Wcześnie została mamą, dzieci są jej najcenniejszym skarbem. Tak dziś mówi o wychowaniu synów
„To, na czym zależało mi najbardziej, to na tym, żeby uzyskali swoją niezależność", zwierza się nam Joanna Przetakiewicz
Czy dziś mężczyźni to ta „słabsza płeć”? Jak zakończyć konflikt między kobietami a mężczyznami? I czy potrzebna nam emocjonalna rewolucja? „Bliskie więzi nas uratują", mówi Joanna Przetakiewicz i rozpoczyna nową misję. Jaką? Sprawdza Katarzyna Przybyszewska-Ortonowska. [Tekst opublikowany na Viva Historie 10.10.2024 r.] Katarzyna Przybyszewska-Ortonowska: Skoro to przede wszystkim kobiety mają pomóc mężczyznom, to trochę same się popunktujmy. Nie mają z nami łatwo, prawda? Joanna Przetakiewicz: Opowiem historię, która zdarzyła mi się wiele lat temu, ale obrazuje problem. Pod centrum handlowym pękła mi opona. Stałam, zastanawiając się, gdzie dzwonić po pomoc, gdy podszedł do mnie mężczyzna. „Oj, widzę, że złapała pani gumę. Chętnie pomogę”, powiedział i z zapałem wziął się do pracy. Nie minęło pięć minut, jak podeszła do nas jakaś kobieta. „A co mój mąż tu robi?”, zapytała obcesowo. „Był tak uprzejmy, że chciał mi pomóc”, powiedziałam. Machnęła ręką. „Przecież to jest fujara. Coś jeszcze pani popsuje. Ja to umiem lepiej zrobić”. Patrzyłam na tego biedaka, z którego właśnie uleciało powietrze jak z tej pękniętej opony. Czy takie zachowanie ma sens? CZYTAJ TEŻ: Kiedyś tworzyli jedną z najgorętszych par, do dziś razem współpracują: „Byliśmy z Andrzejem smakowitym kąskiem i idealnym tematem” Bo my oczekujemy… …żeby nasz mężczyzna wszystko potrafił, świetnie zarabiał, wyglądał jak Brad Pitt. Był i prezesem zarządu, i polskim hydraulikiem, i przyjacielem, i Jamesem Bondem, i wspaniałym rodzicem, i koło umiał wymienić… …i był świetnym kochankiem. To jest według badań na piątym miejscu oczekiwań kobiet, ale nie oszukujmy się, też stanowi problem. Kiedyś mówiło się, że to kobietę ciągle „boli głowa”, teraz mężczyźni zaczynają się bać, że nie sprostają tej roli, bo przecież nikt ich nie zapyta, czy mieli w pracy ciężki dzień albo czy nie zdarzyło się coś, co sprawia, że na seks nie mają ochoty. Jest jeszcze jeden problem. Rodzice często wychowują swoich synów na królewiczów. Usuwają im kłody spod nóg, wpajają, że są najlepsi, najprzystojniejsi, najmądrzejsi i tak dalej. I nagle taki „królewicz” wychodzi spod klosza w realny świat na czołowe zderzenie z rzeczywistością. Jesteś matką trzech synów. Jak ich wychowywałaś? Nie na królewiczów. Życie podyktowało nam inny scenariusz. Bardzo wcześnie zostałam matką, studiowałam, pracowałam, prowadziłam dom. Później rozwiodłam się z mężem i głównie sama musiałam utrzymać rodzinę. To, na czym zależało mi najbardziej, to na tym, żeby synowie uzyskali swoją niezależność. Wszyscy trzej uczyli się w międzynarodowych szkołach i na świetnych uczelniach. Ale to wiąże się też z czymś bardzo trudnym – szybką samodzielnością. Dziś sami reżyserują swoje światy. Zawsze im wpajałam – a co mnie wielokrotnie pomogło w najtrudniejszych życiowych sytuacjach – by umieli znaleźć wokół siebie przynajmniej troje ludzi, na których będą mogli zawsze liczyć. Życzliwość, przyjaźń i miłość to największy kapitał. CZYTAJ RÓWNIEŻ: Trwa w relacji, która daje jej radość i siłę. „Tworzymy z Bartkiem związek na własnych zasadach” Cały wywiad dostępny w nowym numerze magazynu VIVA! w punktach sprzedaży już od czwartku, 10 października. Co jeszcze w VIVIE! 19/2024? Danuta Mieloch: Od podstaw stworzyła prawdziwe kosmetyczne imperium w Stanach Zjednoczonych. Jak jej się to udało? Mikołaj Roznerski: Jeden z najzdolniejszych i najprzystojniejszych polskich aktorów był kiedyś pełnym kompleksów nastolatkiem… Ronald Reagan: Nazywany człowiekiem z misją, był prezydentem Stanów Zjednoczonych przez dwie kadencje. Jego sukces polityczny współtworzyła żona – Nancy. VIVA! Extra: „Skażona” kolekcja handlarza bronią, kolaboranta podczas II wojny światowej i jednocześnie kolekcjonera i mecenasa sztuki Emila G. Bührlego. Podróże: Celtycki rodowód Bretanii sprawia, że w niczym nie przypomina reszty Francji.
Gołda Tencer, dyrektorka Teatru Żydowskiego: „Robię wszystko, by ocalić pamięć. Boję się o przyszłość przeszłości”
„Ludzie młodzi nie znają historii”, dodaje
Mówi wprost: „Ludzie młodzi nie znają historii. Patrzą do przodu, nie oglądają się za siebie. Nawet jeśli wiedzą, co to był Holocaust czy Marzec ’68, rzadko kogo już to obchodzi. A ja robię wszystko, by ocalić pamięć. Boję się o przyszłość przeszłości”, podkreśla Gołda Tencer, dyrektorka Teatru Żydowskiego w rozmowie z Katarzyną Przybyszewską-Ortonowską. Katarzyna Przybyszewska-Ortonowska: Często myślisz o przyszłości? Gołda Tencer: Dobre pytania. Zwykle ludzie pytają mnie o przeszłość. A że przeszłość idzie za mną przez całe życie i nie chce mnie opuścić, przywykłam do tego. Więc jak mantrę powtarzam, że „Ojczyzną Żydów jest pamięć” i że w każdej żydowskiej rodzinie jest ktoś, kto tę pamięć kultywuje. W rodzinie Tencerów wypadło na mnie, więc się poddałam. Jednak nie znaczy to, że nie myślę o przyszłości, zwłaszcza teraz, gdy pewnie więcej mam za sobą niż przed sobą. A wciąż tyle rzeczy do zrobienia… Myślisz, że będziemy pamiętać? Nie wiem. Boję się o przyszłość przeszłości. Zwłaszcza kiedy myślę o młodych ludziach. Ja tkwię w Holocauście od początku swojego życia, choć nie doświadczyłam jego potworności, a w moim domu ani w domach moich przyjaciół z dzieciństwa bardzo mało się o tym mówiło. Rodzice nie chcieli przekazać nam swojej wojennej traumy, ale podświadomie czuliśmy, że nasze domy są inne niż naszych polskich kolegów, że jest w nich jakiś smutek, jakieś niewidzialne „coś”. Holocaust zmiótł z powierzchni ziemi sześć milionów Żydów, a ja im jestem starsza, tym bardziej nie rozumiem, jak to się w ogóle mogło wydarzyć. Ale jak powiedział mój brat Janusz: „Nasi rodzice przeżyli Holocaust, my pamiętamy, a nasze dzieci będą musiały zapamiętać”. Wciąż dużo mówię o Holocauście, o Marcu ’68, którego sama doświadczyłam. Powstają filmy, spektakle, książki, na Dworcu Gdańskim wiele lat temu z mojej inicjatywy Fundacja Shalom zrobiła tablicę upamiętniającą Marzec z cytatem Henryka Grynberga „Tu więcej zostawili po sobie, niż mieli”… Ale czasem myślę, że gdyby zrobić sondę uliczną wśród młodych ludzi, co to był Marzec 1968 roku, nie wiem, czy na 100 osób wiedziałoby pięć. Ilekroć przygotowujemy ważne wydarzenia w Teatrze Żydowskim i zastanawiamy się nad repertuarem, pada hasło: „Zagrajmy »Miasteczko Bełz«”. I wtedy nasza kierownik muzyczna Teresa Wrońska macha ręką: „Tylko nie »Miasteczko…«. Przecież to wszyscy znają…”. „Kto to zna, Teresa?”, pytam ją wtedy. „Kto? My? Aktorzy teatru? Widzowie, którzy są z nami od lat?”. Jak jej nie zaśpiewamy, nikt jej znał nie będzie. Więc Ty śpiewasz… Śpiewam. I to często w jidysz, bo – skoro mamy mówić o przyszłości – marzę, by choć w jakimś stopniu ten język powrócił. Fundacja Shalom, którą założyłam 35 lat temu, organizuje zajęcia z jidysz, wykształciliśmy już kilkaset osób, nasi aktorzy w Teatrze Żydowskim też uczą się jidysz. Przecież jak odejdzie pokolenie, które znało ten język, nawet tłumaczy nie będzie. Czytaj także: Między nimi była wielka różnica wieku. Mimo to Gołda Tencer i Szymon Szurmiej byli razem 44 lata Gołda Tencer w sesji dla magazynu „VIVA!”, kwiecień 2024 roku W Twoim łódzkim domu rodzinnym mówiło się w jidysz. Mój tata Szmul Tencer nigdy nie nauczył się dobrze mówić po polsku. Bardzo zabawnie go kaleczył. Przed wojną przecież jedną trzecią ludności Polski stanowili Żydzi i oni mówili w jidysz. Po wojnie, kto przeżył, jechał do Łodzi, bo tam skupiło się żydowskie życie. Nasi rodzice mówili w jidysz, więc my siłą rzeczy też, choć specjalnie nie uczyli nas tego języka. Może ze strachu. Pamiętam z dzieciństwa, że kiedy mama z tatą chcieli przekazać sobie jakiś sekret, mówili w jidysz, licząc, że my z bratem tego nie zrozumiemy. Ale szybko rozumieliśmy i już sekretów w jidysz być nie mogło. Potem chodziliśmy do żydowskiej szkoły, gdzie jidysz był jednym z przedmiotów, a maturę zdawaliśmy w dwóch językach – w polskim i w jidysz właśnie. Isaac Bashevis Singer po wojnie powiedział, że „jidysz nie jest językiem martwym, tylko językiem zmarłych”. Bo w Polsce zniknął, jak Żydzi w komorach gazowych. Pokolenia naszych rodziców już nie ma, moje pokolenie jest ostatnim, które stanowiło łącznik między tamtym, przedwojennym światem a światem dzisiejszym. Ale po nas już nikogo nie będzie… Kilka lat temu przyjechał do Polski mój kuzyn Abram Tencer, syn jedynego ocalałego brata taty, wujka Menasze. Wraz z rodzicami w latach 60. wyjechał do Brazylii. Nie widzieliśmy się ponad 60 lat. Ale kiedy się spotkaliśmy i brakowało słów w polskim – on już prawie nie pamiętał – czy w angielskim, przechodziliśmy na jidysz. Wciąż kilka milionów ludzi, jeśli nie mówi na co dzień, to chociaż zna jidysz… …bo używa się tego języka w wielu miejscach na świecie. I dlatego też warto o niego walczyć. Nie tylko ja to robię. Nigdy wcześniej nie wydano tylu książek tłumaczonych z jidysz, co dziś. Całą klasykę żydowskiej literatury można przeczytać po polsku. Odwrotnie się już raczej nie robi, choć jeszcze z dzieciństwa pamiętam, że Szekspira czy Ibsena czytało się w jidysz. I teatry w jidysz grały te sztuki. Piękne to było… Więc wracając do przyszłości. Wierzę w przyszłość mojego języka. Muszę wierzyć. Porozmawiajmy o Twoim pokoleniu. Sama powiedziałaś, że jesteście ostatnim łącznikiem między przeszłością i przyszłością… Ale kiedy się spotykamy, nie rozmawiamy tylko o przeszłości. Dla wielu z nas, którzy nawet nie znali dobrze losów swoich zamordowanych rodzin, powrót do tamtych tematów jest niezwykle bolesny. Wiesz to dobrze, bo kiedy pisałyśmy książkę „Gołda Tencer. Jidisze mame”, wielu moich przyjaciół te znane im szczątki historii swoich przodków opowiedziało ci po raz pierwszy. Rozjechaliśmy się po świecie, każdy ułożył sobie życie i to teraźniejszość jest przede wszystkim tematem naszych rozmów. Wciąż mamy sobie coś do powiedzenia. I nie są to rzadkie kontakty. Choć dzielą nas tysiące kilometrów, uczestniczymy wzajemnie w naszych codziennościach. Z moimi przyjaciółkami, Renią, drugą Renią, Hanką czy Marią Biną rozmawiam każdego dnia. Do tego mamy grupy założone na komunikatorach i – nawet teraz słyszysz – telefon bez przerwy pika, bo ludzie dzielą się tam każdym drobiazgiem. Kiedy poznałam Twoich przyjaciół, byłam zaskoczona siłą Waszych relacji. A przecież – wracając do Marca ’68 – chciano nas rozdzielić. I nie udało się. Wręcz przeciwnie. Ta trauma nas zjednoczyła, listy szły w tę i z powrotem, kiedy już można było swobodnie przyjeżdżać i wyjeżdżać z Polski, nieustannie się spotykaliśmy. To się tamtej władzy nie udało, nawet nasze dzieci się przyjaźnią. I znów – nawiązując do przyszłości – tragiczna przeszłość zbudowała przyszłość. To, co mnie martwi, i powiedziałam to ostatnio na obchodach Marca, że nasze groby będą rozsiane po wszystkich kontynentach… Trudno jest dziś być Żydem? Szolem Alejchem, pisarz, jeden z klasyków literatury pięknej w języku jidysz, napisał taką sztukę „Trudno być Żydem”, „Szwer cu zajn a jid”. Choć lubię tę sztukę, nie chcę nawet – myśląc o swojej tożsamości czy życiu – używać słowa „trudno”. Mnie jest dobrze tak, jak jest. Urodziłam się Żydówką, wiedziałam o tym od początku i dla mnie innego wyboru nie było. Dla mnie i dla mojego pokolenia urodzonego po wojnie w Łodzi, Wrocławiu, Dzierżoniowie… Wychowaliśmy się na styku dwóch kultur: żydowskiej i polskiej i jesteśmy z tego dumni. Ale patrząc na to, co się dzieje teraz w świecie… Antysemityzm wrócił. Nie chciałabym dotykać tego tematu, bo to jest ogromny i wielowymiarowy problem… Zawsze mnie zastanawiało, dlaczego coś takiego jak antysemityzm w ogóle istnieje. Nie potrafię tego zrozumieć. Ja też tego nie rozumiem. Jako dziecko tego nie odczuwałam, potem przyszedł Marzec… Potem się uspokoiło, a teraz mam wrażenie, że antysemityzm znów narasta. Naprawdę temu narodowi się to nie należy. Dlatego nie lubię o tym mówić, tylko robię, co mogę, by ocalić żydowską kulturę. I ciągle się boję, że nie zdążę… Czytaj także: Gołda Tencer i Szymon Szurmiej byli razem niemal pół wieku. Mieli dwójkę dzieci: syna Dawida i teatr Pełny wywiad z Gołdą Tencer przeczytasz w dostępnym na rynku numerze magazynu „VIVA!” Gołda Tencer, Szymon Szurmiej, Dawid Szurmiej, VIVA! maj 2013 roku
Król Karl Lagerfeld, czyli ostatni z wielkich. Mija 90. rocznica urodzin projektanta mody
Redaktor naczelna VIVY! wspomina kreatora wszech czasów
Nie patrzył w przeszłość, kreował przyszłość. Chciał być ikoną, nie reliktem. Kreator wszech czasów, Karl Lagerfeld, zmarł 19 lutego 2019 roku. Twierdził, że jest nieśmiertelny, więc wiadomość o jego śmierci wydała się żartem. Ostatni z wielkich? Brzmi banalnie. A jednak kto? Kto teraz? Kto po nim? Przypominamy jego długą i niezwykłą historię. Tak prywatną, jak i zawodową. A jest co przypominać. Dziś mija 90. rocznica urodzin Karla Lagerfelda. Jedynym luksusem w życiu jest czas Mówił, że jedynym luksusem w życiu jest czas. Nigdy nie wiesz, ile ci go pozostało. Można oszukać świat, ludzi, można igrać z losem. Ale ten cholerny czas zawsze cię dopadnie. Na ręku nosił dwa zegarki. Jeden – prezent od matki, drugi – męski zegarek Chanel z numerem jeden. W ogóle miał obsesję na punkcie czasu. Uważał, że młodzi nie potrafią go wykorzystać. On w ciągu 24 godzin umiał przemieścić się z Paryża do Mediolanu, zrobić zdjęcia do kampanii reklamowych, odbyć mnóstwo spotkań, w samolocie przeczytać książkę. I kiedy wracał do domu, nie rozumiał, że towarzyszący mu 20-latkowie padają ze zmęczenia. On nadal miał apetyt na wszystko. O przeszłości rozmawiać nie lubił. „Dyskusje o tym, co było, śmiertelnie mnie nudzą”, mówił. Długo nie podawał daty swoich urodzin. Dopiero kilka lat temu udzielił wywiadu dziennikarzowi Paris Matcha, w którym przyznał, że przyszedł na świat w 1933 roku. Zdawał sobie sprawę, że jest to nieco szokujące, bo zdarzyło się w tym samym roku, w którym Adolf Hitler doszedł do władzy. I jak to wytłumaczyć ludziom urodzonym w XXI wieku, którzy dziś rządzą światem mody i social mediów, dla których wiek XX jest prehistorią? Karl chciał być ikoną, nie reliktem. I do końca kokietował. Pytany o Paryż lat 50. machał ręką: „To, co było, to jest dno w porównaniu z tym, co jest teraz”. Pytany o lata 60. odpowiadał: „Trzymałem się na dystans od tamtego szaleństwa. Nie piłem, nie paliłem, nie brałem narkotyków. Nie żebym był przeciwny. Podziwiam ludzi, którzy się wykańczali, to wymaga większej odwagi niż taki egoizm. Ja myślę tylko o tym, jak przeżyć”. Pytany o lata 80. wyraźnie znudzony mówił: „To już było. Zapytajcie mnie o to, co będzie jutro”. Więc człowiek, który patrzył w przyszłość i umiał ją przewidywać, musiał wiedzieć, że tej przyszłości zostało mu niewiele. I, jak zwykle, nikomu o tym nie mówił. Ale za to w Paryżu się o tym mówiło. Lagerfeld nie pojawił się w finale ostatniego pokazu Chanel haute couture, więc zaraz rozdzwoniły się telefony, internet zapłonął od spekulacji. Biuro prasowe Chanel milczało. Poszedł komunikat, że „Mistrz jest zmęczony”, ale histerii nie było. Nikt nie mówił, że Karl jest chory. Karl nie mógł być chory. To nie było w jego stylu. Teraz więc, kiedy już wiadomo, że 19 lutego 2019 roku nad ranem Karl Lagerfeld odszedł, Paryż wrze. Media prześcigają się w tytułowaniu. „Ostatni cesarz”, „Ostatni z wielkich”, „Ostatni wielki krawiec”, „Ikona popu”, „Legenda mody”. O Lagerfeldzie mawiało się, że bywał cyniczny i złośliwy, więc teraz zarzuca mu się, że odszedł przed pokazami, tak bez zapowiedzi, bez ostrzeżenia i do tego nie wybierając następcy. Świat nie znosi próżni. Umarł król, niech żyje król. Tyle że, gdyby ktoś zadał sobie trud przeczytać ostatni wywiad Lagerfelda, którego udzielił 5 lipca 2018 roku dziennikarce Paris Matcha, Elisabeth Lazaroo, wiedziałby, w czym rzecz. „Kto będzie pana następcą?”, zapytała Lazaroo. Karl odpowiedział zdegustowany: „Ja jestem nieśmiertelny. To pytanie w ogóle nie powinno paść”. WIĘCEJ NA TEMAT: Tych 10 rzeczy nie wiedzieliście o Karlu Lagerfeldzie Rok 1949. Pokaz Diora w Hamburgu. W biurze ojca była sala, w której odbywały się pokazy mody. Nastoletni Karl spędzał tam dużo czasu, zwłaszcza że działy się ciekawe rzeczy. Wystarczyło zejść na dół i już można było zanurzyć się w niezwykły świat. Wtedy też z przyjaciółką mamy obejrzał pierwszą powojenną kolekcję Chanel. „Ona uważała, że ta kolekcja była szpetna”, opowiadał po latach. „Jak wszyscy inni zresztą. Oprócz mnie. Już wtedy wiedziałem, że zamieszkam w Paryżu i zamieszam w modzie”. I tak się stało cztery lata później. Paryż od początku był jego przeznaczeniem. Ci, którzy odkrywali, że Karl jest Niemcem, mówili: „To niemożliwe”. Bo czy jest bardziej francuski Francuz i bardziej paryski paryżanin? W Paryżu Karl uczył się francuskiego i spacerował po mieście, chłonąc jego atmosferę i styl. W 1954 roku wygrał główną nagrodę w prestiżowym konkursie mody International Wool Secretariat w kategorii płaszczy. Dostał równowartość dziesięciu francuskich średnich pensji. Nazajutrz wszystko wydał na ubrania. Ale wygrana zapewniła mu pracę w domu mody Balmain. Cztery lata później projektował dla Jean Patou, a rok później swoje pracownie otworzyły przed nim domy mody Krizia, Charles Jourdan i Valentino. Kiedy w październiku 1957 roku zmarł Christian Dior, jego następcą obwołano Yves’a Saint Laurenta. Triumfy święcili Coco Chanel, Hubert de Givenchy i Balenciaga. Lagerfeld w tym czasie uczył się drapowania, upinania i plisowania, ale z większą pasją tańczył cza-czę w modnych klubach, rozbijał się najnowszymi modelami samochodów i podrywał żigolaków. ZOBACZ TAKŻE: Maja Barełkowska zagrała w serialu „Lipowo. Zmowa milczenia”. Nie każdy wie, czyją jest żoną! Kilka lat później stwierdził, że świat przepychu i haute couture go nudzi, i na trzy lata zniknął we Włoszech, by studiować sztukę. Gdy powrócił w 1967 roku, został konsultantem domu mody Fendi. Pięć lat później, już jako projektant Chloé, stworzył czarno-białą kolekcję Deco, która nie tylko zmieniła bieg historii mody, ale także otworzyła mu drzwi do międzynarodowej kariery. W 1981 roku, dokładnie 10 lat po śmierci swojej wielkiej poprzedniczki, objął kreatywne kierownictwo domu mody Chanel. Podobno w latach 60. Lagerfeld i Chanel parokrotnie się spotkali, Karl jednak nigdy nie wspominał tych spotkań i choć jego kolekcje Chanel nawiązywały do tradycji i stylu Coco, miały już inny rys. Nowatorski, rewolucyjny, odkrywczy. Kiedy obejrzał pierwszą powojenną kolekcję Chanel, zrozumiał, że musi zamieszkać w Paryżu i zamieszać w modzie „Kiedy przejmowałem dom mody Chanel, nikt nie chciał tej starej budy”, mówił w reportażu o sobie zrealizowanym przez Discovery Channel. „Zgodziłem się wbrew powszechnej opinii ożywić firmę, która była skansenem. Nawet właściciele mówili, że jak się nie uda, sprzedadzą”. I dodawał: „Chanel uznała, że krótkie spódnice są okropne i nie spodobają się mężczyznom. Widocznie znała niewłaściwych mężczyzn. A to był początek jej końca. Kiedy w modzie czy w sztuce pojawia się coś okropnego, zadaję sobie pytanie, czemu innym się to podoba. Trzeba być oportunistą, tylko oni są wiecznie na fali”. Podobno w modzie wszystko już było, Lagerfeld nie godził się z tym stwierdzeniem. „Moja droga Elisabeth – tłumaczył dziennikarce w ostatnim udzielonym wywiadzie – nigdy nie mówię, że jestem najlepszy. Kopa w dupę i do roboty. Jedyne, co mnie interesuje, to eksperymentowanie”. I eksperymentował. Do ekskluzywnej mody wprowadził materiały i gadżety, które kiedyś kojarzyły się z tandetą. Wielbicielki eleganckich sukien oszalały na punkcie plastikowych toreb czy kozaków z futra. Przedłużył nieśmiertelność słynnemu żakietowi Chanel, sztucznym perłom czy torebce 2.55. Mademoiselle przewracała się w grobie, widząc, co Karl zrobił z niektórymi jej projektami. Krótkie spódnice, mnóstwo biżuterii, wszystkiego zbyt dużo. Ale była w tym magia, która połączyła mit Chanel, współczesną kobietę i wizję Karla. Przyjaźniąca się z Lagerfeldem dyrektor kreatywna La Manii Joanna Przetakiewicz parę lat temu zapytała go, skąd czerpie inspiracje. Odpowiedział jej wtedy: „Joanna, jestem jak budynek najeżony antenami telewizyjnymi. Ich wielkie talerze ściągają informacje z całego świata. Wszystko mnie inspiruje. Jest jedna zasada: Trzeba mieć oczy szeroko otwarte”. Gwiazdy żegnają Mistrza. „Dziś elegancja jest w żałobie”, napisała Laura Smet, córka francuskiej ikony rocka Johnny’ego Hallydaya. „Drogi mistrzu, dziękuję Ci za całą miłość, którą włożyłeś w modę”. To aktorka Marion Cotillard. „Wiem, że nie lubiłeś ani kwiatów, ani łez, ale nie potrafię inaczej wyrazić żalu. Będzie Cię brakowało nie tylko mnie, ale całemu światu”. Carla Bruni, supermodelka z lat 90., była pierwsza dama Francji. „Będziemy tęsknić. Dziękuję, Karl, za wszystkie momenty, które spędziliśmy razem, za Twoją dobroć, wielkie serce i poczucie humoru. Moda bez Ciebie nigdy nie będzie taka sama”. Top modelka Anja Rubik. „Twojego niezwykłego talentu i miłości do życia nie zapomni nikt, kto naprawdę kochał modę”. Top modelka z lat 90., Cindy Crawford. „Odpoczywaj w pokoju, królu Karlu”. Supermodelka Amber Valletta. Tysiące komentarzy, tysiące zdjęć. ZOBACZ TAKŻE: 10 cytatów z Karla Lagerfelda, które warto znać W social mediach dzień czarnych serc. Jaki to paradoks, zwłaszcza że mówimy o człowieku, który nie korzystał z internetu, nie używał komputera i nie miał prywatnego konta na Instagramie. Karl Lagerfeld kochał młodych i takimi się otaczał. Uważał, że ludzie w jego wieku są nudni. Niespecjalnie miał z nimi o czym rozmawiać. Ale bywał bezlitosny dla młodego pokolenia. Zwłaszcza dla młodszych kolegów po fachu. „Kiedy Ludwik XVI odziedziczył tron – mówił w wywiadzie dla Paris Matcha – Maria Antonina powiedziała: »Za szybko, za młody«. W modzie bycie młodym też nie jest dobre”. Uważał, że żeby przetrwać w świecie fashion, trzeba z nim dorastać, nie tylko z niego korzystać. I zżymał się, że młodzi projektanci chcieliby być natychmiast wielkimi artystami, a zajmują się szyciem ubrań. Przewidywał trendy i wyprzedzał czas. Nigdy nie zależało mu na promowaniu własnego nazwiska. Mówił: „Mam mentalność najemnika, nie muszę myśleć o marketingu, sprzedaży. Żyję oderwany od rzeczywistości”. I nigdy nie bał się kontrowersyjnych wypowiedzi. Ostatnio wieszczył koniec street style’u, uderzając tym w blogerów – nową napędową siłę rynku mody. „Mogę mówić, co chcę. Mam wolny zawód. Nie mam litości dla nikogo”, perorował. „Trudno wyobrazić sobie świat mody bez pana”, stwierdziła w wywiadzie Elisabeth Lazaroo. „I tym lepiej”, odparł Lagerfeld. „Bo to mnie trzyma w formie. Jestem młody, pełen energii i to mi się podoba. Robię 12 kolekcji rocznie, nie widzę nikogo, kto mógłby je zrobić za mnie, chociaż z pewnością jest wielu, którzy by chcieli. Jeśli jest chętny, żeby się odważyć, to do dzieła”. Wizerunek Karla Lagerfelda „Bardzo podoba mi się ta lalka, którą stworzyłem”. Tak kiedyś powiedział, oglądając wywiad z sobą w telewizji. Rzeczywiście swój wizerunek dopracował do perfekcji. Karl Lagerfeld. Marionetka idealna. Na początku XXI wieku porzucił image z lat 90. – otyłego pana skrywającego się za gigantycznym wachlarzem. Schudł 43 kilo w 13 miesięcy, pożegnał się z ciastkami i zwykłą coca-colą. Nowy Karl był szczupły i fit. Nowy Karl miał nowy styl. Jego kreacje dla Chanel czy Fendi na pewno przejdą do historii, ale największą kreacją Karla był on sam. Nie wiem, czy był ktoś na świecie o tak rozpoznawalnym image’u. Białe, ściągnięte gumką włosy, które rano posypywał specjalnym pudrem. „Mam kręcone włosy, a to najwygodniejsza fryzura”. Czarne okulary, których nigdy nie ściągał. „Lubię obserwować niepostrzeżenie, choć sam jestem widoczny. Dzięki okularom nikt nie wie, co widzę i co myślę”. Gdy dwa lata temu ktoś zrobił zdjęcia Lagerfelda w okularach ze zwykłymi szkłami, świat mody wstrzymał oddech. A jednak Karl ma oczy! Większe poruszenie mogłoby wywołać jedynie pojawienie się królowej Elżbiety II bez kapelusza albo papieża bez piuski. Od lat chodził w nienagannie skrojonych garniturach. Proste marynarki, spodnie z lampasami. Przy białych koszulach wysoki, sztywny kołnierzyk. Sam zaprojektował ponad 300 modeli tych kołnierzyków i miał manufakturę, która te kołnierzyki i koszule mu szyła. W krawat lub kamizelkę wpinał starą biżuterię. Na rękach rękawiczki, czasem pełne, czasem z odkrytymi palcami, duże pierścienie. Ręce były podobno jego największym kompleksem i w ten kompleks miała wpędzić go matka, mówiąc, kiedy jeszcze był młody: „Nie powinieneś palić. Masz brzydkie ręce”. Wziął to sobie do serca. Ale tłumaczył, że rękawiczki chronią go też przed zanieczyszczonym światem. Pod tą maską ukrywał prawdziwe emocje i, jak się właśnie okazało, swój stan zdrowia. Miałam zaszczyt poznać Karla Lagerfelda osiem lat temu, po wiosennym pokazie Chanel. Choć w finale pokazu wyszedł, jak zawsze, lekko zblazowanym krokiem, w jego ruchach było widać zmęczenie. Kiedy razem z Joanną Przetakiewicz spotkałyśmy się z nim za kulisami, wydał mi się dużo mniejszy niż na wybiegu. Podał mi rękę na powitanie, delikatnie uścisnął. Miałam wrażenie, że dotykam porcelany. Czy geniusz może być aż tak kruchy, pomyślałam abstrakcyjnie. W ostatnich miesiącach bardzo się zmienił. Lekko przytył, twarz mu stężała, kiedy wchodził na wybieg, poruszał się sztywno, jakby przeszkadzał mu za ciasno związany gorset. Kto przypuszczał, że tym gorsetem jest śmiertelna choroba, którą do końca trzymał w tajemnicy. ZOBACZ TAKŻE: Agnieszka Holland nagrodzona w Wenecji. „Zielona Granica” z nagrodą specjalną jury Jak zresztą całe swoje prywatne życie Mówił: „Ci, którzy znają mnie naprawdę, są już na cmentarzu lub w niebie, jak kto woli. Nigdy nie napiszę wspomnień ani pamiętników. Nie mam nic do powiedzenia. Nie wygłaszam przemówień, odpowiadam na pytania”. Ale żaden z dziennikarzy nie ośmielił się zapytać Lagerfelda o jego życie uczuciowe, o najbliższych. Na pytania o dzieciństwo odpowiadał zdawkowo. Był późnym dzieckiem, matka urodziła go po czterdziestce, ojciec miał już wówczas ponad 60 lat. Podobno matka była wielką pięknością, grała na skrzypcach w berlińskich klubach lat 20. To po niej Karl odziedziczył niezwykłe wyczucie stylu. Ustatkowała się dopiero, gdy poznała przyszłego ojca Karla, przez pierwsze lata małżeństwa mieszkali na farmie na północy Niemiec. Wojnę Karl spędził z dala od bomb, otoczony książkami i rysunkami. Mówił, że urodził się z ołówkiem w ręku. Choć bardzo chciał grać na pianinie, po kilku próbach matka powiedziała: „Nie masz za grosz talentu. Rysuj, to cichsze zajęcie”. Od dziecka uważał się za pępek świata. Gdy ktoś go pytał: „Jak tam w szkole?”, odwracał się plecami, uznając, że to pytanie dla debilów. Nie chciał też być podobny do rówieśników. Oni nosili swetry wydziergane z wełny przez mamy, jego matka nie robiła na drutach. Ponieważ nikt na północy nie nosił tyrolskich strojów, zapragnął taki mieć. Kiedy przymierzył tyrolski kapelusik, matka oznajmiła: „Wyglądasz jak stara lesbijka”. A kiedy zapytał: „Co to jest homoseksualizm?”, odpowiedziała: „Coś w rodzaju koloru włosów”. Gdy Karl miał 10 lat, przeprowadzili się do Hamburga. Nigdy nie wrócił do miejsc dzieciństwa. W myśl zasady „przyszłość, nie przeszłość” wymazał wszystko z pamięci. Zwłaszcza Holocaust. Mówił: „Nie wierzę, że obciążają nas czyny poprzedniego pokolenia. A jednak to niewyobrażalny wstyd. I jedna z przyczyn, dla której nie chcę mieszkać w Niemczech”. Od kiedy zaistniał w świecie mody, nie był bohaterem obyczajowego skandalu. Nic nie mówiło się o jego życiu uczuciowym, on sam zresztą sugerował, że ono po prostu nie istniało. W latach 70. zakochał się podobno w playboyu Jacques’u de Bascherze, choć twierdził, że związek nie został skonsumowany. De Bascher zmarł na AIDS w 1989 roku i potwierdzał słowa Lagerfelda, dodając, że „jedyną miłością projektanta, prócz mody, była coca-cola i ciasto czekoladowe”. Jakakolwiek była prawda, śmierć de Baschera była dla Karla końcem pewnej epoki. I tak lata 90. stały się dla niego czasem żałoby i nudy. Przybyło mu książek, domów i kilogramów, otłuszczoną twarz zaczął zasłaniać wachlarzem. Teraźniejszość po raz pierwszy go przytłaczała, zrobił wtedy kolekcję w stylu XVIII wieku. Po dekadzie ocknął się i zaczął od zera. „Karl Lagerfeld” to dziś logo od Paryża po Hongkong. Zachód uczynił z luksusu marzenie, a z Karla swoją ikonę. Do końca się dziwił, że dorównuje popularnością gwiazdom rocka Karl otaczał się milionem ludzi, ale przyjaciół miał niewielu. Od lat tego samego asystenta, Sebastiana, tego samego prawnika, Luciena, i tę samą muzę, Amandę. Ale i oni rzadko mieli okazję przebywać z Mistrzem. W prywatnym czasie lubił być sam. Parę lat temu to się zmieniło. Kiedy poznał Choupette, natychmiast pozwolił jej bezwarunkowo wejść do swojego świata. Piękna kotka stała się jego muzą i towarzyszem. Zamieszkali razem w apartamencie w dzielnicy Quai Voltaire. Choupette miała sypialnię i garderobę i mogła patrzeć, jak Karl rysuje nowe kreacje. Jeździła z nim po świecie, miała prywatnego fryzjera, masażystę i kucharza. „Mam bardzo wiele służby w domu”, mówił Karl w wywiadzie dla Paris Matcha. „Choupette i ja nie potrafimy nic zrobić, może tylko otworzyć drzwi do lodówki. Nie umiem pościelić łóżka, gotować, prasować… Mama mi powtarzała: »Nie musisz nic umieć, bo to cię zmusi do zarabiania dużych pieniędzy, by płacić tym, którzy wszystko zrobią za ciebie«”. Może sam nie sprzątał swoich apartamentów, ale sam je urządzał, projektował w najmniejszych szczegółach. Uwielbiał otaczać się pięknymi przedmiotami, choć się do nich nie przywiązywał. Kilka lat temu wystawił na aukcji swoją kolekcję mebli z XVIII wieku i cenne klasyczne obrazy. Dostał za nie ponad 30 milionów dolarów. I już planował, czym zapełni puste wnętrza. Kochał książki i one wypełniały po sufit jego pracownię na rue de Lille w Siódmej Dzielnicy. Kupował je na tony. I wciąż ubolewał, że nie zdąży przeczytać wszystkiego, co chciałby. Czas, znów czas. Paryż wrze. Wieża Eiffla stoi, jak stała. I obelisk na placu de la Concorde, i Luwr. Ale Lagerfeld już nigdy nie pójdzie na spacer brzegiem Sekwany, nie wychyli się z limuzyny przy Grand Palais, nie podniesie ręki w triumfalnym geście na koniec pokazu. Nie ma już ludzi takiego formatu. Odchodzą powoli. Ta przyszłość, którą tak cenił Lagerfeld, wcale nie przynosi nowych autorytetów. CZYTAJ RÓWNIEŻ: Tomasz Jacyków został ojcem w wieku... 15 lat. Syna urodziła mu koleżanka jego mamy Globalizacja i unifikacja nie rodzi geniuszy. Geniusz Karla pozwolił mu robić rzeczy, które na pierwszy rzut oka wydawały się szaleństwem. Udostępnić luksus? Czemu nie. Jako pierwszy wszedł w kooperację z sieciówką H&M, tworząc dla niej specjalną linię. Jako pierwszy zerwał z odwiecznym rytmem tworzenia kolekcji prêt-à-porter dwa razy do roku. W ostatnich latach tworzył nawet 12 kolekcji. Wiedział, że małe kolekcje zarabiają na to, by powstawały kolekcje główne, do których zużywał nawet po 30 czy 40 kilometrów materiałów. Nigdy nie liczył się z finansami. Scenografie do jego pokazów kosztowały kilka milionów euro i nikt w Chanel nie mrugnął okiem. Miał rękę do talentów i jako jeden z nielicznych projektantów wciąż powtarzał, że modelka musi być szczupła. Claudia Schiffer, żegnając Mistrza, napisała: „Z nieśmiałej niemieckiej dziewczyny zrobiłeś mnie supermodelką”. Naomi Campbell: „Otworzyłeś mi oczy”. Kiedy do finału jednego ze swoich pokazów wybrał jedną z Kardashianek, Kendall Jenner, mówiono, że chyba oszalał. Nie zmienił zdania. Wciąż zresztą powtarzał: „Polegam jedynie na własnej intuicji”. Dystans do swojego geniuszu skracał niezwykłym poczuciem humoru. „Czy jest pan narcyzem?”, zapytał Lagerfelda dziennikarz Discovery Channel. Odpowiedział: „Narcyzm to dobra rzecz, bo nie pozwala się zaniedbywać. Tak traktowany powinien być obowiązkowy, to instynkt przetrwania. Gdy widzę się w lustrze? Cóż… w stosunku do niektórych znajomych wyglądam nieźle”. Legendą się nie bywa. Legendą się jest Legendą się nie bywa. Legendą się jest. Karl Lagerfeld nie był modny. On był modą. Pomimo wieku najbardziej żywiołowy z projektantów. Publikował, fotografował, rysował, projektował, jeździł po świecie, kreował trendy, nowe marki, otwierał muzea, dyskutował z wielkimi. I nigdy nie wydoroślał. „Robię to samo co w wieku pięciu lat”, mawiał. „Rysowałem stroje, nie znając jeszcze słowa moda”. Olivier Rousteing, projektant Balmain: „Byłeś szkołą dla nas wszystkich”. Czego nauczył nas Karl? Co po nim pozostanie prócz milionów torebek, butów, żakietów, spódnic sygnowanych markami Chanel, Fendi czy jego własną marką Karl Lagerfeld? „Nie mam pojęcia, jaki ślad chciałbym lub mógłbym pozostawić po sobie”, mówił. „Nie warto mnie pytać, co po mnie zostanie. Ja jeden nigdy się tego nie dowiem”. Dekalog według Lagerfelda? Proszę bardzo. Po pierwsze: Zawodzenie nad własną przeszłością to początek końca przyszłości. Po drugie: Jeśli polubisz to, co robisz, nie będziesz musiał nigdy pracować. Po trzecie: Moda to gra, w której trzeba grać na poważnie. Po czwarte: W małej czarnej albo w małym czarnym żakiecie nigdy nie wygląda się ani zbyt elegancko, ani nie dość elegancko. Po piąte: Trzeba być wojownikiem, inaczej będziesz zdeptany. Po szóste: Tatuaże są okropne. To jakby całe życie chodzić w sukience Pucci. Po siódme: Zapach książek to najpiękniejszy zapach na świecie. Po ósme: Ważne nie są wszelkie znajomości, ważne są właściwe znajomości. Po dziewiąte: Jest w życiu taka chwila, w której musisz zaakceptować fakt, że ktoś inny jest od ciebie młodszy, świeższy i gorętszy. I w końcu po dziesiąte: Szczypta humoru i odrobina lekceważenia – oto czego trzeba do przetrwania legendy. Tekst Katarzyny Przybyszewskiej-Ortonowskiej ukazał się w magazynie VIVA! Moda, numer 1/2019.
Janusz Majewski o miłości życia, przyjaźni z Romanem Polańskim i Łodzi czasów PRL-u
Wybitny polski reżyser we wspomnieniach o młodzieńczych latach
Zawsze wolał świat fikcji od świata rzeczywistego. Tworząc filmy, uciekał od wojennych przeżyć, polityki i socjalistycznej brzydoty. Łódzka Szkoła Filmowa dała mu legitymację do bycia ciekawym artystą i ciekawym człowiekiem. Tu, w Łodzi, nauczył się, jak się robi kino, jak żyć, by zawsze być wolnym. Tu poznał wyjątkowych ludzi i… swoją przyszłą żonę. Tu w końcu kręcił filmy i jak je kręcić, uczył kolejne pokolenia. Z Januszem Majewskim, reżyserem, scenarzystą i pisarzem, do Łodzi pojechała Katarzyna Przybyszewska-Ortonowska. Wywiad ukazał się na łamach „VIVY!” w lutym 2015 roku. Janusz Majewski o miłości życia, przyjaźni z Romanem Polańskim i Łodzi czasów PRL-u [WYWIAD] Domu, w którym Janusz Majewski mieszkał z Romanem Polańskim i w którym odbywały się najdziksze imprezy studentów Szkoły Filmowej, już nie ma… Przejeżdżamy ulicą Narutowicza, kamienica mieściła się naprzeciwko rozgłośni Polskiego Radia. Ale ślad po niej zaginął… W końcu było to ponad 50 lat temu. Zmieniły się czasy, zmieniły się miejsca. Ludzi niektórych też już nie ma. Jedni zagubili się w świecie, inni już przeszli do historii. Próbujemy w tej naszej podróży poskładać to, co pozostało, wrócić do Łodzi lat 50.… Za wehikuł czasu służą nam wspomnienia. Janusz Majewski przyjechał tu w 1954 roku. Przywiózł walizkę i głowę pełną marzeń. Zakochał się w łódzkich klimatach, w ludziach, którzy w szarej rzeczywistości chcieli być kolorowi, w postfabrykanckim pałacyku na Targowej 61/63, gdzie mieściła się słynna Filmówka. Teraz opowiada, że była to szkoła filmu i szkoła życia. Dla młodych pasjonatów kina, niezgadzających się z socjalistyczną „urawniłowką”, szukających piękna, Łódź stała się Fabryką Snów, dzięki której mogli potem żyć, tworzyć, kręcić filmy. Autor kultowych „Zaklętych rewirów”, „Sprawy Gorgonowej”, „Lekcji martwego języka”, „Królowej Bony” czy hitu „C.K. Dezerterzy”, nie jest sentymentalny. Ale kiedy chodzimy po korytarzach Szkoły Filmowej, siedzimy na słynnych schodach, spacerujemy ulicą Piotrkowską, a potem konstatujemy, że słynnej kawiarni „Honoratka” też już nie ma, wzdycha znacząco. Jest środek grudnia, poprzedniego dnia lał deszcz, ale rano pojawia się słońce. Janusz Majewski uśmiecha się. „Zawsze miałem szczęście do pogody”. Mamy w planach zdjęcia w łódzkich plenerach. A ze zdjęciami jak z filmem. Pogoda może wszystko popsuć. W naszym scenariuszu jednak nie przewidujemy chmur. „Jacy wtedy byliście?”, pytam. „Ożywieni. I tamto ożywienie pozostało na całe życie”. Katarzyna Przybyszewska-Ortonowska: Często Pan wraca do Łodzi? Janusz Majewski: Nie mam powodu, by tu bywać. Ponad rok temu byłem w Łodzi na jubileuszu Szkoły Filmowej… Który rok minął od jej założenia? Wtedy – w październiku 2013 – sześćdziesiąty piąty. Kawał historii. Spotkał Pan kogoś ze studenckich czasów? Z mojego pokolenia prawie nikogo nie było… Studiowałem na roku z Romkiem Polańskim, a on w Paryżu, z Witkiem Leszczyńskim, który już nie żyje, z Basią Sass, która mieszka w Warszawie i nie dotarła. Był jeszcze Janek Rutkiewicz, też już nie żyje, Romek Załuski – nie wiem, co się z nim dzieje. I to wszystko. Na uroczystości byłem więc sam… Smutno. Cóż, czas… Jest Pan sentymentalny? Nie. Ale nutka nostalgii odzywa się w takich okolicznościach. Spędziłem w Łodzi parę lat życia. A człowiek z wiekiem dochodzi do wniosku, że lata studenckie to lata najpiękniejsze. Tyle czasu minęło, a ja wciąż widzę wyraźnie… Sceny jak na taśmie filmowej. Scena pierwsza: Idę Piotrkowską w czarnych okularach, pod pachą taszczę książki. Słońce, dziewczyny się uśmiechają, świat należy do mnie. Scena druga: Skaczę na główkę do fontanny na podwórku Szkoły Filmowej. Romek Polański kręci etiudę „Rozbijemy zabawę”. Woda w fontannie sięga do kolan, więc cudem nie rozbijam łba. Scena trzecia: Jeździmy z moją dziewczyną Zosią Nasierowską na jej skuterze Lambretta. Zadajemy szyku. Taki motor dawał status społeczny, jaki dziś mają posiadacze rolls-royce’ów. Scena czwarta, piąta, szósta… Wszystko widzę, pamiętam. Miałem szczęście, bo w moich czasach Szkoła Filmowa rozkwitła. Wypuściła już kilka roczników, a wśród absolwentów sławy, jak Andrzej Wajda, Kuba Morgenstern, Kurt Weber. Ale moje pokolenie nadało jej rys i charakter. A sama szkoła była wyjątkowo ważna na tle łódzkiego pejzażu. Życie w ogóle było wtedy ciekawe. Młodość, dziewczyny, jazz, kino… Czytaj także: Zofia Nasierowska i Janusz Majewski byli razem 50 lat. Ich miłość rozdzieliła śmierć Janusz Majewski w młodości Właśnie, kiedy Pan stwierdził, że – tak jak powiedział Orson Welles – „Kino to jest najlepsza mechaniczna zabawka dla chłopców, jaką wynaleziono”? Żeby to móc powiedzieć, trzeba się zacząć bawić tą zabawką. Poczuć magię kręcenia filmu. Zakosztować tej przyjemności, która dla mnie balansowała na granicy doznań zmysłowych. Od dzieciństwa miałem przeczucie, że kino to będzie jedna z najlepszych rzeczy, które mnie spotkają w życiu. W zasadzie moje drugie życie. Ciekawy świata chłopczyk, jakim byłem przed wojną, zafascynował się filmami Disneya. Starszy chciał oglądać filmy poważniejsze, co nie było proste, bo przecież w czasie wojny „tylko świnie siedziały w kinie”. Potem, zanim na dobre rozpanoszyła się inwazja sowiecka, już jako nastolatek liznąłem filmów zachodnich. Później, gdy przyszła czerwona noc i socrealizm stał się jedyną wytyczną dla twórców, wierzyłem, że nadejdzie chwila, kiedy znikną z kin pokraczne produkcyjniaki. Być może też dzięki mnie… Wybór był prosty: Szkoła Filmowa! Jak zdałem maturę, chciałem pakować walizkę i jechać do Łodzi. Jednak żeby startować na wydział operatorski czy reżyserię, trzeba było skończyć inne wyższe studia albo wykazać się artystycznymi osiągnięciami. Takich młodziaków zapaleńców jak ja nie przyjmowano. Do tego moi rodzice nie wyobrażali sobie, żebym mógł zostać „cyrkowcem”, jak się wyrażali, bo z tym kojarzył im się film. W tamtych czasach w Polsce kręciło się jeden, dwa filmy rocznie. Mówili mi więc: „Kiedy ty, Januszku, dojdziesz do tego, żebyś sam mógł zrobić film?”. I tak poszedłem na architekturę i zawsze potem powtarzałem, że to była najlepsza szkoła filmowa, jaką przyszło mi skończyć. Dlaczego?! Bo nauczono mnie zasad, które się przydają i w zawodzie architekta, i w życiu, i w kinie. Nauczono, co to jest dom i na czym polega logika jego budowania. Że dom musi mieć konstrukcję, solidne fundamenty, musi być zaprojektowany tak, żeby był dla ludzi. I musi być piękny. Czytaj także: Aleksander Bardini kochał się w Irenie Kwiatkowskiej, ale ona go nie wybrała Janusz Majewski w Łodzi, 2015 rok A z filmem jest tak samo? Dokładnie. Modnie było być filmowcem? Niesamowita aura otaczała ten zawód. Nadal tak jest, choć w moim przekonaniu ta aura spsiała. Nadal jednak fascynuje młodych, którym się wydaje, że kino to lepsza strona życia. Pamiętam scenę. Jest Święto Pracy roku 1951, może 1952. Ulicami Krakowa idą tłumy. Maszerują jak na komendę. Obserwuję te szeregi w białych koszulach, czerwonych krawatach, z transparentami. I nagle w drugim planie dostrzegam jeepa, którym jadą jacyś ludzie z kamerami i statywami. Pewnie to ekipa „Kroniki Filmowej” – myślę – reżyser, jego asystent, operator… Patrzę, jak filmują pochód. Wyluzowani, ubrani są w ciuchy z amerykańskiego demobilu, co było szalenie modne: wojskowe kurtki, drelichowe spodnie, czapeczki bejsbolówki. Całą swoją postawą dają do zrozumienia, że są inni, lepsi od tego maszerującego stada… I tak oglądam sobie ich naiwnym, młodzieńczym spojrzeniem, bo przecież miałem 20 lat, i myślę, że trzeba mieć dystans do tego całego cyrku. Zaświtało mi w głowie, że w tym odpychającym świecie, w którym jednostka niczym, można znaleźć jakąś niszę i w niej się schronić. Kamera, film, kino… To była moja droga do wolności. Jakim byliście pokoleniem? Zawieszonym w czasie, zapętlonym w historię. Wszyscy mieliśmy wojenne przeżycia, mniej czy bardziej drastyczne. Byliśmy za młodzi, żeby brać udział w wojnie, i zbyt dojrzali, dzięki wojnie właśnie, żeby uwierzyć w miraże nowego świata i systemu. Pchała nas jednak jakaś dziwna siła, by wyrwać się z tego marazmu, który toczył Polskę. Poza tym sny i wyobraźnia. To nas trzymało na powierzchni. Kiedy wojna się skończyła, miał Pan 14 lat… A gdy wybuchło Powstanie Warszawskie – 13, bo urodziłem się 5 sierpnia 1931 roku. Moi rówieśnicy w Warszawie, chłopcy z Szarych Szeregów, stanęli na barykadach. Ukrywaliśmy się na wsi pod Rzeszowem, ojca ścigało gestapo, ale wieści o powstaniu dotarły szybko. Miałem kolegę, syna właściciela ziemskiego, i w trzecim dniu powstania postanowiliśmy uciec do Warszawy. On wziął pistolety pojedynkowe dziadka, ja – łuk i strzały i tak dwóch głupków poszło na wroga. Dopędził nas dworski parobek wysłany przez ojca kolegi i zagonił do domu. Pierwsze lata po wojnie dały posmak innego życia. Zafascynował nas jazz, zwłaszcza że szybko okrzyknięty został synonimem „zgniłego Zachodu” i stał się zakazany. Słuchanie jazzu było więc symbolem resztek wolności, pomostem łączącym świat brzydoty i zniewolenia, w którym żyliśmy, z odległą rzeczywistością, która jawiła się nam jako raj. Dopóki to było w miarę legalne, kupowaliśmy prasę angielską, amerykańską. Był taki protoplasta „Playboya”, który się nazywał „Men Only”, ale to było poczciwe pisemko w porównaniu z późniejszym „Playboyem”, nie mówiąc o współczesnej pornografii. Pozowaliśmy na romantycznych kombatantów, zgorzkniałych rozbitków życiowych. I bardzo chcieliśmy być modni. Światowi. Mama miała rodzinę w Ameryce. Przed I wojną światową wyemigrowali, zostawiając kilkuletnią wówczas mamę, która dostała odry i nie mogła wsiąść na statek. Została u ciotki, potem wybuchła wojna, potem kryzys lat 20. i nigdy nie zobaczyła już rodziców. Korespondowali jednak ze sobą i kiedy po 1945 nastał komunizm, zaczęli przysyłać nam paczki. Czekoladę, kawę, puszki, ale także ciuchy, buty, krawaty, których próżno było szukać w naszych sklepach. Świat robił wszystko, żeby zrobić ze mnie snoba, który chciał być angielskim dżentelmenem, jeździć dobrym samochodem, podróżować slipingami, zatrzymywać się w najlepszych hotelach i mieć piękną kobietę. Tak sobie wyobrażałem szczęście w tamtych szarych czasach. Spodobała mi się książka „Outsider”. Analiza postawy outsidera w stosunku do polityki i społeczeństwa. Ta postawa mnie zafascynowała. Być takim outsiderem, w nic się nie angażować. Żyć dla siebie i swojej przyjemności. I tak żyłem. Czytaj także: Anna Seniuk: dla małżeństwa poświęciła karierę, a mąż zostawił ją dla młodszej kobiety Jest 1954 rok. Jedzie Pan do Szkoły Filmowej. Jaka jest Łódź w tamtym okresie? Włókiennictwo rządzi. Od pokoleń. Tyle że przed wojną były to fabryki prywatne. Tu, w Łodzi, kumulowały się fortuny. Przeważnie niemieckie i żydowskie. Ulica Piotrkowska przed wrześniem 1939 roku tętniła życiem i ociekała bogactwem. Sklepy wyglądały jak w Paryżu. Kobiety nosiły kapelusze. W fabrykach lały się pot i łzy, a w restauracjach szampan. Żydzi mieli w rękach pół miasta. Taki Poznański czy Grohman tworzyli łódzką elitę, która spłonęła w wojennej pożodze. Po wojnie fabryki przeszły w ręce państwa, a miasto zrobiło się proletariackie. Kiedy przyjechałem do Łodzi, rzuciła mi się w oczy niesamowita rzecz. Na ulicach dominowały młode kobiety. Wręcz kobiecy żywioł. To były prządki, zatrudniane hurtowo. W większości bardzo ładne i… szukające towarzystwa. To dlaczego w tej przemysłowej Łodzi powstała Szkoła Filmowa? A gdzie miała powstać? Warszawa była zrujnowana. Wielu artystów znalazło schronienie w Łodzi. Tak stworzyła się baza ludzi, którzy szukali ujścia dla pasji i talentów. Najpierw na terenie hali sportowej powstała wytwórnia filmowa, potem szkoła muzyczna, aktorska, na koniec filmowa. I tak wykreowano polską Fabrykę Snów. Łódź, która niewiele ucierpiała w czasie wojny, dysponowała postfabrykanckimi pałacykami, znacjonalizowanymi przez państwo ludowe, które chętnie rozdawało takie dobra. I tak na Targowej zadomowiła się Szkoła Filmowa. Do dziś zresztą tam jest. Spodobał się Panu ten pałacyk, gdy zobaczył go Pan po raz pierwszy? Byłem oczarowany. I budynkiem, w końcu oceniał go student architektury, i atmosferą szkoły. Przyjeżdżałem na konsultacje, bo wymyśliłem sobie, że dostanę się do Łodzi, robiąc jako dyplom na architekturze projekt wytwórni filmowej. Plan zadziałał. Obserwowałem wszystko, co działo się za murami szkoły. Podobało mi się, że roczniki są po kilka osób. Na moim roku na krakowskiej architekturze było 200 studentów. Spodobali mi się ci ludzie. Kolorowi na tle szarej rzeczywistości, z pasją, z pomysłem na siebie. I profesorowie… Czułem, że mogę się od nich wiele nauczyć. Więc lekcje kina czy lekcje życia? I tego, i tego. Szkołę Filmową tworzyła niezwykła kadra. Przed wojną kilku filmowców założyło spółdzielnię „Start”. Ci młodzi jeszcze ludzie zapragnęli, by w Polsce powstawały filmy artystyczne. Wtedy kręciło się prawie wyłącznie komedie z Ordonówną i Dymszą. Słusznie pomyśleli, że żeby to inne kino powstało, trzeba przygotować do tego jakichś zapaleńców. Po wojnie garstka ze „Startu” wróciła do zamierzeń. I to był zaczątek późniejszej Szkoły Filmowej. Kiedy ja się tam pojawiłem w 1954 roku, chłonąłem wiedzę i obserwowałem profesorów. Prócz filmu, uczyli właśnie życia, jak postępować, kim być, jak samemu się stworzyć. Był profesor Antoni Bohdziewicz, który w jednym palcu miał teorię filmu. Z pasją oglądał studenckie etiudy, czytał pierwsze nieporadne scenariusze. Potrafił doradzić, wskazywał rozwiązania, wyłapywał scenariuszowe mielizny. Ciekawe, bo sam nie był wybitnym reżyserem. Może był wobec siebie zbyt krytyczny i to mu wiązało ręce? Był fantastycznym człowiekiem, prawdziwym Europejczykiem, przed wojną spędził parę lat w Paryżu, wiedział, co to znaczy uroda życia. Dobrze się ubierał, znał się na alkoholach, dobrym jedzeniu. Można go było słuchać w nieskończoność. Imponował nam. Jak mówiłem, mało nas było na roku. Sześć osób. I wszyscy coś ciekawego w filmie zdziałali. Gdyby tak popatrzeć z boku, życie zauważyło, gdzie, kto i w jakiej skali mógł dać coś z siebie. Czytaj także: Janusz Morgenstern, dla przyjaciół Kuba. Po wojnie pozostała w nim trauma, ukojenie odnalazł w sztuce filmowej Janusz Majewski w Łodzi, 2015 rok Marzyliście o karierze międzynarodowej? Czy człowiek przewiduje, co się wydarzy w życiu? Kiedy zacząłem robić filmy, wyjeździłem się na festiwale. I wiele nagród przywiozłem. Z wiekiem to powszedniało, a blichtr nudził. Nie było to żadną atrakcją. Atrakcją zawsze była robota. Ale wracając do studenckich czasów, było wiadomo, że Roman Polański przebije się przez najgrubsze mury, bo miał taką siłę, taką energię… I stało się. To, że zapłacił za to wielką cenę, to inna sprawa. Jak się Pan poczuł, gdy pierwszy raz znalazł się na planie filmowym? Na początku dorabiałem przy filmach jako scenograf. Musiałem odciążyć ojca. Mama była chora, straciła słuch, potem doszły inne choroby. Tata miał na utrzymaniu ją, siebie i dwoje studentów, bo w tamtym czasie zaczęła też studia moja siostra Zofia. Jako absolwent architektury pracowałem w biurach projektowych, miałem też predyspozycje do pracy przy filmowych scenografiach. Profesor Antoni Bohdziewicz zaproponował mi stanowisko scenografa przy filmie „Szkice węglem”. To, co zobaczyłem, powinno mnie odwieść od pomysłu zostania reżyserem. Uroczy Europejczyk i bon vivant na planie stawał się brutalem i awanturnikiem. Drobiazgi urastały do skali kataklizmu, wszyscy tracili głowę. Mimo to z Bohdziewiczem zrobiłem jeszcze dwa filmy. Bywałem też aktorem w epizodach. Wnikliwy widz „Pociągu” Kawalerowicza dostrzeże na ekranie idącego przez peron młodego człowieka z piękną blondynką, z którą zamyka się w przedziale slipingu na cały film. Wysiadają na Helu, jako ostatni, którzy zaspali, znużeni, w domyśle, miłością. To byłem ja przypadkiem wciągnięty do obsady. Inna rzecz, że tego nie pamiętałem, bo kiedy po latach zobaczyłem ten film, głośno zastanawiałem się, co tam robi mój syn, który w młodości był wyjątkowo do mnie podobny (śmiech). Za kamerą stanąłem, kręcąc etiudę „Rondo”. Tu już praca odbywała się na moich warunkach. Film zrobił furorę, obiegł cały świat, co mi dało wejście do prawdziwego filmu. Życie filmowca to balansowanie między fikcją a rzeczywistością? Tak nie jest. To jest normalny ciężki zawód i trzeba stąpać po ziemi, żeby się znaleźć w chmurach. Kiedy już stanąłem za kamerą zawodowych filmów, nauczyłem się rozróżniać przyjemność i udrękę robienia filmu. Bo jest to udręka. Trzeba mieć siłę woli i charakteru, i wręcz siłę fizyczną i psychiczną, żeby uprawiać ten zawód. Jest bardzo trudny i wyczerpujący. Euforia, owszem, zdarza się, ale czasami. Pracuje się przez sześć dni w tygodniu, dzień w dzień, najczęściej od świtu do późnej nocy. Nie można stracić chwili, bo pieniądze lecą… Jest się uzależnionym od warunków, pogody, ludzi, przeszkód. Cały czas w stresie, żeby zdążyć i żeby było dobrze. I właściwie gdyby porównać to, co się chciało nakręcić, z tym, co wyszło, to są to czasem diametralnie różne filmy. I dlatego kino trzeba kochać, mieć do niego serce i wierzyć, że nie ma lepszego zajęcia na świecie. Inaczej nic z tego nie będzie. Zobacz także: Marek Perepeczko i Agnieszka Fitkau byli dla siebie stworzeni... Oto historia ich miłości! Jak wyglądało Wasze studenckie życie? W szarej rzeczywistości próbowaliśmy być kolorowi. Jakoś się wyróżnić. Choćby strojem. Nosiłem czarne spodnie, czarne okulary i amerykański oficerski trencz z demobilu, czyli z paczki od ciotki. Tego płaszcza zazdrościli mi wszyscy, jeden z profesorów po egzaminie wstępnym do Szkoły Filmowej poleciał za mną i zapytał: „Skąd pan, do diabła, ma ten płaszcz?”. Romek Polański też się świetnie nosił. Jego ojciec był „prywatną inicjatywą”, więc mógł sobie pozwolić na garnitury i kolorowe koszule. Pasjami czytaliśmy książki. Pochłonąłem całą literaturę polską i obcą. Żyliśmy kinem i to naszej egzystencji dodawało barw. Szkoła dysponowała archiwum filmów z lat 20. i 30. Przede wszystkim jednak mieliśmy dostęp do filmów zachodnich, które władze odrzuciły z dystrybucji kinowej. A to dzięki powiązaniom profesorów, którzy te „zgniłe produkcje” choć na jeden dzień ściągali do szkoły. Zbierali się wtedy wszyscy, brali kanapki i herbatę w termosie, siadali gdzie popadnie i film szedł jeden za drugim, żeby zdążyć przed godziną oddania. Które filmy robiły wrażenie? Ciekawe było kino francuskie. Film „Pustelnia parmeńska”, z genialnym Gérardem Philipe’em. Z jednej strony komercyjny, z drugiej – ambitny artystycznie. Pamiętam mroczny film „Skarb rodziny Goupi”. Mógłbym oglądać go w kółko. Był taki reżyser Clouzot, który robił sensacyjne filmy z duszą. Dziś filmy akcji pod względem atrakcyjności wydarzeń biją go na głowę, ale gdzie im do budowy charakterów, psychologii postaci, jakie swoim filmowym kunsztem kreślił Clouzot. Uwielbiałem też „Obywatela Kane” Orsona Wellesa, filmowy wzór. Tak jak powiedziałem, żyliśmy filmem. A kino polityczne, zaangażowane? Czasy sprzyjały temu. W etiudach i pierwszych filmach nie myśleliśmy o przesłaniach politycznych. Jaka polityka, jaka walka z kamerą? W tych kilku latach, które nastąpiły po odwilży 1956, można było mieć wrażenie, że skończyła się szarzyzna epoki stalinowskiej, zaczniemy kręcić filmy dla inteligentów, a nie dla „świniarek i pastuchów”. Przy okazji będziemy prowadzić ciekawy tryb życia, podróżować i nawiązywać kontakty ze światem… Ja krok po kroku realizowałem te zamierzenia. W Łodzi przeszedłem wszystkie etapy dojrzewania do dorosłości. Przyjechałem tu z walizką i zamieszkałem w domu akademickim, który był brudną dziurą. Wytrzymałem tam dwie noce, w czym pomógł mi poker i alkohol. A potem przyrzekłem sobie, że moja noga tam więcej nie postanie. Dzięki rekomendacji przyjaciela Witka Leszczyńskiego wynająłem pokój w pięknej kamienicy na Piotrkowskiej 56. To było duże, pięknie urządzone mieszkanie, na piątym piętrze bez windy. Ale kto w tamtym czasie i w tym wieku zwracał na to uwagę. Z moim lokum na Piotrkowskiej wiąże się wiele zabawnych historii. Którejś nocy, gdy wróciłem późno, nie chcąc budzić gospodarzy, poszedłem do toalety na poddaszu. Nie było w niej klamki i niechcący się zatrzasnąłem. Bez wahania, po wąziutkim parapecie, trzymając się muru, przeszedłem do sąsiedniego, na szczęście otwartego okna na korytarz. Kiedy rano zobaczyłem, jak niebezpieczna była to przygoda, z wrażenia nie mogłem dojść do siebie. Gdyby tylko osunęła mi się noga… Kiedy bywam w Łodzi, idę tam pokontemplować moją młodzieńczą głupotę. Któregoś razu przyjechała z wizytą moja ówczesna dziewczyna, Tamara. Tamara studiowała w Warszawie, więc jak się już spotkaliśmy, trzeba było nadrobić rozłąkę. Akurat było Święto Pracy i Piotrkowską szedł pochód. Ja w majtkach, a Tamara w nocnej koszulce wyszliśmy na balkonik, który wychodził na Piotrkowską, by poobserwować idący tłum. W tym momencie przechodziła Szkoła Filmowa, a któryś z kolegów, Witek czy Romek, spojrzał w górę, skonstatował, kto stoi na balkonie, i głośno zaintonował imię mojej dziewczyny: „Tamara, Tamara”. Chwilę potem „Tamara Tamara!” krzyczała cała Piotrkowska… …a Pan zyskał opinię największego łódzkiego playboya. Filmowcy stanowili atrakcyjne towarzystwo dla dziewczyn. Można powiedzieć, że Łódź nas rozpieszczała… Zagłębiem pięknych dziewczyn była Wyższa Szkoła Sztuk Plastycznych. Czy byłem playboyem? Może trochę w czasach, gdy zamieszkałem z Romkiem Polańskim. Czytaj też: Marzena Trybała kusiła i zachwycała na ekranach w latach 80. Jak zmieniło się jej życie? Wasz pokój, a właściwie Wasze łóżko, było znane w towarzystwie… Do Romka wprowadziłem się krótko po tym, jak musiałem opuścić lokum na Piotrkowskiej. Jeszcze przez chwilę mieszkałem u starszego małżeństwa na peryferiach Łodzi, ale było to mieszkanie prymitywne, więc Romek się zlitował i zaprosił mnie do siebie. Wynajmował duży pokój u państwa profesorostwa, w pięknym domu, który już dzisiaj nie istnieje, co skonstatowałem z żalem, gdy wczoraj razem go szukaliśmy. Nawet nie wiem, kiedy został zburzony… A to był taki porządny przedwojenny dom… Romek w pokoju na środku postawił tapczan, na którym przedzieleni poduszką spaliśmy we dwóch. Rano witaliśmy się mocnym uściskiem dłoni, wieczorem mówiliśmy sobie „dobranoc”. Wszystko z arcypoważnymi minami. Nad łóżkiem, w celach rozpustnych, Romek obstalował lustro. Nasze pożycie układało się nad wyraz dobrze. Indywidualne, dzienne godziny korzystania z tapczanu, czyli „grafik zajętości dupczana”, bo tak go nazywaliśmy, ustalaliśmy zawsze z wyprzedzeniem, by ten drugi mógł przeczekać w szkole czy kawiarni. Żadna jednak z zapraszanych przez nas dam nie mogła pozostać na noc. Wyjątek stanowiły wizyty aktualnej narzeczonej Romka, która przyjeżdżała z Krakowa, a ja musiałem wtedy szukać sobie noclegu na mieście… Na mieście… Właśnie. Gdzie się wtedy chodziło, bawiło, bywało? Centrum dowodzenia była kawiarnia „Honoratka”. Na tle szarej Łodzi, na dzisiejsze określenia, byliśmy „ciachami”. Każdy z nas miał świadomość, że w dziewczynach może przebierać jak w ulęgałkach. Potem stworzyliśmy pewnego rodzaju kodeks, podrywanie na legitymację Szkoły Filmowej było w złym tonie. Życie koncentrowało się na Piotrkowskiej, w kwadracie kilku ulic. W „Honoratce” siedzieli wszyscy, choć sama kawiarnia nie posiadała toalety. Za potrzebą szło się do restauracji „Halka”, naprzeciwko. Tam też najczęściej jadało się obiady. Smaczne i na studencką kieszeń. Szkoda, że „Honoratka” już dziś nie istnieje. Jedyne, co po niej pozostało, to pamiątkowa tablica. Za to w niej jest bank. Wszędzie te banki… W pobliżu było kino Polonia, niedawno reaktywowane. Tam się chodziło na filmy, bo blisko. Niedaleko była filharmonia, odbywały się koncerty muzyki poważnej i czasem jazzowe. Kiedy do Łodzi przyjechał światowej sławy jazzman Dave Brubeck ze swoim kwartetem, było to dla nas przeżycie na miarę trzęsienia ziemi. Hotel Grand... Jedzenie pierwsza klasa, ale nie dla studentów. Drogo… Ale w sali restauracji w Grandzie nakręciłem etiudę „Rondo” i teraz zwróciłem uwagę, że wiele się nie zmieniło. Kiedy po Szkole Filmowej zacząłem kręcić filmy w Łodzi, zawsze mieszkałem w Grandzie, jak całe filmowe towarzystwo. Gdyby ktoś w tamtych czasach wpadł na pomysł, by zamontować kamery w pokojach hotelowych, wyszedłby erotyk wszech czasów. Tam się rozgrywały romanse i tragedie miłosne. Seks, rozstania, łzy, śmiech. Byłby film. Ja, gdyby tak policzyć, w Grandzie przemieszkałem z rok, a może i dwa… Czytaj także: Antoni Słonimski po śmierci żony miał złamane serce , nic już nie było takie samo, jak kiedyś Janusz Majewski, 1970 r., plan filmu "Lokis" Jak to się więc stało, że najprzystojniejszy playboy Szkoły Filmowej zakochał się w Zosi Nasierowskiej, skromnej, niewysokiej, chudziutkiej studentce wydziału operatorskiego? Która w dodatku wyglądała na pięć lat mniej niż miała! Gimnazjalistka, w plisowanej spódniczce, bluzce z kołnierzykiem. Co ja poradzę. Przelatuje jakaś iskra, wzajemne zauroczenie, a potem się wydaje, że już bez siebie nie da się żyć. I tak to się stało. Zosia kończyła wydział operatorski, ale wybrała fotografię i przez lata była najlepszym polskim portrecistą. Prócz uczucia łączyła więc nas pasja do sztuki. Ponieważ mieszkałem wtedy z Romkiem, musiałem mu powiedzieć, że się zakochałem i wyprowadzam. Romek się śmiertelnie obraził, popatrzył na mnie oczami zranionej sarny i powiedział: „Jak chcesz, ale wątpię, że będzie ci gdzieś lepiej”. Jednak było! Zosia była miłością mojego życia, przeżyliśmy razem ponad 50 lat, aż do jej śmierci w 2011 roku. I nigdy nie żałowałem swojej decyzji. Romek po jakimś czasie też przestał się gniewać (śmiech). Żal było Panu wyjeżdżać z Łodzi? Młodość musi się kiedyś skończyć. I nie ma na to rady. Wyprowadziliśmy się z Zosią do Warszawy, wzięliśmy ślub. Ona stworzyła atelier fotograficzne, ja zacząłem kręcić dokumenty, potem filmy fabularne. Porodziły nam się dzieci. W 1969 roku zostałem wykładowcą w Szkole Filmowej, więc w Łodzi bywałem często. Z perspektywy profesora jednak wszystko wyglądało inaczej. Co straciłby Pan w życiu, gdyby nie pojechał Pan do Łodzi, do Szkoły Filmowej? Nie robiłbym filmów. Zostałbym architektem, a życie architekta w tamtych czasach było unormowane przepisami i biedą. Budowało się wstrętne bloki mieszkalne, budynki użyteczności publicznej. Architektura podlegała normom socjalistycznego realizmu. Chwilę pracowałem w biurze projektów w Łodzi, wcześniej w Krakowie. Nawet jeden mój budynek został zrealizowany. Gdzieś w Pabianicach chyba, nie wiem, czy jeszcze istnieje. Zawsze miałem estetyczne nastawienie do świata, bardziej interesowało mnie jego piękno niż jego brzydota. Byłem zdziwiony, że wielu moich kolegów filmowców ukochało sobie tę brzydotę. Praca w filmie pozwoliła mi zrealizować wiele życiowych marzeń, także finansowych, bo dała mi szansę w moich czterech ścianach odciąć się od szarości komunizmu. Razem z żoną przez lata kolekcjonowaliśmy antyki i piękne przedmioty. Podróżowaliśmy po świecie, by z końcem lat 80., kiedy w Polsce rozkręcał się wyścig szczurów, znów wybrać inną drogę i przenieść się na Mazury. Film też pozwolił mi stworzyć samego siebie. Stałem się tym gościem z amerykańskich tygodników, które czytywałem jako chłopiec. I do dziś mi z tym dobrze. Czy przypuszczał Pan, chodząc lata temu po Piotrkowskiej, że wiele lat później odsłoni Pan swoją gwiazdę? Ktoś skopiował ten pomysł z hollywoodzkiej Alei Sław. Ale oczywiście przyjemnie zobaczyć swoje nazwisko w szeregu filmowych znakomitości. Cóż, ta gwiazda jest dla mnie dwojakim symbolem. Z jednej strony upamiętnia moje istnienie, że był ktoś taki i robił filmy. Z drugiej strony – to przecież kawałek chodnika, ludzie po tym chodzą, stąpają, biegną, skaczą… I za każdym razem, gdy widzę, jak ktoś idzie „po Majewskim”, myślę, że reżyser to jednak zawód usługowy. I jak nic ta gwiazda symbolizuje służebność wobec publiczności. Publiczności, dla której nakręcił Pan prawie 80 tytułów. I z tego, co wiem, przymierza się Pan do następnego filmu. Ale to są już inne czasy, inni ludzie, inna historia. Rozmawiała: Katarzyna Przybyszewska-Ortonowska, Łódź, 9 grudnia 2014 Za pomoc w realizacji materiału redakcja dziękuje Szkole Filmowej w Łodzi, ul. Targowa 61/63, 90-323 Łódź, www.filmschool.lodz.pl, klubowi Wytwórnia, ul. Łąkowa 29, 90-554 Łódź, www.wytwornia.pl oraz za gościnność hotelowi DOUBLE TREE BY HILTON LODZ, ul. Łąkowa 29, tel. +48 42 208 80 00, www.doubletreelodz.pl Janusz Majewski, Katarzyna Przybyszewska-Ortonowska, autorka wywiadu, VIVA! luty 2015
Autobiografia żydowskiej artystki, która za życia stała się legendą...
„Jidisze mame” Gołdy Tencer i Katarzyny Przybyszewskiej-Ortonowskiej wkrótce w księgarniach
Bezkompromisowa, pasjonująca i chwytająca za serce. Nade wszystko jednak z każdej strony tchnąca żarliwym pragnieniem ocalenia kultury swego narodu. Jidisze mame to autobiografia wielkiej żydowskiej artystki Gołdy Tencer. Kobiety, która za życia stała się legendą. Premiera książki Jidisze Mame Gołdy Tencer i Katarzyny Przybyszewskiej-Ortonowskiej już 4 września 2019. Echo Holokaustu (…) wspomnienia wracają. I bolą. A są silniejsze niż rozsądek – pisze Gołda Tencer. – (…) w powietrzu wisiało coś dziwnego, jakieś niewidzialne fluidy, które otaczały nas ciasno, zabierając przestrzeń do życia i radości. Dopiero po latach zdefiniowałam to jako smutek. Może nawet ból. Byliśmy pokoleniem urodzonym po Holokauście, ale jego echo towarzyszyło naszemu dzieciństwu bez względu na to, jak bardzo nasi rodzice chcieli nas przed tym uchronić. Dzieje swej rodziny, historię mamy i taty (obóz w Auschwitz, warszawskie getto) składa z dziesiątków elementów – relacji, okruchów wspomnień czy zachowanych drobiazgów. Rodzinny dom Gołdy Tencer to jednak nie tylko bolesna przeszłość. Choć, jak sama przyznaje, nie byli rodziną szczególnie religijną, pielęgnowali żydowskie tradycje. Dzieciństwo artystki to także Szkoła Żydowska imienia Icchaka Lejba Pereca, stanowiąca swoisty schron przed antysemityzmem. Szkolni przyjaciele nierzadko zastępowali rodziny, których część uczniów po prostu… nie miała. Ale i tych z czasem ubywało… Kiedy zaczynałam klasę pierwszą, było nas sześćdziesięcioro uczniów, maturę pisało już tylko dziesięć osób. Przez te wszystkie lata dzieci wyjeżdżały z rodzicami. Dorastaliśmy we względnej nieświadomości, co się działo w czasie wojny. I tak jak w domach nie rozmawiało się o Holokauście, tak w szkole to też był temat tabu. Dopiero jako nastolatkowie zaczęliśmy rozumieć, dlaczego tak nas chroniono, trzymano pod kloszem, posyłano do żydowskiej szkoły i karmiono obowiązkowym drugim śniadaniem. W klasach robiło się pusto. Szkoła zaczynała umierać. (…) Rok szkolny 1969/1970 trwał dwa tygodnie. (…) Potem była już tylko cisza. Mamy dla kogo grać! Wymarzyła sobie wielkie role teatralne. Już jako kilkuletnia dziewczynka, śpiewająca w języku jidysz, występowała w dziecięcych spektaklach, grała na pianinie. Po epizodzie w łódzkim teatrze lalek Arlekin była chórzystką w Teatrze Muzycznym w Łodzi (byłam ładna i dobrze śpiewałam). We wrześniu 1969 roku nastąpił przełom w życiu zawodowym Gołdy Tencer. Gdy zaczynała pracę w warszawskim Tetrze Żydowskim, na etatach zostało jedenastu aktorów. Reszta wyemigrowała. Podobnie jak większość publiczności. Na pierwszych przedstawieniach siedziało po kilka osób… Gdy chcesz być aktorem, wszystko wydaje ci się nieważne. A bycie aktorem teatru żydowskiego to jest misja. I choć bałam się wtedy, co dalej, wiedziałam, że nie mam wyboru. Albo idę tą drogą, albo nie. Szybko weszłam w teatralne życie, i to mnie uratowało przed smutkiem i pustką w Łodzi po marcowych emigracjach – wspomina. Choć początkowo grali przy niemal pustej sali, warszawska publiczność przyjęła teatr jako swój. Z kilku osób na widowni robiło się kilkanaście, kilkadziesiąt aż do chwili, gdy widownia pękała w szwach, ludzie siedzieli na schodach, drzwi od sali się nie domykały, brakowało powietrza. Z czasem teatr podjął się prezentacji swego repertuaru w innych miastach Polski, głównie tych, w których jeszcze istniała społeczność żydowska, we Wrocławiu czy w Katowicach. Mieliśmy stary autobus, a na autobusie napis: „Państwowy Teatr im. Kamińskiej”. Oczywiście nie napisane było „Żydowski”, bo się baliśmy. Po ekspansji na sceny krajowe przyszła kolej na tzw. wielki świat. Sensacją stała się przede wszystkim trasa, którą aktorzy odbyli po 19 miastach Republiki Federalnej Niemiec, niemal 30 lat po zakończeniu wojny! Różne rzeczy działy się podczas tego tournée, usiłowaliśmy zaklinać rzeczywistość, ale reakcje publiczności były różne. Za to w każdym mieście witali nas burmistrz, podburmistrz i wszystkie miejscowe władze. Wygłaszali niekończące się przemówienia i wszyscy się kajali, przepraszając za swoich przodków. Potem były przyjęcia, alkohol lał się strumieniami, a rozmowy schodziły już z górnego C na tematy mniej zapalne. Jakkolwiek podczas przedstawień musieliśmy być przygotowani na wszystko. Dziesiątki lat po Holokauście kolejne pokolenia nie potrafiły zrozumieć postępowania swoich ojców. W latach 70., 80. i 90. teatr objechał prawie cały świat. Niemcy, Wielka Brytania, Belgia, Francja, Austria, Australia, Izrael, Urugwaj, Brazylia, Stany Zjednoczone, Włochy, Szwajcaria, Jugosławia, Kanada… Peany w lokalnej prasie, kolejki po bilety, uznanie widzów. Jednym słowem – sukces. Czy na świecie ktoś jeszcze mówi w jidysz? Mogliśmy zadawać sobie to pytanie. Ale im dalej jechaliśmy, im większa witała nas publiczność, im głośniej się śmiała z wypowiadanych w tym języku żartów, tym mocniej rosła pewność. Jidysz żyje! Mamy dla kogo grać! Historia Teatru Żydowskiego im. Estery Rachel i Idy Kamińskich to jednak nie tylko pełne sale, uznanie widzów na całym świecie, wielkie role Gołdy Tencer i charyzma Szymona Szurmieja. Po objęciu fotela dyrektorskiego po zmarłym mężu artystka musiała stanąć do jednej z najcięższych w swym życiu, bo nierównej, walki. Walki o historyczną siedzibę teatru przy placu Grzybowskim pod numerem 12/16. Kilka tygodni dzieli od siebie dwie tragiczne daty roku 2014. Śmierć Szymona i podpisanie porozumienia o sprzedaży gmachu oraz działki teatru – pisze we wspomnieniach Gołda Tencer. I dalej: Na 9, 10, 11 i 12 czerwca zaplanowane były spektakle Skrzypka na dachu. Natychmiast zdecydowałam, że trzeba widzom zwrócić pieniądze za bilety. Mirosław Sowiński w „Gazecie Polskiej” napisał: Warszawski Teatr Żydowski przetrwał komunistyczne, antysemickie czystki 1968 roku. Może tylko nie przetrwać działań dewelopera. Choć prawo stoi po stronie teatru, aktorzy i widzowie nie są wpuszczani do budynku. Nie potrafiłam pogodzić się z myślą, że nie zagramy. Dlatego zagraliśmy. (…) W pełnym słońcu, okutani w teatralne kostiumy ze Skrzypka, w grupie, człowiek za człowiekiem szli na plac Grzybowski aktorzy zagrać fragmenty spektaklu. Obecnie teatr, nie poddając się, dzieli jeszcze los tułaczy, spektakle wystawiając dzięki scenie użyczanej przez życzliwe mu instytucje. Decyzją władz stolicy nowy gmach ma jednak objąć przy ul. Próżnej 14. Piękny adres na Teatr Żydowski – stwierdza w epilogu jego dyrektorka. Emocjonalny rollercoaster Stołeczna scena żydowska okazała się dla Gołdy Tencer całym jej życiem w sensie nie tylko czysto zawodowym. To tu poznała swojego męża, wówczas aktora, reżysera i dyrektora teatru, Szymona Szurmieja, starszego od niej o…. 26 lat. Ja mieszkałam w garderobie Idy Kamińskiej, Szymon – w księgowości. Uczucie zaczynało się rodzić trochę bez mojej świadomości. Ukradkowe spojrzenia, przelotne gesty, uśmiechy coraz cieplejsze. Z niecierpliwością wyczekiwałam kolejnego spotkania, próby, wieczornego wyjścia. Miał niebywałą charyzmę i coś, co sprawiało, że po prostu chciało się z nim być, słuchać go, patrzeć na niego. Zakochałam się bez pamięci. Związek ukrywali początkowo zarówno przed kolegami z pracy, jak i rodziną aktorki. Zamieszkali razem dopiero po ośmiu latach. Mama bardzo polubiła Szymona, ale myślę, że na początku mocno przeżyła nasz romans. Ostatecznie szanowny narzeczony córki miał bogatą przeszłość, dwie żony i troje dzieci i przede wszystkim był dwadzieścia sześć lat ode mnie starszy. Nie wiem, czy tak wyobrażała sobie przyszłego zięcia. Przeżyli razem 44 lata, aż do śmierci Szurmieja w 2014 roku, wbrew licznym głosom zdumienia, a zapewne i oburzenia. Tworzyli związek w równym stopniu zgodny i harmonijny, co stanowiący pole małżeńskiej walki. Dla wielu ludzi nasz związek nie był normalny. Bo i nie oszukujmy się, nie był. (...) Nasze życie nigdy nie było nudne, ale zawsze siedzieliśmy na małym wulkanie. Kochaliśmy się i zabijaliśmy. Emocjonalny rollercoaster – zwierza się w książce Gołda Tencer. Nie mam dobrego dnia, jeśli nie dochodzi w nim do jakiegoś starcia z moją małżonką. Ale to nic nie znaczy. Nasze starcia są emocjonalne, ale one nie hamują, przeciwnie, pchają naprzód. W naszym związku nie ma nudy, nie ma nienawiści, nie ma obojętności. Może nasze małżeństwo nie jest doskonałe, ale jest mocne. Chodzi o to, by ludzie dobierali się nie ze względu na podobieństwo charakterów, ale ze względu na podobieństwo życiowych zamierzeń – wspominał z kolei w jednym z telewizyjnych programów sam Szurmiej. Dom Gołdy Tencer i Szymona Szurmieja w podwarszawskim Komorowie był domem żywym, otwartym i głośnym. Zawsze pełnym ludzi, przyciągającym ich jak magnes. I jak każde z nich. Trzeba mieć co pamiętać Działalność Gołdy Tencer to jednak nie tylko teatr. To także niezłomna walka o zachowanie kultury żydowskiej i pamięci o polskich Żydach. Założona przez nią w 1988 roku Fundacja „Shalom” działa niezwykle aktywnie organizując koncerty, konkury, warsztaty i wystawy. Najsłynniejsza z nich to I ciągle widzę ich twarze, która zwiedziła cały świat. Bodaj najtrwalszym dokonaniem fundacji jest Festiwal Kultury Żydowskiej „Warszawa Singera”. Gołda Tencer powołała też do życia Centrum Kultury Jidysz. Moje pokolenie nie miało przeszłości, a milczenie rodziców nie pozwalało nam jej poznać. „Ojczyzną Żydów jest pamięć”. Zawsze to powtarzam. Tylko że trzeba mieć co pamiętać, tłumaczy artystka. Obszernym i zarazem istotnym fragmentem autobiografii Jidisze mame są wspomnienia osób bliskich Gołdzie Tencer – przyjaciół z lat szkolnych, członków najbliższej rodziny… Wspominając marzec 1968 roku, aktorka pisze: Nie mieściło się nam w głowie, że dwadzieścia pięć lat po Holokauście mógł ponownie pojawić się problem Żydów w Polsce. Znów bycie Żydem stało się brzemieniem, skazą, od której trzeba się było odsuwać jak najdalej. Wyjechałam z Łodzi do Warszawy i to mnie uratowało. Rozdziału marca ‘68 nie zamknęłam jednak nigdy. Kiedy powtarzam w myślach te słowa, widzę moich przyjaciół rozsianych po świecie. Tu więcej zostawili po sobie, niż mieli. Poprosiłam ich, by opowiedzieli swoje historie. Zrobili to po raz pierwszy. O autorkach: Gołda Tencer – urodzona w Łodzi aktorka, pieśniarka i reżyserka teatralna. Dyrektorka warszawskiego Teatru Żydowskiego im. Estery Rachel i Idy Kamińskich. Założycielka i szefowa Fundacji „Shalom” organizującej m.in. Festiwal Kultury Żydowskiej „Warszawa Singera”. Za działalność artystyczną, organizacyjną i wspierającą promocję kultury żydowskiej w Polsce i na świecie została uhonorowana licznymi nagrodami i odznaczeniami. Katarzyna Przybyszewska-Ortonowska – redaktor naczelna dwutygodnika VIVA!, autorka setek wywiadów i reportaży, współautorka razem z Moniką Kuszyńską książki Drugie życie. Książka Jidisze mame ukaże się nakładem wydawnictwa Edipresse Książki.
Krzesimir Dębski o Krwawej Niedzieli: „Rzeź w Kisielinie zmieniła drastycznie życie mojej rodziny i po niej nigdy już nie było tak samo”
W tym roku mijają 82 lata od kulminacji rzezi wołyńskiej
11 lipca 1943 roku zapisał się krwawo w XX-wiecznej historii Polski. To wtedy bandy UPA przeprowadziły jednocześnie atak na 99 miejscowości na Wołyniu. Dzień ten przeszedł do historii jako krwawa niedziela, był apogeum ludobójstwa, dokonanego przez banderowców. Zginęło w nim tysiące niewinnych cywilów: starców, dzieci, kobiet. Przypominamy wywiad z Krzesimirem Dębskim z grudnia 2016 roku. Artykuł aktualizowany 17.02.2025 r. Rzeź wołyńska - wywiad z Krzesimirem Dębskim Tego dnia, nazwanego po latach Krwawą Niedzielą, nacjonaliści z UPA zaatakowali Polaków zgromadzonych na mszach w kościołach. Jego rodzicom udało się ocaleć z pogromu, dziadków uprowadzono i zabito. Wszelkie przejawy polskości zniszczono. Polaków na Wołyniu miało nie być. Już nigdy. Dlaczego więc tak ciągnie go w te strony? Czy wciąż rozpamiętuje rodzinną traumę? Czy wciąż czegoś szuka? Do Kisielina z Krzesimirem Dębskim, kompozytorem, autorem książki „Nic nie jest w porządku. Wołyń. Moja rodzinna historia” pojechała Katarzyna Przybyszewska. Zima pokrzyżowała nam plany. I nawet jeśli liczyliśmy, że uda nam się natrafić na ślady, które od ponad 70 lat skutecznie ukrywano, zasypał je śnieg. Biały puch przykrył i tak nieprzejezdne drogi, kilka razy zastanawialiśmy się, czy nie wracać do Lwowa, skąd wyruszyliśmy. Kilometrami jechaliśmy przez lasy i pola, jakby odcięte od świata, bez śladu cywilizacji. Wiatr targał autem, opony ślizgały się na żywym lodzie. Byliśmy nieproszonymi gośćmi i czuliśmy to wyraźnie. Kiedy w końcu po sześciu godzinach morderczej jazdy dotarliśmy do Kisielina, przywitała nas cisza. Taka sama, jak wtedy w lipcu 1943 roku po wołyńskim pogromie. Taka sama, jaka witała rodziców Krzesimira, gdy po latach przyjechali tu szukać grobu jego dziadków, Leopolda i Anisji Dębskich, zamordowanych i zakopanych nie wiadomo gdzie. Kisielin, maleńkie miasteczko wioseczka, zagubiony na krańcu świata, gdzie diabeł mówi dobranoc, z rozpadającymi się domami, zapadającymi stodołami, chylącymi się ku ziemi płotami, jednym sklepem za żelaznymi drzwiami, czynnym trzy godziny dziennie. Czas tu zatrzymał się w miejscu i gdyby nie zatknięta gdzieś na krzywym dachu antena satelitarna, moglibyśmy mieć wrażenie, że wylądowaliśmy w przeszłości. I trudno byłoby nam nawet określić jak odległej. XIX to wiek, XVIII, XX? Na środku Kisielina wielka niebieska cerkiew ze złotymi kopułami. Niebieski, czyli „siny”, narodowy ukraiński kolor. „Sine” są nawet nagrobki na ukraińskich cmentarzach. Jak wielki to kontrast ze stojącymi prawie naprzeciw czerwono-brązowymi ruinami kisielińskiego kościoła. Poraniona podczas wołyńskiego pogromu katolicka świątynia z „amputowanymi” wieżami, bez dachu, okien, drzwi, z wielką dziurą w podłodze, jakby po wielkim wybuchu, zniszczona i przegrana. Krzesimir był w Kisielinie dziesiątki razy i choć wielokrotnie przekraczał próg kościoła, ta cisza w środku wciąż go przeraża i boli. Tu też nie trzeba zamykać oczu, by łatwo cofnąć się w przeszłość. Jak wyglądał ten kościół pamiętnej niedzieli 11 lipca 1943 roku? Tu musiał być ołtarz, tu ławki, freski na ścianach, lampy zwisające ze sklepienia, którego dziś próżno szukać. Ludzie przychodzili modlić się za życie, czy wtedy mogli przeczuwać, że przyszli po śmierć? Tamtego lata na Wołyniu zamordowano 90 tysięcy Polaków. Cisza towarzyszy nam też na polskim cmentarzu, raczej skrawku ziemi, który po nim pozostał. Kilka zapomnianych grobów z XIX wieku, ostatni znak, że kiedyś była tu Polska, nazwiska, które trudno odczytać. Po wojnie w tym miejscu zasadzono las, by zatrzeć ślady z przeszłości, co można było zrabować, zrabowano. Jedynie krzyż z tablicą, który przed laty postawił tu ojciec Krzesimira, Włodzimierz Sławosz Dębski, stoi teraz zakopany w śniegu. Naprzeciw cmentarza, przy drodze, biała tabliczka z napisem ukraińską cyrylicą „Kisielin”. To wszystko. Czy można uwierzyć, że przed wojną tętniło tu życie. – Katarzyna Przybyszewska: Czy można w to uwierzyć? Krzesimir Dębski: Było sobie miasteczko… – Dotknięte przez los i historię. W którym ludzie chcieli normalnie żyć mimo wojen, mimo zniszczeń i cierpień. Gdy przyszła I wojna światowa, na Wołyniu front stał półtora roku. Potem zaczęły się przemarsze bolszewików. Wszystko zostało zniszczone. Kościoły, pałace miejscowych oligarchów poszły z dymem, zachowały się cerkwie, bo ich bolszewicy nie niszczyli. Uciekając, mordowali, gwałcili, palili. Ziemia płynęła krwią. Ale trzeba ją było odbudować, podnieść z kolan. I tak zrobiono. Po wojnie ludzie mieszkali w okopach, z desek zbijali lepianki. Dla Polaków, Żydów, Ukraińców los był taki sam. Zaczynali od zera. Do kolejnej wojny zdołali odbudować nawet kościół w Kisielinie i okazało się, że mimo tych tragedii ich życie było szczęśliwe. – Jak to możliwe? Znam te historie z opowieści rodziców. Byli wtedy młodzi, a czasy młodości wspomina się z sentymentem. Nawet starsze Ukrainki mieszkające w Kisielinie mówiły, że „życie było wtedy wesołe”. Były jarmarki, karuzele, przedstawienia amatorskiego teatru, chóry i w kościele, i cerkwi. Narodów w Kisielinie mieszkało wiele. Większość Ukraińców, ale też Polacy, Żydzi, Ormianie, Karaimowie, Niemcy, Czesi… I wszyscy spotykali się na tych jarmarkach. Święta odbywały się cztery razy w roku, najpierw katolickie, potem prawosławne. Były w Kisielinie 23 sklepy i sprzedawcy przygotowywali paczki świąteczne na Boże Narodzenie. Były pomarańcze, bakalie, prezenty… Kłótni wyznaniowych nie było. Ksiądz w kościele mówił, żeby pochodzić do cerkwi i posłuchać, jak pop mądrze mówi. Pop mówił: „Jakie ciekawe rzeczy ksiądz opowiada!”. Ludzie się przyjaźnili, pobierali. Narodowości się mieszały jak w tyglu. Wołyńska wieża Babel. Był bilard, knajpy, romanse, skandale… Życie było ciekawe. – Więc dlaczego zaczęło się to zmieniać? Nacjonalizm. W cerkwiach kler zaczął podburzać ludzi. Ukraińscy nacjonaliści, którzy potem tworzyli bandy Ukraińskiej Powstańczej Armii, byli w większości synami popów. Tak jak Stepan Bandera, przywódca banderowców. Już gdy upadało imperium austro-węgierskie, propagowali konieczność powstania ukraińskiego państwa bez obcych narodowości. Potem to się przerodziło we wzywania do czystki etnicznej, do mordowania, do rzezi, w końcu do eksterminacji. – Rodzice opowiadali Ci, jak to zaczęło się właśnie tu, w Kisielinie? Kiedy wybuchła wojna niemiecko-sowiecka, pojawili się nacjonalistyczni agitatorzy. Wcześniej Sowieci mieli nad wszystkim kontrolę i ruchy nacjonalistyczne nie wchodziły w grę. Potem weszli Niemcy i wprowadzili własne rządy. Ale kiedy Niemcy byli zajęci wojną pod Moskwą, stery przejęli Ukraińcy. I tak zaczął się ciężki czas dla Polaków. Wcześniej z niemieckiej inspiracji Ukraińcy przeprowadzili Holocaust, zlikwidowali ludność żydowską bez mrugnięcia okiem. Bakcyl zbrodni narastał. Ludzie na Wołyniu widzieli już morderstwa, straszne rzeczy widzieli, zabójstwa w czasie wojny widzieli, front tam przecież stał, śmierć była kromką chleba. Ale tego, co szykował im los, przewidzieć nie mogli. – Kłym Sawur, ideolog na Wołyniu, wzywa do czystki etnicznej i… …i zaczyna się. Mordy bez rozkazów, ćwiczenia w lasach. Ukraińska policja zasila szeregi UPA, organizują akcje. Jest strach, przemoc, przymus. Nie wszyscy Ukraińcy byli nacjonalistami. „Więc – mówili upowcy – jeśli nie zabijesz ty, my musimy ciebie zabić. I twoją rodzinę. Boście zdrajcy”. Jak wilki szli mordować z jednej miejscowości do drugiej. Żeby nie było sentymentów, że to rodzina, sąsiedzi… Wołyń płynął krwią. – Mówiłeś, że Twoi rodzice nie bali się? Nie bali się, bo nie wierzyli, że ich to też może spotkać. „To jakieś bandy, źli ludzie przyszli”, mówili. „Sąsiad sąsiadowi nic nie zrobi. To więcej niż sąsiad, to przyjaciel, rodzina”. Przecież obok mieszkali sąsiedzi, którzy nie mieli studni, więc przez 20 lat brali od nich wodę, razem święta urządzali. I raptem okazało się, że oni już nie mówią: „dzień dobry”. Mój dziadek ze strony taty, Leopold Dębski, był lekarzem, leczył za darmo Ukraińców. Babcia, która była Kozaczką, pomagała mu jako położna i pielęgniarka. Czy mogli przypuszczać, że te dzieci przez 20 lat odbierane z porodów, przyjdą do nich i zabiją? Powtarzali: „To przecież niemożliwe”. Okazało się, że możliwe. – Urodziłeś się 10 lat po Krwawej Niedzieli na Wołyniu, a jednak kiedy o niej opowiadasz, mam wrażenie, że znasz te wydarzenia dokładnie, minuta po minucie, sekunda po sekundzie, jakbyś tam był… Bo żyłem tym od dziecka. Ludobójstwo, które przetrwali rodzice, zostało z nimi do końca życia. Szczególnie ojciec czuł na barkach ciężar tej historii, starał się ją upamiętniać i badać jako historyk amator. Napisał książkę „Było sobie miasteczko”, którą wydałem po jego śmierci. Kiedy ją pisał, obrazy stawały mu ponownie przed oczami. Był nerwowy, dręczyły go skurcze mięśni, wyimaginowane bóle w amputowanej nodze, którą stracił w oblężeniu kościoła. Wszyscy razem z nim przeżywaliśmy wtedy Wołyń na nowo. Całe życie zbierał fakty, relacje świadków, zasłyszane informacje. One, a także te gromadzone przez lata przez państwa Ewę i Władysława Siemaszków, doprowadziły do ustalenia, że właśnie ta niedziela 11 lipca 1943 roku była punktem kulminacyjnym całej rzezi na Wołyniu. – Tego dnia zaatakowano ponad 100 miejscowości. Stąd wzięła się nazwa Krwawa Niedziela. Mordy na polskiej ludności zaczęły się w 1939 roku, potem ponownie Ukraińcy ruszyli w 1941. Ale w 1943 przeprowadzili plan eksterminacji. Mieli zginąć wszyscy Polacy, jakby ich nigdy na tych ziemiach nie było. – Cofnijmy się w czasie. Jest niedziela, 11 lipca 1943 roku, pogodny ranek… Mama z siostrą lepiły pierogi na obiad. Śmiały się przy tym i rozmawiały, gdy w drzwiach stanęła znajoma Ukrainka. Była bezdomna, samotna, przychodziła często do dziadków, zawsze dostawała jedzenie. Spojrzała na nie bacznie. „Dzieci! I wam się jeszcze chce śpiewać?”. Już wiedziała, co będzie. Nie ostrzegła. W cerkwi tego dnia nabożeństwo odwołano, ale suma na 11 w kościele była. I kiedy skończyła się, pod kościołem stali uzbrojeni w kosy, siekiery i broń palną ludzie. – Ukraińcy. Sąsiedzi, przyjaciele… Wszyscy się cofnęli, zamknęli drzwi. A tamci krzyczeli, żeby otworzyć i zaczęli strzelać. Czy można uwierzyć, że część ludzi nadal myślała, że oni tylko kogoś szukają? Mówili: „Może tylko po księdza przyszli”. A ci nadal, nawet po imieniu: „Władek! Staszek, otwieraj! To ja, Petro”. Znali się przecież… Czyżby więc mogli coś złego zrobić? I otworzyli drzwi. Wszystkich zamordowano. – Nie wszystkich. Prawie. Osiemdziesiąt kilka osób. Kiedy patrzyłem dziś na nazwiska na pamiątkowej tablicy przy ruinach kościoła, to przeważnie kobiety, dzieci, starcy, mężczyzn w sile wieku kilku, bo większość poszła na wojnę w 1939 albo na zesłanie na Syberię. Uchowała się niewielka grupa ludzi, którzy razem z księdzem uciekli na plebanię. Plebania była warownym budynkiem, połączonym z kościołem dębowymi drzwiami. Zabarykadowali się tam, licząc na cud. Upowcy rzucali granaty przez okna, tamci odrzucali, by nie wybuchły, i tak trwało to cały dzień. Kilka osób zdołali zabić i zastrzelić przez te okna. Drzwi nie udało im się sforsować, choć próbowano je nawet podpalić. Ogień gaszono moczem, bo nie było wody. Świstały kule, dźwięk rozbijanych szyb rozdzierał ciszę, tępy huk wbijanych w drzwi siekier, syk granatów… Mój ojciec chciał jeden z nich odrzucić, ale wybuchł mu w ręku i mocno go poszarpał. Zamiast nogi, miał krwawą ranę. Natychmiast zajęła się nim mama, która też dołączyła do grupy broniącej się w plebanii. – Wtedy właśnie Twoi rodzice postanowili się pobrać. Ojciec prosił mamę o rękę już wcześniej, ale odpowiadała, że ma 18 lat, więc nie wie, co to miłość. Jednak w obliczu śmierci dali sobie słowo. Mama ściskała tacie nogę paskiem, bo krew sikała z tętnicy. Gazetami uszczelniała rany, usta zwilżała mu zsiadłym mlekiem. Było kilku zabitych, wielu rannych. Nie poddawali się, ale to nie mogło trwać długo… Uratował ich deszcz. Upowcy, jak się okazało, byli słabymi żołnierzami. Umieli walczyć, ale z kobietami i dziećmi. Po całym dniu oblężenia odeszli. Broniący bali się otworzyć drzwi, ewakuowali się od tyłu po prześcieradłach, najpierw spuszczono rannych, potem poszli zdrowi. Ojcu pomógł przyjaciel Ukrainiec. Tacy też byli. Furmanką zawiózł go do szpitala, gdzie, amputując nogę, uratowano mu życie. W ranę wdała się gangrena, zanim trafił do szpitala, przeleżał dwa dni ukryty w stodole. Po wsi cały czas krążyły upowskie patrole. Zabijali dalej. Ci, co nie uciekli, zginęli. Zostały puste kościoły, domy popalone, zrównane z ziemią, zadeptane. Jakby ich nigdy nie było. Kiedy po latach rodzice wrócili do Kisielina, patrzyli przerażeni. Tam, gdzie stał dom, było zarośnięte pole, gdzie sklep, las, polski cmentarz zniszczono, wyrosły chaszcze wyższe niż pomniki. – Ten Kisielin został w Twoich rodzicach na zawsze. Tata chciał to upamiętnić. Napisał monografię całej gminy. Dwóch tysięcy ludzi! Jaką musiał mieć pamięć, że wszystkich zapamiętał! Powstała księga z drobiazgowymi opisami. Są szkice, plany, domy. Opisane są budynki, rodzina po rodzinie. A także to, jakie fryzury mieli Ukraińcy, jak się strzygli, jak strzygli się Polacy, co gotowali, jak gotowali, jak chleb piekli, jakie rośliny były… Jakie spodnie szyli, kto szył, jakie knajpy były, sklepy, kto kupił pierwszy motocykl, a kto samochód. Zresztą kupili go na spółkę Ukrainiec, Żyd i Czech. Pojechali nim witać Sowietów i Sowieci go od razu skonfiskowali. Wrócili na piechotę. Wszystko to jest opisane. Kto był w straży pożarnej, kto poszedł do wojska, kto wyjechał, kto przyjechał, kto dowcipy opowiadał. Co hrabia zwykł mówić, co w teatrze grali, nawet jakie były sposoby gospodarowania. Łapcie, jak się robiło, jak snopki, jakie kto papierosy palił. Cena jest podana, wódka jaka była… – Wszystko pamiętał. Tak w nim to tkwiło. Jeśli miał jakąś lukę w pamięci, zbierał relacje od ludzi. Żył tym. – Kiedy wrócił do Kisielina? Dopiero w 1976 roku. Przecież nie można było wyjeżdżać. Pojechał z kulturalną wizytą delegacji województwa lubelskiego. Do Łucka, ale stamtąd do Kisielina już blisko. Tęsknił i chciał to wszystko zobaczyć. I przede wszystkim dowiedzieć, co się stało z jego rodzicami. To wciąż była otwarta sprawa. Pewnie zginęli, bo nie dali znaku życia, ale jak, ale kto… – Próbował po wojnie ich odszukać? Próbował. Po cichu liczył, że udało im się przeżyć. Organizacja Czerwonego Krzyża szukająca po wojnie bliskich, których los rzucił w różne strony świata, miała sukcesy. Odnajdowały się dzieci, rodzice… Dopóki nie ma pewności, że ktoś nie żyje, jest cień nadziei. Rok później pojawiła się szansa na wyjazd do Rosji. Napisała do nas daleka rodzina spod Kaukazu, od zaginionej babci Anisji. Pamiętali, że przed wojną babcia wysyłała im paczki z ubraniami, ziemniakami, cebulą. Znaleźli nas właśnie przez Czerwony Krzyż. Zaczęła się korespondencja i tak dzięki ich zaproszeniu latem 1977 roku rodzice ze mną i braćmi mogli odwiedzić Kisielin. W drodze powrotnej z Kaukazu nielegalnie przerwaliśmy podróż i wysiedliśmy we Lwowie. Znaleźliśmy taksówkarza, który – za dolary ukryte w protezie ojca – zdecydował, że zawiezie nas na miejsce. W tamtych czasach przy wjazdach i wyjazdach w każdej miejscowości były posterunki milicji. Omijaliśmy je lasami, łąkami, bagnami. Dojechaliśmy. – I? I była pustka. Rodzice rozglądali się w koło, szukając śladów dawnego życia. Mama palcem pokazywała: „Tam rosła cebula, pamiętam”. W domu dziadków zrobiono kołchozową stołówkę, już się rozwalała. W ruinach kościoła długo milczeli. A potem: „Tu zginął ten, tu ten. Tutaj tamtego zarąbali siekierą”. – Widzieliście mieszkańców? Pochowali się po domach. Zastaliśmy opustoszałą wioskę. Przecież wtedy to było zaledwie trzydzieści kilka lat po rzezi, większość z morderców żyła, wszyscy pamiętali, co się stało. I wszyscy milczeli. Ojciec nie dał za wygraną. Kiedy w Polsce zaczęła się Solidarność, wyjazdy stały się łatwiejsze. Założył sobie, że będzie tam tak długo jeździł, aż dowie się czegoś o rodzicach. Któregoś razu, gdy pojechał tam z mamą, spotkali grupę kolegów Ukraińców z dawnej szkoły. Przywitali się jakby nigdy nic, znajomi o dziadku mówili, że taki dobry lekarz, za darmo leczył, żona też pomagała przy porodach. Mama milczała, potem nie wytrzymała i zapytała: „No i zabiliście ich”. Bez zastanowienia ktoś wypalił: „Tak trzeba było”. Więc mama dalej: „A nas też teraz zabilibyście?”. „No tak”. – Nie było płaszczyzny do rozmowy? Żadnej. Znaleźli się natomiast koledzy, którzy mówili, że nie wiedzą, ale dowiedzą się, gdzie są pochowani, zakopani, pod którym murem, pod którym drzewem. Jeździliśmy w różne miejsca, nie mogli sobie przypomnieć, kluczyli, zwodzili nas. Potem się okazało, że trzeba im zapłacić za dojazd, za benzynę… I ja byłem ze trzy razy i widziałem, że to jest bez sensu. Ale ojciec nie odpuszczał. – Jeździł dalej? Jeździł. Już wtedy ufundował obelisk upamiętniający mord w kościele, potem na polskim cmentarzu krzyż z tablicą poświęconą pamięci rodziców. Miejscowi w tych jego przyjazdach zaczęli upatrywać interesu. Wiedzieli, że powiedzą słowo, a drzwi do domu rodziców w Lublinie mają otwarte. A opłacało im się przyjeżdżać do Polski na handel. Więc zwodzili ojca: „Ten wiedział, ale się zapił, ten też wiedział, ale zginął. My wtedy w niedzielę 11 lipca graliśmy w karty u popa, nic nie słyszeliśmy”. A pop mieszkał 200 metrów od kościoła. Jak można było nie słyszeć strzałów, wybuchów granatów, nieludzkiego krzyku? – Udało się ojcu trafić na ślad rodziców albo chociaż ich morderców? Był taki jeden „kolega”, mienił się przyjacielem ojca. „Sławik”, mówił do niego. „Sławik”, tak pieszczotliwie. Obiecywał się czegoś dowiedzieć, ale kiedy już po śmierci ojca pojechaliśmy do Kisielina z ekipą filmową nakręcić film, mówił do kamery: „Na co wy to robicie? Po co wyciągacie z grobów martwych? Komu to potrzebne?”. Po latach przyniósł nowinę, że może jednak wie, gdzie pochowano dziadków, ale nie wie, czy nadal tam leżą. Kręciliśmy się w koło bezradni, chcąc za wszelką cenę dokonać misji ojca. Gdzie leżą, nie dowiedzieliśmy się, za to udało się odkryć, kto zabił. – Kto? Człowiek, którego dzieci i wnuki gościły wielokrotnie w domu mamy. On nigdy nie przyjechał. Może z poczucia winy, może z lęku, że się wyda. – A jak się wydało? Zmowę milczenia przerwało małżeństwo, koledzy szkolni mamy. Ich syn, mój równolatek, milicjant, został zabity w miejscowych porachunkach. Żeby go rozpoznać, trzeba było pobrać DNA, bo jego ciało było tak zmasakrowane, podrzucone rodzicom w plastikowym worku. Zmieniły się czasy, ale metody mordowania ludzi pozostały takie same. Okrucieństwo band UPA nie miało granic. Świadkowie zdarzeń z 1943 roku pamiętali przecież rozłupywanie głów siekierą, rozpruwanie kobiet w ciąży, nadziewanie noworodków na płoty czy podpalanie dzieci. Więc to zmasakrowane ciało… Powrót do przeszłości. Rodzice tego milicjanta chyba pod wpływem szoku powiedzieli nam, kto zabił. – Inaczej baliby się… Kiedy kręciliśmy film „Oczyszczenie”, syn tego mordercy, który był hołową wsi, zawsze chodził za nami i pilnował, żeby nikt nic nie powiedział. Kiedy ktoś zaczynał mówić, zaraz mu przerywał. I to widać na filmie Agnieszki Arnold. Wyjechaliśmy wtedy, zastanawialiśmy się, co robić, ale ten człowiek zmarł. Zresztą, jak go spotkaliśmy ostatni raz, wyglądał strasznie. Chyba trawiła go jakaś choroba. Wciąż powtarzał: „Po co wracać do tego? Po co wracać?”. Był świadomym manipulatorem prawdy, gazety rozpisywały się o nim jako o bohaterze, bojowniku UPA, a on powtarzał, że w Kisielinie to Polacy mordowali. Raz jeden, wydaje mi się, że byliśmy o krok od odkrycia, gdzie leżą dziadkowie. Był człowiek, który pamiętał, jak wywozili lekarza w brązowym garniturze, z żoną. I już miał powiedzieć, gdy ten mu przerwał. I koniec. Ten zmarł… – …a ten, który pamiętał? Zniknął. I znów nikt nic nie powiedział. A przecież to niemożliwe, by w takim miasteczku ludzie nie wiedzieli, co się dzieje. Wiedzieli wszystko. Kto z jakiego domu co ukradł, kto jaką bluzeczkę zdarł z dziewczyny, by potem ją zabić, i kto potem w tej bluzeczce chodził. Kiedy wracaliśmy do Kisielina po raz kolejny i kolejny, ci, którzy z nami rozmawiali, nie pozwalali nam nawet przejść przez płot. Nigdy nie otwierali domów, nie zapraszali. Nic dziwnego. W ich domach stały meble i sprzęty zrabowane z domu dziadków. Bali się, że mama mogłaby je rozpoznać. Przecież moi dziadkowie, uciekając z rzezi, zostawili wszystko. Nie zostało nic. Żadna pamiątka, żadne zdjęcie. Nic. – To skąd są zdjęcia, które pojawiły się w Twojej książce „Nic nie jest w porządku. Wołyń. Moja rodzinna historia”? Są od krewnych, znajomych. Niektórzy Wołyniacy, uciekając, ratowali zdjęcia, bo w nich była pamięć. – Dlaczego napisałeś tę książkę? Też miałeś misję jak Twój ojciec? Poruszył mnie fakt, że na Ukrainie odradza się i kultywuje UPA, z morderców robi się bohaterów. Że fałszuje się historię, pojawiają się kłamliwe książki, Stepanowi Banderze stawia się pomniki. O rzezi na Wołyniu pisze się „bratobójcza walka”. Jaka walka? Czy walczy się z dziećmi, starcami, kobietami w ciąży? Moja książka nosi tytuł „Nic nie jest w porządku”, bo rzeczywiście nic nie jest w porządku. – Wątpię, że wydadzą ją na Ukrainie. Film „Wołyń” Wojciecha Smarzowskiego nie wszedł tu do kin. Zawsze mówiłem, że brak informacji jest dezinformacją. A powtarzane kłamstwa stają się prawdą. Ukraińcy wypierają fakt, że UPA mogło mordować. Nie przyjmują do wiadomości, że nacjonalizm ukraiński wzorowany był na hitlerowskim faszyzmie. A nigdzie na świecie nacjonaliści nie mogą być bohaterami! – Czy przez rodzinną traumę studiowanie historii stało się Twoją pasją? Od kilku godzin rozmawiamy o Polsce, Ukrainie, Wołyniu. Znasz każdy szczegół, każdy fakt i nie mówię tu tylko o tragicznym XX wieku. Cofamy się o całe stulecia. Chciałem iść na studia historyczne. Ale ojciec mówił: „Teraz to jest historia komunistyczna, więc nie warto się jej uczyć. Nie pójdziesz na żadną historię, tylko na muzykę”. – Twoje dzieci podzielają tę pasję? Znają historię Kisielina i żyją tym tak, jak Ty? Znają. Myślę, że nawet przeczytali moją książkę. Ale dla nich to zamierzchła przeszłość. Ja urodziłem się 10 lat po rzezi, oni 40. Nie ciągnie ich tu, do Kisielina. Może to przyjdzie z wiekiem? Człowiek dopiero jak się starzeje, zaczyna szukać swoich korzeni. Historia zresztą może mieć dalszy ciąg, bo teraz Instytut Pamięci Narodowej planuje ekshumacje ciał znalezionych na Wołyniu, także tu, w okolicach Kisielina. Więc może po pobraniu DNA okaże się, że odnajdziemy grób dziadków. Chciałbym… – Co byś stracił w życiu, gdybyś nie był w tym miejscu? Pamięć. Historię. Korzenie. Rzeź w Kisielinie zmieniła drastycznie życie mojej rodziny i po niej nigdy już nie było tak samo. Żyliśmy z piętnem przeszłości i z misją: „Mówić prawdę”. Im częściej tu przyjeżdżam, tym mocniej żałuję, że nigdy nie poznałem dziadka Leopolda Dębskiego. Podobno uwielbiał opowiadać dowcipy. – Zupełnie jak Ty. Opowiadał je wszystkim napotkanym osobom. Z każdym się ciepło witał, nawet z psem. Chciałbym się dowiedzieć, jak to we Lwowie było. Jak dziadek studiował, jak muzykował i skąd te tradycje muzyczne się wzięły w naszej rodzinie. Jak było w armii carskiej… – Są rzeczy, których nigdy się nie dowiemy o naszych rodzinach. Bo pewnych ludzi nie ma, innych nie zdążyliśmy zapytać… Co czujesz, gdy klękasz w tym zrujnowanym kościele w Kisielinie? Ciszę. – Ciszę głośniejszą niż krzyk. Tak znam tę opowieść, jak bym ją widział. I przeżywam na nowo. Głosy polskie, ukraińskie, mieszające się ze sobą w tej przerażającej, okrutnej, nieludzkiej rzezi. Czy wiesz, że kiedy znienacka usłyszę język ukraiński, czuję się nieswojo? Czasem po prostu się boję Rozmawiała: Katarzyna Przybyszewska Kisielin, 13 listopada 2016 roku. Zdjęcia Maksymilian Rigamonti Produkcja Blanka Poksińska
Joanna Przetakiewicz: „Miałam momenty w życiu, kiedy ze strachu krew ścinała mi się w żyłach”
Odważna, silna i... zakochana. Mimo że na brak życiowych doświadczeń nie może narzekać, nigdy nie nazywa ich bagażem. Kocha, wie, czego chce i zainicjowała projekt Era Nowych Kobiet, by uczyć Polki samoakceptacji i wyzbywania się kompleksów. Joanna Przetakiewicz w intymnej rozmowie z Katarzyną Przybyszewską-Ortonowską opowiedziała o swojej recepcie na szczęście, wychodzeniu ze strefy komfortu i odwadze do dokonywania życiowych rewolucji. Katarzyna Przybyszewska-Ortonowska: Czy Twoja misja to seksmisja? Tak też słyszałam. Joanna Przetakiewicz: Jest dokładnie odwrotnie! Seksmisja opowiada o świecie, z którego wyeliminowano mężczyzn. A przecież jesteśmy sobie potrzebni. Przestańmy opowiadać, że jesteśmy niezależne i samowystarczalne. I że zawsze sobie damy radę. A nawet jeżeli damy, to czy będziemy szczęśliwe? W Polsce ze względu na historię mamy w genach obawę i strach, że nagle nam mężczyzn zabraknie, bo oni odchodzili na wojnę, ginęli w powstaniach. Trudno mi było w to wierzyć, ale po rozmowach z psychologami zrozumiałam, że, mimo iż żyjemy w XXI wieku, wciąż takie rzeczy pokutują nam w głowie. Naprawdę czas na rewolucję szczęścia. I Ty zamierzasz ją wywołać? Dlaczego właśnie Ty? Bo jestem kobietą, która ma na koncie dużo doświadczeń. Matka trzech synów, studentka prowadząca własny, pochłaniający mnóstwo czasu i energii biznes. Żona, potem rozwódka, potem partnerka w wymagającym związku. Singielka, partnerka, bizneswoman, szefowa… Przeszłam przez to wszystko. Doświadczenia mogą przygnieść? Nie nazywam przeżyć „bagażem doświadczeń”, raczej „cudem doświadczeń”. I wcale nie czuję się nimi obciążona. Jestem za nie nieskończenie wdzięczna, ale gdybym kiedyś wiedziała wszystko to, co wiem dzisiaj, żyłoby mi się łatwiej. Dlatego wiem, że warto o tym rozmawiać. Urodziłam się z genem optymizmu, ale wiem, że szczęścia można się nauczyć. I to jest teraz moje zadanie: powiedzieć kobietom, że bez względu na wiek, wykształcenie, status majątkowy, bez względu na to, gdzie mieszkają i kim są, mogą być szczęśliwe. Zawsze byłaś szczęśliwa? Miałam momenty w życiu, kiedy ze strachu, co będzie dalej, krew ścinała mi się w żyłach. Byłam mamą trzech małych chłopców, kiedy postanowiłam się rozwieść z mężem, bo wiedziałam, że nasze drogi się rozeszły. Któregoś wieczoru, jadąc przed siebie, bo tak rozładowywałam emocje, zrozumiałam, że moje życie utkwiło w martwym punkcie. Odejść kobiecie z trójką dzieci nie jest łatwo, zwłaszcza że po rozstaniu musiałam zaczynać od zera. Czułam jednak, że jak zostanę w tym małżeństwie, rozpadnę się na kawałki. Psycholog, do której wtedy poszłam, powiedziała mi ważną rzecz, jedno zdanie, po którym, przysięgam, poczułam, jak gigantyczny kamień spada mi z serca. „Pani Joanno, to nie jest pani wina. Takie jest życie i tak się układa. Czasami lepiej zrobić krok w nieznanym kierunku. Jeżeli pani zacznie się czuć winna z tego powodu, z klientki zamieni się pani w moją pacjentkę i to będzie początek tragedii”. Podziałało jak magiczne zaklęcie. Od tamtej pory wiem, że jedno mądre zdanie wypowiedziane w odpowiednim momencie może zmienić całe życie na lepsze. I właśnie między innymi dlatego chcę połączyć ze sobą kobiety. Ale życiowe rewolucje nie dzieją się przez noc. To prawda. I skłamałabym, gdybym powiedziała, że w momencie, w którym wyprowadziłam się z synami od męża, zaczęło się szczęśliwe życie. Wiele wody w rzece upłynęło, zanim zbudowałam się na nowo. Po rozstaniu z Janem Kulczykiem, z którym byłam przez 10 lat, też miałam trudny czas. Po jego nagłej śmierci, mimo że już nie byliśmy razem, jeszcze trudniejszy. Drastyczna zmiana w życiu jest procesem dla każdego, nawet dla optymisty. Bardzo mi pomógł terapeuta z Londynu, do którego poszłam raz, i pomimo że tylko raz, było warto. Powiedział: „Joanna, jeśli już wspominasz, pamiętaj tylko te szczęśliwe chwile. To ci pomoże”. Choć w pierwszej chwili wydało mi się to absurdalne, bo bałam się tęsknić, zrozumiałam, jak wielką kryje mądrość. Energia szczęścia daje siłę, można na niej budować przyszłość, energia nieszczęścia czy braku tylko nas obciąża i pogrąża. To jak nauczyć się być szczęśliwą? Nie istnieje dekalog szczęścia. Nie ma na to recepty. Ja szczęście zbudowałam na doświadczeniach, ale to nie znaczy, że to jest jedyna metoda. Powiem ci, czym szczęście na pewno NIE jest – budowaniem poczucia własnej wartości i bezpieczeństwa na partnerze. Zaczyna się od siebie. Od akceptacji, umiejętności pokochania siebie. Szczęście jest w odwadze, żeby zmieniać coś w życiu, wychodzić ze strefy komfortu, zaszaleć. Chociaż na chwilę. Jak słyszę od kogoś, że szkoda na to czasu, to myślę: O matko, co za nudziarz. Czas otworzyć głowę! Ty umiesz wyjść ze swojej strefy komfortu? Tak i kocham to. Pełny wywiad z Joanną Przetakiewicz przeczytasz w najnowszym wydaniu dwutygodnika VIVA!, dostępnym na rynku od czwartku 7 marca
Joanna Przetakiewicz po raz pierwszy o szczegółach związku z Rinke Rooyensem!
„Poddałam się tej miłości. Rinke przyjechał do mnie do Londynu. I jak przyjechał… tak został”
Wymyśliła Erę Nowych Kobiet, kiedy przeczytała, że Polki nie są szczęśliwe. Ona jest i twierdzi, że szczęścia można się nauczyć. Była żoną, matką, rozwódką, singielką, partnerką, bizneswoman, szefową... I mówi, że to nie „bagaż doświadczeń” a „cud doświadczeń”. O genie optymizmu, życiowej odwadze, o tym, jak uwierzyć w siebie i zakochać się po pięćdziesiątce Joanna Przetakiewicz opowiada Katarzynie Przybyszewskiej-Ortonowskiej. Katarzyna Przybyszewska-Ortonowska: Kiedy rozmawiałyśmy dwa lata temu, powiedziałaś, że facet na stałe nie jest Ci potrzebny. Joanna Przetakiewicz: Bo wtedy tak czułam. Od rozstania z Janem nie miałam stałego partnera. Dwa razy wydawało mi się, że jestem zakochana, ale szybko mi przeszło. I mogę zapewnić wszystkie kobiety, że nieprawdą jest, że nie ma fajnych wolnych facetów po czterdziestce. Jest ich mnóstwo. A miłość dopadła mnie, jak to zwykle bywa, przypadkiem. Poznaliście się z Rinke Rooyensem… …osiem lat temu. Miał produkować pierwszy pokaz La Manii. Ostatecznie do tego nie doszło, ale pamiętam, że zrobił na mnie bardzo dobre wrażenie. Cztery lata później mignął mi na Balu Dziennikarzy, gdzie świetnie bawiłam się ze swoim towarzystwem. Napisał mi później sms-a, że „nie widział nigdy takiej energii i temperamentu”. Odpisałam dość oficjalnie, byłam krótko po rozstaniu z Janem, nie miałam jeszcze miejsca ani w głowie, ani w sercu na nowe relacje. Trzy lata później zaprosiłam go na swoje 50. urodziny. To był tekst, który wysłałam na grupie WhatsApp do prawie 300 znajomych, ale on odpisał bardzo szczególnie: „Dokładnie myślałem o tobie teraz. To coś znaczy, to jest jakiś symbol. Nie mogę cię wymazać z pamięci”. I zaczęliśmy esemesować. On od początku romantycznie, jak mężczyzna do kobiety, a nie kolega do koleżanki. To był początek naszego dialogu. Kiedy się spotkaliśmy, po długiej rozmowie, pierwszej off-line, zrozumiałam, że właśnie spotyka mnie w życiu coś szczególnego. I poddałam się tej miłości. Rinke przyjechał do mnie do Londynu. I jak przyjechał… tak został. Jak się zejdą „kobieta po przejściach i mężczyzna z przeszłością”, to… …już nic nie muszą, tylko chcą. Najczęściej dojrzali ludzie nie mają kredytów, nie pojawia się decyzja o posiadaniu wspólnych dzieci, są już świadomi siebie, niezależni, mają przyjaciół, zorganizowane życie. Sami decydują, na ile wpuszczą tę drugą osobę do swojego świata. Mamy świadomość, że bez względu na to, czy związek potrwa 100 lat, czy rok, weźmiemy z niego tylko to, co najlepsze. Jan Kulczyk, Rinke Rooyens. Tu biznesmen, tu artysta… Jan kochał sztukę, operę, architekturę. Był biznesmenem artystą, a Rinke jest artystą biznesmenem. Jan, kiedy się poznaliśmy, powiedział mi, że przypominam mu Wenus, którą widział na obrazie w Galerii Uffizi we Florencji. A Rinke napisał mi na początku znajomości, że jestem jego Wonder Woman, dziewczyną z filmowego plakatu. Te pierwsze komplementy były bardzo podobne i to był dla mnie znak. Jan mocno stąpał po ziemi i Rinke, wbrew pozorom, też. Nie wyobrażam sobie życia u boku oderwanej od rzeczywistości, nieogarniętej gapy albo mężczyzny, który nie potrafi dbać o kobietę lub nie szanuje ludzi. Kobiety w związku robią błąd, od siebie wymagając najwięcej. A niby dlaczego? Ja zawsze daję z siebie dużo, ale od partnera wymagam jeszcze więcej. Myślę, że tym wywiadem obalimy wiele mitów. I o to chodzi. Pełny wywiad z Joanną Przetakiewicz przeczytasz w najnowszym numerze magazynu VIVA!, dostępnym na rynku od czwartku 7 marca
Znamy laureatów 10. edycji VIVA! Photo Awards!
Zobacz zwycięskie zdjęcia w sześciu kategoriach
Znamy wyniki jubileuszowej 10. edycji największego konkursu fotograficznego dla młodych Artystów - VIVA! Photo Awards! Kto zdobył Grand Prix a które prace zostały docenione w innych kategoriach? W galerii możesz zobaczyć wyróżnione w plebiscycie zdjęcia! Laureaci VIVA! Photo Awards 2018. Nagrodzone zdjęcia 20 listopada w hali Expo XXI w Warszawie odbywa się uroczysta gala, w trakcie której już po raz 10 przyznano nagrody laureatom konkursu fotograficznego VIVA! Photo Awards. Spośród kilku tysięcy nadesłanych prac, szacowne jury przyznało nagrody w następujących kategoriach: MODA - Dawid Groński, prace pod nazwą „Vietnam”, URODA - Agata Serge, seria prac „Freckles”, REPORTAŻ – Tomek Tomkowiak „Zanzibar - po drugiej stronie raju”, ZDJĘCIE WYKONANE TELEFONEM KOMÓRKOWYM - Adam Kawko z pracami „Lifeislife”. W kategorii PORTRET, wyróżnienie i nagrodę od Partnera Olympus odebrał Kilimanjaro Błażejewski za zdjęcie „Noe”. Po raz pierwszy podczas jubileuszowej edycji pojawiła się w konkursie kategoria FILM. Jury w składzie: przewodniczy jury Ryszard Horowitz, wybitny, polski fotokompozytor, pomysłodawcy konkursu, Katarzyna Przybyszewska-Ortonowska – redaktor naczelna dwutygodnika „VIVA!” i magazynu „VIVA! MODA”, Agnieszka Ścibior – dyrektor kreatywna magazynu „VIVA! Moda”, Marek Knap – dyrektor artystyczny Edipresse Polska S.A. oraz fotografik Mateusz Stankiewicz i światowej klasy operator filmowy Sławomir Idziak, przyznali nagrodę Piotrowi Holinko za film „Skoki”. Po burzliwych obradach GRAND PRIX 10 edycji konkursu, nagrodę pieniężną oraz nagrodę specjalną od marki Apart, jury przyznało Kamilowi Szkopikowi, za zdjęcie „Malowanie światłem”. VIVA! Photo Awards 2018: wystawa Davida LaChapelle'a i Anny Bogusz oraz występ Stinga i Shaggy'ego W trakcie tego podniosłego dla przybyłych wieczoru można również podziwiać wystawę „Sogs For the World” - prace Davida LaChapelle, udostępnione przez Stary Browar w Poznaniu, jak również wystawę niepublikowanych dotąd prac Anny Bogusz, która będąc muzą swojego męża Ryszarda Horowitza, pokochała fotografowanie. Kolejna wystawa to prace zeszłorocznego finalisty konkursu Viva! Photo Awards, w kategorii MODA, Arcadiusa Mauritza. Zwieńczeniem części oficjalnej gali jest występ wyjątkowego duetu muzycznego Stinga i Shaggy'ego. Goście usłyszą rewelacyjne utwory z płyty 44/876, Gotta Get Back My Baby, Morning Is Coming, jak również hity solowe obu artystów: Every Breath You Take, Message In A Bottle Stinga czy Angel Shaggy’ego w zupełnie nowym wydaniu. Po części oficjalnej odbędzie się uroczyste afterparty z okazji jubileuszowej edycji konkursu fotograficznego VIVA! Photo Awards!, na którym pojawi się cała plejada największych osobistości show-biznesu oraz gwiazd. Gospodarzami wydarzenia są Katarzyna Przybyszewska-Ortonowska, redaktor naczelna magazynu Viva! oraz dziennikarz Piotr Kraśko
Joanna Sarapata: „W domu zastałam otwarte drzwi. Cały mój ruchomy majątek uległ konfiskacie’’
Do Barcelony uciekła po śmierci rodziców. Miała być dla niej azylem, mekką nowych przyjaźni i możliwości. Oszukana przez nieuczciwego kolekcjonera straciła cały majątek i wraz z synami przez wiele miesięcy, bez środków do życia, tułała się po hotelach. Barcelona zdradziła ją tak, jak ludzie. Ludziom można wybaczyć, ale czy można wybaczyć miastu? Z malarką Joanną Sarapatą do Barcelony pojechała Katarzyna Przybyszewska. Śladami gwiazd — Joanna Sarapata To nie był najłatwiejszy czas w życiu malarki. Słoneczna Barcelona okazała się piekłem, które na zawsze zmieniło nie tylko ją, ale również jej synów. Ale jak w nieznanym miejscu zorganizować życie? Szybko nawiązuję kontakty. Chodzę po galeriach. Rozmawiam po francusku, jeszcze wtedy nie znam hiszpańskiego. Wszyscy biorą mnie za Francuzkę. Moje obrazy się podobają, fakt, że ma je w swojej kolekcji José Carreras, też robi wrażenie. Któregoś razu w jego domu staję przed płótnem Modiglianiego. Myślę: Modigliani i Sarapata na jednej ścianie. Dzięki Carrerasowi zresztą poznaję ciekawych ludzi. Koncerty, wystawy, przyjęcia się nie kończą. Wino leje się strumieniami. Kolekcjonerzy odwiedzają mnie w domu. Zaczynam sprzedawać swoje płótna, nawet po 10 tysięcy euro. Czuję się doceniona jako artystka, bo w Hiszpanii artysta to jest ktoś, w Polsce mówi się o nas „bida z nędzą”. Mój starszy syn Christophe chodzi do szkoły. Z młodszym, Jovanem, każdego ranka jadę na plażę. Opalamy się, zajadając owoce morza. Na targu u uszminkowanej Carmen kupuję świeże ryby. Z Polski przyjeżdżają przyjaciele. Na moim tarasie kwitną cytryny. Kiedy Jovan zaczyna chodzić do przedszkola, codziennie w parku rozmawiam z innymi mamami i czytam „La Vanguardię”, ucząc się języka. Potem kawa. Obowiązkowa w Hiszpanii. Popołudniami maluję. Mam wenę. Po śmierci rodziców i polskiej szarości zaczynam oddychać pełną piersią. Barcelońska sielanka… …która widocznie nie mogła wiecznie trwać. Christophe, mój straszy syn, ponieważ jest Francuzem, chodził do francuskiej szkoły. Zaprzyjaźnił się tam z pewnym chłopcem. Chłopiec bywał u nas w domu i wszędzie widział obrazy. Powiedział któregoś razu, że jego ojciec jest kolekcjonerem i chętnie zobaczyłby moją sztukę. Pan Alcaraz, bo tak się nazywał ów ojciec, elegancki, świetnie ubrany mężczyzna z drogim zegarkiem na ręku, w złotych spinkach u mankietów, zjawił się pewnego popołudnia w moim domu. I od tamtego momentu nasze życie zupełnie zmieniło swój bieg. To znaczy? Pan Alcaraz zakochał się w moich obrazach. Rozmowa z nim o sztuce była pasjonująca. Mówił, że ma w domu Picassa, wydawał się być poważnym kontrahentem. Nawiasem mówiąc do dziś nie wiem, czy ten Picasso był prawdziwy. Ale wtedy Alcaraz roztoczył przede mną niezwykłą wizję współpracy i straciłam czujność. Zaproponował mi 15 tysięcy euro miesięcznie pensji, żebym tylko malowała. Zaoferował również, że pokrywa rachunki wynajmu domu i szkoły dla synów. Miał moje obrazy sprzedawać na świecie. Pierwszy kontrakt był na Kostarykę. Ponieważ już miałam sporo płócien, z nimi przyjechałam z Polski, wybrał około 100. Jeszcze kilkanaście domalowałam i podpisaliśmy umowę na wywóz obrazów do galerii w Kostaryce. O Kostaryce mówiło się wtedy, że to jest Saint-Tropez Ameryki. To mogła być szansa ekspansji poza Europę. Szczęśliwa podpisałam pierwszą umowę, wypiliśmy szampana, obrazy wyjechały z Barcelony i zaczął się koszmar. Jak to możliwe? Nigdy nie zobaczyłam nawet pierwszych obiecanych 15 tysięcy euro. Pan Alcaraz od początku kluczył, wykręcał się, że koszt ram był duży, że wywóz też go kosztował… Wciąż pozytywnie nastawiona przyjmowałam jego tłumaczenie. To było pierwsze oszustwo w moim życiu. Nigdy nie przypuszczałam, że coś takiego może się wydarzyć w świecie sztuki. Wychodziłam z założenia, że sztuką zajmują się kulturalni ludzie, a kulturalny człowiek ma klasę. Mój barceloński „kolekcjoner z klasą” nagle zmienił biuro i mnie o tym nie poinformował. I co zrobiłaś? Coraz bardziej zaniepokojona odnalazłam nowe biuro i domagałam się wypełnienia warunków umowy. W biurze obrazy wisiały na ścianach, obsługa była bardzo miła, ale pan Alcaraz kłamał dalej. Zrzucał wszystko na marszanda z Kostaryki. Moja pozycja była beznadziejna: Nie mam obrazów, nie mam pieniędzy. Muszę czekać. Pan Alcaraz strzepnął pyłki z nienagannie skrojonej marynarki. „Możemy pani wypłacać po 30 euro dziennie”, powiedział wspaniałomyślnie. „Ale jak to?”, spytałam. „Mam dwóch synów, wynajmuję drogi apartament?”. „Rachunki będziemy pokrywać”, odpowiedział już zniecierpliwiony pan Alcaraz i dał mi do zrozumienia, że moja wizyta dobiegła końca. Jeszcze poprosiłam o podpisanie kontraktu stwierdzającego prawdziwość jego obietnic. Szybko złożył zakrętas na świstku. Ściskając w jednej dłoni kontrakt, w drugiej 30 euro wyszłam z biura. Świat wokół wirował. W pośpiechu w czarne worki na śmieci pakowałam ubrania chłopców i swoje Trzydzieści euro to trochę mało, by przeżyć z dwójką dzieci w Barcelonie… Drugie 30 euro wysyłał mi mój mąż, Jarek. Ale nie narzekałam. Myślałam: Jestem przecież zaradna, dam sobie radę. Ale druga myśl wracała coraz bardziej natrętnie: To nie skończy się dobrze. Nie ma szans. Dlaczego nie malowałaś? Nie mogłam. Zamknęłam się w sobie. Wena uciekła bezpowrotnie, po domu walały się porzucone pędzle i płótna. Nie miałam nawet siły, by wziąć do ręki ołówek. Codziennie rano wodą popijałam dwie waleriany. Brałam Jovana w wózek i jechałam na plażę. To była jedyna szansa, by przetrwać. Gdybym zostawała w domu, pewnie bym zwariowała. Nie miałam do kogo zadzwonić, odezwać się. Ludzie nie chcą słuchać o problemach. Każdy ma swoje. W tamtym czasie, zgodnie z efektem domina, dostałam wiadomość z Polski. Mój mąż będzie ojcem. Jest inna kobieta. Wtedy załamał się cały mój świat, zwłaszcza że okazało się, że pod moją nieobecność mąż zastawił dom rodziców. Ostatnia szansa na pieniądze zniknęła bezpowrotnie. Byłam sama, zdradzona, w obcym kraju, mieście, bez pieniędzy i szans na zarobek. Nie mogło być gorzej. Mogło. Po sześciu miesiącach czekania na pieniądze i upokarzającego codziennego odbierania 30 euro z biura pana Alcaraza wróciłam do domu po odprowadzeniu młodszego synka do przedszkola i zastałam otwarte drzwi. W domu było siedem osób. Nieznani ludzie kręcili się po pokojach, oglądali meble, zaglądali do szaf i szafek. Stanęłam na środku jak wryta. Ktoś podszedł do mnie, przedstawił się, podał krótką informację. Zrozumiałam, nawet z moim wówczas słabym hiszpańskim. Od miesięcy nikt nie płacił rachunków. Ludzie kręcący się po domu zaczęli pakować meble, sztalugi, komputery chłopców, nawet obrusy… „Ma pani 20 minut”, ktoś powiedział. Dwadzieścia minut? Na co? Na spakowanie ubrań i nic niewartych rzeczy. Cały mój ruchomy majątek uległ konfiskacie. W pośpiechu w czarne worki na śmieci pakowałam ubrania chłopców i swoje. Książki? Przecież Christophe ma maturę! – myślałam. Musi mieć książki! Jedyne, co zdołałam uchować, to moje zegarki z brylantami. Włożyłam je mimochodem do kieszeni. Przecież nie będą mnie sprawdzać. Jakaś pani wspaniałomyślnie wręczyła mi rodowy herb mojej rodziny. Wyszłam z domu z kilkoma workami, królikiem i rybką w akwarium. Jak pijana. A pan Alcaraz? „Pani Joanno – mówił – proszę się nie martwić. Wszystko załatwimy. Znaleźliśmy pani aparthotel. Zatrzyma się pani tam do rozwiązania sprawy”. „Czemu nie płaciliście czynszu?”, zapytałam. „Wszystko załatwimy”, powtórzył pan Alcaraz i zostawił mnie w hotelu. Recepcjonistka patrzyła na mnie podejrzliwie. „Tu nie można ze zwierzętami”, powiedziała oschle. Spojrzałam na tabliczkę. Było napisane „No perros”, czyli że nie można wprowadzić się z psami. „To nie są psy”, odpowiedziałam. Sama się zdziwiłam, że nagle wstąpiła we mnie jakaś dziwna siła. Wprowadziłam się z królikiem, rybką i 10 workami na śmieci pełnymi przeróżnych rzeczy. Najgorsze było przede mną: iść po synów do szkół i powiedzieć im, że nie mamy domu. Cały wywiad Katarzyny Przybyszewskiej z Joanną Sarapatą do przeczytania w nowej VIVIE!, dostępnej w kioskach od 17 maja! Co jeszcze w nowej VIVIE! 10/2018? Kinga Korta o najważniejszej życiowej roli, czyli macierzyństwie. Czy spektakularna metamorfoza wpłynęła na to, jak postrzega samą siebie Karolina Szostak? „Barcelona zdradziła ją tak jak ludzie”, pisze Katarzyna Przybyszewska. Niezwykła historia, znanej malarki - Joanny Sarapaty. Bogumiła Wander i Krzysztof Baranowski o kulisach związku, małżeństwie, sile namiętności i życiowych pasjach. A także, nieznana twarz aktora. Czy Piotr Polk naprawdę jest taki „grzeczny”?
Poznaj zwycięzców zeszłorocznego VIVA! Photo Awards
Zobacz fotografie nagrodzone w 2017 roku!
W 2018 roku VIVA! Photo Awards będzie świętowała swój jubileusz. Konkurs ten na stałe wpisał się w pejzaż polskiej sztuki fotograficznej. Uważany jest za wydarzenie prestiżowe, ekskluzywne i platformę, dzięki której sukces osiągnąć mogą młodzi i zdolni twórcy. Które zdjęcia zostały wyróżnione na zeszłorocznej gali? VIVA! Photo Awards 2017 VIVA! Photo Awards 2017 odbyło się 30 listopada w Expo XXI w Warszawie. W trakcie uroczystej gali po raz 9 przyznano nagrody laureatom tego prestiżowego konkursu fotograficznego. Wydarzenie to od lat promuje polską fotografię a jego laureaci fotografowali już dla największych tytułów na całym świecie. Kto zdobył nagrodę? Zwycięzcy VIVA! Photo Awards 2017 Spośród kilku tysięcy nadesłanych prac, jury przyznało nagrody w następujących kategoriach: Moda, Uroda, Reportaż, Zdjęcie wykonane telefonem komórkowym i piękno chwili. Wśród oceniających prace byli: przewodniczy jury Ryszard Horowitz, wybitny, polski fotokompozytor, pomysłodawcy konkursu, Katarzyna Przybyszewska – redaktor naczelna dwutygodnika „VIVA!” i magazynu „VIVA! MODA”, Agnieszka Ścibior – dyrektor kreatywna magazynu „VIVA! Moda”, Marek Knap – dyrektor artystyczny Edipresse Polska S.A. oraz fotograficy Zuza Krajewska i Tomasz Sikora. Zwycięzcy każdej z kategorii otrzymali nagrody pieniężne o łącznej wartości 25 000 PLN. Zdobywca Grand Prix 9. edycji otrzyma szansę zrealizowania sesji zdjęciowej na łamach dwutygodnika „VIVA!”. W kategorii „Zdjęcie wykonane telefonem komórkowym” została przyznana dodatkowa nagroda – Samsung Galaxy Note 8. W kategorii „Piękno Chwili” dodatkową nagrodę pieniężną – 5 000 zł ufundował sponsora Główny Viva! Photo Awards, producent wina Carlo Rossi Concord. Nagrodą specjalną dla laureata konkursu w kategorii „Reportaż” był aparat fotograficzny FujiFilm X-Pro2 z obiektywem Fujinon XF35F2 ufundowany przez partnera wydarzenia - markę FujiFilm. Laureatami zeszłorocznej edycji konkursu zostali: Paweł Piotrowski (Grand Prix i reportaż), Juliusz Zaborowski (Zdjęcie robione telefonem), Arcadius Mauritz (moda), Szymon Wegenke (uroda), Jakub Rybicki (piękno chwili). W trakcie gali można było podziwiać słynną wystawę "Malkovich, Malkovich, Malkovich: w hołdzie mistrzom fotografii". Specjalnie z okazji 20-lecia magazynu Viva! autor wystawy - znany fotograf Sandro Miller, we współpracy z Johnem Malkovichem, stworzył trzy niepowtarzalne zdjęcia, na których aktor wcielił się w rolę słynnych Polaków - Fryderyka Chopina, papieża Jana Pawła II oraz Lecha Wałęsy. Prace stworzone dla dwutygodnika Viva! zwieńczyły cykl, nad którym artyści pracowali od kilku lat i wraz z pozostałą częścią wystawy będą podziwiane przez widzów na całym świecie. Zobaczcie w naszej galerii nagrodzone fotografie!
To one mówiły: „Za mniej niż 10 tysięcy dolarów nie wstaję z łóżka”. Dlaczego top modelki z lat 90. wciąż są… na topie?
„Tylko raz w historii show-biznesu modelki były słynniejsze niż gwiazdy filmu i estrady”, pisze o fenomenie modelek lat 90. w najnowszym wydaniu magazynu VIVA! MODA jego redaktor naczelna, Katarzyna Przybyszewska. „Z dnia na dzień zwykłe dziewczyny, bez nazwisk, pieniędzy, koneksji, stały się ikonami. Wystarczyło jedno zdjęcie, jednak okładka, jedna reklama. Plakaty Cindy Crawford zdejmowano z billboardów, bo zapatrzeni kierowcy powodowali wypadki. Claudia Schiffer, okrzyknięta nową Bardotką, przechadza się po czerwonym dywanie w Cannes. Wszyscy patrzą tylko na nią. Nie liczą się filmy, nagrody, gwiazdy. Liczy się Claudia. Eva Herzigova reklamuje staniki Wonderbra, a ich sprzedaż w krótkim czasie rośnie o 83 procent”. Lata 90. w rozkwicie: Gianni Versace w otoczeniu top modelek. Nienawidzę supermodelek! „Nadja Auermann dyskontuje swoją przewagę nad Julią Roberts, ma nogi o kilka centymetrów dłuższe niż ona. Julia Roberts mówi w wywiadach: „Nienawidzę supermodelek. Mogą obżerać się i nie tyją. A z drugiej strony nie mogę przestać się na nie patrzeć”. Są wszędzie. Nowy Jork, Paryż, Mediolan, Londyn. Podróżują, kupują domy na wyspach, zmieniają mężczyzn jak rękawiczki, błyszczą na party, królują na wybiegach i uśmiechają się z okładek. Mają po dwadzieścia parę lat i świat u stóp. Dobrze wiedzą, że teraz jest ich era. I zamierzają to wykorzystać”. Mówi się, że to Gianni Versace najbardziej przyczynił się do kultu top modelek. Na zdjęciu projektant z Naomi Campbell i Carlą Bruni. Cała fascynująca opowieść Katarzyny Przybyszewskiej o najpiękniejszych kobietach lat 90.: ich wzlotach, upadkach i niezwykłym powrocie na szczyt tylko w najnowszym wydaniu VIVY! MODY. Zapraszamy do lektury! Cindy, Claudia, Naomi i Linda czekają! Polecamy też: Za zawartość jej garderoby można kupić… niejeden dom! Zobaczcie ubrania i dodatki Sary Boruc!
Nowa, jeszcze ciekawsza VIVA! MODA! Zobaczcie pierwszy numer z Anją Rubik na okładce!
Już 7 marca w sprzedaży pojawi się nowy, zupełnie odmieniony magazyn VIVA! MODA! Przeczytacie w nim ekskluzywny wywiad z Anją Rubik, w którym polska top modelka mówi m.in.: „Zmieniłam się przez te lata. Ale to wciąż jestem ja. Mam nadzieję, że jestem mądrzejsza. Mam grubszą skórę”. Oprócz rozmowy z Anją Rubik w pierwszym numerze nowej VIVY! MODY znajdziecie także relację Agnieszki Ścibior z największego modowego show na Paris Fashion Week 2016, odwiedzicie garderobę jednej z najlepiej ubranych Polek, Sary Boruc, a Hanna Lis i Joanna Przetakiewicz zabiorą was do swoich ulubionych butików w stolicach mody. Kompletnym zaskoczeniem będzie dla was… sesja z polskimi projektantami! Zapewniamy, takiej jeszcze nie widzieliście! Oczywiście w numerze pokażemy też najgorętsze trendy sezonu w modzie i urodzie. I dużo, dużo więcej! „Oddajemy w Wasze ręce pierwszy numer nowej VIVY! MODY, kwartalnika, który jest kompendium wiedzy o modzie, trendach, stylach na sezon. Pismo o pasji do mody, robione z pasją, bo obie kochamy modę i bawimy się nią, każda na swój sposób”, zapewniają tworzące magazyn Katarzyna Przybyszewska, redaktor naczelna, i Agnieszka Ścibior, dyrektor kreatywna. Zapraszamy do lektury! Okładkowa sesja Anji Rubik powstała w Los Angeles. Polecamy też: Trening stylu: kolory, wzory, neony. Cel: nowa szafa na wiosnę. Trenerka: Agnieszka Ścibior
Oto najlepsze prace z VPA 2015! Robią wrażenie!
Poznaj laureatów siódmej edycji konkursu
Siódma edycja ogólnopolskiego konkursu fotograficznego VIVA! PHOTO AWARDS – dla amatorów i profesjonalistów – odbyła się trzy lata temu! Nad blisko sześcioma tysiącami nadesłanych prac obradowało wówczas jury w składzie: fotokompozytor Ryszard Horowitz (przewodniczący), fotograficy: Tomasz Gudzowaty, Alexi Lubomirski, Jacek Bonecki, top modelka Anja Rubik, redaktor naczelna VIVY! Katarzyna Przybyszewska i dyrektor artystyczny Edipresse Polska Marek Knap. VIVA! Photo Awards 2015: laureaci Wystawę finalistów Viva! Photo Awards, którą uświetniła wystawa fotografii Marilyn Monroe w obiektywie Miltona H. Greene'a, można było oglądać w muzeum Polin Warszawa. W jakich kategoriach przyznano nagrody? Które prace okazały się tymi najlepszymi i co doceniło w nich jury? W galerii zobaczysz prace laureatów konkursu
Monika Kuszyńska wyznaje: "Patrzyłam z odrazą w lustro, kiedy widziałam siebie na wózku"
Monika Kuszyńska w nowej książce "Drugie życie", autorstwa Katarzyny Przybyszewskiej, redaktor naczelnej "Vivy!", wyznaje, że ma dwa życia. Przed i po wypadku. To drugie - jak chce mocno wierzyć - nie jest przypadkiem, że był w tym jakiś plan, że jej cierpienie jest po coś, że ono nie jest bezsensowne. W najnowszej "Vivie!" wyznaje, jak długo się z nim godziła. Również dlatego, że w jej mniemaniu wózek czynił z człowieka kogoś pokracznego, odpychającego. Wózek był nie do przyjęcia. Chodzić. Jakkolwiek, ale chodzić! - to było jej jedyne pragnienie. Paradoksalnie nie patrzyłam z odrazą na wózek. Patrzyłam z odrazą w lustro, kiedy widziałam siebie na wózku. Długo nie mogłam pogodzić się z tym obrazem. Z tą parą - wózek i ja. Zresztą miałam podobne doświadczenie z włosami, które strasznie mi się zniszczyły w szpitalu i musiałam je zafarbować. Nagle z jasnej blondynki stałam się ciemną szatynką. Moje niemal białe włosy stały się czarne i kiedy przechodziłam obok lustra czy witryny, w której odbijała się moja postać, to długo miałam taki bolesny skurcz, lęk, że patrzy na mnie obca osoba. Z wózkiem było to samo. Oswajałam się z nim wiele lat. Piosenkarka nie kryje w książce, że podczas bezsennych nocy z całej siły skupiała się na swoich stopach, prosząc, by wykonały choćby najmniejszy ruch. Wpatrywała się w nie, ledwo widoczne w blasku księżyca i powtarzała w głowie: rusz się, rusz się, rusz się, proszę... Nie chciały jej słuchać. W "Vivie!" dopowiada: Cały czas próbowałam z nimi negocjować. Ktoś mi powiedział, że to jest bardzo ważne, żeby pracować nie tylko fizycznie - czyli ćwiczyć, ale też mentalnie. Potraktowałam to bardzo poważnie. Zanim mogłam siadać, prosiłam kogoś, żeby odsłonił mi stopy i wpatrywałam się w nie tak intensywnie, że dostawałam zawrotów głowy. A ponieważ nic się nie działo, czasami wpadałam we frustrację. Zresztą przyznam się, że do tej pory to robię. Mam nawet poczucie, że gdybym była bardziej konsekwentna, mogłabym coś osiągnąć... Wie pani, że nasze ciało, którego nie czujemy, staje się nagle obce? Bo nie ma z nim kontaktu. Ono się nawet fizycznie zmienia: moje stopy, łydki, kolana są inne, ponieważ mięśnie nie pracują tak, jak kiedyś. Po tylu latach przyzwyczaiłam się już do tego wyglądu, ale na początku miałam wrażenie, że ktoś przyszył do mojego ciała zupełnie obce kończyny. A tak mówi w "Drugim życiu" o pierwszym momencie, gdy usiadła: "Kiedy nie masz nic i nagle dostajesz coś małego, wydaje ci się to wielkim darem od losu". W wywiadzie dla "Vivy!" dodaje: Wcześniej przez kilka tygodni mogłam wyłącznie leżeć płasko. Dziś wydaje mi się to w ogóle niemożliwe, nie do wytrzymania. Mimo, że przeżyłam to osobiście w bólu i cierpieniu. I nagle mogłam usiąść. Przecież to jest takie nic - usiąść na łóżku. Każdy się roześmieje: "co za głupota". A ja usiadłam i zobaczyłam świat przez okno. To była jedna z najszczęśliwszych chwil w moim nowym życiu. Podobne uczucia targały nią, kiedy po wielu tygodniach, po raz pierwszy wyjechała na wózku ze szpitala. Jak człowiek długo leży i nagle usiądzie, to wszystkie nierówności i wertepy sprawiają, że płuca rozrywa mu potworny ból. Ale to nie było ważne. Jechałam na tym wózku obolała, milcząca, chłonęłam wszystko wzrokiem, chciałam zapamiętać każdy zapach. Poczułam się jakbym odzyskała wolność, wyszła z więzienia. Cały wywiad z Moniką Kuszyńską oraz sesja zdjęciowa autorstwa Zuzy Krajewskiej w najnowszym numerze "Vivy!", który od dziś w kioskach. Przeczytajcie także: Monika Kuszyńska: "Cały czas mam nadzieję i wierzę, że kiedyś stanę na własnych nogach"