Zmienili zakończenie, bo było za prawdziwe. Ten film z PRL-u ukryto na lata
Film "Życie raz jeszcze" Janusza Morgensterna z 1964 roku padł ofiarą cenzury PRL. Zmieniono jego zakończenie, a oryginalna wersja filmu, ukazująca tragizm stalinizmu, nigdy nie trafiła do widzów. Produkcja została wstrzymana na 20 lat. Poznaj kulisy tej decyzji.
W czasach PRL los wielu filmów zależał nie od talentu reżysera czy jakości scenariusza, lecz od decyzji cenzorów. Jednym z najbardziej jaskrawych przykładów ingerencji w dzieło artystyczne jest film "Życie raz jeszcze" w reżyserii Janusza Morgensterna. Produkcja z 1964 roku została brutalnie potraktowana przez aparat państwowy – zakończenie musiało zostać całkowicie zmienione, a film na dekady trafił na półkę. Co dokładnie usunięto, dlaczego obraz został wstrzymany i jak wyglądała prawdziwa wersja historii? Oto kulisy jednej z najbardziej kontrowersyjnych decyzji cenzury PRL. Dlaczego cenzura PRL zmieniła zakończenie "Życia raz jeszcze"? Film "Życie raz jeszcze" miał premierę w 1964 roku, jednak jego los został szybko przesądzony przez działania cenzorów PRL. Reżyser Janusz Morgenstern był zmuszony zmienić zakończenie filmu oraz wyciąć sceny, które mogłyby zaszkodzić wizerunkowi partii – w szczególności te przedstawiające przesłuchania w UB i więzieniach. Choć film został dobrze przyjęty pod względem artystycznym, natychmiast po premierze został wstrzymany na aż 20 lat. Morgenstern przyznał po latach, że długo walczył o możliwość pozostawienia pierwotnej wersji finału. Niestety, by produkcja mogła w ogóle ujrzeć światło dzienne, musiał ulec naciskom. Czytaj też: Janusz Morgenstern, dla przyjaciół Kuba. Po wojnie pozostała w nim trauma, ukojenie odnalazł w sztuce filmowej Co naprawdę miało się wydarzyć w finale filmu? Oryginalne zakończenie filmu, opartego na powieści Romana Bratnego, ukazywało tragizm ludzi dotkniętych stalinizmem. Finał historii nie niósł ze sobą nadziei – Anna i Piotr Grajewski nie mieli się doczekać szczęśliwego zakończenia. Tymczasem cenzorzy nakazali stworzenie bardziej optymistycznego zakończenia, zgodnego z narracją o rzekomym "odwilżowym" 1956 roku. Reżyser zdradził, że nowo dokręcone zakończenie znacząco odbiegało nastrojem od reszty filmu. Jak argumentowano, w 1956 roku nastąpiły pozytywne zmiany, ludzie wychodzili z więzień – więc nie wypadało, by byli nieszczęśliwi. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/48/2025/07/pap19631200007-561951a.jpg" width="2280" height="2324" alt="12.1963 r. Realizacja filmu "Życie raz jeszcze" w reżyserii Janusza Morgensterna. Nz. Janusz Morgenstern (L) oraz aktorzy Tadeusz Łomnicki i Ewa Wiśniewska" title="12.1963 r. Realizacja filmu "Życie raz jeszcze" w reżyserii Janusza Morgensterna. Nz. Janusz Morgenstern (L) oraz aktorzy Tadeusz Łomnicki i Ewa Wiśniewska" /> Jak wyglądała fabuła filmu Janusza Morgensterna? Film "Życie raz jeszcze" został zrealizowany na podstawie książki Romana Bratnego. Akcja rozgrywa się w pierwszych latach po zakończeniu II wojny światowej, w okolicach Lublina. W wyniku ataku oddziału NSZ na pociąg ranny zostaje sekretarz Komitetu Powiatowego PPR. Po opuszczeniu szpitala angażuje się on w sprawę Piotra Grajewskiego – byłego lotnika RAF, oskarżonego o współpracę z NSZ. To jednak dopiero początek problemów głównego bohatera. Piotr zostaje ponownie aresztowany, a sekretarz – za brak czujności – traci stanowisko. Produkcja ukazywała złożoność powojennej rzeczywistości i dramat ludzi uwikłanych w polityczne represje, co było nie do przyjęcia dla ówczesnych władz. Zobacz również: Krystyna Cierniak-Morgenstern wspomina ślub z Januszem „Kubą” Morgensternem. Ich świadkiem był Cybulski Gdzie dziś można obejrzeć "Życie raz jeszcze"? Dla miłośników kina PRL mamy złą wiadomość – film "Życie raz jeszcze" nie jest obecnie dostępny na żadnej z popularnych platform streamingowych. Nie zapowiedziano również jego emisji w najbliższym czasie w telewizji. To smutna wiadomość dla tych, którzy chcieliby zobaczyć pierwotne, nieocenzurowane dzieło Janusza Morgensterna. Zobacz też: Ten hit PRLu podzielił Polaków. Miał wielu wrogów, dziś jest uznawany za wybitne dzieło Źródło: radiozet.pl
Marcin Strauchold nakręcił film dokumentalny o Januszu „Kubie” Morgensternie. Nam odsłonił jego tajemnice
„Krysia mnie zapewniała, że Kuba jest zadowolony z tego filmu i to była dla mnie duża nagroda”, mówi nam
Marcin Strauchold przyszedł na świat w 1989 roku we Wrocławiu. Ukończył filologię hiszpańską na Uniwersytecie Wrocławskim, ale na tym nie poprzestał. Postanowił kształcić się na Wydziale Reżyserii PWSFTviT w Łodzi. Co prawda wcześniej nakręcił kilka filmów, ale krótkometrażowych. Teraz debiutuje znakomitym obrazem „Kuba” – dokumencie o Januszu „Kubie” Morgensternie. Przed Krystyną Pytlakowską zaś odsłania tajemnice swojego życia... Krystyna Pytlakowska: „Kuba” to Twój pierwszy pełnometrażowy film dokumentalny? Marcin Strauchold: Tak, to mój debiut. Wprawdzie wcześniej, studiując reżyserię w Łódzkiej Szkole Filmowej nakręciłem kilka etiud, ale to były filmy krótkometrażowe. Dlaczego zainteresowałeś się właśnie reżyserem Januszem Morgensternem, czyli Kubą? Inicjatorką tego filmu i pomysłodawczynią była jego żona, Krystyna Cierniak-Morgenstern. Szukała reżysera, który go zrealizuje. Skontaktował nas ze sobą Filip Bajon, mój profesor ze szkoły w Łodzi. Kiedy studiowałem, był też dziekanem. To on poinformował mnie, że jest taki „bohater do wzięcia”. Wiedział, że interesuję się historią polskiego kina i że lubię klasyczne kino. Wiedział też, że zajmuję się filmami dokumentalnymi, robię na ten temat doktorat i w szkole współprowadzę zajęcia z dokumentu. Widocznie uznał, że będę dobrym kandydatem. Interesowałeś się też innymi twórcami z tamtych lat? Lubię filmy szkoły polskiej - Munka, Wajdy. A teraz przygotowuję się do kolejnego filmu, o Andrzeju Brzozowskim, dokumentaliście z tamtego pokolenia. Zresztą zawsze się interesowałem klasyką. Twórczość Janusza Morgensterna też znałem, choć tylko najsłynniejsze jego filmy. Dopiero realizując ten dokument dokładnie poznałem jego filmografię i się nią zachwyciłem. Bo filmy Kuby Morgensterna się nie starzeją. To prawda. Pewne ujęcia z pewnością zrobiłby teraz inaczej, czy sięgnąłby po inne rozwiązania montażowe, ale wtedy były inne uwarunkowania techniczne. I dlatego niektóre filmy mają nieco niedzisiejsze rozwiązania. Lecz to one nadają im morgensternowską atmosferę. Zdecydowanie tak, budowaną przez muzykę, formę i bardzo precyzyjną inscenizację. Czytaj także: Krystyna Cierniak-Morgenstern o mężu: „Nigdy nie oglądaliśmy z mężem okrutnych kryminałów. Zawsze wybieraliśmy filmy ludzkie” Krystyna Cierniak-Morgenstern, Janusz „Kuba” Morgenstern I oszczędne, nieprzegadane dialogi. Właśnie o tym mówią w tym filmie moi rozmówcy. Morgenstern buduje liryzm poprzez atmosferę jego obrazów. I to sprawia, że jego filmy się nie starzeją i ciągle poruszają widzów. Gdy podesłałem moim znajomym „Jowitę”, wszyscy się nią zachwycali. „Jowita” czy nieco późniejszy „Trzeba zabić tę miłość”. I oczywiście „Do widzenia, do jutra”. To absolutny klasyk dla dzisiejszego pokolenia. No właśnie, jak Wasze pokolenie odbiera te filmy? „Do widzenia, do jutra” to film o młodych ludziach, zrobiony trochę z dystansem przez kogoś nieco od nich starszego. Dlatego Morgenstern oddał pole właśnie młodym aktorom. Był wtedy już po trzydziestce. Tak. Miał problem z debiutem, o czym też się mówi w moim filmie. Chciał debiutować w stylu Szkoły Polskiej, jednak władze mu na to nie pozwalały. Wielokrotnie odrzucały jego scenariusze. Mógł dopiero zadebiutować filmem, do którego scenariusz pisał też Zbyszek Cybulski. Uciekli się nawet do fortelu, ponieważ kolejnym współscenarzystą, jedynie na papierze, był Wilhelm Mach, wtedy bezpieczny dla władzy. „Do widzenia do jutra” ma w sobie młodzieńczą energię, romantyzm. I pewnie dlatego podoba się widzom do dziś. Moim zdaniem dopiero teraz można filmy Morgensterna docenić, bo minęło już sporo czasu, odkąd powstały i zapanowała nowa fala filmowa. Oglądając je, można pokusić się o porównania, które wypadają na korzyść Morgensterna. Ja „Do widzenia, do jutra” oglądałem 20 lat temu i wtedy też zrobił na mnie ogromne wrażenie, poprzez jego atmosferę, liryzm, młodzieńczość, które są zawsze uniwersalne. No i świetni aktorzy, w większości oprócz Cybulskiego nie byli jeszcze tak znani. Zresztą oprócz niego nie było w tym filmie zawodowych aktorów. A ja, szczerze mówiąc, wolę dzisiejsze fabuły z naturszczykami. Duże wrażenie zrobił na mnie „Chleb i sól” Damiana Kocura, który pracuje tylko z niezawodową obsadą. Poza tym, jeśli widzimy ciągle w filmach te same twarze, nie mają one takiej siły oddziaływania jak coś nowego, nieznanego. Od razu więc zgodziłeś się na propozycję Krystyny Cierniak-Morgenstern? Spotkaliśmy się u niej, porozmawialiśmy, Krysia pokazała mi kilka archiwaliów, także nagrań z ich ślubu i wesela w domu na Starym Mieście. Zobaczyłem wtedy, że można ten klimat ożywić, że uda się go przywrócić i przypomnieć. I podjąłem decyzję, że się tego podejmę. Nie bałeś się? Oczywiście, że się bałem. U mnie jest tak, że na początku jak jestem czymś zachwycony, to nie myślę o strachu. Zaczynam się bać dopiero, gdy rusza cała machina, są pieniądze na film, i trzeba się z tym wyzwaniem zmierzyć. Wtedy pojawiają się wątpliwości, czy uda mi się to zrobić. Musiałeś odpytać do filmu „Kuba” wiele osób. Ale to była sama przyjemność, bo nazwisko Morgensterna otwiera ludzi, którzy go znali i z nim pracowali. Ważnym momentem realizacji tego filmu było pozyskiwanie kolejnych materiałów archiwalnych, bo tak naprawdę nie było ich zbyt wiele. Dobrze, że dysponowałeś wywiadem z Januszem Morgensternem, nagranym za jego życia. I bardzo dziękuję za niego panu redaktorowi Osińskiemu, który przeprowadził ten wywiad naprawdę ciekawie i rzetelnie. Dzięki temu mogłem oddać Kubie Morgensternowi w tym filmie głos. Niestety, Telewizja Polska nie przechowała tego wywiadu. Ale przechowała go pani Krystyna, która wszelkie pamiątki po Kubie traktuje jak relikwie. W sumie to wywiad przekrojowy, rozmawiali przez półtorej godziny, a Morgenstern się w nim otworzył, choć nie był chętny do rozmów na swój temat. A Osińskiemu zaufał, chyba też dlatego, że był on świetnie przygotowany. Morgenstern opowiedział w nim o sobie bardzo szczerze. Były tematy, których nie chciał poruszać, na przykład ukrywanie się podczas wojny przed Niemcami z powodu pochodzenia żydowskiego. Nie chciał tego wywlekać na forum publicznym. Doskonale go rozumiem. Ale Tobie się udało. Jest w tym filmie życiorys Morgensterna opowiedziany bez ogródek. Także dzięki jego żonie Krystynie. To, co ona mówi, pozwala zrozumieć Morgensterna jako człowieka, ale i jako twórcę. Cały ten film opiera się przecież na tym, że nawet we fragmentach filmów, które są z pozoru niezależnymi opowieściami, w podtekście jest Kuba. Czytaj także: Krystyna Cierniak-Morgenstern wspomina ślub z Januszem „Kubą” Morgensternem. Ich świadkiem był Cybulski Janusz Morgenstern, Krystyna Morgenstern, 31 Festiwal Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni 2006 W każdym filmie czy książce są reminiscencje z życia autorów. Mniej lub bardziej ukryte. A u Kuby Morgensterna trzeba było znaleźć ten klucz, który otworzy drzwi, żeby fragmenty jego życiorysu zobaczyć. Ważne są też niektóre fakty z życia moich rozmówców, którzy współpracowali z Morgensternem. I tak na przykład wybitna aktorka Jadwiga Jankowska-Cieślak powiedziała, że dzięki debiutowi w filmie „Trzeba zabić tę miłość” tak naprawdę zdecydowała się uprawiać ten zawód. To bardzo poruszający film, którego zakończenie podchwytują teraz politycy, porównując tamtą filmową sytuację z obecną groźbą wojny z Rosją. Tak i dlatego ten film miał problemy z cenzurą. Twórczość Morgensterna była w dużej mierze zdeterminowana przez władzę, wiadomo, że wszystkiego nie mógł w filmie umieścić. Chociażby „Kolumbowie” - miał duży żal o to, że nie mógł nakręcić ostatniej części. Żałował też, że nie udało mu się zrobić serialu o Wyspiańskim. Znalazłem nawet materiały ze zdjęć próbnych do tego filmu. Była więc już gotowa obsada, ale niestety, podobno z powodów finansowych do nakręcenia tego obrazu nie doszło. Czego dowiedziałeś się o Januszu Morgensternie, czego nie wiedziałeś wcześniej? Dobrze go poznałem poprzez jego twórczość i poprzez ludzi, którzy byli z nim blisko. Cieszę się z tego. Ale taką najważniejszą dla mnie lekcją była jego reżyserska wybitność. To że genialnie opanował warsztat, a jego osobowość i bezkonfliktowość sprawiała, że ludzie go lubili i mógł pracować z kim zechce. Każdemu okazywał życzliwość i ta życzliwość do niego wracała. Był też sarkastyczny, jak pamiętam. Też o tym słyszałem. Wszyscy jednak powtarzają, że jego sarkazm podszyty był życzliwością i otwartością dla innych ludzi. Nigdy nie słyszałem, żeby kogoś skrzywdził, żeby o kimś mówił źle. Dlatego ludzie lubili z nim pracować i z nim być, a to jest dla reżysera najważniejsze. Musiał się jednak do tego człowieka przekonać, zaufać mu. Tak, zwłaszcza po jego doświadczeniach życiowych zaufanie było bardzo ważne, by móc się przed kimś otworzyć. Co przy realizacji tego filmu sprawiło Ci największą trudność? Chyba decyzja, że nie będzie narratora, który czyta napisany tekst. Narratorem tu jest tylko Kuba, a ja nie mogłem z nim porozmawiać. Musiałem korzystać z tego, co po nim zostało, w taki sposób, by zbudować dramaturgię i atrakcyjność dla widza. Niektórzy uważają, że łatwiej się robi film o kimś, kto już nie żyje. Są tego plusy i minusy, jednak perspektywa upływu czasu po śmierci sprawia, że inaczej się patrzy na różne fakty. I nie zawsze jest z czego utkać tę opowieść. Wielką pomocą służyła mi tu Krysia Morgenstern. To, co mi udostępniła – dokumenty, wspaniałe fotografie, a także prywatną opowieść o Kubie. Bohaterką tego filmu oprócz Morgensterna jest jego żona. Oczywiście miała kilka uwag już po realizacji tego dokumentu do końca, ale jej uwagi były konkretne i słuszne. Świetnie rozumiała, co będzie dobre dla filmu. Miała swoją misję. Myślę, że tak. Bardzo mi też pomogła w nawiązywaniu kontaktów. Z Romanem Polańskim chyba nie poszło Ci łatwo. Tylko dzięki Krysi się udało. Pan Roman poświęcił mi sporo czasu, a rozmowa z nim była bardzo miła. Ma niesamowitą energię, którą przenosi na ekran. Bardzo się cieszę z tego spotkania. Było dla mnie ogromnie ważne. Roman Polański, gdy tylko wszedł, mimo niedużego wzrostu, od razu opanował wszystko i wszystkich swoją energią, powerem. Bardzo chciał nam pomóc, widział, że jesteśmy zestresowani, bo przecież spotkaliśmy się z legendą kina. Ale od razu zadbał o to, żebyśmy się czuli komfortowo. Wypytywał mnie na przykład, jak teraz jest w szkole filmowej w Łodzi. Powiedział, że to ten moment życia, do którego wraca z największym rozrzewnieniem. I że właśnie przyjaźnie z czasów filmówki są dla niego niezwykle istotne. A taką przyjaźnią był Kuba. Gdzie się spotkaliście? U niego w Paryżu. Zaprosił nas do swojego biura i bardzo chciał nam pomóc. Myślę, że mi zaufał, polubił i wsparł na tyle, na ile mógł. Łączyła go z Kubą przyjaźń i wspólnota trudnych doświadczeń z czasu wojny. A kiedy wysłałem mu pierwszą wersję montażową filmu, oddzwonił do mnie z uwagami, ale ogólnie powiedział, że jemu się ten film podoba. To było dla mnie budujące. Uspokoiło mnie, zwłaszcza przed pierwszym pokazem z okazji setnych urodzin Morgensterna, kiedy nie wiedziałem, jaka będzie reakcja widzów. Lubisz wyzwania? Lubię, wszyscy jesteśmy uzależnieni od emocji, najlepiej pozytywnych. A robienie takiego filmu przynosi ich dużo. Ten film wymagał wnikliwego badania naukowego, wysiadywania w bibliotece, przeglądania archiwów, researchu i kontaktu z ludźmi. I nawet jeżeli nam się wydaje, że już o naszym bohaterze wiemy wszystko, zawsze trafi się na jakąś nową informację, która przynosi radość. A co takiego znalazłeś? Przede wszystkim to były nagrania archiwalne z planu „Potem nastąpi cisza”, gdy Kuba reżyserował Daniela Olbrychskiego, a obok był Marek Perepeczko. Później wszedł Witold Sobociński, który ustawił cały plan po swojemu. Takie drobne szczegóły, ale wprowadzały mnie w atmosferę tworzenia. A potem Krysia mnie zapewniała, że Kuba jest zadowolony z tego filmu i to była dla mnie duża nagroda. Krystyna rozmawia ze swoim mężem bardzo często. I to jest cudowne. Ja też wierzę, że z naszą śmiercią nasze życie się nie kończy. Czytaj także: On - słynny reżyser, ona - reżyserka życia. Krystyna i Janusz Morgenstern przeżyli razem 50 lat Janusz Morgenstern A wierzysz w siebie? Jako filmowca, jako reżysera? Mam w sobie coś takiego, że za każdym razem chciałbym spróbować czegoś nowego. Jeśli miałbym robić coś według gotowego, ściśle określonego przepisu, chyba by mnie to nudziło. Widzę siebie raczej jako typ wiecznego debiutanta. Masz trochę psychologiczne zamiłowania. Wydaje mi się, że coś takiego mam w sobie. I lubię przypominać postacie nieznane lub zapomniane. Tak jak teraz Andrzeja Brzozowskiego. Nie mógłbyś być chyba księgowym. Masz takie reporterskie tendencje do szperania. Pewnie w szkole miałeś szóstki z historii. Właśnie, że nie. Historii nie lubiłem, bo moim zdaniem źle jej uczyli. W moich czasach, a mam ponad trzydziestkę, uczono nas tak, że musieliśmy zapamiętywać fakty i daty. Natomiast mnie kręci historia, która polega na prowadzeniu własnego badania i dochodzenia motywów pewnych zdarzeń. Od dziecka pewnie czytałeś całe tomy książek. Oczywiście, że tak. Ale z drugiej strony, kiedy byłem już w liceum, do wszystkich gazet i miesięczników dodawano płyty DVD. I wtedy nagle objawiła mi się klasyka filmu i się w niej zakochałem. Ale chodziłeś też do kina. Gdy tylko była okazja, szliśmy razem z kolegami z klasy. Ale czasem inni za mną nie nadążali, więc chodziłem też sam. Koledzy Cię nie ostrzegali przed filmem o Kubie? Nie, bardzo mnie wspierali i mówili, że to może być świetna przygoda. A Filip Bajon namawiał, żeby spróbować. Teraz mnie namawia na debiut fabularny. Ale chyba jeszcze nie jestem na to gotowy. Teraz mam na uwadze kilka dokumentów, które dają mi radość. Wiem, że muszę je zrobić. Na przykład razem z Marią Zmarz-Koczanowicz o Sabinie Kubik, która przez 55 lat była sekretarką dziekanatu reżyserii w szkole filmowej w Łodzi. To byłoby spojrzenie na historię filmu z innej perspektywy. I myślę, że może się widzom spodobać. Wiesz jednak, że robienie filmów dokumentalnych wymaga cierpliwości i poświęcenia. To nie jest tak, że wracasz do domu, wieszasz kurtkę na wieszaku i oddajesz się życiu rodzinnemu. To prawda, wszystkim mówię, że pracuję przez cały czas. Bo nawet jak się wszystko odłoży na chwilę na bok, to informacje i obrazy cały czas się przetwarzają w mojej głowie. Faktycznie, reżyserem się jest 24 godziny na dobę, a pomysły wpadają znienacka. A jak żyjesz, kiedy nie pracujesz nad filmem? Teraz robię w szkole doktorat z reżyserii i znajduję odskocznię w zwierzętach. Zajmuję się końmi ze stajni pod Wrocławiem. Robię im treningi, uczę prostych rzeczy, siebie też. Na przykład konia trzeba czasem wylonżować i czasem zabrać na spacer. W miarę wolnego czasu przesiaduję w stajni. Ale ostatnio nie jeżdżę, bo złamałem obojczyk. A gdy się zrósł, wciągnął mnie wir pracy nad filmem. Planuję wrócić do koni, gdy zrobi się naprawdę ciepło. Z końmi też można się zaprzyjaźnić, poznać ich cechy charakteru. Ogólnie jesteś z życia zadowolony? Ogólnie tak, zwłaszcza, gdy dzieje się coś nowego. Radość mi daje też poczucie niezależności i robienia tego, na co mam ochotę. To wielki luksus. A co byś powiedział Kubie Morgensternowi, gdybyś go teraz spotkał? Podziękowałbym mu za wszystko, co zrobił, za jego filmy i za wyrzeczenia, które dla nich poniósł. Gdzie można zobaczyć film „Kuba”? Jest taka platforma 35mm.online. To platforma koproducenta mojego filmu, czyli Wytwórni Filmów Dokumentalnych i Fabularnych, na której można za darmo obejrzeć masę świetnych polskich filmów. W tym większość filmów Kuby Morgensterna. Może już za jakieś pół roku mój film też się tam znajdzie. W każdym razie już zapraszam. Rozmawiała: KRYSTYNA PYTLAKOWSKA
Stworzyli w "Do widzenia, do jutra" wyjątkową parę. Ta historia wydarzyła się w życiu aktora naprawdę
Teresa Tuszyńska i Zbyszek Cybulski byli zgranym duetem
Pojawiła się znikąd, zachwyciła branżę filmową, rozbłysła niczym gwiazda na niebie i szybko zniknęła. Teresa Tuszyńska ostatnią rolę filmową zagrała w wieku 28 lat, jej partner z planów filmowych, Zbyszek Cybulski w chwili śmierci miał 39. Oboje równie nieodgadnieni, pozostawili po sobie legendę. Kiedy spotkali się na planie "Do widzenia, do jutra" świat stał przed nimi otworem. Film Janusza Morgensterna był pierwszym powojennym dziełem o miłości młodego pokolenia, w którym nie wspomina się o wojnie, a inspiracją do jego powstania było prawdziwe zauroczenie Cybulskiego... [Ostatnia aktualizacja treści 12.04.2024 r.] Teresa Tuszyńska: kariera, co mówili o niej bliscy? „Poznałem ją w wytwórni we Wrocławiu. Piekielnie atrakcyjna – nie tylko fizycznie, towarzysko też” – pisał o niej Kazimierz Kutz. „Diablica, prowokatorka i chichotka, ze wszystkiego umiała się śmiać. Bezczelna, wolna i niekonwencjonalna”. Reżyser nazwał ją Tetetką, co było nie tylko skrótem od jej imienia i nazwiska, ale też nazwą broni palnej - Teresa też była wybuchowa, podkreślano. Wszyscy, którzy zetknęli się z nią na planie filmowym, zgodnie uważali, że wyróżniała się na tle innych aktorek nie tylko urodą i inteligencją. Wowo Bielicki przyznał, że „podczas rozmowy z Teresą Tuszyńską czuło się, że to jest ktoś, kto interesuje się nie tylko swoim wyglądem. Robiła wrażenie, że nie zwraca uwagi na to, jak wygląda. Oczywiście dokładnie kontrolowała absolutnie wszystko. Doskonale porozumiewała się i z kostiumologami, i z kostiumolożkami. Wiedziała, o co jej chodzi. Wyglądała zawsze świetnie. Obojętnie, czy w słońcu, czy na kortach, czy nad morzem, czy wśród budynków". Tuszyńska wydawała się być w swoich dążeniach zawodowych bezinteresowna. "W ogóle nie czuło się, że chce zrobić karierę” – mówił o niej aktor Jerzy Jogałła. Inne koleżanki po fachu patrzyły z boku na jej wielki sukces i rwały sobie włosy z głowy, kiedy Teresa na prawo i lewo odmawiała reżyserom, nawet tym z zagranicy! Na umówione spotkanie z Romanem Polańskim i francuską producentką, którą specjalnie na tę okazję zaprosił do Warszawy, bez uprzedzenia nie przyszła. Zobacz też: David Jason przez pół wieku nie miał pojęcia, że ma drugą córkę. Gdy ją spotkał, nie posiadał się ze szczęścia Teresa Tuszyńska i Zbigniew Cybulski, kadr filmu "Do widzenia, do jutra", 1960 r. Teresa Tuszyńska i Zbigniew Cybulski: duet w filmie "Do widzenia, do jutra" Kiedy Zbigniew Cybulski, współautor scenariusza i Janusz Morgenstern, którego "Do widzenia, do jutra" było reżyserskim debiutem, zaproponowali Teresie główną rolę żeńską, pracowała wtedy jako modelka Mody Polskiej. Była ulubienicą szefowej, a w momencie, gdy usłyszała propozycję, miała paszport w kieszeni i plan na wyjazd do trzech krajów. Poszła jednak za głosem intuicji i zgodziła się na film. Nie pomyliła się, bo rola, którą jej zaproponowano, niebawem miała uczynić z niej gwiazdę wielkiego formatu. "Grałam w tym filmie razem z Zbyszkiem Cybulskim, który jest również współautorem scenariusza Do widzenia, do jutra. Jestem córką konsula obcego państwa. Mój papa rezyduje w Polsce, a ja przyjeżdżam do niego na wakacje i odbieram Cybulskiemu spokój. Lecz wakacje szybko się kończą, więc mówię: „Do widzenia, do jutra!”, po czym wyjeżdżam. Może przyjadę za rok", mówił dla magazynu „Film” nr 15, 1960. Teresa Tuszyńska wcieliła się w Margueritte, dziewczynę, której postać była inspirowana osobą pewnej 18-letniej Françoise Buron. „Prototypem tej postaci była dziewczyna, która mieszkała wówczas w Polsce. Córka dyplomaty, konsula francuskiego. Siedziba konsulatu mieściła się wtedy w Sopocie. Na stałe mieszkała w Paryżu. Jej obecność w Trójmieście, w tamtych czasach, stanowiła ewenement nie z tej ziemi. Szczyty Zachodu”, wspominał Morgenstern. Teresa Tuszyńska i Zbigniew Cybulski, kadr filmu "Do widzenia, do jutra", 1960 r. Dziewczyna bywała w Trójmieście na wakacje i święta, pewnego razu trafiła na przedstawienie kabaretu Bim-Bom i z miejsca zauroczyła się grupą młodych entuzjastów teatru. Zaczęła brać udział w próbach zespołu, poznała się z aktorami, a pomiędzy nią a Zbyszkiem Cybulskim nawet przez moment zaiskrzyło. Młody Cybulski był gościnią z Zachodu ogromnie zauroczony, ale doskonale wiedział, że to tylko przelotne uczucie bez przyszłości. Tak też było, Françoise pewnego dnia wyjechała z Polski na dobre. Janusz Morgenstern jako pierwszy po wojnie podjął się stworzenia filmu, który będzie traktował po prostu — o miłości i o młodym pokoleniu, które poszukuje tego uczucia w jego idealnej formie. Kolejnym reżyserem, który skupił się na podobnym, lżejszym formacie, był Andrzej Wajda z "Niewinnymi czarodziejami". „Nie ma w nim odwołań do okupacji i historii, są natomiast obrazki życia codziennego studenckiej bohemy, marzącej o lepszym życiu i nieosiągalnej w peerelowskiej rzeczywistości pełni szczęścia”, pisał o filmie Morgensterna krytyk Janusz Wróblewski. Czytaj też: Tadeusz Różewicz był z żoną Wiesławą przez 70 lat, nigdy się nawet nie pokłócili. On marzył, by odeszli razem... Teresa Tuszyńska i Zbigniew Cybulski: jaką mieli relację? Teresa Tuszyńska mogła poczuć się na planie, niczym gwiazda, choć prawdziwa kariera była dopiero przed nią. Cała ekipa skrzętnie się nią opiekowała, dbając, żeby niczego jej nie brakowało. Najwięcej troski otrzymała od swojego filmowego partnera, Zbyszka Cybulskiego. Gdy w jednej z kluczowych scen filmu Teresa Tuszyńska nie mogła zapłakać na zawołanie, jej kolega pospieszył z rozwiązaniem. „[...] kręciliśmy bardzo trudne sceny nocą – wspominał operator Jan Laskowski – czas ucieka, wszystko ginie. Nastrój też... Robiliśmy scenę pożegnania Teresy ze Zbyszkiem. W jej oczach powinny pojawić się łzy. Tuszyńska nie umiała tego zagrać. Zbyszek obserwował ją dłuższą chwilę, po czym podszedł do niej i dmuchnął lekko dymem papierosowym. W oczach Tereski pojawiły się łzy i delikatny uśmiech wdzięczności. Kamera cały czas filmowała twarz Tereski – scenka wypadła wspaniale”. Szybko się zaprzyjaźnili, poczuli, że mają wspólny język. Po długich dniach na planie Cybulski i Tetetka szaleli w trójmiejskich knajpach, nie stroniąc od alkoholu. Na drugi dzień okazywało się, że to ona ma mocniejszą głowę, a na jej twarzy w ogóle nie widać śladów po nocnym imprezowaniu. Niewielu wtedy wiedziało, że Teresa Tuszyńska starała się leczyć złamane serce, a nocne picie nie było tylko odreagowywaniem pracy. „Na ekranie Teresa i Zbyszek grali uroczą i beztroską parę, jednak w tym samym czasie toczył się jej osobisty dramat” – wspominał Kazimierz Kutz. Chodziło o burzliwą relację aktorki z Adamem Pawlikowskim, która dziś nazywana jest najsmutniejszą historią miłosną PRL-u. „Jej związek z Pawlikowskim był toksyczny. Niby była jego dziewczyną, ale jakby nią nie była. Schodzili się i rozchodzili, choć w głębi duszy Teresa bardzo pragnęła, żeby on zaczął być o nią zazdrosny, żeby się w niej zakochał, jak ona w nim. W końcu tak się stało, ale wtedy było już za późno”. Ale to już temat na oddzielną historię... Czytaj również: Halina Frąckowiak powiedziała, że śmierć Anny Jantar była jej wielką osobistą stratą. Ich relacja dziś wywołuje łzy Zbigniew Cybulski, kadr filmu "Do widzenia, do jutra", 1960 r. Źródło: korzystałam z książki Sławomira Kopra "Stracone pokolenie PRL", wyd. Czerwone i Czarne, 2014 r.
On - słynny reżyser, ona - reżyserka życia. Przeżyli razem ponad 50 szczęśliwych lat
Jak zaczęła historia miłości Krystyny i Janusza Morgensternów?
On był słynnym reżyserem Polskiej Szkoły Filmowej, a ona reżyserem życia. Ich przyjęcia Kazimierz Kutz nazywał „balem w Księstwie Warszawskim”. Bo kogo tam nie było! Krystyna i Janusz „Kuba” Morgenstern przeżyli razem ponad 50 szczęśliwych lat. Reżyser odszedł 6 września 2011 roku. W 12, rocznicę śmierci artysty, przypominamy tekstautorstwa Magdaleny Żakowskiej, ktory pojawił się na łamach magazynu Uroda Życia w 2016 roku. Krystyna i Janusz Morgenstern - tak zaczęła się ich historia miłości Poznali się jesienią 1959 roku. On miał 37 lat, ona dużo młodsza. Ale w tym pokoleniu wiek liczyło się inaczej. Wojna zabrała im młodość, więc odzyskiwali ją przez kolejne naście lat. Wieczne dzieciaki. Janusz – dla przyjaciół Kuba – był wesołym, pełnym życia mężczyzną, ale trzymał ludzi na dystans. Niewielu znało go dobrze. Wiadomo było, że w czasie wojny przeżył grozę. W getcie stracił całą rodzinę, został sam, kilkuletni chłopiec. Trochę opowiedział Tadeuszowi Konwickiemu, trochę Romanowi Polańskiemu, trochę Krysi, ale wszystkiego nigdy nikomu. Grunt, że kiedy powiedział jej, że nie chce mieć dzieci, zrozumiała, dlaczego. Nie nalegała. Uchodzili za małżeństwo idealne. I to w środowisku, w którym romanse były czymś zwyczajnym. Polecamy: Krystyna Cierniak-Morgenstern wspomina ślub z Januszem „Kubą” Morgensternem. Ich świadkiem był Cybulski Krystyna i Janusz Morgenstern: kariera filmowa Po wojnie Janusz Morgenstern zapisał się we Wrocławiu na studia rolnicze. Chciał zostać leśnikiem. Przyroda, las, ale przede wszystkim otwarte przestrzenie – chodziło o to, że już nigdy nie będzie zamknięty. Po roku studiów spotkał przypadkiem na ulicy kolegę z dawnych czasów, Kurta Webera (później znanego operatora, autora zdjęć do „Bazy ludzi umarłych” Petelskiego czy „Zaduszek” Konwickiego). Weber opowiedział mu o szkole filmowej w Łodzi. Na tyle zachęcająco, że Kuba z dnia na dzień rzucił studia rolnicze i pojechał na egzaminy do Łodzi. Dostał się bez problemu. W pokoju w akademiku miał Kutza, Bareję i jeszcze dwóch innych kolegów – spali na piętrowych łóżkach. W pokoju obok Andrzej Wajda. Nigdy mu o tym nie powiedzieli, ale któregoś dnia zatkali jego obrazem dziurę w przeciekającym dachu (Wajda studiował wcześniej malarstwo). Jeszcze w trakcie studiów Morgenstern, Bareja i Kutz spisali w zeszycie, kto jaką chce mieć żonę. Kuba napisał, że to musi być blondynka, plastyczka, najlepiej Krystyna. Oraz powinna mieć kok. Bareja ożenił się wkrótce potem, ale Morgenstern i Kutz do końca studiów uważani byli za najskuteczniejszych podrywaczy filmówki. W dokumencie o przyjacielu Kutz opowiada, że codziennie, z wojskową dyscypliną, wyruszali na obchód po ulicy Piotrowskiej, „wyrywając” najładniejsze dziewczyny. Kuba zwracał uwagę tylko na blondynki, a Kutz na brunetki, do sprzeczek nie dochodziło. Krysia Morgenstern (wówczas Cierniak) przyjechała do Warszawy z Inowrocławia na studia medyczne. Zabrakło jej kilku punktów, za to bez problemu przyjęto ją na… ASP. „Szybko zrozumiałam, że trafiło mi się coś dużo wspanialszego niż medycyna – mówi Krystyna Morgenstern. – Mało, że robiłam to, co sprawiało mi dużą radość: malowałam, to jeszcze nie czułam tam, że żyję w PRL-u. My, dziewczyny z Akademii, ubierałyśmy się inaczej niż te z Uniwersytetu. Wszystko szyłyśmy same, malowałyśmy na kolory. Począwszy od włosów – kiedyś miałam nawet bardzo czerwone – przez tenisówki, w których wycinałyśmy „dekolty”, i sukienki, które szyłam pod Brigitte Bardot. Krynoliny poskręcane na drutach były absolutnie obowiązkowe. Okropnie uwierały, ale robiły wrażenie. Dzisiaj mówi się »Ale laska!«. W moich czasach mówiło się »kociak«. Byłyśmy kociakami”. Polecamy: Janusz Morgenstern, dla przyjaciół Kuba. Po wojnie pozostała w nim trauma, ukojenie odnalazł w sztuce filmowej ASP regularnie odwiedzali reżyserzy w poszukiwaniu atrakcyjnych statystek. Na korytarzu rozlegało się donośne: „Reżyser przyszedł!” i wszystkie dziewczyny zrywały się podekscytowane. To była scena jak z filmu: Krysia (blondynka uczesana w kok!) schodzi po schodach, Kuba(przystojny, ciemnowłosy, elegancki) siedzi na dole i nie spuszcza z niej wzroku. Klasyczna miłość od pierwszego wejrzenia. Jeszcze tego samego wieczoru powiedział jej podczas kolacji: „Nigdy się nie ożenię”. „Skąd pomysł, że bym chciała?!” – odparowała. Oświadczył się cztery lata później. Ślub odbył się 24 kwietnia 1963 roku. Świadkiem był Zbyszek Cybulski, wśród gości Andrzej Wajda, Duduś Matuszkiewicz, Kurt Weber. Państwo młodzi zapowiedzieli, że na weselu będą tylko drinki, ale mama Krysi przyniosła olbrzymiego pieczonego indyka. Na honorowym miejscu na szafce stały piękne stare kieliszki z posagu Krysi, ale wstawiony już Cybulski tak machnął mankietem, że cały (jedyny) pokój pokrył się szkłem „na szczęście”. Zabawa trwała do rana. Życie Morgensternów w latach 60. Lata 60. kojarzą się ze smutnym, biednym PRL-em. Ale byli ludzie i miejsca, które wymykały się obowiązującej szarości. Morgensternowie mieszkali w 20-metrowej kawalerce. Żeby się spotkać z przyjaciółmi, trzeba było wyjść na miasto. A gdzie? Obowiązywały ścisłe reguły: obiad u Literatów od 13 do 14, kolacja w SPATiF-ie od 20 do końca, latem basen Legii, wakacje w Chałupach. U Literatów obiady jadło się na dole. Królowała tam pani Jadzia, kelnerka. Potem na górze kawa i ciastko. Przy stoliku Janusz Głowacki, Gustaw Holoubek, Tadeusz Konwicki, Andrzej Łapicki. Czasem pojawiał się lekko wstawiony Himilsbach. „Wzbudzał popłoch na sali, bo wiadomo było, że trzeba mu dać pieniądze na wódkę. Po kolei podchodził do każdego stolika, a każdemu coś mógł wytknąć. Wszyscy umierali ze strachu przed tym, co od niego usłyszą i dlatego natychmiast wyskakiwali z kasy” – mówi Krystyna Morgenstern. W SPATiF-ie największe osobistości miały swoje stoliki. Być zaproszonym do stolika Józefa Prutkowskiego, Janusza Minkiewicza czy Antoniego Słonimskiego to był nie lada zaszczyt. Co kilka dni trzeba było pokazać się też w Hybrydach na Mokotowskiej, klubie Largactil, PIW-ie, Stodole, w późniejszych latach w Ścieku przy Krakowskim Przedmieściu, Kameralnej i – z rzadka, bo drogo – w Bristolu. Latem najważniejszym miejscem był basen pływacki na Legii. „Tam po prostu trzeba było być – wspomina Krystyna Morgenstern. – Raj dla podrywaczy, do których zaliczali się Duduś Pawlikowski, Zbyszek Cybulski, Romek Polański. To była drużyna artystyczna. Należał do niej także mój Kuba. Miał duże powodzenie u kobiet. Aktorki rzucały się na niego nawet na moich oczach. Wiedziałam, która dziewczyna musi mu się spodobać – kobieca blondynka, uśmiechnięta, ciepła. Kiedy wchodziliśmy na przyjęcie, potrafiłam ją wypatrzyć na długo, zanim on się zorientował. Na Legii była też drużyna biznesowa, typowa dla PRL-u. Robili grzebienie, buty i inne dziwne rzeczy. Byli silni, a wśród nich jednym z silniejszych był niejaki Rzeszotarski, słynny w tym czasie bogacz, bo miał dużą limuzynę i codziennie inną parę butów damskich, którą dawał poderwanej na basenie pięknej dziewczynie – wieczorem jeden but, a rano drugi. Z tego słynął”. Polecamy: Luciano Pavarotti i Nicoletta Mantovani: historia miłości 60-letniego śpiewaka operowego i 23-letniej studentki Na wakacje jeździło się do Chałup. Krysia i Kuba przez 50 lat spędzali tam każde wakacje. Z początku, w latach 60., wynajmowali pokoje w rybackich chatach. Bez bieżącej wody, z wygódką na zewnątrz. Niby przaśnie, ale to nie znaczy, że niemodnie. Wszystkie panie przygotowywały się na sezon w Chałupach cały rok: szyły sobie letnie sukienki i kostiumy bikini. Spódniczki musiały być jak najkrótsze, więc trzeba było uważać, żeby się za bardzo nie pochylać. Na plaży każdy miał swój „grajdołek” zabudowany parawanem, bo na Helu mocno wieje. Krysia urządzała tam śledziowe przyjęcia na kocu plażowym, a wśród gości – Konwiccy, Łapiccy, Stanisław Dygat z Kaliną Jędrusik, Henryk Tomaszewski z Teresą Pągowską, Aleksandra Śląska z Januszem Warmińskim. Ta ostatnia uchodziła za największą piękność. Koleżanki przekonywała, że piękną cerę zawdzięcza pielęgnacji kremem Nivea. Najmodniejszy salon stolicy Po studiach Kuba asystował Andrzejowi Wajdzie na planie „Popiołu i diamentu”. To on namówił Wajdę, żeby dał szansę początkującemu Zbyszkowi Cybulskiemu, i wymyślił słynną scenę, w której aktor zapala spirytus w szklankach na cześć poległych na wojnie przyjaciół. Polskie kino zajmował w tym czasie temat rozrachunku z historią, ale Kuba nie chciał wracać do wojny, a raczej ją wymazać, zapomnieć – niosła zbyt wiele bolesnych wspomnień. Dlatego zadebiutował chyba najbardziej radosnym filmem tamtych czasów „Do widzenia, do jutra”. Jest tu młodość, radość, miłość – nowoczesne kino w stylu francuskim. Po premierze Morgensternowie kupili pierwsze mieszkanie – malowniczy strych na Starówce, który razem wyremontowali. Stworzyli tam najmodniejszy salon stolicy. „Na ściętych ścianach strychu nie było jak powiesić obrazów. Tak powstał w mojej głowie pomysł, żeby zająć się gobelinem – chciałam zrobić coś, co powieszę w naszym mieszkaniu. Pierwszy zrobiłam w pracowni prof. Śledziewskiej na ASP i od razu trafił na wystawę w Zachęcie, a później kupiło go Muzeum Narodowe – mówi Krystyna Morgenstern. – Spotkałam raz na Rynku Elę Czyżewską, przyjechała na kilka tygodni z Nowego Jorku, była w towarzystwie jakiejś starszej pani, Amerykanki. Zaczęło strasznie padać i zaproponowałam, żeby weszły do mnie do domu trochę się ogrzać i wysuszyć. Starsza pani zobaczyła na ścianach moje tkaniny i zapytała, czy by mogła kupić. Odpowiedziałam, że oczywiście. A ona już stała na stole i wyciągała ze ściany pluskiewki, którymi gobeliny przyczepione były do ściany. Ściągnęła dwa i pyta, ile. Chciałam rzucić moje tradycyjne sto dolarów, kiedy Ela syknęła do mnie po polsku: »Ani się waż odzywać!«. I zwraca się do starszej pani po angielsku: »Świetny wybór. Tę po lewej Krysia ewentualnie może sprzedać za tysiąc dolarów«. »Zwariowałaś?!« – mówię jej po polsku, ale z uśmiechem, żeby starszej pani nie przestraszyć. A Elka na to: »A ta po prawej jest droższa. Kosztuje tysiąc pięćset«. Kompletnie mnie zamurowało, chciałam ją udusić. Za sto dolarów mogłabym przeżyć miesiąc, a ta mi klientkę straszy. I nagle słyszę: »OK«. Wzięła oba”. Krystyna Morgenstern stworzyła mężowi bezpieczny dom Kiedy Kuba pracował, Krysia zajmowała się domem. I była w tym mistrzynią. Szybko stała się organizatorką ich wspólnego życia. „Wychodziłam z założenia, że reżyseria jest ważna w filmie, ale i w życiu, a zupa zawsze musi być. Miałam swoje ulubione miejsca, gdzie kupowałam ryby, warzywa. A w tamtych czasach nie było to takie proste, swoje w kolejkach trzeba było wystać – wspomina. – Dopiero po »Stawce większej niż życie«” stałam się »żoną pana Morgensterna« i w każdym sklepie czekało na mnie coś z pod lady”. W towarzystwie uchodziła za gospodynię doskonałą. Zawsze czymś zaskakiwała. W czasach, kiedy w sklepach nie było nawet masła, ona podawała na stół udziec barani. Dla Krysi szybko stało się jasne, że Kuba – po tym, co przeżył w czasie wojny – najbardziej potrzebuje ciepłego, bezpiecznego domu. I taki dom mu stworzyła. Czy to znaczy, że nigdy się nie kłócili? „A skąd! Kłóciliśmy się zawsze i na każdy temat. Głośno i burzliwie. I tak ponad 50 lat. Kłóciliśmy się, kiedy byliśmy razem, i wtedy, kiedy któreś z nas wyjeżdżało. Tyle że wtedy przez telefon”. Janusz Morgenstern, Krystyna Cierniak-Morgenstern, Warszawa, 10.2010 rok Morgenstern nie chciał żony aktorki Kuba rzadko zabierał ją na plan filmowy. Kiedy zasugerowała, że chciałaby spróbować sił jako aktorka, był wręcz wściekły. Spodziewała się tego, przecież powiedział jej kiedyś: „Pamiętaj, że nigdy nie ożenię się z aktorką” i konsekwentnie nie proponował jej roli w żadnym filmie. Zazdrościła jednak koleżankom, które jako statystki dostawały całkiem niezłe pieniądze za przejście się przed kamerą. W końcu nie wytrzymała i sama przyszła na plan jego filmu „Jutro premiera” (1962) – posadził ją przy stoliku w scenie w restauracji. Później propozycje się posypały: była barmanką u Stanisława Różewicza w „Miejscu na ziemi”, tańczyła w słynnej scenie „Salta” Konwickiego, w „Zezowatym szczęściu” siedziała obok Kobieli w auli uniwersyteckiej. Ale najbardziej cieszyła się na drobne role w Kabarecie Starszych Panów – wystąpiła w pięciu odcinkach. Kuba nie komentował, ale czuła, że jest zadowolony. Wiedział przecież, że mężczyźni tracą dla niej głowę, a dzięki tym występom jej notowania jeszcze rosną. Ale Kuba zawsze był powściągliwy w okazywaniu uczuć. Wywodził się z pokolenia, które nie powtarzało ciągle „kocham cię”. „Uważał, że to się czuje, ale o tym się nie mówi” – wspomina Krystyna Morgenstern. Krystyna i Janusz Morgenstern: wspólne życie, dom ponad pracę W latach 70. ze strychu na Starówce przenieśli się do pięknego domu na Żoliborzu. Wymagał kompletnego remontu. Kuba kręcił w tym czasie kolejny film, więc Krysia zajęła się wszystkim. Remont robiła państwowa firma, która nie bardzo sobie radziła. Krysia chodziła po instrukcje do prawdziwych fachowców, a potem wszystko powtarzała swoim. Początkowo nie brali jej serio, ale z czasem się przekonali, że warto posłuchać. Kiedy skończyli remont, przynieśli jej bukiet kwiatów. W tamtym czasie nie wszystko można było legalnie kupić. Krysia dwoiła się i troiła, żeby załatwić lepszą glazurę. Meble skupowała na pchlich targach, a potem przerabiała u zaprzyjaźnionego tapicera. Kuba, jak je pierwszy raz widział, mówił: „Albo ja, albo ten fotel”. Kiedy wracały odnowione, twierdził, że od początku był za. Dla Krystyny życie stało się ważniejsze niż praca. Zrobiła dwa dyplomy – na malarstwie i tkaninie – ale codzienność, towarzystwo i opieka nad mężem szybko zepchnęły pracę na dalszy plan. A co było ważniejsze dla niego? „Myślę, że zaraz po szkole filmowej najważniejsza była praca. Pierwsze lata naszego związku to też była taka mantra, że »praca przede wszystkim«. Ale wraz z upływem lat, jak stworzyłam mu dom, zaczął cenić życie prywatne na równi z zawodowym” – mówi Krystyna Morgenstern. Pod koniec lat 70. ich dom stał się centrum życia artystycznego dzięki Romanowi Polańskiemu, który reżyserował w tym czasie w Teatrze Polskim „Amadeusza” i zatrzymał się u Morgensternów. Po domu kręcili się aktorzy – w tym grający główną rolę Tadeusz Łomnicki – bo Polański przeniósł tu próby. „Przez trzy miesiące byłam nie tylko asystentką Kuby, ale i Romka – opowiada Krystyna Morgenstern. – Nieważne, do którego z nich był telefon, obaj mówili, że ich nie ma. Po domu walały się sterty scenariuszy, które napływały do Romka codziennie. Gdyby miał je wszystkie czytać, nie zdążyłby zrobić już żadnego filmu. Miałam z nimi mnóstwo pracy i starałam się przy tym jeszcze gotować. Raz usłyszałam, jak Kuba mówi szeptem do Romka: »Nie krytykujmy jej, bo już w ogóle nam nic nie ugotuje«”. Przez ostatnie 30 lat na imieniny Kuby organizowali w czerwcu doroczne przyjęcie. Zapraszali do ogrodu dziesiątki znajomych (zdarzało się, że przychodziła ponad setka). Przyjęcia przeszły już do legendy. Bywali na nich prezydenci, wybitni politycy, naukowcy, słynni lekarze i oczywiście artyści. Roman Polański, wychodząc z przyjęć u Morgensternów, mawiał: „Kuba, casting prima!”. Dziennikarze nazywali te przyjęcia salonem, a Kazimierz Kutz – „Księstwem Warszawskim”. Kiedy Kuba zachorował, Krysia poświęciła mu się kompletnie. Podczas ostatniego pobytu w Chałupach w 2010 roku, kiedy już oboje wiedzieli, że jest chory, Kuba, schodząc z plaży, zatrzymał się, odwrócił i spojrzał w morze. Krysia zrobiła mu wtedy zdjęcie. „Jego ostatnie zdjęcie w Chałupach. Jego ostatnie zejście z plaży. W tym zdjęciu jest wszystko: wielki smutek człowieka, który schodzi – wspomina. – Kiedy zachorował, mówiłam mu, że nie może umrzeć, bo kto się mną zaopiekuje, jak go zabraknie? »Ja«, odpowiedział. I rzeczywiście, czuję, że on cały czas jest przy mnie”. Polecamy: Poznali się jeszcze na studiach, pierwszej żonie zawdzięcza rozwój kariery. Andrzej Chyra i Marta Kownacka rozstali się nagle Janusz Morgenstern, Krystyna Cierniak-Morgenstern, 31 Festiwal Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni 2006
Janusz Morgenstern, dla przyjaciół Kuba. Po wojnie pozostała w nim trauma, ukojenie odnalazł w sztuce filmowej
Do końca życia pozostał skromnym człowiekiem
Przeżył Holokaust, wyreżyserował dzieła, które zapisały się na kartach polskiej kinematografii, tj. „Do widzenia, do jutra”, „Żółty szalik” czy „Mniejsze zło”. Widzowie zawdzięczają mu także „Polskie drogi”, „Kolumbów” oraz „Stawkę większą niż życie”. Do końca życia pozostał skromnym człowiekiem. Jak potoczyły się losy twórcy najpopularniejszych polskich seriali i kina powojennego, które jak ocenił krytyk filmowy Bartosz Staszczyszyn: "mimo upływu lat starzeje się bardzo powoli"? [Ostatnia publikacja na VUŻ-u i Viva Historie 15.11.2024 r.] Janusz Morgenstern: wojna, śmierć rodziców Urodził się w rodzinie żydowskiej, jako syn Dawida Morgensterna i Estery z domu Druks. Dzieciństwo spędził na Podolu, na terytorium Ukrainy i Mołdawii. Gdy wybuchła wojna, Janusz Morgenstern miał 17 lat. Jako jedynemu z rodziny udało mu się przeżyć Holocaust, potem już nigdy więcej nie chciał wracać do tego tematu. Przeżył prawdziwe traumy. Widział, jak jego rodzice chcą odebrać sobie życie. "W getcie nie zdołał odratować ojca, który zażył truciznę. Matkę odratował, ale później widział, jak zabił ją Niemiec", opowiadała po latach żona reżysera, Krystyna Cierniak-Morgenstern w wywiadzie z Jackiem Szczerbą dla wyborcza.pl. Wiadomo, że ukrywał się w lesie, a także w domu ukraińskiego dyrektora szkoły w Mikulińcach. Zaledwie rok wcześniej, po zdanej maturze, Janusz Morgenstern uczył tam dzieci. "Moja skrytka była w podłodze, taka dziura zakrywana deską. Było tam łóżko, nad łóżkiem była ta wyjmowana deska, na niej jakaś szmata. Te kilka miesięcy, jakie tam spędziłem, to były najbezpieczniejsze miesiące mojego życia podczas wojny", wspominał reżyser. Czas wojny wywołał w młodym Januszu nieodwracalną traumę. Nie chciał już wracać wspomnieniami do najboleśniejszego okresu swojego życia, ani w rozmowach z ludźmi, ani w swojej twórczości. Jego filmy osadzone były tematycznie zawsze obok Holokaustu, dotykały tematu wojny, walk i Powstania Warszawskiego, ale nigdy Zagłady. "Chciałem robić filmy o wojnie, ale nie chciałem, żeby zahaczały o moją własną biografię - o Holocaust, o getto. Od dosłowności w sztuce wolę jej substytut, zachowanie dystansu. Uważam, że największe dzieła nie biorą się z biografii autora, tylko z jego wyobraźni bazującej czasem na osobistych przeżyciach", tłumaczył, gdy pytano go o jego twórczość. 12.1963 r. Janusz Morgenstern na planie "Życie raz jeszcze" Na początku lat 60. reżyser zrobił tylko jeden wyjątek. Postanowił opowiedzieć o zagładzie w krótkometrażowym, 9-minutowym filmie "Ambulans" według scenariusza Tadeusza Łomnickiego. Zapytany przez dziennikarzy "Newsweeka" w 2011 roku, czy to dziewięć minut wyczerpało temat, czy na więcej nie starczyło mu odwagi, odpowiedział, że to było najtrudniejsze dziewięć minut w jego życiu. "Wy nawet sprawy sobie nie zdajecie, czym były te ambulanse. To była najokrutniejsza rzecz z całej okupacji, przecież oni zbierali żydowskie dzieci, wkładali je do ciężarówek i je tam zagazowywali. Czy może być coś bardziej bezwzględnego i okrutnego?", odpowiedział Morgenstern w rozmowie z "Newsweekiem". W końcu nastał dzień, w którym "narodził się na nowo". Janusz Morgenstern pamiętał dokładnie tę chwilę i przywoływał ją w kilku wywiadach. "To stało się pięknego poranka 23 czy 24 marca 1944 roku we wsi Ładyczyn na Podolu, dwa i pół kilometra od miasteczka Mikulińce, gdzie się urodziłem. Przez dwa i pół miesiąca ukrywałem się wtedy u pana Hryncyszyna, dyrektora szkoły, w której byłem nauczycielem na przełomie 1940/41 roku, i jego żony, z domu Łopatyńskiej. Tego marcowego dnia zobaczyłem, że spod lasu, po śniegu, nadciąga wataha żołnierzy radzieckich - zabiedzonych, wynędzniałych, z karabinami na sznurkach. Ten epizod - jako jedyny - pozwoliłem kiedyś opisać Tadziowi Konwickiemu", powiedział w rozmowie z Katarzyną Bielas i Jackiem Szczerbą. Następnego dnia, kiedy wszyscy jeszcze spali, Morgenstern opuścił swoją kryjówkę i skierował się do Mikuliniec. Tak umówił się z nauczycielem, który go ukrywał, że wróci następnego dnia z miasta do Ładyczyna i będzie udawał, że właśnie tam się ukrywał. Cała wieś mu gratulowała. Chwilowo poczuta na skórze wolność nie trwała długo. Pewnego dnia dwóch milicjantów zabrało go ze sobą za brak dowodu. "Trafiłem do ciupy, regularnej ciupy z brudną pryczą", wspominał Morgenstern w wywiadzie dla "Newsweeka". Na trzeci dzień wezwali go na przesłuchanie i zapytali się, co woli: Syberia czy wojsko. Bez namysłu odpowiedział, że to drugie. I w taki sposób został wcielony do 2. Armii Wojska Polskiego. "W wojsku głodowaliśmy strasznie, nic nie mieliśmy. Na szczęście okazało się, że jestem jedynym żołnierzem, który mówi po niemiecku, więc przydzielili mnie do sztabu łączności. Już w nim w zasadzie do końca wojny dotrwałem", wspominał reżyser. Czytaj także: Czekała na nią wielka aktorska kariera, lecz po śmierci kochanka odebrała sobie życie Janusz Morgenstern, 1980 r. Janusz Morgenstern: chciał być leśnikiem Po wojnie zobaczył swoją przyszłość w zawodzie leśnika, czyli człowieka, który otoczony przyrodą i lasem żyje na wielkich, otwartych przestrzeniach. Wojna zostawiła w nim również uczucie ciasnoty, a on już nigdy więcej nie chciał czuć się zamknięty. Zapisał się we Wrocławiu na studia rolnicze. Po roku nauki spotkał przypadkiem na ulicy kolegę z dawnych czasów, Kurta Webera (później znanego operatora, autora zdjęć do „Bazy ludzi umarłych” Petelskiego czy „Zaduszek” Konwickiego), który z zapałem opowiadał mu o szkole filmowej w Łodzi. Janusz Morgenstern poczuł się zachęcony na tyle, że z dnia na dzień rzucił studia rolnicze i ruszył za kolegą. Intuicja musiała mu podpowiedzieć, że ma tam czego szukać. Miłość do filmów narodziła się w nim jeszcze pod koniec wojny, kiedy chodził do kin objazdowych. Wyznał, że to właśnie wtedy się zakochał. Było to na tyle intensywne uczucie, że postanowił je zgłębić. Egzaminy do szkoły zdał bez większego problemu. W pokoju w akademiku wylądował z Kutzem, Bareją i jeszcze dwoma innymi kolegami – cała czwórka dzieliła piętrowe łóżka. W pokoju obok był Andrzej Wajda. W filmie dokumentalnym pt. "Ćwiczenia z niepamięci" Antoniego Krauzego wyznał, że właśnie wtedy zaczęło się jego prawdziwe życie. Od 1949 roku, momentu dostania się do filmówki. "Łódzka uczelnia była schronieniem dla takich jak on - wrażliwców poharatanych przez wojnę", podsumował krytyk filmowy Bartosz Staszczyszyn. Zobacz też: Nagła śmierć Jacka Chmielnika wstrząsnęła wszystkimi. Aktor „Vabanku” miał zaledwie 54 lata Janusz Morgenstern: wybitny reżyser filmowy Reżyserię w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej w Łodzi ukończył w 1954 r. W momencie, gdy polskie kino robiło rozrachunek z wojną, Kuba Morgenstern nie był na ten temat gotowy. W 1960 roku zadebiutował jednym z najbardziej pozytywnych dzieł tamtych czasów. „Do widzenia, do jutra” było pełne miłości, radości i młodości. Barbary Hollender podkreśliła, że Morgenstern "wracał do najprostszych spraw, miłości, odpowiedzialności, dojrzałości" (cytat za "Rzeczpospolita", 2007). Sam Kuba mówił o tym dziele w ten sposób: „Zależało mi na tym, żeby pokazać, że pojawiło się nowe pokolenie. Chciałem oddać inny sposób myślenia, postępowania, nawet adorowania dziewczyn – subtelniejszy, cieńszy, niepodszyty tandetną ideologią". Zanim jednak doszło do debiutu, Morgenstern współpracował jako drugi reżyser u boku Andrzeja Wajdy przy "Popiele i diamencie". To on namówił kolegę ze studiów, aby w roli Maćka Chełmickiego obsadził Zbyszka Cybulskiego. To także jemu zawdzięczamy kultową scenę z płonącymi kieliszkami. Zapytany o genezę tego pomysłu w jednym z wywiadów, Morgenstern wrócił pamięcią do lat młodości. "Pamiętałem tylko, że u nas w domu dziadek podczas rodzinnych uroczystości podawał spirytus w małych, graniastych kieliszkach. W wojsku piłem spirytus do śniadania. (...) Za spirytus można było dostać od Ruskich wszystko i wszystko załatwić. Na wojnie widziałem też często, jak spirytus się pali", wspominał. Janusz Morgenstern wyreżyserował w sumie 13 filmów fabularnych, dziś uznaje się go za twórcę dwóch najważniejszych nurtów polskiego kina powojennego: szkoły polskiej i kina moralnego niepokoju, ale nigdy nie chciał być nazywany ich przedstawicielem. Czytaj również: Mieczysław Stoor: śmierć aktora "Stawki większej niż życie" do dziś stanowi jedną z największych zagadek polskiego kina 03.1977 r. Janusz Morgenstern z aktorami Danutą Kowalską i Władysławem Kowalskim na planie filmu "Polskie drogi" Po lekkim "Do widzenia, do jutra", przyszedł czas na jeden z najmocniejszych filmów tamtego okresu. "Trzeba zabić tę miłość" z 1972 roku uważał za swój najważniejszy film. Scenariusz do niego napisał Janusz Głowacki, a główną rolę zagrała młoda, młoda, niepozorna i nikomu jeszcze nieznana Jadwiga Jankowska-Cieślak. W audycji poświęconej pamięci reżysera, w 2011 roku, aktorka wyznała, że nauczyła się zawodu dzięki Januszowi. „W »Trzeba zabić tę miłość« odszedłem od pokazywania postaw romantycznych. Przedstawiłem inne, myślące pragmatycznie pokolenie. Młody bohater sypia z żoną właściciela warsztatu samochodowego, w którym pracuje. Cynicznie rozmawia o tym ze swoim szefem", mówił o swoim dziele reżyser. Z kolei Głowacki komentował, że "jednym uczciwym człowiekiem w tym filmie jest pies". Dzieła Janusza Morgensterna zdobywały na filmowych festiwalach nagrody i wyróżnienia, ale jego twórczość gościła też w polskich domach - był w końcu twórcą najbardziej kultowych seriali telewizyjnych. Polacy zawdzięczają mu „Stawkę większą niż życie" (1967-68), którą nakręcił z Andrzejem Konicem, a także odtwórcę Hansa Klossa, bo to właśnie Kuba wybrał do tej roli Stanisława Mikulskiego. „Gdy Kloss po raz pierwszy szedł w telewizji, wychodziłem na Rynek Starego Miasta, gdzie wtedy mieszkałem. Z każdego okna dochodziły dialogi i muzyczny lejtmotyw Jerzego Matuszkiewicza", wspominał reżyser (cytat za wyborcza.pl). W 1970 roku przyszedł czas na "Kolumbów", a w 1976 roku na "Polskie drogi". Premierowe pokazy odcinków „Polskich dróg" zebrały przed telewizorami po 18 mln widzów (!). Zobacz też: Władysław Kowalski był już żonatym mężczyzną, kiedy zakochał się w Kalinie Jędrusik Janusz Morgenstern z żoną Krystyną, Kinoteka 27.09.2001 r. Janusz Morgenstern: żona Krystyna Prywatnie Janusz Morgenstern był mężem Krystyny Cierniak-Morgenstern, z którą spędził ponad pół wieku. Mówili o sobie, że on jest reżyserem filmów, a ona jego życia. Byli niezwykle zgranym duetem, aż do końca dni reżysera. Janusz Kuba Morgenstern zmarł 6 września 2011 r. po przebytej chorobie. Ukochana wybitnego reżysera uczciła pamięć męża w książce "Nasz film. Sceny z życia z Kubą. Wspomnienia" (2017), gdzie pisała: "Kiedyś, jak już był chory, bardzo słaby, powiedział, że strasznie się martwi o mnie, jak go nie będzie. »Dlatego musisz być zawsze« - odpowiedziałam mu wtedy. »Bo jak nie będzie ciebie, to kto się będzie mną opiekował?!« A on na to: »Ja». I mam wrażenie, że rzeczywiście tak jest. Że on się mną opiekuje". Czytaj również: Nie miał wobec ojca żadnych oczekiwań. Jak wyglądała relacja Romana Wilhelmiego z synem? Źródła: newsweek.pl, wyborcza.pl, wyborcza.pl, wnp.pl
"Nigdy nie oglądaliśmy z mężem okrutnych kryminałów. Zawsze wybieraliśmy filmy ludzkie"
Krystyna Cierniak–Morgenstern opowiada o mężu Januszu Morngensternie, nagrodzie jego imienia i filmie dokumentalnym
Wybitny reżyser Janusz Morgenstern zmarł 6 września 2011 roku. W tym samym roku jego żona Krystyna Cierniak–Morgenstern postanowiła go upamiętniać przyznając co roku nagrodę debiutującym reżyserom. Laureatami nagrody Perspektywa im. Janusza „Kuby” Morgensterna, przyznawanej za najbardziej obiecujący debiut dla reżysera, którego twórczość posiada wielki potencjał i perspektywę rozwoju na przyszłość, byli między innymi Bodo Kox, Adrian Panek, Ewa Bukowska, Marysia Sadowska, Jan Holoubek, Łukasz Kośmicki, Katarzyna Jungowska, Julia Kolberger. W tym roku statuetkę zaprojektowaną przez profesora Adama Myjaka otrzymał Bartosz Blaschke za film „Sonata”. Wręczenie nagrody jest zawsze dużym wydarzeniem. Odbywa się w warszawskim kinie Kultura, a przybywają na nie wszyscy znajomi i przyjaciele Janusza Morgensterna. Kilka dni po tym wydarzeniu spotykam się na rozmowę z Krystyną Cierniak–Morgenstern, która zaprasza mnie do swojego domu na warszawskim Żoliborzu. Jestem pod wrażeniem, bo przecież to jest miejsce doskonale znane w świecie filmowym i w ogóle w Warszawie. To tutaj toczyło i toczy się życie kulturalne stolicy. Krystyna i Janusz Morgensternowie stworzyli salon towarzyski, i urządzali przyjęcia, które Kazimierz Kutz nazywał „balami w księstwie Warszawskim”. fot. Krystyna Cierniak–Morgenstern i Janusz "Kuba" Morgenstern w sesji do VIVY! z 2010 roku. Czytaj też: On - słynny reżyser, ona - reżyserka życia. Krystyna i Janusz Morgenstern przeżyli razem 50 lat Spotkanie na Żoliborzu Gdy zjawiam się na ulicy, wzdłuż której stoją maleńkie białe domy, czuję się jakbym z tętniącego życiem miasta trafiła do innego świata. Jak do filmu. Moja rozmówczyni już na mnie czeka, proponuje czekoladki (koniecznie te większe) wypełniające kryształową bombonierkę. Siadamy przy okrągłym stole, na którym piętrzą się… kasety video. Czuję się jakbym cofnęła się w czasie, przecież taki widok, jest dzisiaj czymś niecodziennym. „Wczoraj był tu reżyser Marcin Strauchold, który będzie kręcił film dokumentalny o moim mężu. Przekazałam mu różne materiały”, mówi Krystyna Cierniak–Morgenstern widząc jak przyglądam się kasetom. Zaczynamy więc naszą rozmowę od filmu, który dopiero ma powstać. „Porządkując dom razem z Danielem, moim asystentem, odnaleźliśmy między innymi nagrania zawierające sceny z życia mojego męża. Pomyślałam, że szkoda, żeby się zmarnowały. Powiedziałam producentowi Michałowi Kwiecińskiemu i reżyserowi Jackowi Bromskiemu, że szkoda je tak zostawić zapomniane, bo to są bardzo fajne filmiki”. Obaj potwierdzili, że wspaniale byłoby je wykorzystać w filmie poświęconym wybitnemu reżyserowi. Pomocna dłoń Janusz Morgenstern, przez bliskich i przyjaciół zwany Kubą, miał wielkie serce dla debiutantów. Może dlatego, że sam wiedział jak trudno jest przebić się w świecie filmu? Przez wiele lat pracował jako asystent, potem jako drugi reżyser u Andrzeja Wajdy, a własny film „Do widzenia do jutra” zrobił dopiero, gdy miał 40 lat, w 1960 roku. „To było 61 lat temu. Dopiero co się poznaliśmy. Widziałam wtedy, jak mu zależy, żeby zrobić dobry film. Pomyślałam, że jego przyszłość jest właśnie w filmie”. Nie pomyliła się, bo Janusz Morgenstern szybko stał się bardzo cenionym reżyserem, a jego filmy, między innymi „Życie raz jeszcze” z 1964 roku, „Trzeba zabić tę miłość” z 1972 roku, czy seriale „Stawka większa niż życie” z 1969 roku, „Kolumbowie” z 1970, „Polskie drogi” z 1976 roku przeszły do historii polskiej kinematografii. On sam, już jako znany reżyser bardzo pomagał tym, którzy w jego świecie stawiali pierwsze kroki. Był producentem ich filmów, między innymi „Białej sukienki” z 2003 roku w reżyserii Michała Kwiecińskiego. „Zawsze starał się pomóc, tak by start był dla nich dobry, bo sam wiedział, jaka to jest trudna droga”, opowiada Krystyna Cierniak–Morgenstern. Nic dziwnego, że to właśnie debiutantowi powierzyła zrobienie filmu o jej zmarłym mężu. „Czy Pani mąż polubiłby Marcina Straucholda?”, pytam. „To jest bardzo dobre pytanie. Myślę, że tak, bo ja właśnie w ten sposób dobieram ludzi, gdy jest jakaś okazja. Myślę, czy mój mąż by polubił, czy spodobałoby mu się to co ten ktoś zrobił”, opowiada. Nagroda dla debiutanta W ten właśnie sposób ogląda też filmy, które mają szansę na nagrodę „Perspektywa”. „W Polsce nie było nagrody dla reżyserów debiutantów. Była dziura w tym miejscu. Więc wymyśliłam nagrodę imienia mojego męża. I wiem, że on by pomyślał tak samo, że skoro nie ma to trzeba wymyślić. Chciałam też, żeby pamięć o nim przetrwała. Mam nadzieję, że dzięki temu młodzi o nim nie zapomną”, opowiada Krystyna Cierniak–Morgenstern. Mówi, że dzięki tej nagrodzie młodzi filmowcy wciąż oglądają jego filmy, a jak mówiła Krystynie Pytlakowskiej w ubiegłym roku: „Dla mnie prywatnie to przedłużenie życia Kuby ze mną, jego obecności obok mnie i wszystkich przyjaciół, którzy go pamiętają”. „Sama chciałam dać na nią pieniądze, ale na szczęście Polski Instytut Sztuki Filmowej wyręczył mnie w tym względzie i co roku przeznacza na nagrodę trzydzieści tysięcy złotych”, opowiada Pani Krystyna i trochę żartuje, że woli nie prosić o podwyżkę, żeby nie powiedzieli "nie". Gdy jedenaście lat temu zgłosiła się do PISF-u ówczesna dyrektor Agnieszka Odorowicz wsparła jej pomysł, a obecny dyrektor Radosław Śmigielski z niego się nie wycofał. Pani Krystyna mówi, że nawet gdyby nie otrzymała pomocy z ich strony sama ufundowałaby tę nagrodę. Ludzkie filmy „Jakim kluczem wybiera Pani filmy, które mają szansę na to wyróżnienie?”, pytam. „Ludzkie”, po prostu odpowiada Krystyna Cierniak–Morgenstern. „Nigdy nie oglądaliśmy z mężem na przykład okrutnych kryminałów. Zawsze wybieraliśmy filmy ludzkie właśnie. Nie krwawe i wstrząsające. Po prostu dobre”. Na temat debiutów mówi: „W Polsce nie ma ich dużo, więc gdy muszę zdecydować komu przyznać nagrodę, wcale nie mam tak dużo filmów do obejrzenia. W tym roku było ich może sześć? Nie wybieram filmów groźnych, ani takich, których tytuł mi się nie podobał. Unikam też tych, w których jest wulgarny język. Mój mąż bardzo zwracał uwagę na język. Nigdy nie było u niego wulgaryzmów, a przecież bardzo dobre filmy robił”, opowiada. Przyznaje, że ogląda filmy analizując czy spodobałby się jej mężowi. Jest pewna, że „Sonata”, za którą w tym roku nagrodzono Bartosza Blaschke jej mężowi bardzo przypadłaby do gustu. „Ten film spodobał mi się nie tylko w swojej konstrukcji. Spodobało mi się jego przesłanie”, opowiada. To historia oparta na faktach. Grzegorz Płonka jest chłopcem, którego nie zdiagnozowano prawidłowo. Dopiero po czternastu latach okazało się, że chłopak nie cierpi na autyzm jak podejrzewano, ale ma niedosłuch. A przy okazji wielki talent muzyczny. „To film, który daje nadzieję. Film o tym, że każdy, choćby wszyscy w niego zwątpili, może zrobić coś wspaniałego, jeśli sam do tego wytrwale dąży”. fot. Bartosz Blaschke z nagrodą Perspektywa, którą otrzymał za film "Sonata" Pięciu wspaniałych Początkowo najlepsze debiuty wybierało pięcioosobowe jury pod przewodnictwem Krystyny Cierniak–Morgenstern. „Najpierw było nas pięcioro. Potem część z nas umarła, a część jest bardzo zajęta w swoich zawodach, dyrektorskich najczęściej. Wygląda na to, że zostałam z tym sama. Zrobiłam więc inny obieg. Oglądam filmy sama, część na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni, część w domu. A potem dzwonię do osób, którym wierzę, i wiem, że mają dobry gust i są fachowcami, żeby się skonsultować. Najczęściej trafiam w dziesiątkę. Ten film, który wybierałam, wszyscy inni też by wybrali. Miałam dotychczas niebywałe szczęście”, opowiada. „Po prostu okazuje się, że jak coś jest najlepsze to jest najlepsze dla wszystkich”. I dodaje, że bardzo lubi wszystkie filmy, które przez te lata otrzymały nagrody, ale uważa, że teraz jest zły czas dla debiutantów. „Najczęściej nie ma pieniędzy. Była pandemia. Jest wojna. I parę lat tak nam właściwie już mija. To jest czas bardzo trudny dla wszystkich”, mówi. Nadzieja na dobry film To dlatego wciąż wspiera początkujących reżyserów, nie tylko przyznając im „Perspektywę”. „Powstaje film dokumentalny o moim mężu. Zgodziłam się na debiutującego reżysera, choć miałam chyba z pięciu doświadczonych kandydatów. Ale każdemu z nich byłam w stanie przypiąć jakąś łatkę. Aż porozmawiałam z naszym przyjacielem Filipem Bajonem. I on od razu powiedział, że zorientuje się w Szkole Filmowej, bo jest tam jeden zdolny chłopak, który robi doktorat. Zgodziłam się. Uważam, że Marcin Strauchold nie zrobi z tego nudnego dokumentalnego filmu. Widać, że kombinuje, że chce zrobić bardzo dobry film. Zależy mi, żeby był gotowy na 16 listopada, czyli na setne urodziny mojego męża. Chciałam, żeby zrobiła go dokumentalistka Marysia Koczanowicz, ale ona akurat robi film o Andrzeju Wajdzie, więc nie mogła sama podjąć się tego zadania, Obiecała więc, że roztoczy nad naszym filmem opiekę”, opowiada Krystyna Morgenstern o dokumentalnym filmie o swoim mężu. Nieludzkie czasy Zastanawiamy się razem jakie filmy powstaną w przyszłości. Przecież to co się teraz dzieje nie pozostawi nikogo obojętnym, a tym bardziej filmowców. „To jest bardzo trudny czas, dlatego, że to co się dzieje przekracza wszelkie normy ludzkie. To o czym czytamy w gazetach, oglądamy w telewizji jest powyżej myślenia każdego reżysera, scenarzysty. Ale może będą powstawały świetne filmy. Mój mąż też przeżył okropne rzeczy w czasie wojny, a został wspaniałym reżyserem. Na szczęście wojny, pandemia, polityka, wszystko mija, a sztuka jest zawsze, żeby nie wiem co z nią robiono”, mówi. I dodaje, że chciałaby, żeby reżyserzy nagrodzeni „Perspektywą” robili więcej filmów, żeby mieli więcej powodów, możliwości, pieniędzy i dobrych scenariuszy. „W czasach PRL, jak już ktoś dostał film do zrobienia to wszystko jakoś szło. Było taniej, było więcej ujęć filmowych, spośród których można było wybierać, ale za to cenzura była okropna. W tej chwili na wszystko trzeba patrzeć oszczędnościowo, co niestety nie zawsze filmom na dobre wychodzi”. Krystyna Cierniak–Morgenstern dodaje, że chciałaby oglądać po prostu dobre filmy. „Jak jest dobry film to często oglądam go z otwartymi ustami. I tego życzę moim reżyserom i sobie”.
Krystyna Cierniak-Morgenstern o nagrodzie im. Janusza „Kuby” Morgensterna
25 lat niewinności. Sprawa Tomasza Komendy
W tym roku otrzymał ją film „25 lat niewinności. Sprawa Tomka Komendy”
Kilka dni temu w warszawskim kinie Kultura odbyła się po raz jedenasty uroczystość wręczenia nagrody im. wybitnego reżysera Janusza Morgensterna. To pierwsza impreza od początku luzowania obostrzeń pandemicznych, w której można było uczestniczyć realnie, a nie internetowo. Prowadził ją sprawnie i dowcipnie Remigiusz Grzela, a laureatem był Jan Holoubek, reżyser świetnego filmu „25 lat niewinności” o Tomaszu Komendzie. Miejsce honorowe zajmowała Krystyna Cierniak-Morgenstern, pomysłodawczyni tej nagrody i wierna jej realizatorka. Przy okazji zadaliśmy jej kilka pytań. Krystyna Pytlakowska: Czym dla Pani jest ta nagroda? Krystyna Cierniak-Morgenstern: To jakby przedłużenie życia mojego zmarłego męża Kuby wśród młodych, którzy z zaciekawieniem ciągle oglądają jego filmy. A dla mnie prywatnie to przedłużenie życia Kuby ze mną, jego obecności obok mnie i wszystkich przyjaciół, którzy go pamiętają. Zna Pani wszystkie filmy swojego męża? Oczywiście, że znam. I czuję w każdym z nich nastrój, jaki towarzyszył Kubie, kiedy go realizował. Zresztą ja też często przyjeżdżałam na plan i te wizyty zapadły mi głęboko w pamięć. Pamiętam poza tym nasze rozmowy, gdy wracał po planie do domu. Były bardzo ciekawe, wciągające. Trochę się ich nazbierało, bo przecież byliśmy razem 52 lata, od „Do widzenia, do jutra” aż do ostatniego filmu. Przytoczyła Pani podczas tegorocznej uroczystości dwie sceny z filmu „Do widzenia, do jutra”, wśród nich bardzo zabawną z Romanem Polańskim, który uczy tańczyć Teresę Tuszyńską i wygląda jak nastolatek. Ta scena była przypadkowa. Romek przyjechał na plan, bo akurat był w Gdańsku z Basią Kwiatkowską, i wtedy powstał pomysł, że powinien również wziąć udział w tym filmie. Wtedy naprędce wymyślili tę scenę, która do dziś przetrwała i zbiera świetne recenzje. Czytaj także: Niezwykła historia miłości Krystyny i Janusza Morgensternów. Przypominamy ekskluzywną sesję VIVY! Krystyna Cierniak-Morgenstern w sesji dla „VIVY!”, luty 2020 To prawda, bo jest pełna humoru i wywołuje wzruszenie. Nie obawiała się Pani przypomnieć tę właśnie scenę na pokazie, zwłaszcza po tym, jak studenci Łódzkiej Szkoły Filmowej nie chcieli Polańskiego wpuścić na spotkanie? Nie, bo to przecież to jest film Kuby. Dlaczego więc miałam się obawiać przypomnieć tę scenę? Poza tym ja się nie kieruję ludzkimi osądami, dla mnie przyjaciel jest przyjacielem od początku do końca. A więc już 60 lat. I zdał egzamin jako przyjaciel mojego męża, Janusza Morgensterna. Nie była to więc w moim przypadku żadna odwaga, tylko po prostu przypomnienie filmowej sceny, ktora może zostać zapomniane. W tym roku nagrodę dostał Jan Holoubek, syn Gustawa. Czy to Pani zaproponowała go jako laureata? Ja i cała nasza grupa, z której właściwie została tylko garstka: Grażyna Torbicka, Agnieszka Odorowicz i Michał Kwieciński. Wszyscy potwierdzili mój wybór: „wybrałaś jak zwykle najlepiej, jak mogłaś”. Bardzo dowcipnie pogratulowała Pani Janowi Holoubkowi, kiedy odbierał nagrodę. Samo mi się to nasunęło. Powiedziałam: Ta statuetka jest bardzo ciężka, tak jak życie reżysera. Przecież dużo o tym wiem. A on właśnie idzie po nią - Jaś, którego pamiętam jako małego Holoubka, a teraz wyrasta nam na dużego formatu reżysera. W pamięci mam zdjęcie Kuby i Gustawa Holoubka, które pokazałam właśnie publiczności na ekranie. To tak jakby razem z Janem do mnie podeszli. Oglądała Pani teraz film „25 lat niewinności” po raz drugi? Tak, bo kiedy ogląda się tylko jednorazowo, trudno zauważyć wszystkie szczegóły. Teraz więc, widząc go ponownie, wiem, że nagroda trafiła naprawdę w dobre ręce. Niektórzy twierdzą, że to film ciężki, ale jest on jednocześnie bardzo prawdziwy. Nie możemy nagradzać tylko wesołych filmów. Na takie można pójść do kina, a nagroda powinna przypaść za dzieło, którym kieruje ważna myśl przewodnia, tak jak niewinne uwięzienie Tomasza Komendy. A przy okazji - nowe pokolenie wykazuje się wielkim talentem, który z pewnością częściowo dziedziczą po swoich rodzicach. Rozmawiała: KRYSTYNA PYTLAKOWSKI Czytaj także: Reżyser Ukrytej gry z nagrodą im. Janusza „Kuby” Morgernsterna Piotr Trojan, który w filmie Jana Holoubka wcieliła się w Tomasza Komendę
Reżyser Ukrytej gry z nagrodą im. Janusza „Kuby” Morgernsterna
Łukasz Kośmicki odebrał statuetkę za najlepszy debiut reżyserski
To był wyjątkowy wieczór dla Łukasza Kośmickiego. Reżyser otrzymał nagrodę za debiut reżyserski. Jego „Ukryta gra” z Billem Pullmanem została okrzyknięta znakomicie wyreżyserowanym thrillerem szpiegowskim. Pomysłodawczyni nagrody Krystyna Cierniak–Morgenstern mówiła, że w filmie widać „precyzyjnie skonstruowaną intrygę i zaskakującą pewność reżyserskich decyzji, co nie jest takie oczywiste w przypadku debiutantów”. To nie jest pierwsze wyróżnienie dla Kośmickiego, ale pierwsze za reżyserię. W poprzednich latach doceniano go jako scenarzystę („Dom zły”) i operatora („Poznań 56”, Gry uliczne”, „Gniew”). Razem ze statuetką autorstwa profesora Adama Myjaka reżyser otrzymał 30 tysięcy złotych ufundowane przez Polski Instytut Sztuki Filmowej. Gwiazdy na gali Uroczystość wręczenia nagrody odbyła się w Warszawskim kinie Kultura. Wieczór filmowy poprowadziła niezastąpiona Grażyna Torbicka. Nie zabrakło Filipa Bajona, Wojciecha Mecwaldowskiego, Marii Sadowskiej. Laureatowi serdecznie gratulujemy! Krystyna Cierniak–Morgenstern i Łukasz Kośmicki z nagrodą "Perspektywa". Krystyna Cierniak–Morgenstern i Grażyna Torbicka Beata Ścibakówna i Jan Englert Filip Bajon z żoną Marzeną Mróz