnienie, czym jest wino”. Ostatni raz rozmawiali w jego rodzinnym Łazieńcu, dwa tygodnie przed śmiercią. Pisarz miał już za sobą próbę samobójczą. Wszedł pod elektrowóz, maszynista wyhamował, ale Stachura stracił cztery palce prawej dłoni. Poszedł wtedy do szpitala, gdzie rozpoznano u niego psychozę depresyjno-urojeniową. Cały czas był na lekach. Mówił, że nie czuje żadnego smaku, żadnego smaku życia. A jednak kiedy Danuta dowiedziała się o jego śmierci, była w szoku. Ostatnią narzeczoną Stachury nazywana jest Marta Kucharska, jego wielbicielka i czytelniczka. Spotykali się czasem zaplanowanie, czasem on zatrzymywał się u niej. U Stachury nie ma o tej znajomości wzmianki, być może nie była dla niego tak ważna, jak dla Marty. „Samo moje oddanie, moja przyjaźń, miłość, wierność to za mało, żeby on mógł w tym odnaleźć sens życia, którego ja w tym wieku jeszcze szukałam”, wspominała. Na pewno była mu oddana i cierpliwie się nim opiekowała. Zobacz też: W wyjątkowy sposób upamiętnił mamę. Syn Marii Koterbskiej poruszył tłumy swoim występem Edward Stachura: tragiczna śmierć O prozie Stachury mówiono, że jest życiopisaniem, co dodawało jej przejmującego autentyzmu. Tak mówił znany krytyk Henryk Bereza, który nazywał go też pisarzem z urodzenia i absolutnej konieczności. Ile było w jego pisaniu autobiografii, a ile kreacji nie ma sensu się teraz tym zajmować. W świecie małej stabilizacji Stachura był patronem ludzi wolnych duchem, niebieskich ptaków, namadów. Tragiczna śmierć nadała mu piętno poety przeklętego. Porównywano go do zmarłych młodo buntowników, takich jak James Dean czy Jim Morrison, nazywano Św. Franciszkiem z dżinsach. Dlaczego u szczytu popularności postanowił popełnić samobójstwo? Dziennik, który pisał kilka miesięcy przed śmiercią, jest wyrazem wielkich psychicznych cierpień, których doświadczał. „Pisanie tyle razy ratowało mnie z ciężkich smutków, a tym razem nic z tego, choć już zapisałem tyle stron. I piszę dalej i bez smaku, ten bezsmak który całkowicie mną zawładnął jest najstraszliwszy”. Pytał siebie: „kim jestem? Czuję się jak syn zatracenia”. Pragnienie bycia Czlowiekiem-nikt nie przyniosło mu pocieszenia, nie pozbył się swoich lęków, dopadły go jeszcze silniej. Niektórzy uważają, że miał źle dobrane leki, które zamiast osłabiać, potęgowały chorobę. Próbował się zabić trzy razy, truł się, podcinał sobie żyły, w końcu powiesił się w ciasnym korytarzu w swoim mieszkaniu. Nie miał już nawet siły odsunąć spod nóg taboretu. Był w trakcie leczenia, ale wyszedł ze szpitala bez wiedzy lekarzy i już nie znaleziono go żywego. Po jego śmierci do mieszkania weszli pierwsza żona Stachury - Zyta Bartkowska, Marta Kucharska i przyjaciel pisarza Wacław Tkaczuk. Na stole w kuchni, obok przewróconej szklanki i rozlanej herbaty, leżał rękopis pożegnalnego wiersza „List do pozostałych”, przypominającego litanię: Umieram za winy moje i niewinność moją za brak, który czuję każdą cząstką ciała i każdą cząstką duszy, za brak rozdzierający mnie na strzępy jak gazetę zapisaną hałaśliwymi nic nie mówiącymi słowami za możliwość zjednoczenia się z Bezimiennymi, z Pozasłowem, z Nieznanym za cudowny dzień za cudne manowce za widoki nad widoki … Został pochowany na warszawskim Cmentarzu Północnym na Wólce Węglowej.
Matka Marka Hłaski wychowywała go samotnie. Jednego dnia wysyłał jej listy z groźbami, drugiego zapewniał o swojej miłości
„U nas wszystkie gwiazdy spadają” – mówiła Maria Hłasko
Był naszym polskim Jamesem Deanem. Chcieliśmy go widzieć jako rosłego mężczyznę, kochanka wielu kobiet i mężczyzn, buntownika z papierosem w ustach. Uwielbiał samochody i szybkość. Był piękny i dwudziestoletni – zawsze i na wieczność. W końcu odebraliśmy mu ludzki wymiar. Relacja Hłaski z matką pokazuje nam jednak, jak wielowymiarową był postacią. Jak w chwili bólu zęba pisał z płaczem do mamy. Jak bał się, że ją straci, gdy w jej życiu pojawił się nowy partner. Pokazuje także matkę dumną z sukcesu syna, ale także przerażoną tym, że właśnie przez jego sławę może go stracić. [Ostatnia publikacja na VUŻ-u 14.06.2024 r.] Marek Hłasko: relacja z mamą Marek Hłasko od wczesnego dzieciństwa był bardzo zżyty z mamą. Jeszcze przed wojną jego ojciec był już w związku z inną kobietą, a zaraz po rozpoczęciu okupacji Warszawy mężczyzna zmarł. Maria Hłasko została sama z 9-letnim synem. Dookoła toczyła się wojna, a ona nie mogła liczyć na nikogo. W 1943 roku poznała Kazimierza Gryczkiewicza, starszego mężczyznę, który zaraz po wojnie został jej mężem. Mimo że Gryczkiewicz bardzo pomagał rodzinie, dla Marka stał się wrogiem, który zabrał mu matkę. Prawdziwy konflikt rozpoczął się, gdy cała rodzina zamieszkała razem. Były awantury, kłótnie i sceny zazdrości. „Kocham Ciebie tak samo, jak kochałem, lecz mi przykro, że wolisz obcego człowieka niż mnie” – pisał Hłasko do matki. Z listów wynika jednak, że z czasem mężczyźni dogadali się ze sobą, a sam pisarz potrafił odnosić się do męża matki z szacunkiem: „Jednak znaleźliśmy wspólny język. Tak musiało być”. Kontakt z matką nigdy później już nie przypominał stabilnej relacji. Marek Hłasko miał jakby dwie matki: jedną kochał nad życie, drugiej nienawidził za zdradę. Jednego dnia potrafił wysłać jej listy z groźbami, drugiego przepraszać i zapewniać o swojej miłości. Andrzej Czyżewski, kuzyn Hłaski, trafnie pisze o ich relacji, nazywając ją „obustronną zaborczością”. Czytaj też: Mama Cezarego Pazury pilnowała, żeby za szybko się nie zakochał, w dzieciństwie przebierała go w dziewczęce fatałaszki. Jak wyglądała ich relacja? Marek Hłasko w listach do mamy W listach wysyłanych do matki Marek Hłasko przyjmuje różne role. Jako nastoletni chłopak potrafił pisać z płaczem, prosząc matkę o odwiedziny. „Kochana Mamusiu, tęsknię za tobą tak potężnie, że nie masz pojęcia. Błagam Cię na wszystkie świętości, przyjedź do mnie w niedzielę. Mamusiu, jeszcze tego samego dnia, co wyjechałaś, gdy stałem na warcie w nocy, to aż płakałem. Dlatego czekam niedzieli z utęsknieniem, bo wiem, że się rozmyślisz i przyjedziesz do mnie […]. Mamo, błagam Cię na wszystko, przyjedź do mnie. Mamusiu, żebym był mógł z tobą porozmawiać, tobym cię jakoś przebłagał. Ale tu nie mogę się wypowiedzieć. Pamiętaj o tym, że pisząc ten list, płaczę. Zrobisz, jak uważasz, ale cóż mnie biednemu kto poradzi. Mamo, błagam Cię ze łzami w oczach, których ty nie widzisz, przyjedź do mnie” – pisał rozżalony chłopak na obozie harcerskim. Miał wtedy 12 lat. W innym liście pisał, że nie rozumie, jak inni chłopcy mogą być tak weseli z dala od domu. Widocznie tęsknił za matką, mimo że jego koledzy cieszyli się już wolnością. Pragnął jej uwagi, szantażował ją i jej groził. „Chciałbym, żebyś przyjechała i poszła ze mną do jakiegoś dobrego doktora, na przykład zauważyłem, że na lewe ucho nic nie słyszę, a prawe mnie ciągle boli. Codziennie biorę po parę proszków [...]. Mamo przyjedź koniecznie, bo sobie zrobię coś złego” – zastraszał Marię Hłasko. Później przepraszał, pisząc: „Wiem, że napisałem głupi i zły list. Wiem i bardzo mi teraz przykro i smutno”. To rozchwianie nastrojów nigdy się nie skończyło. Marek Hłasko do końca życia na zmianę pisał do swojej matki listy pełne pochwał oraz te wypełnione szantażem emocjonalnym. Przeczytaj też: Stanisław Grochowiak był jednym z najlepszych polskich poetów okresu powojennego. Przez lata kochał dwie kobiety Mama Marki Hłaski bała się, że przez sławę straci syna Maria Hłasko starała się bronić syna. „Dobrze byłoby dla radia nagrać taką rozmowę, abym mogła powiedzieć o Marku coś prawdziwego. Taką prawdę, która odkłamałaby wszystko, co o nim się mówi. Bo o nim mówi się bardzo dużo, ale bardzo mało się wie” – mówiła w jednym z wywiadów radiowych. Jak wspominała, Marek zaczął pisać bardzo wcześnie – już w wieku 17 lat napisał „Sonatę marymoncką”. Duma matki była wielka. „Zaczęli go drukować. Nawet nie wiem, kiedy stał się gwiazdą” – mówiła. Potem duma przerodziła się w obawę. „To jest bardzo niebezpieczne. U nas wszystkie gwiazdy spadają. Ja się tego bardzo bałam. Nie umiałam się tym cieszyć. Bałam się, że to się źle skończy”. Z zapisanych w pamiętnikach i listach słów oraz z relacji samej Marii Hłasko widać, jak wielowymiarowe było życie pisarza. To nie tylko romanse i niebezpieczne trasy samochodami. To także bezgraniczna miłość do matki, trudne relacje rodzinne i próba otoczenia troską swoich bliskich. To także strach matki o dobro swojego syna, który nie był dla niej symbolem buntu, a jedynym dzieckiem, które pewnego dnia wyjechało z kraju i już nigdy nie wróciło. Marek Hłasko zmarł w wieku 35 lat – może popełnił samobójstwo, być może przypadkiem wziął za dużą liczbę tabletek. Maria Hłasko po śmierci syna zajęła się pielęgnowaniem jego legendy. Zbierała wycinki z gazet, w których pojawiały się recenzje jego opowiadań, zdjęcia i listy. Była samotna, nie przyjmowała zaproszeń od rodziny i znajomych – nawet na najważniejsze uroczystości. Zmarła w 1987 roku. Czytaj też: Osiecka twierdziła, że są wiecznie skłóceni i kapryśni. Ale Wanda Warska i Andrzej Kurylewicz spędzili ze sobą pół wieku <iframe allow="autoplay; clipboard-write; encrypted-media; picture-in-picture; web-share" allowfullscreen="true" frameborder="0" height="374" scrolling="no" src="https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FCytaty.pl.NajlepszeCytaty%2Fposts%2Fpfbid0jt64JSyHNTU9XnxbCQ27ChidX7T5aZRgwKX6oEr6rMP4sTBDbWiyBDUne8piUwqzl&show_text=false&width=500" style="border:none;overflow:hidden" width="500">
Stanisław Grochowiak był jednym z najlepszych polskich poetów okresu powojennego. Przez lata kochał dwie kobiety
Żona i kochanka towarzyszyły pisarzowi do końca jego dni
Magda i Maria okazały się dwiema najważniejszymi kobietami w życiu Stanisława Grochowiaka. Nigdy nie umiał powiedzieć jednej, że zostawia ją dla tej drugiej lub może po prostu nie chciał. Żona i kochanka towarzyszyły poecie do końca jego dni. [Ostatnia publikacja na VUŻ-u 26.11.2024 r.] Kim był Stanisław Grochowiak: kariera, choroba Poeta, prozaik, dramatopisarz, publicysta. Ogromny talent, który jak wielu przed nim i po nim, trawiła choroba alkoholowa. Nie umiał jednak zmotywować się do leczenia, uznając, że kiedy odstawi używkę, odejdzie też natchnienie do pisania. Alkohol zaważył na życiu poety i przyczynił się bezpośrednio do jego śmierci. "Usnuto wtedy teorię, że pił celowo samobójczo, że rozczarowany życiem dążył do samounicestwienia. Żona i dzieci kategorycznie zaprzeczają tym spekulacjom, twierdząc, że po prostu nie umiał się zatrzymać, a potrzebował alkoholu coraz więcej", pisze autor książki "Sławnych Polaków choroby". Po debiucie, pierwszym zbiorze wierszy "Ballada rycerska" wydanym w 1956 roku, Stanisława Grochowiaka zaczęto stawiać obok takich nazwisk jak Herbert i Białoszewski. Krytyk Jan Błoński pisał o jego twórczości: "Grochowiak - narąbał całych ćwierci baroku, połci, dekadencji, kawałów ekspresjonizmu, doprawił je Norwidem, Libertem, Gałczyńskim, Bóg wie czym jeszcze, wszystko to wrzucił do kotła, zagotował, odcedził i ciepłe jeszcze sprasował w gęste, treściwe wiersze." Zobacz też: Anne Frank i Hannah Goslar: historia wyjątkowej przyjaźni w czasach zagłady Stanisław Grochowiak: wiódł podwójne życie Poeta swoje życie prywatne przez długie lata dzielił pomiędzy dwie kobiety i dwa domy. Do końca życia był mężem Anny Magdaleny Herman, swojej szkolnej miłości, którą poślubił w 1954 roku. Wszyscy nazywali ją Madzią, małżeństwo doczekało się sześciorga dzieci i wielu opinii na temat swojej relacji. „Staszek i Madzia byli parą nieudaną (...) Związek Staszka z Madzią oparty był na zauroczeniu i na potrzebach seksualnych obojga. Wkrótce pojawiło się bardzo dużo dzieci. Staszek, co wiem od Tadeusza Grochowiaka [brata poety – przyp.redakcji], wyłożył bardzo duże pieniądze, żeby Madzia nie mogła już zachodzić w ciążę. Przecież to był socjalizm i to było prawnie dopuszczalne. Nie wiem, co ona robiła z tymi pieniędzmi, ale dzieci przybywało”, wspominał siostrzeniec Grochowiaka, Wojciech Stablewski (cytat pochodzi z książki S. Kopra "Nieznane losy autorów lektur szkolnych"). Inny obraz ich małżeństwa przedstawiają najbliżsi jego obserwatorzy - dzieci Grochowiaków. Para doczekała się szóstki potomstwa, pierwsza piątka rodziła się rok po roku: Piotr (1955), Olga (1956), Paweł (1957), Gosia (1958), Ania (1959), po latach, w 1966 roku, na świat przyszła też Joasia, ale przeżyła tylko osiem miesięcy... Negatywne opinie o związku ich rodziców, a zwłaszcza matki powtarzane na przestrzeni lat były dla młodszego pokolenia Grochowiaków bardzo krzywdzące. "Nas to wciąż boli. Gdy czytamy, że nastawiała nas przeciwko ojcu, że podobno byli nieudaną parą, że chodziło tylko o seks, że nałożnica była z niej dobra, ale nie partnerka. Chcemy skończyć z obrazem matki – głupiej kuchty, która ciągle w atakach złości porzuca swoje dzieci. My pamiętamy ją inną. Była światła, otwarta, pełna pogody ducha. Konie można było z nią kraść", wyznały dzieci Magdy i Stanisława Grochowiaków (cytat za wysokieobcasy.pl). Żona poety jest prawdziwą panią domu, zajmuje się wszystkim, od wymyślania kreatywnych posiłków, kiedy właściwie nie ma co włożyć do garnka, przez wychowanie piątki dzieci, aż po wbijanie gwoździ, bo do takich rzeczy Stanisław Grochowiak ma dwie lewe ręce. Ale Madzia szanuje jego pracę, każe być dzieciom cicho, kiedy ojciec pisze, dba, żeby nie pracował głodny, jest też pierwszym czytelnikiem jego twórczości. Kłócą się często, bo żona pisarza nie gryzie się w język i kiedy chce mu coś wyrzucić, robi to, on wtedy bywa, że obraża się i chowa do łazienki na dwie godziny. Grochowiak należy do lękliwych neurotyków, miewa fobie i obsesje, których jego otoczenie często nie rozumie, np. panicznie boi się burzy, ale też ciemności, duchów i podróży. Jeździ tylko taksówką, nawet kiedy cała jego rodzina wybiera się na wakacje pociągiem. Z domu znikają naprzemiennie. Stanisław Grochowiak mówi, że wychodzi do redakcji i wróci o 16:00 i jak podkreślają jego dzieci, zawsze dotrzymuje słowa, ale bywa, że jest to 16:00 następnego dnia, bądź za miesiąc. Żona poety też często znika, ale wcześniej uprzedza. "Mama się czasem buntuje: . Od towarzystwa. Od Staszka pewnie też. I wyjeżdża", wspominały dzieci (cytat za wysokieobcasy.pl). Czytaj też: Osiecka twierdziła, że są wiecznie skłóceni i kapryśni. Ale Wanda Warska i Andrzej Kurylewicz spędzili ze sobą pół wieku Stanisław Grochowiak: rodzina wiedziała o jego romansie ze studentką Pod koniec lat 50. w życiu pisarza pojawiła się Maria Sołtyk, studentka architektury i aspirująca malarka. Stanisław Grochowiak szybko zrozumiał, że zalewa go fala uczuć i fascynacji do tej młodej i utalentowanej kobiety. Podkreślał, że jest "jego natchnieniem". Kiedy o związku z poetą dowiedziała się rodzina Marii, próbowali interweniować i powstrzymać ją przed tym uczuciem, ale ona nie dzieliła ze swoimi bliskimi tego samego strachu. Nie bała się o przyszłość, była zakochana i jedyne, co jej przeszkadzało na początku relacji z poetą, to to, że nie może spędzać z ukochanym więcej czasu. Spotykali się tylko w kawiarniach, a potem każde szło w swoją stronę. Wszystko zmieniło się, kiedy studentka architektury usamodzielniła się i wynajęła własny pokój na Pradze. O romansie Stanisława Grochowiaka wkrótce wiedzieli już jego bliscy - matka, brat Tadeusz i żona. "[Brat Stanisława Grochowiaka - przyp. red] Uważał, że Staszek albo nie powinien porzucać rodziny, albo powinien określić się zdecydowanie, po męsku. Madzia czuła się silniejsza, bo miała przy sobie dzieci, a Stanisław był do nich bardzo przywiązany i czuł się odpowiedzialny za rodzinę. Tadeusz widział, że sytuacja jest trudna, przecież nie można było zmusić Staszka, by wrócił do rodziny albo z nią zerwał”, wspominał jeden z przyjaciół poety. Pisarz rzeczywiście nie opowiedział się za żadną z tych dróg. "Powiedział mi, że nigdy nie rozstanie się z rodziną, że nie opuści dzieci”, mówiła Maria Sołtyk. Rodzina Marii nadal liczyła, że to, co między nią a poetą wygaśnie, ale oni trwali nadal u swojego boku mimo wielu burz, wątpliwości i namawiań rodziny. Z czasem Stanisław Grochowiak zaczął przekonywać ukochaną do porzucenia stałej pracy i zajęcia się malarstwem. Podsuwał jej pomysły, pisał wiersze dla dzieci i chciał, żeby je ilustrowała. Ten wspólny grunt zawodowy jeszcze bardziej umocnił ich związek. Duża zmiana w relacji poety i jego kochanki nastąpiła po ponad 10 latach od ich pierwszego spotkania. Wtedy Stanisław Grochowiak wyprowadził się od żony i zamieszkał z Marią na Saskiej Kępie, w niedawno przydzielonym jej od spółdzielni mieszkaniu. „Któregoś dnia po prostu pojawił się u mnie z walizką, w niej trochę ubrań i rzeczy osobi stych, adapter i kilka ulubionych płyt. Oczywi ste było, że pił i żona, żeby zaprotestować, wyprosiła go z domu, na którego utrzymanie ciężko pracował. Obecność Staszka w moim domu w krótkim czasie wywołała falę plotek. Wracał wieczorem na Saską Kępę i opowiadał mi, że »mówi się w mieście«, że pije. Było mi strasznie przykro”. Czytaj także: Cztery razy stawała na ślubnym kobiercu, jeden z mężów był gejem. „Przyszedł do mnie z tym chłopakiem, z którym mnie zdradzał" Ale Stanisław Grochowiak pił stale i nawet mieszkanie z ukochaną Marią nie zmieniło jego zachowania w tej kwestii. Różnica była taka, że po zakrapianych wieczorach koledzy odprowadzali go pod adres kochanki, a nie żony, nieustannie się przy tym dziwiąc, ile Maria miała do tych alkoholowych sytuacji cierpliwości. Za każdym razem odbierała pijanego poetę z kamienną twarzą i akceptacją. "Takiej kapliczki dla poety i mężczyzny zbudowanej w sobie nigdy nie widziałem i nie zobaczę. Pełnej miłości, pochylenia, milczenia i zgody na wszystko. Oczy suche, ruchy precyzyjne, nawykłe. I delikatne”, mówił o Marii Roman Śliwonik. Życie na dwa domy Życie Stanisława Grochowiaka toczyło się pomiędzy dwa domy. "U Marii poeta , natomiast , pisał Sławomir Koper w książce "Nieznane losy autorów lektur szkolnych". Lekarze załamywali ręce nad pacjentem, który nie chciał współpracować i wyjść z nałogu. Jego organizm był w coraz gorszym stanie. W pewnym momencie wystraszony pogróżkami medyków Stanisław Grochowiak postanowił zrezygnować z wódki i zamiast tego raczyć się winem, ale wypijał tego trunku po kilka butelek dziennie, na czym cierpiała jego wątroba. Wciąż był w stanie pisać i pracować, ale jego stan psychiczny pogarszał się, zaczął cierpieć na deliryczne urojenia - wydawało mu się, że ktoś go śledzi, że jest na celowniku szpiegów i agentów. Chwilowe szczęście i wytchnienie odnalazł w Pustych Łąkach niedaleko Wyszkowa, gdzie spędzał lato 1975 roku wraz z Marią. Ukochana poety widziała, że na łonie natury ewidentnie odżył, jest spokojniejszy, dużo maluje i tworzy kolaże. Pełna nadziei kupiła w tamtych okolicach dom wyłącznie ze swoich oszczędności, ale czasu, który im pozostał nie starczyło na wypełnienie nowego miejsca wspomnieniami... Czytaj też: Jego trzecia żona była młodsza od niego o ponad cztery dekady. Ignacy Machowski został ojcem po siedemdziesiątce Stanisław Grochowiak: ostatnie chwile, śmierć W ostatnich miesiącach życia Stanisław Grochowiak zapragnął mieć swoją pracownię i zamieszkał w kawalerce przy ulicy Czerniakowskiej. O dojeżdżaniu do niej codziennie z innej lokalizacji nie było już mowy, więc się tam przeprowadził. W urządzaniu pomagały mu żona i kochanka, choć Maria nie lubi bywać w nowym miejscu poety ze względu na obecność jego żony. Jak wspominają dzieci Grochowiaków, które w tamtym okresie były już w szkole średniej, Magda zamieszkała w nowej pracowni męża razem z nim, a w domu bywała raz na tydzień, robiąc "nalot" i sprawdzając, czy nikomu niczego nie brakuje. W międzyczasie do grona kobiet Stanisława Grochowiaka dołączyła jeszcze Sabina Czubacka. "Pani Sabina jest naszą kolejną ciocią. Pojawia się pod koniec życia Staszka. Madzia w pewnym momencie mówi nam o związku z tatą, że uniesienia, miłości już minęły, a pozostała przyjaźń", wspominały dzieci poety (cytat za wysokieobcasy.pl). W ostatnich tygodniach Stanisław Grochowiak był coraz słabszy. W sierpniu 1976 r. poczuł się na tyle źle, że zabrano go do szpitala. Zmarł kilka dni później, 2 września. "Gdy ojciec umiera, my jesteśmy na wakacjach u pani Marysi. Tak ustalają panie – Marysia i nasza mama. I o to prosi też ojciec. Chce przyjechać do Pustych Łąk, gdzie Marysia ma domek, jak wyjdzie ze szpitala. Nie zdąży", wspominają dzieci poety. Maria nie zdążyła się z ukochanym pożegnać, choć oboje byli pełni nadziei. Zapragnęła jeszcze raz go zobaczyć i tak wspominała ten moment: „Był przykryty prześcieradłem, na którym leżały jeszcze nasturcje od Hanki. Odkryłam twarz. Radosną, pełną zachwytu, oczy miał, jakby zobaczył coś wspaniałego. Pocałowałam go w usta. Potem jakiś człowiek złapał mnie za ramiona i zabrał stamtąd. I już Staszek tam został”. Ukochana poety po jego śmierci utrzymała relacje z jego rodziną. "Z Marysią do dzisiaj mamy dobry kontakt", podkreśliły dzieci Stanisława i Magdy Grochowiaków. Zobacz też: Alina Janowska i Andrzej Borecki: był jej pierwszym mężem, doczekali się dziecka, ale to małżeństwo nie było im pisane Źródła: Sławomir Koper "Nieznane losy autorów lektur szkolnych. Wstydliwe tajemnice mistrzów pióra", wyd. Fronda, 2020 r., wysokieobcasy.pl, kultura.onet.pl
Władysław, syn Adama Mickiewicza, musiał poradzić sobie ze sławą ojca i szaleństwem matki
Syn narodowego wieszcza nie miał łatwego życia
Władysław – Władzio Mickiewicz był drugim z sześciorga dzieci Adama Mickiewicza i pierwszym synem. Adam Mickiewicz był, jak na ówczesne czasy, późnym ojcem, kiedy zaczęły mu się rodzić, dzieci dobiegał czterdziestki. Ożenił się, mając 36 lat. Ojcostwo to było dla niego zupełnie nowe przeżycie. Wcześniej dziećmi się nie interesował i niespecjalnie je lubił. Władysław miał dwie siostry, Marię i Helenę oraz trzech braci — Józefa, Aleksandra i Jana. To Jan miał odziedziczyć po matce chorobę psychiczną i zmarł zamknięty w szpitalu. Miał też przyrodnią siostrę ze związku ojca z Ksawerą Deybel. Jak dowiódł Robert Kowalski znawca romantyzmu, autor strony "Paryskie salony romantyków" nieślubna córka miała na imię Klara. Wcześniej uważano, że była to Andrea - młodsza córka Ksawery Dybel. Władysław zdawał sobie sprawę, że jest przede wszystkim synem wieszcza. „Pamiętniki”, które spisał, zaczynały się od słów: „Jedyną moją zasługa, jest to, że byłem synem wielkiego ojca”. Ale był mądrym, utalentowanym człowiekiem, świetnym pisarzem, wnikliwym obserwatorem. Nie miał w życiu łatwo. Jak potoczyły się losy syna wielkiego poety? Ostatnia publikacja na VUŻ-u: 09.06.2024 r. Władysław Mickiewicz: nie miał łatwego dzieciństwa Władysław Mickiewicz urodził się w czerwcu w 1838 roku w Paryżu. Miał już wtedy starszą siostrę Marysię. Ojciec pisał o niej: „Żwawa jak baletyniczka paryska, ale głupia dotąd nie gada. Już gada, biega, i na miasto chodzi ze mną z wizytami”. Władzio urodził się w trudnym czasie. Rodzinie brakowało pieniędzy. Adam Mickiewicz nigdy specjalnie ich nie miał — sytuacja poety żyjącego na wygnaniu nie była łatwa. Ale też Mickiewicz nigdy nie przykładał do pieniędzy szczególnego znaczenie. Żył przekonany, że jakoś będzie i tak się działo. Jednak rodzina to była już inna sytuacja. Poeta zabiegał o stanowisko profesora literatury łacińskiej na uniwersytecie w Lozannie, które otrzymał. Pojechali dyliżansem z Paryża do Lozanny. Adam Mickiewicz mówił o swojej rodzinie, że jak cyganie, wszędzie są gośćmi. Cieniem na dzieciństwie Władysława kładła się jednak przede wszystkim choroba matki. Zobacz też: Poznali się w czasie studiów. Profesor Jan Miodek jest ze swoją ukochaną już ponad pół wieku Syn Adama Mickiewicza musiał poradzić sobie z chorobą matki Celina Szymanowska wkrótce po narodzinach syna zapadła na ciężką psychiczną chorobę. Uważała, że jest Matką Boską Częstochowską, wysłanniczką Mesjasza i że wraz z mężem zbawi Polskę. Do tego miała się za czarownicę i uzdrowicielkę. Uzdrawiała ludzi, malując ich krwią (prawdopodobnie menstruacyjną). Chodziła boso, rozczochrana. Czasem śpiewała przy fortepianie — była córką wielkiej pianistki Marii Szymanowskiej, z którą Adam Mickiewicz prawdopodobnie miał romans. Czasem krzyczała, wiła się. Adam Mickiewicz próbował opiekować się żoną, ale nie dał rady. Oddał ją do szpitala "dla obłąkanych", tak to się wtedy nazywało. Dom został rozbity, małym Władziem zajęła się Maria Platerowa, jego siostrą, Marią - Aleksandra Wołoska, Mickiewicz zamieszkał sam. Zobacz też: Była jego muzą, myślała, że zostawi dla niej żonę. Po rozstaniu nie potrafiła wybaczyć Łapickiemu Tych pierwszych ataków matki Władysław pewnie nie pamiętał. Ale potem był świadkiem, jak matkę uzdrawiał nawiedzony Andrzej Towiański. Zresztą z zaskakująco dobrym skutkiem. Ojciec sprowadził do domu Ksawerę Deybel. Miała opiekować się dziećmi, ale została kochanką Mickiewicza. Był nią tak zafascynowany, że uważał ją za żonę, a żonę Celinę za kochankę. Dzieci często oddawane na wychowanie nie miały ze sobą bliskich relacji, młodszy brat Władzia – Józef w ogóle zdystansował się od rodzimy, nie chciał mieć z nią nic wspólnego. Nie był to łatwy dom. Mimo choroby matki Władysław bardzo ją kochał. Próbował zmienić jedyny wizerunek, jaki miała – szalonej żony poety. Pisał, że była dzielna i zaradna. To matka zaprotestowała, gdy ojciec chciał go posłać do szkoły rzemieślniczej, by zapewnić mu „bezpieczne życie, bez rozczarowań”. Nigdy nie zapomniał, że dzięki protestowi mamy poszedł do kolegium, mógł studiować. Zobacz też: Piotr Wawrzyńczak debiutował u Wajdy, zagrał w Kilerze. Jego karierę przerwał tragiczny wypadek Idylliczne życie rodzinne zdarzało się rzadko W Lozannie mieszkali w pięknej okolicy, ojciec podziwiał z dziećmi widoki gór. Raz pomógł synowi napisać po łacinie wiersz o pożarze Moskwy. Ale nauczycielowi się nie spodobało. „Brak kolorytu lokalnego”, zawyrokował. Syn podpatrzył ojca „gdy złapał kiedyś mysz w szufladzie biurka, włożył ją do pudełka i karmił łakociami. Jednak zginęła. (…) Okazało się, że zapomniał dać pić więźniowi”. Ale najważniejsze jest to, że dzięki nazwisku ojca i niezwykłemu prestiżowi, jakim ojciec się cieszył, Władysław miał dostęp do wielu wspaniałych osobowości epoki. Nie mieli chyba ze sobą bardzo silnych relacji emocjonalnych. Gdy w 1855 roku zmarła Celina Szymanowska Władysław był zrozpaczony. A ojciec zostawił gromadkę swojego potomstwa i ruszył zbawiać świat do Konstantynopola. Zobacz też: Grażyna Barszczewska i Roman Wilhelmi: mówiono, że nie musieli grać zakochanych, bo uczucie między nimi było prawdziwe Władysław Mickiewicz: rodzina, córki Władysław Mickiewicz ożenił się ze swoją bliską kuzynką Marią Malewską – córką siostry matki. Pobrali się mimo protestów rodziny i byli bardzo szczęśliwym małżeństwem. Mieli dwie córki, Helenę, która zmarła niespodziewanie w wieku 32 lat w Paryżu. I Marię, zwaną Mariotką. Swoim charakterem odbiegała od poważnej atmosfery domu, była wesoła, bardzo towarzyska. Niestety nie ułożyło jej się życie prywatne, trafiała na jakichś matrymonialnych oszustów. Rzeźbiarz w którym się kochała - Włoch Achilles Mellis oświadczył się jej przyjaciółce. Pomagała ojcu dbać o spuściznę po dziadku. Czytaj też: Jan Marcin Szancer: na jego ilustracjach dorastały miliony polskich dzieci. Niemal 300 książek opatrzonych jest jego dziełami Synowi Mickiewicza zarzucano, że cenzurował twórczość ojca Sam Władysław Mickiewicz wybrał się w podróż po Rosji śladami ojca. Był w Tuhanowiczach, gdzie jego ojciec spotykał się z Marylą, „gdzie mój ojciec przeżył to, co odtworzył w płomiennej poezji »Dziadów«”. Pisał: „Miejscowość śliczna”. Był w Zaosiu, gdzie ojciec się urodził. I nad jeziorem Świteź. Chciał się spotkać z Marylą Puttkamerową - pierwszą wielką miłością ojca, ale to się nie udało. Odpisali mu tylko jej krewni Wereszczakowie. Przez całe życie dbał o pamięć o ojcu. Władysław Boy-Żeleński zarzucał mu, że był brązownikiem, że cenzurował twórczość ojca, paląc niewygodne dla pamięci wieszcza dokumenty. Podobno w domu Władysława nie można było wymienić nazwiska Słowackiego, ale jako wydawca publikował jego twórczość. Wydał bardzo cenione Pamiętniki, w 1864 roku ufundował słynną w tamtych czasach Księgarnię Luksemburską, mającą na celu promowanie dzieł polskich i Polski w języku francuskim i ojczystym. Głównym jej przedsięwzięciem stało się założenie Biblioteki Ludowej Polskiej, wzorca dla kolejnych polskich wydawnictw na emigracji. Władysław Mickiewicz zmarł we Francji w 1926 roku, w tym samym roku odeszła jego żona. Ich córka Mariotka Mickiewicz po śmierci rodziców zachorowała na demencję, rozdała masę bezcennych pamiątek rodzinnych, wiele osób ją naciągało. Zmarła w Paryżu w 1952 roku w wieku 83 lat Zobacz też: Uciekła z domu w wieku 17 lat. Jadwiga Jankowska-Cieślak nie chciała podporządkować się ojcu
Zbigniew Nienacki: blagier i mitoman. Podawał kilka wersji swojego życiorysu. Tajemnice Pana Samochodzika
Biografom niełatwo było opisać jego życie
Jeden z najpoczytniejszych polskich pisarzy, autor kultowej serii o przygodach Pana Samochodzika, ale i erotycznych powieści, które w PRL-u sprzedawano spod lady. Uciekał od ludzi, był komunistą, nosił pistolet za pasem. Dzisiaj wciąż jest odkrywany, minionego lata ukazała się jego kolejna biografia. Historia Zbigniewa Nienackiego to materiał na świetny film. Artykuł ukazał się w magazynie VIVA! w październiku 2023 r. Artykuł aktualizowany na VUŻ 11.08.2024 r. Kim był Zbigniew Nienacki? Był zanurzony po uszy w komunę, a zarazem jakoś niezależny. W Jerzwałdzie stworzył własny świat, radził sobie w pionierskich warunkach, bez prądu i bieżącej wody. Wystarczyły mu las, jezioro, cisza. Kto by tak nie chciał żyć? "Tę naszą literaturę trzeba wyciągnąć z zaścianka, z zakurzonego pokoju. Ja to robię! Jestem wielkim odkurzaczem! Chcę być konkurencyjny dla wszystkiego, co będzie!”, mówił o sobie Zbigniew Nienacki. Był jednym z najpoczytniejszych pisarzy w PRL-u, choć jako osoba mało znanym, poza gronem wielbicieli, którzy odwiedzali go w domu, w Jerzwałdzie i mówili o nim czule „Nienaś”. Jego najbardziej znany bohater Pan Samochodzik stał się atrakcyjny dla kilku pokoleń czytelników – łączy dzisiejsze babcie i wnuczki. Netflix zrealizował nawet nową wersję najbardziej znanej książki z tej serii „Pan Samochodzik i templariusze”. Choć trzeba dodać, że nie podbiła ona serca fanów. Zbigniew Nienacki, blagier i mitoman, podawał kilka wersji swojego życiorysu i biografom niełatwo było opisać jego życie. Niepewne były nawet tak proste fakty, na przykład to, czy pisarz miał, czy nie miał matury. Ukrywał istnienie starszego brata, bo Janusz był AK-owcem, a Zbigniew komunistą, który AK-owców zwalczał. Opowiadał, że pochodzi z lekarskiej rodziny, co było bzdurą. Lekarzem był tylko jego syn Marek. Miał trudny charakter. Był arogancki, a zarazem zakompleksiony, spragniony uznania warszawskiej kawiarni, która go lekceważyła. „Osiągnąłem szczyty popularności czytelniczej, o jakiej dotąd marzyło wielu pisarzy w naszym kraju. Nikt mnie nie musi lubić. Szczególnie krytyk. Ale kiedy wchodzę na jakąś salę, przynajmniej powinni z tego jednego tytułu zdejmować czapki”, tłumaczył z pasją. Sławę przyniosły mu powieści dla młodzieży, ale w komunie obwołano go także naczelnym pornografem partii. Tak został nazwany po wydaniu książki „Raz w roku w Skiroławkach” z 1983 roku. Powieść sprzedała się w ponad milionie egzemplarzy, w dużej części spod lady. Była zaczytywana i wyśmiewana. Tadeusz Konwicki pisał o niej „Skirowałki”. Sam Nienacki uchodził za erotomana, który biega po Jerzwałdzie za dziewczynami i ciągle ślini się i gada o seksie. Został nawet tak sparodiowany w „Szopce noworocznej” w 1985 roku: „Był sobie raz Pan Samochodzik/Gwałciciel małych motorynek/Silnik mu jeszcze dobrze chodził/Gdy spotkał Panią Limuzynę…”. A jednak Zbigniew Nienacki ciągle fascynuje, przykuwa uwagę, powstają kolejne biografie pisarza. Najnowsza, Jarosława Molendy, nosi tytuł „Nienacki. Skandalista od Pana Samochodzika”. Dlaczego Nienacki tak ciekawi, co w jego życiu dzisiaj odnajdujemy? Czytaj też: Gerard Depardieu łączy wspaniałe role ze skandalami i tragediami w życiu osobistym Pan Samochodzik Na pewno jednym z powodów zainteresowania Nienackim jest nieprzemijająca sława pisarza jako autora serii o przygodach Pana Samochodzika, detektywa ikony, polskiego Indiany Jonesa. Ta seria otworzyła Nienackiemu drogę do kariery, poczynając od pierwszego tomu „Uroczysko”, wydanego w 1957 roku. Powieść miała początkowo tytuł „Święty relikwiarz”, pisarz zaniósł ją do wszechwładnej w latach 50. redakcji „Nowej Kultury”, w której została odrzucona. Nienacki, wtedy jeszcze piszący pod swoim prawdziwym nazwiskiem Zbigniew Tomasz Nowicki, usłyszał, że może pracować najwyżej na budowie i nigdy niczego nie opublikuje. Pomógł Jerzy Putrament, który poradził, by autor zaczął nowe życie, pisząc pod pseudonimem, a tytuł książki zmieniono na „Uroczysko”. „Pan Samochodzik to ja”, mawiał Zbigniew Nienacki, który wprowadził odważnie do naszej literatury dla młodzieży dorosłego bohatera. W dodatku muzealnika! Tomasz NN (od nazwiska i pseudonimu autora Nowicki Nienacki), zwany Panem Samochodzikiem, to detektyw, który ratuje skarby polskiej kultury, a przy okazji rozwiązuje historyczne zagadki. Do tego jeździ niesamowitym samochodem amfibią, który wygląda pokracznie, ale pod maską ma silnik Ferrari. Ten samochód, godny Jamesa Bonda, rozbudzał wyobraźnię nie tylko chłopców. Jak napisał Jarosław Molenda, Nienacki stworzył bohatera instytucję, który dorobił się biblioteki swego imienia, własnych fanklubów i stron internetowych. Kolejne pokolenia czytelników organizują wycieczki śladami Pana Samochodzika do Fromborka, nad Jeziorak czy do miejsc z „Księgi strachów”. Zbigniew Nienacki napisał 12 kanonicznych powieści z tej serii, nie chciał pisać kolejnej, 13. Był chory na serce i znudzony swoim bohaterem. Mówił: „Jak każdy ateista jestem przesądny, boję się śmierci”. Ale zapotrzebowanie na nowe przygody słynnego detektywa było tak duże, że do pracy zaangażowano innych pisarzy, między innymi Andrzeja Pilipiuka, Arkadiusza Niemirskiego. Ukazało się 160 nowych tomów (!) o przygodach detektywa amatora. Takiej żywotności nie miała chyba żadna polska powieść, choć wiele miało kontynuację, choćby „Trylogia”. Zobacz również: Daniel Olbrychski i Jan Englert rywalizowali o względy tej samej kobiety! Atmosferę podgrzewał Kazimierz Kutz Zbigniew Nienacki: życie prywatne Kiedyś erotyczne powieści Nienackiego budziły śmiech i zażenowanie. Czytano je z wypiekami na twarzy. Takich powieści nikt w Polsce nie pisał. Szokowały zacnych wielbicieli przygód i zagadek Pana Samochodzika. Po latach patrzy się na nie z większym dystansem. Chociaż trudno nie uznać, że erotyka jest u Nienackiego nie tyle zmysłowa, ile megafizjologiczna. Mówiąc elegancko, „bliska natury”. Do kobiet, którymi zawsze chciał się otaczać, Nienacki miał podejście dość konserwatywne. Dzisiaj śmieszne. Uważał na przykład, że kobieta powinna być molestowana, a jak nie jest, to może się tym tylko martwić. Utyskiwał, że w literaturze dla dziewczyn popularyzuje się bohaterkę „szeryfa w spódnicy” lub spodniach, kobietę kapitana statku, inżyniera, wybitnego lekarza, a za mało albo wcale nie mówi się o ideale kobiety żony, kobiety matki, kobiety kapłanki domowego ogniska, owego „dobrego ducha”. Ale w życiu był daleki od tych konserwatywnych przekonań. Czy Helena Dąbska, później Nowicka, była dla Zbigniewa Nienackiego „dobrym duchem”? Była jego koleżanką z łódzkiej filmówki. Studiowała produkcję filmową, on scenopisarstwo. Poznali się w kawiarni Fraszka, spotykali w Honoratce. Ślub wzięli w 1952 roku. Rok później przyszedł na świat ich syn Marek, przyszły lekarz anestezjolog, zmarły przedwcześnie w 1999 roku. Szczęście rodzinne nie trwało długo, Nienacki zdradzał żonę, w pewnym momencie wyniósł się od niej i 15-letniego syna do Jerzwałdu. „Jesteśmy nowoczesnym małżeństwem. Każde z nas realizuje swe plany życiowe. Uważam, że pisarz nie powinien kobiecie, z którą żyje, odbierać osobowości”, tłumaczył w jednej z rozmów. Formalnie nigdy się nie rozwiedli, z czasem żona zaczęła przyjeżdżać do niego na wieś, na wakacje. Ale nigdy długo nie zostawała, nie przepadała za życiem na wsi. Zbigniew Nienacki: związek z nastolatką W połowie lat 60. wyjechał z Łodzi do Jerzwałdu, na Mazury. Twierdził, że jest wypalony, że stanie się „literackim upiorem powielającym wątki ze swojego życia”. Zaczął nowe życie z nową kobietą u boku. Jego wybranką została 17-letnia Alicja Janeczek, niemal rówieśnica jego syna. Bał się, że będzie posądzony o romans z nieletnią. Poznali się w 1969 roku w Iławie, Nienacki jeździł do Iławy na obiadki i „wygarniał panienki”. Alicja była dziewczyną z bloku, córką alkoholika. Zbigniew Nienacki był dla niej człowiekiem z innego świata, wykształconym, szarmanckim, zadbanym, bogatym. Podjeżdżał po nią samochodem. Zakochała się w nim bez pamięci. Zbigniew Nienacki wahał się, czy ryzykować stały związek z kochanką. Pisał do niej: „Nie powinnaś, Alis, angażować uczucia w tego rodzaju ludzi, co ja. Po pierwsze: jestem grubo od Ciebie starszy. Po drugie: jestem trochę lekkoduch, zmienny. I w ogóle mam strasznie dużo wad, i to okropnych. Postaram się zrobić wszystko, aby siebie Tobie obrzydzić i zniechęcić. Na początku spełniam Twoją prośbę i przesyłam Ci swoją fotografię. Jest wystarczająco brzydka, a ja na niej tak źle wyglądam, że Ci wszystko przejdzie”. Z kolei ona pisała w liście z 22 listopada 1972 roku: „Przez cały czas nic, tylko się uczę i myślę o Tobie. Widzę Cię z Protem w parku Poniatowskiego, widzę Cię w domu, jak siedzisz w fotelu, a u Twych nóg leży pies. Och, jak mu zazdroszczę, że jest tak blisko Ciebie. Widzę Cię także w Honoratce. Tęsknię za Tobą, Zbyszku. Ale cierpliwie będę czekać, jak długo zechcesz”. Ich związek wydaje się wręcz nieprawdopodobny przez totalne podporządkowanie się Alicji. Traktowała go jak Boga, mówiła o nim „Pisarz”, albo „Pan Nienacki”. Gdy przyjeżdżała żona, wynosiła się z domu, gdy przyjeżdżali oficjalni goście – też, bo przecież jej ukochany był żonaty. Patrzyła przez palce na romanse Nienackiego, choć cały Jerzwałd gadał, że chodził nie na ryby, a z dziewczynami po lesie. Urządzał orgie z licealistkami. Alicja czekała, cieszyła się każdą chwilą u jego boku. Robiła wszystko, by spełnić jego potrzeby, była opiekunką, muzą, kochanką, powierniczką jego żalów i tyrad. Deklarował, że wierzy w miłość, „która potrafi nie tylko uskrzydlić, ale nawet odmienić osobowość człowieka. Miłość jednak to dla mnie – jak napisałem – nie jedno uczucie, ale cały zespół uczuciowy. To jak gdyby oszałamiający napój złożony z najróżniejszych, często przeciwstawnych komponentów”. Musieli ekscentrycznie wyglądać, gdy chodzili na spacery – ona w skórzanych rękawiczkach, zielonym kapeluszu i pumpach. Byli razem 27 lat, do jego śmierci, pokonał go trzeci zawał. Zbigniew Nienacki zmarł w szpitalu, w Morągu, w 1994 roku. W tym dniu Alicji zawalił się świat, przenośnie i dosłownie. Pisarz obiecał partnerce, że w Jerzwałdzie powstanie jego muzeum. Alicja miała się tym muzeum opiekować. Nienacki spisał nawet dla niej testament na karteczce papieru, co potem dla sądu nie miało żadnego znaczenia. Spadek – formalnie zapisany – przypadł żonie i synowi. Przez kilka lat toczyły się sprawy sądowe między żoną a konkubiną. Ostatecznie na muzeum po prostu zabrakło pieniędzy, dom został sprzedany. Pozostała tablica pamiątkowa, którą do dzisiaj fotografują wielbiciele Nienackiego. Czytaj także: Był późnym ojcem, ludzie brali go za dziadka – słynny bard Przemysław Gintrowski kochał życie rodzinne Zbigniew Nienacki: życie w Jerzwałdzie Jerzwałd miał być arkadią Zbigniewa Nienackiego. Długo szukał tego miejsca, w końcu znalazł wieś na Mazurach, na Pojezierzu Iławskim. Gdy kupił dom, sam zrobił meble, sam rąbał drzewo, przynosił wodę ze studni. Ale w Jerzwałdzie nigdy nie stał się do końca „swój”. Założył w oknach kraty, chodził z pistoletem za pasem, miał pozwolenie na broń, z czego był bardzo dumny. Pistoletem P- 64 straszył ludzi, strzelając, na szczęście, w powietrze. Nienacki był zawołanym komunistą, należał do partii, której z chęcią służył. Poparł na przykład stan wojenny. Miał z tego profity, na pewno był utalentowany, ale też dbano o to, by jego książki miały tak zwaną szybką ścieżkę druku. Nigdy nie brakowało na nie papieru, wydawane były w ogromnych, nawet 200-tysięcznych nakładach. Tymczasem pisarze, którzy wydawali poza cenzurą, w podziemiu, między innymi Jacek Bocheński, Wiktor Woroszylski czy Tadeusz Konwicki, w ogóle nie mogli oficjalnie publikować. Nienacki w komunę wszedł po uszy. Zarejestrowano go jako kontakt operacyjny o kryptonimie „Eremita”, jego akta zostały zniszczone przez SB na przełomie 1989 i 1990 roku, trudno więc powiedzieć, komu i jak zaszkodził. A może kogoś uratował? Na przełomie lat 60. i 70. jego mieszkanie miała wysadzić antykomunistyczna organizacja RUCH, do której należał Stefan Niesiołowski. Na szczęście nic z tego nie wyszło, wysadzili tylko pomnik Lenina w Poroninie. Ale przy całym zaangażowaniu w komunizm Zbigniew Nienacki żył, jak chciał, na swoich warunkach. Był w jakiś sposób niezależny – w Jerzwałdzie stworzył własny świat, sam sobie radził w pionierskich warunkach, bez prądu i bieżącej wody. Wystarczyły mu las, jezioro, cisza. Kto by tak nie chciał żyć? Czuł się niedoceniony jako pisarz i chyba miał rację, biorąc pod uwagę, że w Olsztynie długo nie chciano się zgodzić na ulicę Nienackiego. W końcu ją dostał na jednym z osiedli, pośród ulic Calineczki, Czerwonego Kapturka, Smerfów i Kopciuszka. Zobacz również: Ewa i Czesław Petelscy: jedno z najbardziej wpływowych małżeństw PRL-owskiego kina. Ich związek trwał zaledwie kilka lat, ale nie wzięli rozwodu <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/48/2024/07/imgvaJzy1-c72f067.jpg" width="1681" height="1600" alt="Jerzwald (Mazury), 1977. Zbigniew Nienacki i pies Prot.,Image: 428152801, License: Rights-managed, Restrictions: UWAGA!!! Cena minimalna dla publikacji w prasie i ksiazkach - 200 PLN xxxx, Model Release: no, Credit line: Marek Szymanski / Forum" title="Zbigniew Nienacki i pies Prot, 1977" />
Wykreowała siebie jako Joannę Chmielewską, autorkę powieści kryminalnych. Czy była tak silna i radosna, jaką oficjalnie ją znamy?
W połowie lat 60. Irena Kuhn rzuciła architekturę i postawiła na pisanie
Mówiła, że życie to nic strasznego, mięta z bubrem. I że przebiegniemy je kurcgalopkiem. Wykreowała siebie jako Joannę Chmielewską, autorkę powieści kryminalnych. Naprawdę nazywała się Irena Kuhn. Czy była tak silna i radosna, jaką oficjalnie ją znamy? Właśnie wyszła nowa książka „Niełatwo mnie zabić. Opowieść o Joannie Chmielewskiej” dziennikarki Katarzyny Drogi. Joanna Chmielewska: dodawała kobietom siły Często w swoich powieściach portretowała przyjaciół i znajomych. Kiedy ktoś jej podpadł, ostrzegała: „W następnej książce zginiesz”. Jako pisarka dalece odbiegała od wizerunku nobliwej intelektualistki. Klęła, paliła, piła, grała w kasynie i… była uwielbiana. Joanna Chmielewska to jedna z najpopularniejszych polskich pisarek. Wydała kilkadziesiąt powieści, które sprzedały się w ponad sześciu milionach egzemplarzy, trudno wyobrazić sobie ten kopiec książek. Kobiety ją uwielbiały, bo bawiła je i krzepiła. „My, dziewczyny z lat 70. i 80., wymieniałyśmy się jej książkami, kształtowały nas. W PRL-u z polskich pisarek czytało się Chmielewską, Siesicką, Musierowicz. Koniec. Orzeszkową i Konopnicką? Przepraszam bardzo, ale to z obowiązku do szkoły, a tak dla siebie, do poduszki, w namiocie na wyjeździe – Chmielewska!”, mówiła jej biografka Katarzyna Droga. Do tej pory zapełnione są fora poświęcone pisarce, którą czytelniczki traktują jak kogoś bliskiego. Kiedy zmarła 10 lat temu, w 2013 roku, wiele fanek miało poczucie głębokiej osobistej straty. Power girl Jej bohaterki radziły sobie w każdej sytuacji, nawet wtedy, gdy trzeba było wydostać się z lochu za pomocą… szydełka. My, dziewczyny, bystre, inteligentne, mądre, damy sobie radę – podpowiadała Chmielewska. A jej czytelniczki pragnęły być power girl. Ktoś napisał, że wychowała parę pokoleń silnych kobiet. Jej najpopularniejsze powieści to debiutancki „Klin”, „Wszyscy jesteśmy podejrzani”, „Lesio”, „Całe zdanie nieboszczyka”, „Krokodyl z kraju Karoliny”, „Romans wszech czasów”. Sporo z nich doczekało się ekranizacji, nie tylko w Polsce, ale z filmów legendą stał się jeden – „Lekarstwo na miłość” z 1966 roku. Przystojnego oficera milicji grał młody Andrzej Łapicki, zakochaną w nim Joannę (alter ego pisarki) – Kalina Jędrusik. To w tym filmie Jędrusik rozmawiała przez telefon, kąpiąc się naga w wannie pełnej piany – była to pierwsza taka scena w polskim kinie. Z Joanną Chmielewską jest ten problem, że tak się zżyła ze swoją autokreacją czy kostiumem literackim, że czasem zapominała, że jest Ireną Kuhn. Nawet w urzędzie skarbowym podpisała się „Joanna Chmielewska”, z czego byłyby spore kłopoty, gdyby nie uwielbienie pań z urzędu – jakoś naprawiły tę pomyłkę. Ona pisała, że człowiek powinien uczyć się na cudzych błędach, bo sam wszystkich popełnić nie zdoła. Młodej Joannie Chmielewskiej wróżka przepowiedziała: „Pisany ci blondyn i mnóstwo pomyłek. Wszystko będzie nie tak. Będziesz mieć zawód inny niż ze szkoły, ale da ci sławę. Żyć będziesz krótko, ale przygód będziesz mieć a mieć”. Czy wszystko było nie tak? Zobacz też: Ona nazywała go korzonkiem, on mówił do niej robaczku. Historia miłości Andrzeja Korzyńskiego i jego żony Sylwii Sokorskiej-Korzyńskiej Joanna Chmielewska: droga do kariery Joanna Chmielewska, a właściwie Irena Barbara Kuhn z domu Becker, urodziła się w 1932 roku. Dzieciństwo spędziła w Warszawie i Grójcu. Rodzina chciała, by została lekarką, jednak ona wybrała architekturę na Politechnice Warszawskiej. Mówiła, że jest architektem-budowlańcem i była chyba dumna z zawodu, pracowała między innymi przy budowie Domu Chłopa w Warszawie. Ciekawiły ją nowe konstrukcje. Poza tym zawsze ciągnęło ją do pisania. Swoje zapiski pokazała słynnemu redaktorowi naczelnemu „Przekroju” Marianowi Eilemu, którego uważano za literacką wyrocznię. „Marian powie ci wszystko”, namawiali ją przyjaciele. A on nie tylko namówił ją do wydania książki, ale też kupił jej maszynę do pisania. I polecił renomowanemu wydawnictwu Czytelnik. Po wyjściu od szefa „Przekroju” Irena rozpłakała się na schodach. W „Autobiografii” wspominała rozmowę z nim jako najpiękniejsze wydarzenie w życiu. Gdy debiutowała, miała 30 lat, rodzinę, pracę, dzieci. Mieszkała przy Dolnej, na warszawskim Mokotowie, na trzecim piętrze w domu bez windy. Nieraz targała po schodach wiaderka z węglem z piwnicy, bo dom nie miał kiedyś centralnego ogrzewania. Swoją pierwszą książkę „Klin” wydała w 1964 roku, po drugiej „Wszyscy jesteśmy podejrzani” zaczęła być nazywana polską Agathą Christie. Przemiana W połowie lat 60. Irena Kuhn stała się Joanną Chmielewską. Rzuciła architekturę, postawiła na pisanie. Dlaczego wybrała pseudonim? Podobno jej mąż uważał kryminały za podrzędny gatunek literacki i nie chciał swojego nazwiska na okładce. „Akurat rozwodziłam się z moim mężem”, wspominała pisarka. „I pomyślałam, że może mieć do mnie pretensje, bo szargam jego nazwisko po literaturze, jego zdaniem podrzędnej”. A może wybrała pseudonim, żeby się za nim ukryć i pokazywać światu uśmiechniętą twarz zaradnej Joanny Chmielewskiej? Chciała być postrzegana jako silna, radosna i taka hop do przodu. Śmiała się, że „życie to mięta z bubrem”, czyli nic takiego. Do swojego asystenta Tadeusza Lewandowskiego powiedziała: „Problemy, panie Tadeuszu, to ja mam dla siebie”. „Mimo maski zadziorności nosiła w sobie wiele lęku i strachu. Ale też siły, żeby je pokonać. Irena wystawiła na przód Joannę – tworzącą, walczącą, obśmiewającą świat i radzącą sobie ze wszystkim. Przenikały się na pewno (…)”, opowiadała Katarzyna Droga. Irena Kuhn była zaganiana między biurem projektowym, obliczeniami, dodatkowymi zleceniami a prowadzeniem domu i dziećmi. Musiało ją to kosztować, bo nie była typem pani domu. W pewnym momencie wzięła na siebie tyle, że w wieku 36 lat przeżyła stan przedzawałowy. Po powrocie do domu wkładała najgorszy fartuch, chustkę na głowę. Za to Joanna Chmielewska tworzyła światy, jakie chciała, miała nad wszystkim kontrolę, wraz z bohaterami przeżywała wspaniałe przygody, szukała skarbów, zakochiwała się. Jedna formowała drugą, czerpały z siebie siłę. Pisanie, które było dla niej rodzajem terapii, Joanna Chmielewska rozpoczęła na starej maszynie pożyczonej od cioci. Czytaj również: Po śmierci Wacława Kisielewskiego usunął się w cień. Dziś Marek Tomaszewski znów zachwyca publiczność Joanna Chmielewska: życie miłosne Chyba całe życie czekała na tego blondyna, który sprawi, że będzie szczęśliwa. Ale w miłości miała raczej pecha. Mąż, znany architekt Stanisław Kuhn, był jej licealną miłością. Wyszła za niego w wieku 18 lat, bardzo młodo weszła w dorosłość. Jeszcze zanim zaczęła studia, urodziła pierwszego syna Jerzego. Drugi syn Staś przyszedł na świat parę lat później. Irka, jak mówili do niej znajomi, i Stasiek Kuhn pobrali się w sierpniu 1950 roku w kościele Najświętszego Zbawiciela w Warszawie. Dzisiaj plac Zbawiciela, przy którym stoi kościół, zwany inaczej Zbawixem, to jedno z najmodniejszych miejsc w stolicy. Kochali się. Mówiła o Stanisławie, że był wspaniałym mężem, ale cholerykiem. Najpierw wybuchał on, a potem ona. Zdarzało się jej nawet rzucać przedmiotami. Nie, nie w niego, ale przez niego. W jej książkach nie występował z szacunku do synów, którym nie chciała robić przykrości. „Mój mąż miał stosunek uczciwie partnerski”, mówiła w rozmowie z Remigiuszem Grzelą. „To, które z nas pozmywa, zależało od tego, które ma czas i siłę. Miałam luz, bo oddałam robotę, on mył okna, mnie nie pozwalał w ogóle czymkolwiek się zajmować, więc siedziałam z »Przekrojem« na tapczanie. Natomiast kiedy prosiłam: »Przynieś węgiel«, to mówił, że nie pójdzie, bo nie ma węgla. »Dobrze«, powiedziałam, »w cholerę jasną« i wzięłam wiaderka. Na drugim piętrze już mnie doganiał, wyrywał wiaderka i szedł do piwnicy. Stałam w drzwiach i nie wolno było mi się nawet schylić. Powiedziałam, wracając na górę, kiedy on leciał z tymi wiaderkami ze śpiewem na ustach: »Kochanie, dlaczego, na litość boską, jak cię prosiłam, żebyś poszedł po węgiel, to nie chciałeś, a teraz radosny z tym ścierwem lecisz«. Odpowiadał, że chciał ze mną, a sam to nie lubi. Miał takie upiorne pomysły, ale jako mąż był wyjątkowo porządnym człowiekiem. On mnie kochał i życzył sobie, żebym mu patrzyła na ręce. Robił pranie w pralce marki Frania z wyżymaczką, a ja miałam stać w progu i patrzeć”. „To było takie upiorne?”, zapytał Grzela, a ona: „Pan uważa, że miałam na to czas? Mi się ziemia pod nogami pali, mnie zlecona robota terminowa na desce leży, a muszę patrzeć, jak on przekręca bieliznę? Upojne!”. Zobacz też: Powtarzał, że jest pośrednim uczniem Matejki. Bohdan Butenko stworzył postaci Gapiszona, Kwapiszona, Gucia i Cezara, które pokochała cała Polska Porzucona przez męża „»Jesteśmy jak mała wyspa na świecie. My dwoje i Jurek, nic tego nie zmieni. Tylko nigdy nie kłam i niczego nie ukrywaj« – dodała zadowolona, że nie widział jej rumieńca”, pisze Katarzyna Droga. On obiecał jej szczerość i po 11 latach małżeństwa szczerze wyznał, że odchodzi do innej. Dla Irki to był cios, myślała nawet o samobójstwie, ale wizja jej głowy w piekarniku ją rozbawiła. Przez dwa tygodnie siedziała jednak w fotelu, niczego nie jadła, tylko piła kawę i paliła papierosy, milczała. Mocno przeżyła rozstanie, Katarzyna Droga uważa, że wiele rzeczy przeżywała mocniej, niż chciała to okazać. A przecież nie były to jedyne trudne doświadczenia. Wcześniej poroniła ciążę, nie urodziła córeczki, chociaż wiedziała, jak bardzo pragnął tego jej mąż. Mówiła, że mąż porzucił ją z wtorku na środę. Obiecała sobie, że już nie stanie z nikim na ślubnym kobiercu. Nie chciała być tak zraniona. Dotrzymała słowa, choć miała innych mężczyzn, podobała się. „Mężczyźni? Owszem, lubię ich, ale ci zwyczajni, przeciętni, śmiertelnie mnie nudzą. Poza tym mają jedną straszną wadę. Oni codziennie chcą jeść”, komentowała. Czy nie była zabawna? Joanna Chmielewska: związek z Diabłem Kilka lat po rozstaniu z mężem związała się z policyjnym prokuratorem, którego nazywała Diabłem. Wojtek, tak miał na imię, był przystojny. Gdy szli razem, kobiety oglądały się za nim na ulicy. To jej się podobało. Ale zdradzał ją, wpędził w nerwicę i nadużył jej zaufania. O mało nie wplątał jej w aferę z przemytem. Marek ciągle wszystko krytykował, „miłym głosem niszczył złudzenia”. Jeśli jej związki miały jakiś happy end, to była nim odzyskana wolność. Tylko z tajemniczym Piotrem, swoją niespełnioną miłością, przyjaźniła się 48 lat, tyle że on mieszkał we Francji. Podobno namawiał ją, żeby z nim jechała, ale ona nie potrafiła się na to zdecydować. Mijali się, kiedy on był wolny, ona zakochana po uszy w Diable, kiedy ona wolna, on właśnie się ożenił. Czasem nie widzieli się przez parę lat, ale zawsze byli ciekawi siebie. Czytaj także: Kim była „Krysta”? Dwie twarze znanej pisarki Krystyny Siesickiej Królowa życia Przemiany ustrojowe niczego Joannie Chmielewskiej nie odebrały. Jej nazwisko było już wielką marką. O prawa do jej powieści biły się największe wydawnictwa, na spotkania przychodziły tabuny czytelników. Zarazem nie zabiegała o popularność. „Telewizja przywykła do tego, że każdy marzy o tym, żeby, za przeproszeniem, wetknąć gębę w kamerę i objawić się na ekranie. (…) Ja nie chcę być oglądana”, mówiła w jednym z wywiadów. Jej książki były lekarstwem na szarą rzeczywistość PRL-u, ale okazały się też dobre na trudy transformacji. Joanna Chmielewska stała się jednak trochę zakładniczką własnej popularności, pisała trzy książki równocześnie, choć, jak mówiła, nie ma już tyle sił. W rozmowie z Remigiuszem Grzelą tłumaczyła: „Żebym miała tyle siły, co pomysłów, to właściwie pisałabym tak, jak sobie życzą czytelnicy: jedną książkę na miesiąc. Ale nie daję rady. Nikomu nie przychodzi do głowy, że mam troszkę więcej lat niż osiemnaście i brak siły marnuje mi czas. Jestem wściekła na to”. Zbudowała za to pod Warszawą dom i wreszcie nie musiała wdrapywać się z zakupami na trzecie piętro. Podróżowała, grała w najlepszych kasynach w Europie, z natury bowiem była hazardzistką. Mówiła, że to fijoł i świr i że graczom jest wszystko jedno, co obstawiają. Ona sama, jak można przeczytać w „Gazecie Wyborczej”, specjalizowała się w grze w wojnę, cygana, tysiąca, loteryjkę, kuku, pana, makao i remika. Była mistrzynią pasjansa i kabały. Na wyścigach konnych na warszawskim Służewcu zgarnęła pewnego razu główną wygraną – 274 tysięcy złotych! Wydawała się roztargniona jak jej bohaterowie, ale była skrupulatna, jeśli chodzi o szczegóły powieści. Dzwoniła na komisariat i pytała, jak można przemycić zwłoki, „takie świeże, nowiutkie”. Jest o niej mnóstwo anegdot. I chociaż świat się zmienił, nadal można zrobić sobie spacer po Warszawie śladami „Lesia”. Zmarła po długiej chorobie w 2013 roku. Ludzie pytali na forach, czy jej pogrzeb będzie transmitowany w telewizji. Wbrew wróżbie dożyła późnego wieku – 81 lat. Katarzyna Droga napisała o Joannie Chmielewskiej opowieść biograficzną, gatunek, który nie trafia się u nas często. „Niełatwo mnie zabić. Opowieść o Joannie Chmielewskiej” to fabularyzowana biografia, trzymająca się faktów, ale też trochę kreacyjna, z dialogami. Dobrze się ją czyta, wiarygodnie. Fajnie, że Joanna Chmielewska tak się nam przypomina. Katarzyna Droga mówiła o Chmielewskiej: „Wydaje mi się, że zrobiła wielką robotę. Naprawdę. Te miliony wydanych egzemplarzy to jest jej siła docieralności. Oczywiście (…) jedni się śmieją z »Lesia«, inni nie. Ale można było się nad jej książkami oderwać od rzeczywistości, uwierzyć w siebie. Na pewno wsparła wiele swoich czytelniczek”. Zobacz też: Maciej Damięcki zakochał się w niej bez pamięci. Ona twierdziła, że rozwód ocalił go przed tragedią
Kim była „Krysta”? Dwie twarze znanej pisarki Krystyny Siesickiej
Krystyna Siesicka cudem ocalała, ale jej życie nie było proste
Krystyna Siesicka to jedna z najpopularniejszych polskich pisarek dla nastolatek. Jej książki „Zapałka na zakręcie”, „Jezioro osobliwości”, „Beethoven i dżinsy”, „Fotoplastikon” były zaczytywane w PRL, a są pamiętane i lubiane do dzisiaj. Nakłady jej powieści szły w miliony. Opowiadała w nich historie nastolatek, pierwszych miłości, rozczarowań, samodzielnie dokonywanych wyborów. Dobrze znała te problemy, sama miała pięcioro dzieci. Mówiła, że jest najpierw mamą, potem pisarką. Ale była kimś jeszcze. Jak wyglądało życie Krystyny Siesickiej? [Ostatnia publikacja na Viva Historie i VUŻ 22.11.2024 r.] Krystyna Siesicka: Ocalała z transportu do Auschitz Krystyna Dubrowska (potem Siesicka-Waśniewska) urodziła się 22 listopada 1928 roku w Dęblinie. Dorastała w spokojnym, ciepłym domu. „Mój Tata był lotnikiem, a Mama tylko Mamą, a raczej aż Mamą. Mój starszy Brat był lekarzem, a ja długo małą dziewczynką, która marzyła o tym, że gdy dorośnie, będzie pić mocną herbatę i pisać książki. I to się spełniło”, mówiła o sobie. Ale do zawodu pisarki droga była daleka. Wcześniej nadeszła wojna, nastoletnia Krysia, mieszkająca już wtedy w Warszawie była harcerką. W czasie Powstania warszawskiego pomagała przenosić rannych do szpitala na Powiślu, w czasie jednej z takich akcji dostała odłamkiem w rękę. Trafiła do obozu w Pruszkowie, a stamtąd zapakowano ją do transportu do Auschwitz. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/48/2024/07/img2Svl72-9db85d6.jpg" width="1869" height="1600" alt="Krystyna Siesicka-pisarka,autorka powiesci dla mlodziezy 25-09-2003 r. Warszawa,Image: 429763220, License: Rights-managed, Restrictions: Cena minimalna dla publikacji online 50 zł a dla drukowanych 250 zł, Model Release: no, Credit line: Mariusz Grzelak / Forum" title="siesicka" /> Ranna, z gorączką, pewnie nie przeżyłaby obozu, ale miała niebywałe szczęście. Można powiedzieć, że spotkał ją cud — okazało się, że tego dnia transporty odwołano. Ludzi z pociągu wyrzucono na pole koło Częstochowy. Z tej łąki 17 osób zabrał do jednego z majątków Jarosław Tymowski, żołnierz AK, który był w komendzie obwodu Radomsko. Krystyna trafia do tej grupy, pracowała w kuchni, obierała fasolę, darła pierze. Przeżyła. Zobacz też: Przyszła na świat w obozie śmierci. Życie Stefanii Wernik jest prawdziwym cudem Krystyna Siesicka: pisarska kariera Po wojnie Krystyna Siesicka zrobiła wielką karierę. Zaczęła od pisania felietonów w kobiecym tygodniku „Kobieta i życie”, potem w młodzieżowej „Filipince”. Od razu podbiła serca czytelników, pisząc często o codziennych sprawach, które były doświadczeniem każdej kobiety. Pierwszą powieść „Zapałka na zakręcie”, wydała jako dojrzała kobieta, miała 38 lat. Po tym sukcesie przyszły następne bestselery, Siesicka wydawała dwie książki rocznie. W sumie sprzedała 3,5 miliona egzemplarzy swoich powieści – trudno wyobrazić sobie taki stos książek. Wielkim powodzeniem cieszył się także film „Jezioro osobliwości” zrealizowany na podstawie jej powieści. estem mamą, potem pisarką Wyszła za mąż, urodziła pięcioro dzieci – najstarszego syna, Jarosława jeszcze na studiach, w 1951 roku. Rok po Jarosławie przyszedł na świat Wojtek, pięć lat później Agnieszka, w następnym roku Jerzy, zwany Mukim, a cztery lata po nim Magdalena. Dom – nieduży, dwa pokoje z kuchnią w centrum Warszawy, przy Emilii Plater, był ciepły, otwarty, pełen gości. Dzieci zapamiętały rodzinną więź i nieszablonowe pomysły mamy, na przykład choinkę zwisającą z sufitu. Jedna z córek pisarki Agnieszka Siejca wspominała: „(mama) przede wszystkim nauczyła mnie kochać i cieszyć się tym, że mamy siebie, że mamy kogo kochać”. Sama Krystyna Siesicka mówiła o sobie: "Mam dość trudny charakter, jestem uparta i potrafię się wściekać, czego nie potrafi robić żadna ze starszych pań z moich opowieści. Chciałabym bardzo być miłą starszą damą z którejś książki, ale gdzie tam! Nie jestem” (cytuję za zwierciadło.pl) Zobacz też: Maciej Damięcki zakochał się w niej bez pamięci. Ona twierdziła, że rozwód ocalił go przed tragedią Kim była Krysta? W roku 2000 Joanna Siedlecka (autorka m.in. „Jaśniepanicza”) napisała na łamach "Rzeczpospolitej", że Krystyna Siesicka współpracowała ze Służbą Bezpieczeństwa między 1974 a 1989 rokiem. Siesicka była TW o kryptonimie „Krysta” i miała „rozpracowywać; m.in. środowisko pisarskie i młodzież. Nie było kłopotów z jej zwerbowaniem. Była świetnym celem. Okazało się, że „w pełni akceptowała politykę partii i rządu”, była znaną pisarką i budziła zaufanie jako matka pięciorga dzieci. Założono jej podsłuch telefoniczny. Poręczyli za nią inni TW ze środowiska pisarskiego, m.in. lubiany i ceniony pisarz Andrzej Kuśniewicz. W 1974 roku „w poczuciu odpowiedzialności za kraj” Krystyna Siesicka zgodziła się „rozpoznawać” antysocjalistyczną działalność w Związku Literatów. Prowadzący ją esbecy spotykali się z nią w kawiarniach albo w jej mieszkaniu. Wypraszała wtedy dzieci do drugiego pokoju. Zobacz też: „To wielkie szczęście, że nikt nie będzie po mnie płakał”. Burzliwe życie Marka Perepeczki <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/48/2024/07/imgmqfM1Y-e6fddc1.jpg" width="2220" height="1600" alt="Krystyna Siesicka-pisarka,autorka powiesci dla mlodziezy 25-09-2003 r. Warszawa,Image: 429763212, License: Rights-managed, Restrictions: Cena minimalna dla publikacji online 50 zł a dla drukowanych 250 zł, Model Release: no, Credit line: Mariusz Grzelak / Forum" title="siesicka" /> Pisarka żałowała tej współpracy Esbecy skarżyli się, że jej raporty są powierzchowne, ona obiecywała poprawę. Nadawała na kolegów ze Związku Literatów, na opozycyjnych pisarzy, na sygnatariuszy listu z 1976 roku przeciwko zmianom konstytucji. Sondowała nastroje wśród studentów po głośnej sprawie Stanisława Pyjasa itp. Nagrodą były przede wszystkim paszporty — możliwość podróżowania po Europie dla niej i jej rodziny, czasem jakieś upominki, na przykład perfumy. Czasem załatwiała sprawy osobiste. Nie chciała na przykład, by jej mąż dostał pozwolenie na broń i skutecznie mu w tym przeszkodziła. Po latach pisarka żałowała tej współpracy. I tych relacji. „Nie miałam jednak dość siły i odwagi, żeby je zerwać, byłam na to za słaba”, usprawiedliwiała się. Zasłaniała się niepamięcią, zapewniała, że nikomu nie szkodziła, bo pisała o sprawach „ogólnie znanych”. Po 1989 roku zakończyła współpracę i na jakiś czas zamilkła. „Nie mogłam pisać, przeszkadzała mi, zgrzytała świadomość kontaktów z SB, ale wiecznie przecież pokutować nie mogłam”, tłumaczyła. Zapewne sprawa współpracy i to, że wyszła na jaw, było dla niej dużym przeżyciem. Nie chciała o tym publicznie mówić, wspominała, że będzie się musiała rozliczać sama ze sobą. Krystyna Siesicka wróciła do pisania w 1993 roku świetnie przyjętą książką „Chwileczkę Walerio…” Następne powieści też cieszyły się powodzeniem. Niektórzy uważali, że to kontakty z SB ułatwiły jej karierę pisarską, choćby przez bardzo wysokie nakłady jej książek. Ale trudno w to uwierzyć, tak czy inaczej byłaby popularną pisarką. Jej książek zawsze brakowało. W bibliotekach były na nie zapisy, tak chętnie je wypożyczano. Wychowało się na nich kilka pokoleń dziewczyn, które wracają do powieści Siesickiej z wielkim sentymentem. Jako młodzi ludzie odnajdywali w nich siebie, swoje przeżycia, rozterki. Po ujawnieniu sprawy współpracy dużo ludzi było zaskoczonych, tym bardziej że Krystyna Siesicka nie kojarzyła się z TW. Była autorytetem od spraw młodzieży, wychowawcą. Ale większość czytelników wybaczyła ulubionej pisarce. W komentarzach ludzie pisali: "zawsze będę pamiętać jej powieści, mniej obchodzi mnie jej ciemna strona; popełniła błąd, ale żałowała tego; żyła w ciężkich czasach". Krystyna Siesicka zmarła w 2015 roku w wieku 87 lat.
Zimę spędzała z Heleną, pozostałe miesiące z Jadwigą – sekretne życie Marii Rodziewiczówny
Jak na swoje czasy pisarka miała bardzo nietypowy życiorys
Krótko obcięte włosy, męskie koszule, krawaty, surduty, spódnice, które zamiast falbanek miały kieszenie na narzędzia. Postawna figura, niski głos – Maria Rodziewiczówna miała wiele męskich cech, podbitych jeszcze sposobem ubierania i noszenia się. Współcześni mieli kłopot z określeniem jej płci, bezceremonialny Antoni Słonimski mówił na jednej z uroczystości: „Witajcie Panie, Panowie i Ty Mario Rodziewiczówna”. Była bardzo popularną pisarką, po wydaniu powieści „Dewajtis”, w końcu XIX wieku, pisarskim wzięciem ustępowała jedynie Henrykowi Sienkiewiczowi. Jej powieści – „Dewajtis”, „Między ustami a brzegiem pucharu”, „Wrzos” czy „Lato leśnych ludzi” nadal są chętnie czytane. Nawet popularność serialu „Dewajtis” świadczy o tym, jaka marką jest do dzisiaj Rodziewiczówna. Jak wyglądało niezwykłe życie znanej pisarki? [Ostatnia publikacja na VUŻ-u i Viva Historie 15.11.2024 r.] Maria Rodziewiczówna: maleństwo z tatuażem Maria Rodziewiczówna urodziła się w 1864 roku we wsi Pieniucha na Grodzieńszczyźnie. Nie miała lekkiego dzieciństwa. Rodzice stracili cały majątek po Powstaniu Styczniowym, zbiednieli, zdeklasowali się. Marzyli o podróży po Europie, a zostali zesłani na Sybir. Przed tułaczką matka Marii zrobiła maleńkiej córce tatuaż, bo nie wiedziała, kiedy ją zobaczy i czy rozpozna swoje dziecko. Z rodzicami Maria spotkała się w wieku 7 lat. Rodzina nie mogła wrócić na kresy, Rodziewicze zamieszkali w Warszawie, klepali biedę, ojciec pracował jako zarządca kamienicy na ulicy Szeroki Dunaj, matka w fabryce papierosów. Z czasem ich sytuacja trochę się poprawiła, dzięki bogatym krewnym. Maria trafiła na pensję sióstr Niepokalanek w Jazłowcu. Dziewczynki wychowywano w duchu patriotyczno-religijnym na matki-Polki. Rodziewiczówna była niemal wzorową katoliczką. Zbudowała kościół. W domu urządzała rekolekcje dla sąsiadów, przerabiając przedpokój na kaplicę. Jeździła na pielgrzymki. Choć w przypadku Rodziewiczówny nic nie było takie proste. Nawet wiara. Jako dorosła kobieta zafascynowała się buddyzmem tybetańskim. Maria Konopnicka, która spotkała się z Rodziewiczówną w Nicei pisała do syna: No, mój Janku! Z tej gorliwej klerykałki – co się to zrobiło! Co prawda to też klerykałka – tylko buddyjska”. Szkoła sióstr Niepokalanek miała dobry poziom. To tam Maria zaczęła pisać. Była bardzo związana z siostrą Gertrudą, i przełożoną Marceliną Darowską zwaną mateczką (została błogosławiona przez Jana Pawła II w 1996 roku). Maria długo korespondowała, przede wszystkim z siostrą Gertrudą. Pisała: „Ach Siostro, żeby świat był takim, jakim go roją pensjonarki – żeby był przynajmniej podobnym do tego wyśnionego!". Zobacz też: Jan Marcin Szancer: na jego ilustracjach dorastały miliony polskich dzieci. Niemal 300 książek opatrzonych jest jego dziełami Maria Rodziewiczówna: Jestem rolniczką Myślała o studiowaniu medycyny, interesowała się przyrodą, ale porzuciła naukę i postanowiła objąć zadłużony majątek Hruszowa na Polesiu, który odziedziczył jej ojciec. Las, łąki, pastwiska, ziemia, sad – w sumie ponad 1500 hektarów. Do tego duży, biały dom z gankiem, z kolumnami. Maria, mając 17 lat przyznaje, że zostaje rolniczką, choć z długami na karku. To wtedy prosi matkę, by mogła obciąć włosy na jeża. Dziewczyna, w XIX wieku! W nocy pisze, paląc przy tym papierosy, w dzień zajmuje się gospodarstwem. Miała 22 lata, kiedy zadebiutowała powieścią „Straszny dziadunio” w 1887 roku, „Dewajtis” drukowany w odcinkach od 1888 roku przynosi jej sławę. Większość pieniędzy z książek, z nagród przeznacza na utrzymanie poleskiego gospodarstwa. Hruszowo to jej miejsce na ziemi. Podpisuje się Maria Rodziewicz, MarRodz, Rodziewiczówna Otoczenie oczekuje, że Maria wyjdzie za mąż, ale ona nie bierze udziału w balach i spotkaniach towarzyskich. Woli doglądać koni, łowić ryby, zajmować się pasieką – każdy ul ma inny kolor. Maria osobiście pilnuje wybierania miodu. Uwielbia ptaki, mogłaby być ornitologiem. Gdy koleżanki z pensji powiadamiają o swoich ślubach i pytają: "a u ciebie jeszcze nic, Marysiu?", odpowiada: "nic, bez jeszcze". Co innego jest dla niej ważne. W życiu codziennym jest Marią Rodziewicz, ale jako pisarka podpisuje się Rodziewiczówna, wręcz manifestując swoje panieństwo. I swoją wolność. W Hruszowej nie mieszkała sama, towarzyszyła jej Helena Weychert, a później Jadwiga Skirmunttówna. Zobacz też: Stanisław Grochowiak był jednym z najlepszych polskich poetów okresu powojennego. Przez lata kochał dwie kobiety Z Heleną - Helcią, jak mówiła o niej Maria, poznały się w Warszawie, w stowarzyszeniu Ziemianek. Była starsza od Marii o 6 lat. Miała - podobnie, jak Rodziewiczówna - męski typ urody. Dobrze znała się na gospodarstwie rolnym, wprowadziła w Hruszowie wiele zmian. Mieszkała tam kilka lat, potem wyprowadziła się do Warszawy. Kupiły z Marią mieszkanie na Brackiej i niewielką posiadłość koło Falenicy nazywaną „Wyraj”. W tym domu Maria Rodziewiczówna została napadnięta, postrzelona w twarz. Kula wyszła za uchem, pisarka przeszła długą rekonwalescencję pod opieką Jadwigi Skirmunttówny. Trudno powiedzieć, dlaczego Helena się wyprowadziła. Może znudziło ją prowincjonalne życie w Hruszowej, a może pojawiły się między dwiema kobietami jakieś konflikty. Pewne jest jednak, że utrzymywały kontakt do końca życia. Maria Rodziewicz zimę spędzała z Heleną, a pozostałe miesiące z Jadwigą Skirmunttówną. Jadwiga o Marii: Bóg nas złączył Jadwiga młodsza o jedenaście lat, drobna blondynka, bardzo kobieca w typie urody była z Marią do końca. Jak pisze Krzysztof Tomasik w legendarnej już książce „Homobiografie”, były idealnym przykładem pary butch/femme – kobiety męskiej i kobiecej. Jadwiga uwielbiała Marię. W swoich wspomnieniach pisze o niej czule i z podziwem. Poznały się na rodzinnym spotkaniu — były kuzynkami. Zamieszkały razem w 1919 roku po kilku latach znajomości. Jadwiga wspominała: „Rodziewiczówna chciała, żebym od razu miała bardzo wyraźne stanowisko Pani domu. Objęłam więc po trochę i coraz bardziej wszystko, co się z tym stanowiskiem łączyło: dom i gospodarstwo kobiece; ona sobie zostawiła interesy i męską część gospodarstwa”. Pisze też: „Zaczęło się nasze wspólne kochane hruszowskie życie”. Jadwiga grywała Rodziewiczównie na pianinie, miały psa Gasia, Maria sypiała na otomanie, Jadwiga miała białe łóżko. Czy łączyło je coś więcej niż powinowactwo z wyboru, jak nazwała to Skirmunttówna? Wszyscy znajomi mieli je za quasi- małżeństwo. Jadwiga była uważana za przyjaciółkę i towarzyszkę życia pisarki. Ale Rodziewiczówna nigdy nie zadeklarowała się jako lesbijka. Trzeba jednak dodać, że czasy, w jakich żyła nie skłaniały do coming-outów. Trudno też powiedzieć, jak czuła się w biologicznej płci. Emilia Padoł, autorka świetnej biografii "Rodziwicz-ówna. Gorąca dusza” tłumaczy: „Rodziewicz mogła być osobą transpłciową identyfikującą się jako mężczyzna o orientacji heteroseksualnej (bo kochała kobiety, a orientację określamy w odniesieniu do płci odczuwanej), osobą transpłciową określającą się niebinarnie lub osobą cispłciową (czyli identyfikującą się z płcią przypisaną) o orientacji homoseksualnej. W Hruszowie przez lata mogła żyć poza podejrzeniami. Chłopów białoruskich i poleskich nie interesowało, z kim Maria mieszka, tylko jaką jest panią i czy dobrze zarządza majątkiem Czytaj też: Hollywoodzkim amantem został dzięki pierwszej żonie. Clark Gable żenił się pięć razy, prawdziwie kochał tylko jedną kobietę Trójkąt zazdrości Jadwiga i Helena nigdy się nie lubiły. Prawdopodobnie były o siebie zazdrosne. We wspomnieniach o Marii Rodziewiczównie, które opublikowała po wojnie Jadwiga, Heleny nie ma prawie wcale, a jak już – to jako „dawna przyjaciółka". To Skirmunttówna będzie z Rodziewiczówną do ostatnich dni. Ale nawet już jako bardzo starsze panie, Helena i Jadwiga nie mogły ze sobą wytrzymać, choć w czasie drugiej wojny światowej w Warszawie bomby leciały im na głowę. Jadwiga pisała: „Bóg nas złączył po to, żebyśmy razem były do końca". Maria Rodziewiczówna zmarła w listopadzie 1944 roku na zapalenie płuc. Po ucieczce z Warszawy trafiły z Jadwigą do leśniczówki pod Skierniewicami – w Żelaznej. W czasie powstania była z Jadwigą Skirmonttówną w Warszawie. Już ledwie chodziła i mówiła, ale jeszcze została nagrana do kroniki powstańczej, można ten film zobaczyć. Uchodziła za osobę pełną sprzeczności. Z jednej strony była niezależna, żyła jak chciała, co nie przytrafiało się wtedy kobietom. Z drugiej miała dosyć ciasne poglądy, była antysemitką, przywiązaną do narodowo-katolickich wartości. Walczyła o prawa kobiet, na przykład prawa wyborcze. A protestowała przeciwko ustawie o związkach małżeńskich, która ustanawiała równość męża i żony. O skomplikowanej osobowości i biografii pisarki można przeczytać w książce Emilii Padoł "Rodziewicz-ówna. Gorąca dusza"