Olena Leonenko-Głowacka o Januszu Głowackim: „Cały czas jest ze mną, czuję go… Moja miłość trwa”
Światowej sławy pisarz przyszedł na świat 85 lat temu
Odszedł 19 sierpnia 2017 roku, pozostawiając po sobie pustkę nie do wypełnienia. Dziś przypada 85. rocznica jego urodzin. Janusz Głowacki: światowej sławy pisarz, dramaturg, scenarzysta. Od wielu miesięcy pisał kolejną książkę. Nie mógł wiedzieć, że ostatnią. „Bezsenność w czasach karnawału” składała w całość jego żona Olena Leonenko-Głowacka. Rok po jego odejściu po raz pierwszy od śmierci męża opowiedziała o życiu z Januszem i bez Janusza. O bezsenności, związku artystów, kochaniu i umieraniu. W końcu o książce, na którą czeka cały świat. Przypominamy wywiad, który ukazał się w magazynie VIVA! w październiku 2018 roku. Olena Leonenko-Głowacka i Janusz Głowacki: historia miłości Bezsenność w czasie karnawału” to Twoja książka o Januszu Głowackim czy książka Janusza Głowackiego? Janusza Głowackiego. Pracowałam nad kompozycją książki. Były dość długie fragmenty, które Janusz napisał, a pan Staszek przepisał w wersji komputerowej. Zawsze drukowałam mu tekst, a Janusz na marginesach zaznaczał swoje uwagi. Widziałam, że trzeba wątek rozszerzyć. I w rękopisach znajdowałam potrzebne fragmenty. Spędziłam z rękopisami dziewięć miesięcy. Mimo żałoby dałam radę oddać książkę w terminie. Janusz powtarzał, że jesteśmy „spółką na kółkach” – zawsze oddawaliśmy robotę na czas. Dlatego uznałam, że Janusz by sobie życzył, żebym ja teraz dotrzymała terminu. Pracując z Januszem, nauczyłam się jego języka, sposobu myślenia. Miał w sobie niezwykłą dyscyplinę. Pisał codziennie, od szóstej rano do pierwszej po południu, po czym spotykaliśmy się w mojej pracowni przy Grzybowskiej, gdzie gotowałam mu obiad według zasady „pięciu przemian” – kupowałam tylko produkty ekologiczne. Janusz miewał spotkania w Czytelniku, chodził tam towarzysko, ale po śmierci Henryka Berezy, Gustawa Holoubka, Tadeusza Konwickiego uważał, że Czytelnik dla niego się skończył. Byliście razem 20 lat? Dziewiętnaście. Zaczęliśmy od „Czwartej siostry” w Teatrze Polskim we Wrocławiu. Robiłam muzykę do tej prapremiery i choreografię. Kilka dni przed próbą generalną ustawiałam scenę „Pokaz kamizelek kuloodpornych” i ładnie chodziłam po wybiegu w kolorowej, uszytej z koła spódnicy, z dużym białym kotem na ramieniu, który miał na imię Yuki, czyli śnieg po japońsku. Uratowałam go ze śmietnika. Janusz powiedział, że wirowałam w sposób, który zakręcił jego światem. A ja patrzyłam na człowieka, który nie umiał znaleźć sobie miejsca na widowni. Wydawał mi się tak strasznie samotny. Potem dowiedziałam się, że to słynny warszawski playboy, co jeszcze bardziej zniechęciło mnie do tej znajomości. Pierwsze zdanie, które usłyszałam od niego: „Pani jest teraz moją ulubioną kompozytorką”, uznałam za tani sposób podrywu. Nie odbierałam więc jego telefonów przez kilka tygodni, aż przyszedł czas trzeciej próby generalnej w Teatrze Powszechnym w Warszawie. Wtedy usłyszałam od Kajtka Kowalskiego, że Janusz smali cholewki do Oleny. Jeszcze bardziej mnie to oburzyło. Nie znałam określenia „Warszawka”, z którą Janusz dawał sobie wspaniale radę. Miałam wówczas wiele kontraktów teatralnych, dużo pracy z wybitnymi artystami. Ale potem, kiedy byliśmy już blisko, jakoś przestałam być zapraszana do współpracy. Zabawne, relacja z Januszem zamknęła mi wiele dróg. To było zaskoczenie. Naiwnie uważałam, że trochę ugruntowałam swoją pozycję zawodową. Zrobiłam muzykę i choreografię do ponad 20 spektakli. On mnie uprzedzał, że tak będzie, a ja mu nie wierzyłam. Ty – utalentowana artystka, choreograf, pieśniarka i aktorka poświęciłaś swoje życie zawodowe dla mężczyzny. Trudno o prawdziwszy dowód miłości. Dziękuję. Dla mnie jednak wielką radością była praca z Januszem, bycie z nim przy narodzinach każdego słowa, dyscyplinie twórczej. Byliśmy małżeństwem rozmawiającym. Janusz czytał mi swoje teksty na głos. Chciał je słyszeć, żeby zaakceptować. Tak ładnie wymigał się z tego, że go wyrzucili ze szkoły teatralnej za brak talentu i cynizm, bo według mnie on się urodził jako człowiek teatru. I tak naprawdę w świecie zasłynął jako dramaturg. Głębszego wglądu w tworzenie postaci nigdy nie spotkałam u innych twórców. Czytaj też: On płomień, ona jak zimna woda – o małżeństwie Juliana Tuwima i jego żony Stefanii Zrobiliście razem trzy przedstawienia w teatrze Ateneum: „Noc z Wertyńskim”, „Podwórko – Świat” i „Jesienin”. Na wszystkich był Janusz. Przyjeżdżał na próby, odwoził mnie po próbach, a potem po spektaklach. Cały czas był blisko Ale nie mieszkaliście razem? Najpierw mieszkaliśmy na Bednarskiej, potem podczas generalnego remontu na Grzybowskiej. Dość szybko zrozumiałam, że intymność to też szacunek dla bycia sobą drugiego człowieka. A ponieważ jest nim pisarz, to trzeba dać mu przestrzeń, której potrzebuje do życia i tworzenia. Prawdę mówiąc, bardzo nie chciał wyprowadzić się z Grzybowskiej, gdzie wszystko miał pod ręką. Janusz Głowacki w latach 70. Nie mogliście pracować każde w swoim pokoju? Wszystko robiliśmy razem. W pewnym momencie zaczęło mi to przeszkadzać. Jeżeli ja śnię swoje projekty lub myślę o nich rano, a Janusz od szóstej stoi nade mną z kawałkiem tekstu i prosi, żebym posłuchała, czy to jest dobre? Dlatego wynajęłam studio przy Grzybowskiej, gdzie mogłam dłużej spać i mieć próby z muzykami. A poza tym Janusz miał poważne kłopoty ze snem. Brał proszki. Czasem zasypiał po nich, a czasem nie, zwłaszcza gdy obudził go telefon o 23.00 lub sms. Denerwowało mnie to, bo leżałam obok i widziałam jego męki bezsenności. Niełatwo jest mieszkać oddzielnie. To przeszkadza bliskości. Czasem to jedyne wyjście. Ale Janusz i tak dzwonił do mnie co pięć minut. Pytał, co on ma robić, czy ma udzielić wywiadu, czy nie. Te telefony trwały często do nocy. Czułam się cały czas pod kontrolą, by nie powiedzieć osaczona: „Włącz telewizor, bo leci dobry film”. „Co czytasz?”. „Kąpiesz się? To wyjdź z wanny”. I musiałam wskoczyć w jego przestrzeń. Pokornie więc włączałam telewizor i oglądałam ten film. Albo spędzałam ten wieczór z książką i mieliśmy już temat na kilka rozmów. Dlaczego odmawiałaś wspólnych wywiadów? Bo uważałam, że to jest moje prywatne życie i że ma tak zostać. Dlaczego więc teraz rozmawiamy tak bardzo prywatnie? Bo Janusz nie żyje, a Ty chcesz go wspominać? Okazja szczególna, więc dla dobra książki Janusza zgodziłam się na wywiad. Nadal jestem w żałobie, ale robię, co mogę, żeby być „spółką na kółkach” i nie zawieść męża. Zastanawiam się tylko, czy słowa są wystarczająco giętkie, żeby opisać naszą relację. I żeby nie wrzucić naszego związku do worka z innymi infantylnymi zwierzeniami. Mówisz o Waszej miłości bez infantylizmu i kiczu. Janusz gardził kiczem. Ale opowieści o miłości ocierają się o kicz. Bywa w nim poczucie bezpieczeństwa – seks, czułość, której potrzebował. Po ślubie powiedział, że teraz nazywam się jak jego mama – Lena Głowacka, która była redaktorem w Iskrach. Był ze mną na 100 procent. Musiał wiedzieć o mnie wszystko. Gdzie jestem, co robię. Na moje lekcje wokalu przyjeżdżał pod dom pani profesor i telefonował z dołu, pytając, kiedy skończę. „Przecież jestem tu od pięciu minut, wyjdę za godzinę”. Więc czekał w samochodzie godzinę. Jego wizerunek uwodziciela był więc kłamstwem? A pracował na niego tak ciężko. Jednak byłby równie dobrym aktorem, jak pisarzem. Był uwodzicielem. Wiele kobiet w różnym wieku kochało się w Januszu. I jestem z niego dumna. Ale nie mógłby być aktorem. Przecież gdy oglądam zdjęcia Janusza z tamtych lat, on zawsze był za duży. Za duże miał ciało, za duże dłonie i nie mieścił się w kadrze ani w obyczajowości. Jego żywiołowość i charyzma nie były skrojone na tamte czasy. W PRL-u był kolibrem w dużym ciele. Czytaj też: Mówiono na nią Lena, Lenuszka. W teatrze była potworem, ale wszystko jej wybaczano. Historia Ireny Eichlerówny Trafnie to nazwałaś. Zachwycał sobą, gdy szedł ulicą swoim zamaszystym krokiem z rozwianymi połami płaszcza, jakby mówił: „My, wolni Amerykanie”. A tę białą koszulę to ja jeszcze prałam i prasowałam. Ile książek napisał przy Tobie? „Z głowy”, „Good night, Dżerzi”, „Przyszłem, czyli jak pisałem scenariusz o Lechu Wałęsie dla Andrzeja Wajdy”. Scenariusz filmowy „Czwarta siostra”, „Wałęsa” i kilka innych projektów. Przy mnie robił nową wersję „Kopciucha”, wspólnie napisaliśmy kilka piosenek. Komponowałam do nich muzykę. Rok przed śmiercią pracował z Pawłem Pawlikowskim przy „Zimnej wojnie”, no i do ostatniej chwili pisał książkę. Zobacz także: W PRL-u dorobił się wielkiej sławy, odbił żonę swojemu synowi. Jak potoczyło się życie Andrzeja Brychta? Kłóciliście się przy pracy? Owszem. Kiedy redagowaliśmy „Z głowy”, powiedziałam, że na jednej ze stron jest 30 razy „że” i albo to poprawi, albo odchodzę od niego. To była nasza najpoważniejsza kłótnia, ale udało się, zmusiłam Janusza do poprawek. Spierałam się z nim, zwłaszcza przy „Kopciuchu” – historii z innych czasów – że trzeba zbudować ją na nowo, uaktualnić język. Cały czas zajmowałam się jego sprawami. A nie swoimi. Tak byłaś podatna na jego czar? Byłam i nadal jestem. Cały czas jest ze mną, czuję go, słyszę… Moja miłość się nie skończyła, trwa. Kiedy po roku przeprowadziłam się z powrotem na naszą Bednarską, otuliła mnie. Zaczęłam po raz pierwszy spać bez proszków. Czuję się zaopiekowana. Wróciłam do domu. Janusz chciał, żebym miała to mieszkanie. Trudno być Leną Głowacką? Prawdę mówiąc, codziennie się z tym mierzę. Jestem ciągle w żałobie i słowa nie są w stanie opisać cierpienia. Poniosłam największą stratę w moim życiu, ale byłam na tyle silna, że zbudowałam jego ostatnią książkę. A przychodziło mi to czasami tak lekko, jakby mi dyktował zdanie po zdaniu. Miałam niektóre fragmenty już przepisane w komputerze, ale przez niego pokreślone. Obok leżały notatki, wszystko w wielkim bałaganie. Musiałam wejść w głowę Głowy i ułożyć wszystko po kolei. W tej książce, którą czyta się jednym tchem, najtrudniejsza była chyba zmiana czasu i przestrzeni. Na jednej stronie coś się dzieje współcześnie, obok – wiele lat temu. Jesteśmy w Warszawie na Powiślu, a za chwilę w Ameryce. Opowiada o Nataszy – Rosjance, w której kochał się nieszczęśliwie, a za moment o innej miłości. Jak dokonałaś tego, że ta książka jest tak jasna, przejrzysta? Rozmawialiśmy o książce codziennie. Miałam wrażenie, że z nim tańczę, a on mnie w tym tańcu prowadzi. A jeśli chodzi o Nataszę, w tej postaci jest kilka kobiet… Porównujesz Wasze pisanie do tańca. Tańczyliście czasem? Janusz lubił tańczyć. Ale inspirację czerpał z depresji, cierpienia. Chociaż nie pozwalał sobie na gnuśność, leżenie i patrzenie w sufit. W Juracie jeździł na rowerze, a wcześniej często grał w tenisa. Do Egiptu pojechał popływać i wziął nawet cały sprzęt. I nie wierzył w śmierć? Zwłaszcza własną? Kiedy go poznałam, miał 60 lat. I mówił, że nosi przy sobie specjalne tabletki, żeby w razie czego się zabić. Uważałam, że to jego sposób uwodzenia. Powiedziałam, że nie będzie oryginalny, bo przed nim zrobił już to Kosiński – też pisarz. Wtedy odparł, że chętnie by zakończył życie podczas orgazmu i ja pasuję mu do tej misji. Ale gdy przyszła prawdziwa śmierć, ratownicy mnie od niego odsunęli, choć Janusz cały czas wołał: „Olena, Olena”. Bał się starości? Nie akceptował jej. Podobnie jak bezsenności. Stąd „Bezsenność w czasie karnawału”? Ty dałaś taki tytuł? To tytuł Janusza. Przyśnił mi się. Przedłużyłaś Wasz związek i postawiłaś mu pomnik. Zasłużył na to. Mimo że kradł ludziom, zwłaszcza kobietom, ich historie do swoich powieści? Tobie też ukradł część Ciebie do postaci Maszy w „Good night, Dżerzi”. Byłaś o to na niego zła? Taka karma. Kiedy zgadzasz się na życie z pisarzem, musisz brać pod uwagę, że to, co mówisz, może znaleźć się w książce. Wzruszało go Twoje śpiewanie? Pamiętam romanse Wertyńskiego w Twoim wykonaniu, Twój głęboki głos, tę Twoją wschodnią uczuciowość. Kiedyś w Czytelniku, gdy szłam do stolika Henryka Berezy, Tadeusz Konwicki mnie przytrzymał za rękę: „Błagam, Olenko, nie daj się spolszczyć”. Przy Januszu byłam i Rosjanką, i Ukrainką, i Polką. Ale przede wszystkim kobietą, którą on wybrał. Był na wszystkich naszych spektaklach, na scenie oglądał mnie kilkaset razy. Przeczytaj take: W PRL-u realizował wielką karierę aktorską, gdy wyjechał do USA, zaczął wszystko od zera. Jak dziś wygląda życie Macieja Góraja? Śpiewałaś mu czasem w domu? Tak, jeśli prosił. Bo najbardziej lubił ciszę. Kiedy chciał odpocząć, też czasem słuchał moich płyt. Ta muzyka koiła mu nerwy. Dlaczego pojechaliście do Egiptu w najbardziej upalny miesiąc? Wcześniej byliśmy w Juracie i tam cały czas padał deszcz. Janusz powiedział, że jest przemęczony, musi skończyć książkę i nabrać sił, poleżeć na słońcu, popływać. Powiedziałam mu, że w Afryce ja go nie uratuję, gdyby się coś stało. Odparł, że to jest poza dyskusją. Na lotnisku stałam w gigantycznej kolejce, a Janusz tylko donosił mi espresso, a potem siedział i sobie coś notował do tej książki. W samolocie powiedziałam: „Jeszcze możemy wysiąść”. Miałaś przeczucie? Miałam lęki. I obawy. Ale Janusz uważał, że tam są klimatyzatory, więc nic mu nie grozi. Zrobił wszystko, jak chciał, w Egipcie rozluźnił się, miał ciekawe towarzystwo swoich przyjaciół, do których dołączyliśmy. Do ostatniej chwili był w dobrej formie. Wiedziałaś, że ma kłopoty z krążeniem? Nie. Miesiąc przed wyjazdem dowiedzieliśmy się, że ma nadciśnienie. Kupiłam mu ciśnieniomierz i leki. Dzień przed śmiercią poszedł popływać. Był straszny upał. W pokoju żalił się, że jest mu za gorąco, choć klimatyzację nastawiliśmy na 16 stopni. Prosiłam, żebyśmy pojechali do szpitala. Odmówił… Proszę cię, nie mogę o tym rozmawiać. Ale to ważne, co się mówi ukochanej osobie w ostatniej chwili życia. Powiedział, że widzi wokół mnie światło i zapytał, czy jestem aniołem. Do ostatniej chwili nie wiedział, że umiera. Zawsze wierzyliśmy, że umrzemy razem. W ostatnich godzinach mówił, że chce żyć. Janusz umarł, a ja umarłam zaraz po pogrzebie. Wcześniej musiałam wszystkiego dopilnować. Potem rozsypałam się. Teraz muszę złożyć siebie kawałek po kawałku. A co dalej? Zobaczymy. No właśnie, co dalej? Musisz podnieść się z depresji, musisz nauczyć się uśmiechać od nowa, musisz odnaleźć własną historię. Mam propozycję napisania scenariusza filmowego i sztuki. Piszę też kilka bajek. Janusz te moje bajki lubił. Chcę nagrać kilka płyt, które chciał, żebym nagrała, i dokończyć to wszystko, co razem zaczęliśmy. Znalazłam lokal, szukam teraz inwestora, żeby stworzyć tam teatr, studio nagrań, szkołę aktorską. Ale najtrudniejszym zadaniem jest dla mnie odnalezienie przestrzeni, w której odzyskam radość życia. Kiedy idę ulicą, zawsze szukam ręki Janusza. On swoją trzymał w mojej kieszeni, a ja moją w jego. Kiedy dzwonił do mnie z Nowego Jorku, mówił: „Cały dzień chodziłem dziś po mieście i cały czas trzymałem cię w kieszeni”. A teraz on jest w niebie, a ja muszę krok za krokiem iść do przodu. A każdy krok ma ciężar tony. Ta opowieść o tym, jak Janusz zjawia się wśród przyjaciół, a tam czeka na niego otwarta trumna… To on wymyślił? Pomysł tej książki oparł na spacerze z Bednarskiej do Czytelnika na Wiejską, czyli jego codzienny rytuał. Po drodze wymyślał przemówienie na pogrzeb kogoś, kogo nie mógł sobie przypomnieć. A kiedy doszedł do placu Trzech Krzyży i wszedł do kościoła, usłyszał: „Nigdy się nie spóźniasz, a teraz się spóźniłeś, masz wejść do tej trumny”. A w trumnie czekała na niego mama. Umarł w biegu. Jak chciał. Tuż przed śmiercią powiedział mi: „Olenko, spierdalamy?”. „Kochanie, jutro spierdolimy, mamy samolot, tylko wytrzymaj”. Do ostatniej chwili walczył. Tym samolotem wróciłam sama, z walizką pełną jego rzeczy. Do dziś nie wyrzuciłam ani jednej. Zobacz też: Halina Rowicka i Krzysztof Kalczyński byli małżeństwem przez 46 lat. Oto ich historia miłości Rozmawiała Krystyna Pytlakowska
Tak zapamiętaliśmy Janusza Głowackiego, jednego z najwybitniejszych polskich dramaturgów
Odszedł sześć lat temu, 19 sierpnia 2017 roku. Kiedy poszła wieść, że nie żyje, nikt nie uwierzył. Surrealistyczny żart, jak z jego książek, sztuk, scenariuszy. Puenta, na którą nikt nie był przygotowany. Życie składa się też ze śmierci, ale w jego przypadku było to dziwnie absurdalne. Lubił cytować Fausta, więc może wszyscy wierzyliśmy, że tak jak on zaprzedał duszę diabłu. O Januszu Głowackim pisała Katarzyna Przybyszewska-Ortonowska. Artykuł ukazał się wjednym z archiwalnych wydań magazynu VIVA!. Wspomnienie o Januszu Głowackim Tamtego popołudnia odprowadziłam go wzrokiem aż do Czytelnika. Okna mojego gabinetu wychodzą na Wiejską. Ogólnie dużo się tu dzieje. Demonstracje, marsze, politycy, telewizyjne kamery i artyści wpadający na obiad do kultowej kawiarni. Głowacki na stałe wpisał się w ten obraz. Lubił zaglądać do Czytelnika, choć jego towarzystwo powoli się wykruszało. Gustaw Holoubek, Andrzej Łapicki, Henryk Bereza, Tadeusz Konwicki… Niewielu mogło usiąść przy „stoliku Holoubka”, nad którym wisi zdjęcie „Aktora nad Aktorami”. Jakiś czas temu powieszono też portret Tadeusza Konwickiego. Słynna pani Jadzia, która wydawała obiady, głośno krzycząc: „Schabowy do odebrania!”, kiedy jeszcze żyła, przeganiała wszystkich. Ale nie Głowackiego. Po drodze na chwilę przystanął przed witryną księgarni, ktoś go zagadał, stali może minutę, dwie. Wyglądał jak zawsze. Miał rozpiętą koszulę jak zawsze, chodaki na nogach, jak zawsze. Rękę w kieszeni, jak zawsze. Pożegnał się z tym kimś skinieniem głowy, jeszcze dwa kroki i zniknął w drzwiach Czytelnika. Wróciłam do biurka. Teraz myślę, że powinnam pobiec do kawiarni, przywitać się. Ale skąd mogłam wiedzieć, że widzę go po raz ostatni? Zobacz: Janusz Głowacki - mistrz sarkazmu: „Mam okropną opinię i z wielkim trudem na nią zapracowałem” Jerzy Iwaszkiewicz, dziennikarz, felietonista, od lat 50. ubiegłego stulecia przyjaciel Głowackiego, mówi, że kiedy usłyszał o jego śmierci, pomyślał, że to żart. Niesmaczny, ale żart. Siedzieli przecież z Januszem Głowackim tydzień wcześniej w Juracie i był w dobrej formie. Wyciągnął go nad morze na kilka dni. Chodzili po plaży, na placki ziemniaczane do baru i jeździli na rowerach sprawdzać, czy z rządowej rezydencji nie ukradli prezydenta. Trafili na ładną pogodę w tym brzydkim tegorocznym lecie, ale woda w Bałtyku była zimna, więc Janusz, świetny pływak, tym razem nie zamoczył nogi. Więc ta wiadomość o śmierci jak grom z jasnego nieba. Iwaszkiewicz do Marka Przybylika, który zadzwonił z tą wieścią, powiedział tylko, tak w stylu Głowackiego: „Nie pierdol”. Ale potem siedział długo wbity w fotel i zaczęło do niego docierać, że choć wszyscy myśleli inaczej, Głowa nie był nieśmiertelny. Mucha Ihnatowicz, graficzka, znawczyni kuchni, przepętali się z Głowackim przez setki przyjęć w latach 60., też nie wierzy. Mówi: „Janusz był ostatnim z nas, który wciąż, mimo wieku, był młody. Nie spierdzielał jak inni. Zachował ten niebezpieczny, chłopięcy urok, który niósł go przez lata, uwodził kobiety, onieśmielał starzejących się facetów. On się nie starzał. I nawet jak już mu się »kostium« zaczynał marszczyć, w całej jego wyprostowanej postawie, nonszalanckim sposobie bycia, błysku w oku, ta młodość pozostała”. I potem Mucha podaje mi na kartce kilka numerów do ludzi, którzy co nieco wiedzą o Głowackim. „Chciałam dać ci jeszcze numer do takiej jednej, która dobrze znała Janusza”, dodaje. „Otworzyłam notes i zamarłam. Spojrzałam na nazwiska. Ponad połowa już nie żyje, wielu przepadło bez wieści, a na tę resztę coś mi się wylało i numery są zamazane. Jesteśmy matuzalemami. Nie… Nas już nie ma. A teraz Janusz… On był ostatnim bastionem”. Głowa nigdy nie mówił o chorobach. Choroba, słabość w jego słowniku nie istniały. Mógł przyznać, że się wzrusza albo że jest wrażliwy. Ale wrażliwy to nie słaby. A słaby to stary, a Janusz nie chciał być stary. Od kilku lat tracił słuch, gdy nie dosłyszał, jakby od niechcenia, zawstydzając rozmówcę, dopytywał z przymkniętym okiem: „Co?”, ale do głowy by mu nie przyszło, by założyć aparat słuchowy, bo to przecież byłaby ta słabość. I ta starość. Mało kto wiedział, że chorował. Że od miesięcy dwa razy w tygodniu bada krew. Ale robił to w przychodni na swoim szlaku z mieszkania na Bednarskiej do Czytelnika na Wiejskiej, więc to było jakby przy okazji. Pytania o stan zdrowia zbywał. W tej apoteozie życia był tak przekonujący, że kiedy ponad rok temu rozmawialiśmy po śmierci mojego Taty, sporo młodszego zresztą od Janusza, miałam wrażenie, że to rozmowa z rówieśnikiem, który w przeciwieństwie do mnie już pogodził się z faktem, że ci przed nami, zgodnie z kosmicznym planem, muszą odejść pierwsi. Oni – tak. On – nie. *** Nie lubił mówić o sobie. Ktoś, komu Janusz powiedział coś intymnego albo mimochodem się zwierzył, był szczęściarzem. Zazwyczaj rozmowa z nim była ping-pongiem. Odbijaniem piłeczki, wsłuchiwaniem się w puenty, by nadążyć za jego tokiem myślenia. Prywaty w tym nie było wcale. Nie było też opowiadactwa ani gawędziarstwa. Iwaszkiewicz wspomina, że na kilkadziesiąt lat przyjaźni z Głową ten raz tylko przyznał się do jakiegoś problemu. Spacerowali wówczas dwie godziny wokół kamienic przy Czytelniku. I, jak opowiadał Iwaszko: „Mówiłem ja, Głowa słuchał i potakiwał”. Choć wielu próbowało zmierzyć się z jego legendą, sam postanowił napisać swoją biografię. Na własnych warunkach, osobiście decydując, co i jak chce powiedzieć. „Z głowy” Głowackiego rozeszło się w setkach tysięcy egzemplarzy. O dzieciństwie, dorastaniu, życiu w PRL-u, potem emigracji pisał ironicznie, sarkastycznie, z dystansem. Mówił zresztą, że dystans, ironia, szyderstwo to jego życiowa strategia, którą wymyślił sobie już w młodości. I się jej trzyma, bo jest mu łatwiej. Ale czasami przyznawał, że wieczne ironizowanie rzeczywistości ma też swoje słabe strony. Kiedy ironizujesz, w pewnym sensie udajesz, a jak długo można udawać? Skrywać się za maską błazna i szydercy? Gdzie jest granica? I czy można zza niej wrócić? Ostatnio pisał kontynuację „Z głowy”. Pisał już jakiś czas i ciągle nie mógł skończyć, bo jakiś nowy wątek wpadał mu do głowy i książka rozrastała się po drodze, a końca nie było widać. I „Z głowy 2” nie skończył. Wydawnictwo do dziś nie dostało maszynopisu do czytania. Czy to nie ironia? Życie niedokończone, bez kropki nad „i”, tak jak lubił. Zapytany, czy pisze prawdę o sobie, odpowiadał: „Każdy dokument jest kreacją, więc oczywiście będę trochę kłamał”. Więc gdzie skłamał, gdzie napisał prawdę? *** Prawdą jest to, że urodził się 13 września 1938 roku w Poznaniu. Ten Poznań to przypadek, bo właśnie tam przebywała matka Głowackiego, gdy ten postanowił przyjść na świat. Z wojny pamięta leżące na ulicach trupy, gwałty, krzyki i uciekających ludzi. Nie wracał do wojennych wspomnień, co nieco napisał w „Z głowy”, nie tworząc z tego martyrologii. Był bardzo związany z matką, redaktorką w książkowych wydawnictwach, która, gdy był chory, czytała mu Prousta, a gdy przyznał się jej, że chce zostać pisarzem, najpierw go przytuliła, a potem odepchnęła i wyszła z pokoju, głośno trzaskając drzwiami. Prawdą jest, że dostał się do Szkoły Teatralnej na Miodowej w Warszawie, skąd po roku go wyrzucono „za brak talentu i cynizm”, bo nie chciał udawać jajka i „się toczyć”. Potem przez chwilę studiował historię, by wylądować na polonistyce, gdzie u Jana Kotta napisał pracę o dramatach Przybyszewskiego. Jako recenzent teatralny w Polskim Radiu krytykował profesorów ze Szkoły Teatralnej, a od 1964 roku zaczął pisać do warszawskiej „Kultury” reportaże, potem felietony. Krystyna Morgenstern, artystka, wdowa po reżyserze Januszu Morgensternie: „Wszyscy czekaliśmy na felietony Głowackiego. Były tak inteligentne i przewrotne, że partia nie wiedziała, czy go skarżyć, czy mu dziękować. Szybko stał się kultowy, a my co tydzień mieliśmy znak zapytania: Co będzie w kolejnym felietonie”. Prawdą jest też, że w 1968 roku wydał zbiór opowiadań „Wirówka nonsensu”, który dał mu przepustkę do świata ówczesnej kultury. Reszta jest albo prawdą, albo fikcją, bo o życiu literackiej i artystycznej stolicy krążyły legendy. I Janusz był jedną z nich. Talent, cynizm i uroda sprawiły, że szybko wszedł na szczyt stołecznego parnasu. Mucha Ihnatowicz: „Wchodził Głowacki i inni przestawali się liczyć. Przyćmiewał i mężczyzn, i kobiety. Wszyscy patrzyli tylko na niego. Przystojniejszy niż Brando, ciekawszy niż Bogart. Kobiety za nim szalały, faceci mu i zazdrościli, i go podziwiali”. Czytaj też: Janusz i Zuzanna Głowaccy: pisarski talent, autoironię i... refleks odziedziczyła po tacie Chodził wyprostowany po Nowym Świecie, w rozpiętej białej koszuli. Jakby zacytować Sailora z „Dzikości serca” Davida Lyncha, ta koszula była jego „symbolem niezależności i wiary w wolność jednostki”. W jednym z wywiadów Głowacki zapytany, czy uroda pomaga mężczyźnie w życiu, odpowiedział: „Za granicą tak. W kraju nie. Jako pisarzowi strasznie mi szkodziła. Nikt nie wierzył, że coś potrafię. W Polsce uważa się, że pisarz powinien być mały, garbaty i przegrany. Nie należy dobrze traktować twórcy, który dobrze wygląda i jest zadowolony”. Gdyby tylko posłuchać opowieści z tamtych czasów, wydawać by się mogło, że artyści nic nie robili, tylko, używając współczesnego słownictwa, „lansowali się na salonach”. A „salony” to były Hybrydy, Kameralna, SPATiF, Ściek na Trębackiej i Czytelnik na Wiejskiej. W Czytelniku właśnie spotykam się z Grażyną Hase, projektantką mody, kultową postacią lat 60. i 70., porozmawiać o Januszu. „Weszłam tu, mówi, i nie zobaczyłam żadnej znanej twarzy”. Rozejrzała się. „Janusz zwykle siadał tam, w rogu. Zakładał jedną długą nogę na drugą, czytał”. Płacąc za dwa kompoty, zapytałam panią za ladą, czy obok zdjęć Holoubka i Konwickiego teraz zawiśnie Głowacki. Usłyszałam: „To prezes zdecyduje”. Jakiś złośliwy chochlik podszepnął mi, że Janusz skomentowałby to tak: „Zawsze jest jakiś prezes”. A gdzie legenda? Zobacz również: Piotr Woźniak-Starak stracił tatę, gdy był kilkuletnim chłopcem. Jerzy Woźniak zmarł na nowotwór, syn był dla niego najważniejszy Na tym szlaku wiodącym przez Krakowskie Przedmieście, Nowy Świat, Aleje Ujazdowskie złamało sobie życie wielu artystów. Ale nie Głowacki. Picie było na porządku dziennym, bo świat na trzeźwo był nie do wytrzymania. Jak się piło w PRL-u, Janusz opowiedział Pawłowi Smoleńskiemu w wywiadzie do „Gazety Wyborczej”. I była to rozmowa niezwykła, bo z jednej strony śmieszna, z drugiej przerażająca. Ale znów powtarzając za Głowackim, wszystko w życiu jest albo śmieszne, albo straszne. Mówił: „Dlaczego artyści mieli nie pić? W ogólnej frustracji w modzie było marnowanie sobie zdrowia i talentu. Większości się udało. Ale tak się składa, że więcej świetnych książek albo filmów powstało wtedy po pijanemu niż teraz na trzeźwo”. Prawdą jest, wracając do prawd i mitów, że pił wtedy dużo z Himilsbachem i Maklakiewiczem. Ale nigdy tak do dna, bo jakiś niezwykły instynkt samozachowawczy nie pozwolił mu zmarnować talentu. „Wchodząc do Ścieku, opowiadał, wybierałem sobie na sali najbrzydszą kobietę i piłem, patrząc na nią. Kiedy już wydawała mi się piękna, wołałem kelnera, płaciłem rachunek i wychodziłem”. Przy tym „rozsądnym” piciu udało mu się napisać kilka zbiorów opowiadań, w tym wspomnianą „Wirówkę nonsensu”, „Nowy taniec la-ba-da i inne opowiadania”, „W nocy gorzej widać”, scenariusze do „Rejsu”, „Polowania na muchy” czy „Trzeba zabić tę miłość”, a także sztukę „Kopciuch”. Z tym „Kopciuchem”, a raczej na jego premierę w Royal Court Theatre w Londynie, pojechał w grudniu 1981 roku. Jeszcze nie wiedział, że zaczyna nowy rozdział w swoim życiu. Ale to była prawda. Nie mit. *** Nie lubił „gdybać”. Bo i jaki tego sens? Co by było, gdyby został w Polsce? Odpowiadał w swoim stylu: „Pewnie skończyłbym jako alkoholik”. A potem dodawał: „Albo napisałbym świetną książkę o stanie wojennym. Zawsze czułem, że przechodzi mi koło nosa wielki temat”. Stan wojenny zastał go w Londynie i w „próbach” do „Kopciucha”. W jednych dżinsach i dwóch koszulach, bo walizkę miał pustą, by przywieźć do domu prezenty. Jak napisał w „Z głowy”: „…dzięki akcji generała Jaruzelskiego i krzywdzie narodu polskiego w jednej chwili zamieniłem się z nikomu nieznanego prowincjonalnego pisarza w zupełną znakomitość”. W Warszawie zostawił ówczesną narzeczoną, późniejszą żonę, Ewę Zadrzyńską i dwuipółletnią córkę Zuzię. Krótko potem wezwała go Ameryka. Bennington College w Vermont zaproponował mu prowadzenie kursów o Kafce, Czechowie i Dostojewskim. Ale Głowę ciągnął Nowy Jork i Broadway. Podśpiewując Sinatrę z filmu „New York, New York”, tłumaczył sobie: „Jeśli uda ci się tutaj, uda ci się wszędzie”. Jak mówi Jerzy Iwaszkiewicz, Janusz nigdy nie mówił źle o Ameryce. Nawet jak wspominał swoje emigracyjne początki, pomieszkiwanie u ludzi, chodzenie na piechotę, bo nie stać było go na metro, niedojadanie czy znoszenie do domu wyrzuconych na ulicę materacy, bo nie miał na czym spać, zawsze była w tym ironia i dystans. Wszyscy powtarzają za Głowackim, że emigrant traci wszystko prócz akcentu, i to też było jego udziałem, ale przecież, jak pisał Beckett, nie ma nic śmieszniejszego niż nieszczęście. Opowiadał: „Strasznie się w Nowym Jorku naupokarzałem. To było upokorzenie znanego w Polsce pisarza, o którym nikt tu nic nie wie i którego książek czy sztuk nikt nie ma ochoty przeczytać”. Rafał Olbiński, dziś światowej sławy malarz, wówczas również nowojorski początkujący emigrant: „Przez kilka miesięcy Janusz mieszkał u mnie w pracowni na 85. i Lexington Street. Każdy z nas marzył o »american dream«, a Janusz bardzo chciał, żeby to było szybko. Ale nie udawało się. Piliśmy czasem wino w pobliskim Central Parku i marzyliśmy: »Mieć cztery tysiące dolarów na miesiąc. To byłaby bajka«”. Spotkanie ze słynnym dramaturgiem Arthurem Millerem zaowocowało pierwszą szansą na sukces. Wystawienie „Kopciucha” w 1984 roku w broadwayowskim Public Theatre było dla Głowackiego sprawą życia i śmierci. Pierwsza sztuka w Nowym Jorku. Jakby była klapa, już by się z tego nie podniósł. Ale nie było klapy tylko entuzjastyczne recenzje, gratulacje i szansa na godne życie w Ameryce. Zuzanna Głowacka, córka Janusza, wspomina, że kiedy po przyjeździe do Nowego Jorku weszła do mieszkania, które zajmował ojciec, zobaczyła malutkie zakratowane okno, wychodzące na inne zakratowane okno. Tata przytulił ją i powiedział: „Zapamiętaj to, Zuziu, nareszcie jesteś w wolnym kraju”. Dwa lata po „Kopciuchu” wystawiono kolejną sztukę Janusza, „Polowanie na karaluchy”. Rzecz o polskich emigrantach, cierpiącym na bezsenność pisarzu i jego żonie aktorce też okazała się sukcesem. Głowacki bohaterów ubrał w swoje emigracyjne doświadczenia. W swoją bezsenność, bo cierpiał na nią całe życie, w swoje lęki przed jutrem, frustracje, że nic nie jest tak, jak być powinno, w swoją samotność, bo w Nowym Jorku wszyscy są samotni, choć się do tego nie przyznają. Sukces tu wcale nie oznacza, że jesteś na szczycie. Głowacki bywał na szczycie, ale wiedział, jak łatwo z niego spaść. Gdy coś osiągnął, jak opowiada Rafał Olbiński, nie miał już czasu na marzenia i wspominanie ojczyzny. Trzeba było dalej pracować, walczyć. Po sukcesie kolejnego przedstawienia, wystawionej w 1992 roku „Antygonie w Nowym Jorku”, odetchnął, że do kraju wróci z tarczą, nie na tarczy. Kiedy wcześniej, w 1989 roku, po ośmiu latach nieobecności, wylądował na Okęciu i postawił nogę na polskiej ziemi, już w wolnej Polsce, poczuł wzruszenie. I to wzruszenie go prześladowało. Ameryka, Polska. Nowy Jork, Warszawa. Pomiędzy – ocean niepewności. Zostać? Wrócić? Krystyna Morgenstern: „Nie umiał sobie znaleźć miejsca. Stale mówił: »Już wyjeżdżam«. Potem szybko wracał. I znów w gotowości do odlotu”. „Wtedy, powiedział mi kiedyś, musiałem zrobić coś, czego przez lata unikałem. Zastanowić się nad sensem własnego życia”. *** ZOBACZ TEŻ: Janusz Głowacki i Ewa Zadrzyńska: pomimo rozwodu pozostali bliskimi przyjaciółmi W filmie dokumentalnym o Januszu, „Depresja mon amour”, w reżyserii Rafała Mierzejewskiego z 2008 roku, Głowa wspominał 11 września 2001. Mówił: „Wyglądało to jak z horroru, takiego po wybuchu bomby atomowej. Ulice były pokryte tysiącami kobiecych butów, a dookoła uciekał tłum ludzi pokrwawionych i okrytych kurzem. Ten kurz pochodził ze spalonych mebli i ze spalonych ciał. I wtedy mi się przypomniała moja ucieczka z powstania warszawskiego, kiedy byłem sześcioletnim chłopcem. Wyprowadzała mnie matka, szliśmy w tłumie ludzi, a za naszymi plecami paliła się Warszawa”. Po ataku na World Trade Center dla wielu ludzi runął mit bezpiecznej Ameryki. Dla Janusza trochę też. Czasem właśnie to wydarzenie podawał jako powód powrotu do Polski. Ale to też był trochę mit. Rafał Olbiński: „Janusz był zmęczony Nowym Jorkiem. To jest miasto dla młodych ludzi, którzy mają siłę, by walczyć. W Nowym Jorku nie możesz się zatrzymać nawet na chwilę, bo już czujesz czyjś oddech na plecach. Poza tym, jak mawiał Cezar, lepiej być pierwszym na prowincji niż drugim w Rzymie. Mimo niezwykłego talentu Janusz tam był jednym z wielu, w Polsce był największą gwiazdą”. W 2004 roku zmarła matka Janusza, jak twierdzą niektórzy, najważniejsza kobieta w jego życiu. Mieszkanie na Bednarskiej zostało puste. Janusz, mimo że matki już nie było, coraz częściej się w nim pojawiał. Znów, jak za dawnych czasów, chodził swoim szlakiem od Bednarskiej do Ujazdowskich. Tylko wtedy nie było już ani Kameralnej, ani Ścieku na Trębackiej, ani tego SPATiF-u. Zawsze powtarzał, że nie dekoracje są ważne, ale ludzie. Ludzi też było mniej. Himilsbach i Maklakiewicz, starzy kompani od kieliszka, już nie żyli, wielu się rozpierzchło po świecie, wielu, w nowej rzeczywistości, zmieniło. Już nie było tej szalonej atmosfery, tej wiecznej zabawy, tego picia i jednoczenia się przeciw wspólnemu wrogowi, czyli partii. Nowa Polska, z jednej strony wolna i otwarta, nie pamiętała już tamtego świata, z którego wyrósł. Trochę szukał jej śladów. I tak w 2004 roku poznaliśmy się w Lotosie na Belwederskiej, w którym czas zatrzymał się 30 lat wcześniej. Gdzie wciąż podawano tatara, sałatkę warzywną, setę i galaretę. Sama nie wiem, co tam wtedy robiłam, ale to spotkanie zaowocowało naszą serdeczną znajomością, więc ilekroć przejeżdżam przy Lotosie, błogosławię ten wieczór. Janusz szybko stał się ulubieńcem nowych mediów, co – jak mówi Grażyna Hase – wiecznie wypominało mu polskie piekiełko. Udzielał wywiadów w prasie, pojawiał się w telewizji, komentował wydarzenia od politycznych, kulturalnych po sportowe. Choć bywało, że kpił z mediów i mówił, że są miałkie, lubił tę swoją ekspozycję. Zawsze jednak na własnych warunkach. Nie skorzystał z zaproszenia do show Kuby Wojewódzkiego, bo chciał w programie być sam, a gospodarz wzbraniał się, że konwencja jest inna. Janusz miał w dupie konwencje i w tym tkwiła jego niezależność. Mówiło się o nim „bywalec”, ale on zwykle po godzinie opuszczał przyjęcia. Zmieniło się też jego życie osobiste. Po rozwodzie związał się z pieśniarką, aktorką i kompozytorką z Ukrainy Oleną Leonenko. Janusz uwielbiał Olenę. Była jego pokrewną duszą i fascynowała go nie tylko jej uroda, ale przede wszystkim talent. Rozdarte serce, słowiański smutek. Razem napisali wiele filmów, słuchowisk, sztuk. Janusz zawsze powtarzał: „Olena jest niesamowita”. Iwaszkiewicz wspominał, jak kiedyś podczas występu Olena zrzuciła buty, nie przerywając śpiewania. „Szepnąłem Januszowi na ucho: »Zrobiła to tak, jak Édith Piaf«. Był autentycznie wzruszony”. Nigdy nie zamieszkali razem, do czego się przyznawali, bo jak w jednym z wywiadów mówiła Olena: „Kiedy on musi być sam – jest sam. Kiedy ja muszę być sama – jestem sama. Dajemy sobie przestrzeń, każdą przestrzeń. Nigdy nie czuję się przy nim samotna. Jest zawsze, kiedy go potrzebuję”. Mało kto wiedział, że kilka lat temu się pobrali. Czytaj też: Irena Jarocka i Seweryn Krajewski zakochali się w sobie, lecz długi związek nie był im dany. Przyjaźnili się aż do śmierci Janusz, choć przypięto mu łatkę playboya, jak mówi Grażyna Hase, w kontaktach z kobietami był delikatny, wrażliwy, nieco wycofany. To one go podrywały, nie on. Nigdy też o kobietach nie opowiadał, był dyskretny. Nie lubił też mówić o ludziach, o których wiedział więcej i których widział w niewygodnych okolicznościach. Po śmierci aktorki Elżbiety Czyżewskiej odmówił udzielenia wywiadu do książki, która wówczas o niej powstawała. „Przyjaciele” Czyżewskiej byli oburzeni. Rozmawialiśmy o tym. Powiedział: „Nie chcę kłamać, a po co mam mówić rzeczy, które wywołają sensację”. Ale kiedy do Polski sprowadzono prochy Czyżewskiej, która od lat 60. mieszkała w Nowym Jorku, jako jedni z nielicznych z Iwaszkiewiczem uczestniczyli w pochówku. „Przyjaciół” Czyżewskiej raczej nie było. *** Pisanie mi nie idzie. Męczę się kolejny dzień. Otwieram i zamykam komputer. Kiedyś zwierzyłam się Januszowi, że nienawidzę pisać. I to chyba coś nie tak, żeby dziennikarz nienawidził pisania. Skwitował to krótko: „Pisać lubią tylko grafomani”. On nie cierpiał pisania i pisanie go męczyło. Kiedyś powiedział, że dbając o swój wizerunek playboya, bywalca i kawiarnianego pisarza, nie może się przyznawać do tego, że codziennie rano zasłania zasłony i pisze przez pięć godzin, nie wstając od biurka. To by zniszczyło jego mit. Pisał ręcznie, na białych kartkach. Nie umiał pisać na maszynie, o komputerze nie wspominając. Nie był człowiekiem techniki, komórkę miał starą, na przyciski, z poprzedniej epoki. Kiedy już napisał swoje, dyktował to zaprzyjaźnionej od lat pani, która przepisywała na komputerze. Dokładnie tak, jak przed laty pierwsze recenzje i opowiadania dyktował matce. Któregoś razu, gdy opowiadanie okazało się zbyt śmiałe, a może świńskie, matka ostrym ruchem odsunęła od siebie maszynę. „Tego ci nie przepiszę”, powiedziała, a Janusz zrozumiał, że jeśli dyktując, będzie się wstydził tego, co napisał, rzecz trzeba skreślić i napisać od nowa. Nie był płodnym pisarzem. I pisał wolno. Napisał zaledwie kilka książek, kilka scenariuszy filmowych, kilkanaście sztuk, z których, jak sam twierdził, udały mu się tylko cztery: „Kopciuch”, „Polowanie na karaluchy”, „Antygona w Nowym Jorku” i „Czwarta siostra”. Choć była to oczywiście kokieteria, te właśnie cztery dramaty dały mu za granicą status pisarza kultowego i do dziś wystawiono je w kilkudziesięciu krajach świata. „Antygonę” pisał trzy lata, cyzelując każde słowo, błąkając się nocą po Central Parku, by uchwycić atmosferę bezdomnego Nowego Jorku. „Good night, Dżerzi” też zajęło mu parę lat. Nieźle go zmęczył scenariusz do „Wałęsy. Człowieka z nadziei” w reżyserii Andrzeja Wajdy. Nie do końca zgadzał się z reżyserem, który nie chciał w scenariuszu kilku scen, które dla Janusza były kluczowe dla filmu. Opowiadał mi kiedyś, naśladując styl mówienia reżysera, że korespondencja między nim a Wajdą weszła w fazę służbową. „Drogi Januszu”, tytułował swoje listy Wajda, a potem następował wykład, dlaczego tej sceny nie umieści w filmie. „Drogi Andrzeju”, zaczynał swoją polemikę Głowacki, dlaczego ta scena być jednak powinna. Książka, którą potem wydał, „Przyszłem, czyli jak pisałem scenariusz o Lechu Wałęsie dla Andrzeja Wajdy”, była znakomitym i zabawnym podsumowaniem pracy dwóch Mistrzów, ale też gorzką satyrą na dzisiejszą Polskę. Choć o Głowackim zawsze mówiło się, że jest jednym z największych polskich pisarzy, rzadko kto czytał coś Głowackiego. Głowacki nie jest pisarzem łatwym i przyjemnym. Każde słowo i zdanie jest przemyślane i zmusza do myślenia. Janusz poważnie traktował swoją misję. Kiedyś na prelekcji tłumaczył studentom, ile czasu poświęcił, by nauczyć się ciekawie pisać, że „ktoś gdzieś wszedł”. Mało kto potrafi też wymienić tytuł choćby jednej z jego książek, ale na przyjaźń z Głowackim zawsze był snobizm i wypadało się tym pochwalić. Sam Janusz mówił, że książki pisze dla siebie, a jeśli przy okazji kogoś zainteresuje, to dobrze. I dodawał: „Spotkało mnie już w życiu tyle zawodów od czytelników czy widzów moich sztuk, że jestem przygotowany na brak zrozumienia”. Zresztą konia z rzędem temu, kto rozumiał Głowackiego. Kto zawsze uchwycił jego dowcip, pojął ironię, nadążył za jego tokiem myślenia. Janusz przysłuchiwał się dyskusjom, jakby nieco wycofany, z boku, a potem jedno słowo, puenta, myśl i cała ta gadanina celnie, trafnie podsumowana. Po co tyle gadać. Wychodził, a ta myśl krążyła w powietrzu, wśród ludzi, przekazywana z ust do ust. Mówić „Głowackim” – kolejny snobizm. Myśleć „Głowackim” – tego nie potrafił nikt. *** CZYTAJ TEŻ: Olena Leonenko-Głowacka o Januszu Głowackim: „Cały czas jest ze mną, czuję go… Moja miłość trwa” Ostatnie chwile życia Janusza Głowackiego Ostatnie lata nie były łatwe dla Janusza. To znaczy on twierdził, że wszystko jest OK. Jak zawsze. Miał swoją samotnię na Bednarskiej, w mieszkaniu po matce, gdzie rzadko kogoś zapraszał. Choć po powrocie do kraju zrobił w nim remont, wszystko wyglądało jak żywcem wyjęte z lat 60. Książki były wszędzie, doszły tylko plakaty z premier jego sztuk. Pisał, jadał w Czytelniku, spacerował swoim szlakiem. Żył, tak jak zawsze żył. Ale było inaczej. Z wielu powodów. Wrócił do wolnej Polski i to go napędzało. Mógł bez cenzury pisać o tym, co mu w duszy grało. Jednak polityka, którą się starał nie zajmować, burzyła jego spokój. Nie rozumiał nowej władzy. Tego, że Czesława Miłosza i Lecha Wałęsy miało nie być w podręcznikach do literatury czy historii. W wywiadzie, którego udzielił Donacie Subbotko z „Gazety Wyborczej”, mówił, że „spieprzyliśmy ten świat”. I, cytując Janusza, „dalej go pieprzymy”. To był jego ostatni wywiad, choć o tym nie mógł wiedzieć. Mówił gorzko. O Putinie, Trumpie, polskich rządach, narodowej telewizji, którą jak włącza, to „albo się popłacze, albo roześmieje”, o uchodźcach, narodowych kompleksach, krytykach w Polsce, którzy mu zawsze „jebali” sztuki w swoich recenzjach. Dużo przeklinał, ale Janusz generalnie przeklinał, choć robił to z wdziękiem wybitnego pisarza i językoznawcy. Ludzie, którzy go ostatnio widzieli, mówili, że miał smutne oczy. Jedni twierdzili, że schudł i zmarniał, z postawnego mężczyzny zrobił się mały, jakby się skulił. Inni, że to wcale nieprawda. Grażyna Hase: „Widziałam go niedawno w Juracie. Wyglądał jak zawsze. Nie zauważyłam niczego podejrzanego. Nawet się zastanawiałam, jak to jest, że on od pół wieku się nie zmienił. Sylwetka, ruchy, styl ubierania. Świat się zmienił, a Janusz pozostał taki sam”. A te smutne oczy… W filmie „Depresja mon amour” Janusz mówił: „Myślę, że coś, co dziś łączy ludzi bardziej niż internet i popkultura, to silne poczucie depresji”. Depresja, moja miłość. Coś w tym było. Kazimierz Kutz powiedział kiedyś o Januszu, że jest małą, wrażliwą dziewczynką, ukrytą w ciele dorosłego mężczyzny. A Janusz zawsze powtarzał, że przegrani ludzie, których przerasta rzeczywistość, są mu bliżsi niż wygrywający. I to nie była kokieteria. *** 12 sierpnia 2017 roku wyjechał razem z żoną i przyjaciółmi do Egiptu, do Marsa Alam. 18 sierpnia wieczorem poczuł się tak źle, że trzeba było wezwać pogotowie. Zmarł o piątej nad ranem następnego dnia. Egipscy lekarze napisali w akcie zgonu, że to „zastoinowa niewydolność serca wskutek podwyższonego ciśnienia krwi”. Janusz chciał, by jego prochy rozsypano „gdzieś”, to znaczy „gdziekolwiek”. Na wakacjach zamiast odpoczywać, zwykle pracował. Był pracoholikiem, choć trochę to ukrywał. Większość jego książek nabierała formy właśnie na wakacjach. Ze świeżą głową siadał do prawie gotowych już tekstów i zmieniał kolejność rozdziałów, poprawiał, cyzelował zdania, słowa i puenty. A że „Z głowy 2” prawie skończył, pewnie, jak to on, szukał mocnego zakończenia. Życie dopisało je samo. Janusz by powiedział: „Śmierć na koniec? Jakie to banalne!”. Tekst Katarzyna Przybyszewska-Ortonowska
Janusz Głowacki i Ewa Zadrzyńska: pomimo rozwodu pozostali bliskimi przyjaciółmi
„Przyjaźnili się do końca”, mówiła córka pary
Po wielu latach wspólnego życia ich małżeństwo się skończyło. Jednak mimo rozstania z Ewą Zadrzyńską relacje w rodzinie Janusza Głowackiego nie uległy pogorszeniu. Para wciąż potrafiła świetnie się ze sobą dogadywać i utrzymywać doskonały kontakt oraz więź z córką Zuzanną. Ślub z drugą żoną również nie przysporzył konfliktów, a wręcz przeciwnie – wszystkie trzy panie czuły, że są sobie bliskie... Janusz Głowacki: małżeństwo z Ewą Zadrzyńską Jeden z najwybitniejszych polskich dramaturgów miał dwie żony. Pierwszą z nich była Ewa Zadrzyńska, dziennikarka i reżyserka. Parze urodziła się córka, Zuzanna, która – podobnie jak rodzice – jest felietonistką i byłą publicystką dziennika „The New York Times”. Gdy ich pociecha miała już ponad dwadzieścia lat, Janusz Głowacki rozwiódł się z żoną. Później związał się z Oleną Leonenko, ukraińską aktorką i pieśniarką, z którą także się ożenił. Mimo rozstania z pierwszą żoną wciąż pozostawał z nią w przyjacielskich stosunkach. „Myślę, że takie rozstanie bywa traumą, kiedy życie codzienne się zmienia, pojawiają się konflikty czy kontakt z którymś z rodziców jest utrudniony. A ja już nie mieszkałam z rodzicami i w moich relacjach z nimi nic się nie zmieniło. Pozostali w dobrych relacjach. Przyjaźnili się do końca”, mówiła Zuzanna Głowacka w wywiadzie dla „Twojego Stylu”. Ich rozstanie nie wpłynęło także na relacje Zuzi oraz Ewy z drugą żoną Janusza Głowackiego, Oleną. „Czujemy się sobie bliskie, jesteśmy jak klan czarownic”, wyznała córka pisarza. Czytaj również: Olena Leonenko-Głowacka o Januszu Głowackim: „Cały czas jest ze mną, czuję go… Moja miłość trwa” Janusz Głowacki i jego pierwsza żona Ewa Zadrzyńska, Warszawa, 11.07.1980 rok Ewa Zadrzyńska, Zuzanna Głowacka i Olena Leonenko, msza w intencji zmarłego Janusza Głowackiego, 10.09.2017, Warszawa Ewa Zadrzyńska – kim jest pierwsza żona Janusza Głowackiego? Pierwsza żona Janusza Głowackiego jest dziennikarką, reżyserką i autorką opowiadań. Artykuły jej autorstwa mogliśmy przeczytać w „Gazecie Wyborczej”, „Polityce”, „Twoim Stylu”, a także poza granicami naszego kraju: w „The New York Times”, „New York Newsday”, „San Fransisco Chronicle” oraz „International Herald Tribune”. W Stanach Zjednoczonych mieszka zresztą od 1984 roku, a konkretnie w Nowym Jorku. Wydała tam dwie książki dla dzieci. W Kulturze, Literaturze, Wezwaniu a także w „Lower East Side Portable” w USA drukowano jej opowiadania. Jedno z nich znalazło się w podręczniku do języka polskiego wydawnictwa PWN. Za pracę w dziennikarstwie nagrodzono ją stypendium na Uniwersytecie Stanforda w Kalifornii. Ewa Zadrzyńska jest również autorką i jedną z kuratorek wystawy „Polska na Pierwszej Stronie”. Od 2005 roku pracuje nad programem „Poezja łączy ludzi – mój ulubiony wiersz”, jeżdżąc po Polsce. Czytaj też: Tak zapamiętaliśmy Janusza Głowackiego, jednego z najwybitniejszych polskich dramaturgów Janusz Głowacki, Warszawa, maj 1971 roku Janusz Głowacki, Warszawa, 15.12.2016 Relacje Janusza Głowackiego z córką Zuzanną Mężczyzna i jego córka byli sobie bardzo bliscy. Jak mówiła kobieta: „bardzo podobni i jednocześnie różni. We mnie jest jednak optymizm, którego on nigdy nie mógł rozumieć. Ja mówiłam: „Jest świetnie”, a on na to: „Co ty mówisz, jest strasznie”. To właśnie Zuzanna Głowacka napisała epilog do ostatniej pośmiertnie wydanej książki Janusza Głowackiego. Pisarz dużo rozmawiał o niej z córką, wspólnie dyskutując nad zakończeniem. Była to pierwsza publikacja, której Zuzanna nie dała do przeczytania ojcu, zaś umieszczenie jej w książce uzgodniła ze swoją mamą, pierwszą żoną Janusza oraz Oleną, drugą małżonką. Ojca i córkę łączyła mocno praca. Jak przyznała Zuzanna w „Twoim Stylu”, pisanie od zawsze jej towarzyszyło. „Pisanie stanowiło naturalną część mojego życia. Tak bardzo, że się wobec tego buntowałam. Postanowiłam, że chcę mieć „normalną” pracę, przy biurku. Za dużo było tych artystów wokół mnie, uznałam więc, że będę inna, zupełnie normalna. Jednak wszystkie moje zajęcia okazywały się nie tak całkiem normalne (...) Mieliśmy zasadę, kiedy ktoś opowiada coś ciekawego, może zaznaczyć, że to jest jego historia: „ja to piszę”. I wtedy wiadomo, nie można tego wykorzystać. Z pisarzami trzeba trochę uważać, bo wszystko opiszą. Co jest zrozumiałe. Sama też uważam, że sztuka, która wykorzystuje rzeczywistość, jest najlepsza. Ale właśnie dlatego ustaliliśmy zasady”. Kobieta wielokrotnie tłumaczyła twórczość Janusza Głowackiego na język angielski. „Mieliśmy bardzo dobre relacje. Staliśmy się przyjaciółmi, ale nigdy nie przestawał być moim ojcem. Chociaż może lepiej pasowałoby określenie: mentor (...) Mogłam mu powiedzieć o wszystkim. Nie miałam żadnych oporów. On i tak zawsze mówił, co chciał. Nie miał skłonności do oceniania. Poza tym wszystko traktował jak literaturę. Cokolwiek bym mu o sobie powiedziała, wydawało mu się interesujące. A im to, co mówiłam, było dziwniejsze, tym ciekawsze”, wyznała w wywiadzie. Zobacz także: Janusz Głowacki - mistrz sarkazmu: „Mam okropną opinię i z wielkim trudem na nią zapracowałem” Janusz Głowacki z córką Zuzanną, 24.05.2014 Warszawskie Targi Książki Janusz Głowacki z córką Zuzanną na sesji Vivy! w 2010 roku
„Miałam tak ciekawe życie, jakbym miała dwa życia!”. Ostatni wywiad Zuzanny Łapickiej...
…w którym szczerze rozlicza się z życiem
Zaprosiła mnie do domu. Zuzanna Łapicka mieszkała sama pośród pamiątek – na ścianie wisiał jej akt autorstwa Franciszka Starowieyskiego i zdjęcie dworku, który przed wojną należał do jej rodziny. Trzymała się świetnie. Dowcipna, pogodna, inteligentna. O chorobie mówiła spokojnie, właśnie brała chemię, była dobrej myśli. Opowiadała o córce, która przyleciała z Nowego Jorku, planowała kolejną książkę. Jej łagodna pewność siebie była zaraźliwa, wyszedłem przekonany, że przed nami jeszcze niejeden wywiad. Później zaczęły się problemy… [Ostatnia aktualizacja treści na VUŻ 20.03.2024 r.] Ostatni wywiad Zuzanny Łapickiej Autoryzowała wywiad, ale nie chciała, żeby robić jej zdjęcia. Wciąż była w szpitalu, choroba atakowała. Zuzanna Łapicka czekała na koniec kuracji. My czekaliśmy wraz z nią. Dzisiaj została tylko ta rozmowa. Ostatnia, w której dziennikarka szczerze rozlicza się z życiem. Pogodnie wspomina męża, Daniela Olbrychskiego, który do wiernych nie należał. Opowiada anegdoty o wielkich tego świata, których poznała – Robercie de Niro i Gerardzie Depardieu. Z czułością wspomina przyjaciół rodziny – Tadeusza Konwickiego i Stanisława Dygata. Opowiada o ludziach i świecie, który już odszedł. Jak ona. Janusz Głowacki namawiał Panią do pisania? Właściwie zawsze. Spędzaliśmy wakacje w Chałupach, na Florydzie i w Zakopanem. Gdy słyszał moje anegdoty, mówił: „Przestań gadać, tylko pisz”. Uważał, że nie zapisane nie zostaje. Mam od niego sms z lipca, a umarł w sierpniu: „Szczerze żałuję, że nie piszesz”. Jest patronem mojej książeczki „Dodaj do znajomych”. Jestem mu za to bardzo wdzięczna. Zacznijmy od początku. Jak podrywał Panią Daniel Olbrychski? Jako nastolatka chodziłam na wszystkie jego filmy. Byłam wielbicielką. Znałam go prywatnie, ojciec pracował z nim w Teatrze Narodowym. Daniel odwiedzał nas ze swoją pierwszą żoną, Moniką i synem Rafałem. Gdy skończyłam 18 lat i byłam ciągle szanująca się dziewicą, nakleił na drzwiach do mojego pokoju „Mam 18 lat, już mi wszystko wolno”. Prowokator. Ale był w związku małżeńskim. I miał romans z Marylą Rodowicz. A ja miałam swoje sprawy sercowe. W Danielu podobała mi się jego odwaga. W tym środowisku wszyscy wszystkich obgadywali, ale za plecami. A Daniel był prostolinijny. Jak trzeba było wygarnąć Wajdzie, to wygarnął. Jak trzeba było czytać wiersze w kościele w stanie wojennym, to czytał. Nie przejmował się, że mu zabiorą paszport, o co wszyscy drżeli. Zachwyciło mnie to. Był taki moment, że był wolny, bo Maryla Rodowicz rzuciła go dla syna premiera Piotra Jaroszewicza. Daniel był bardzo rozczarowany. Spotkaliśmy się, dowiedział się, że mieszkam sama, kończę studia i pewnego dnia mnie odwiedził. Szybko poszło, akurat chciałam wyplątać się z trudnego związku, który nie rokował, a Daniel od razu chciał się żenić, brać ślub kościelny. Zakochał się. Byłam tzw. partią z dobrego domu. Krysia Janda śmieje się, że jak się rozstałam z Danielem, telefony się rozdzwoniły: „Zuzia jest wolna”. Krysia żartem napisała, że nawet jej mąż się zainteresował. Miałam opinię idealnej żony dla artysty. Dlaczego? Po mamie, która była kobietą na modłę XIX wieczną, nie pracująca, tuż po wojnie wpisywano jej w dowód: „przy mężu”. Ojcu do głowy by nie przyszło, że mogłaby pracować. Tak mnie wychowywała. Uczyła dziergać na szydełku? Nie. To było psychologiczne wykształcenie „Jak oswoić artystę”. Po pierwsze zachwycać się. Po drugie: „Jak wychodzisz za najprzystojniejszego mężczyznę w Polsce, to koszty muszą być”. Choć przez pierwsze dziesięć lat małżeństwa to ojciec był w niej bardzo zakochany. Mama lubiła się bawić, szalała w Spatifie. Tańczyła na stole w domu zdrojowym niczym Zula w „Zimnej wojnie” i wpadała w ramiona marynarzy. Ojciec się przepychał i mówił: „To jest moja żona”. „Jaka tam pana żona!”, słyszał. Nie tylko ona była zazdrosna? Tak. Mama się nawet bała, że ojciec jest za bardzo zakochany i musi być bardziej męski. Mam teorię, że sama wpuściła ojca w pierwszy romans. Żart? Półżart. Nie przewidziała konsekwencji. Mama tak nie zwracała uwagi na jego miłostki, że zaprzyjaźniała się z tym aktorkami, z którymi ojciec grał. Jak z Elą Czyżewską czy Beatą Tyszkiewicz. Grał czy sypiał? Ojciec był dżentelmenem. Dom na tym nie cierpiał, gdy był w domu. Natomiast, gdy wyjeżdżał na plan zdjęciowy, myśmy się nie wtrącały. Nie było tabloidów, to wielki plus komuny. Fanka dostała obiekt swoich westchnień. I co? Początek małżeństwa był świetny. Byłam zachwycona Danielem. Pobraliśmy się w 1978 roku, córka urodziła się w 1981. Trzy lata byłam oddana tylko jemu. On tego wymagał i myślał, że tak będzie zawsze. Zachwyt i obiady? Nosiłam wtedy loczki jak Maria Schneider w „Ostatnim tangu w Paryżu”. Chwalił się, że żona jest seksi i jeszcze do tego zawsze zrobi coś na ciepło wieczorem. Byłam kobietą ideałem. I komu to przeszkadzało? Nie ukrywam, że nasze małżeństwo jest ofiarą stanu wojennego. Daniel miał kontrakt i wyjechał do Paryża w styczniu 1982 roku, a mnie nie dawali paszportu. I gdy przyjechałam po paru miesiącach z córką do Francji, on był już królem Paryża. Gdy dowiedziałam się, że zakochała się w nim Anouk Aimee, gwiazda filmów Felliniego, która miała 50 lat, a on 34, wydawało mi się to czymś niemożliwym. Napisałam mu w liście „Daniel, pomyliło ci się z winem, że im starsze tym lepsze”. Albo pisałam: „Błagam cię, nie pij. Tylko kobiety i praca”. Był zachwycony, że ma tak tolerancyjną żonę. Ale jak przyjechałam z dzieckiem, byłam bez rodziców, bez przyjaciół, zdana na niego. Kobiety były mniejszym problem niż jego alkoholowe libacje, które uniemożliwiały życie z małym dzieckiem. Zapraszał ludzi do domu? Musiał odreagować po wieczornych występach w teatrze i wracał o piątej na ranem. Małżeństwo zaczęło nam się sypać, ale do głowy mi nie przyszło, że można się rozwieść. Próbowałam to ciągnąć. Dlaczego? Bo byłam tak wychowana. Jak już postanowiłam się rozwieść, to za prababkę, babkę i za mamę. Bo w rodzinie była cała sztafeta kobiet, które miały przystojnych mężów. Babka siedziała w majątku na Kujawach w Wierzbinku. A dziadek jeździł do hotelu Bristol w Warszawie i nie wiadomo, co tam robił. Mężczyźnie wszystko dozwolone, jak pisał hrabie Fredro, wzór dla mojego ojca. A mama zawsze się bała o mnie, powtarzała: „Jak ty sobie poradzisz w życiu bez mężczyzny?”. A jak sobie Pani radziła we Francji? Najpierw była euforia. Wszyscy nas gościli. Aktorzy, który wyrwali się z ciemiężonego kraju, trafiali na pierwsze strony gazet. Daniel był aktorem Andrzeja Wajdy, jego filmy były znane. Dostał odznaczenie zasłużonego dla kultury francuskiej, wręczał mu minister kultury Jack Lang. Byliśmy zapraszani do Pałacu Elizejskiego. Prezydenta Mitteranda Pani ustawiała? To było na pokazie „Dantona” Andrzeja Wajdy w La Cinematheque. Przyszedł Francois Mitterand ze świtą, Wajda posadził mnie z Danielem tuż za nim. Nic nie widziałam, więc szepnęłam do prezydenta czy mógłby przesunąć się w prawo. Nie znałam się na polityce, więc nie rozumiałam śmiechu dziennikarzy. Później Daniel mówił, że Francuzi są zachwyceni, jaka jestem odważna. Prezydent miał opinię lewicowego polityka, co wielu osobom się nie podobało. Moją prośbę odczytano jako dowcip polityczny. We Francji została też Pani córką Wajdy? To Gerard Depardieu się pomylił. Przedstawiłam mu swojego ojca w garderobie, ale dwie godziny później już nie pamiętał, swoje wypił. I przedstawiając mojego ojca Robertowi de Niro, powiedział, że to Andrzej Wajda. „Tato”, błagałam, „nie prostuj tego. Zrobi się zamieszanie. Przecież grałeś Wajdę we „Wszystko na sprzedaż”. Życie w Paryżu było kolorowe, poznałam wiele gwiazd, przygarnął nas sam Claude Lelouch. Młodsi czytelnicy może nie pamiętają, to był reżyser kultowego filmu „Kobieta i mężczyzna”. Zapraszał nas do swojej willi, miał firmę producencką, Daniel grał u niego, nawet mi dawał statystować, żebym mogła zarobić. Zobacz też: Gdy dowiedziała się, że jest w ciąży, „siedziała i płakała”. Dziś córka Beaty Kawki jest jej prawdziwym powodem do dumy! Został w Pani ten Paryż? Było bardzo kolorowo. Ale powiem szczerze, dostałam taką dawkę intelektualnej, dowcipnej rozmowy w dzieciństwie, przysłuchując się w naszym domu rozmowom Tadeusza Konwickiego, Stanisława Dygata i innych tuzów, że Paryż mi nie zaimponował. Życie wśród paryskich gwiazd było ciekawe, ale nie zamieniłabym go na moje dzieciństwo. Kiedy się Pani zorientowała, że mieszka z artystami? Późno. Do domu przychodzili koledzy ojca, jeden był dyrektorem teatru, drugi słynnym pisarzem. Traktowałam to jako naturalną rzecz, byłam zdziwiona, że nie wszyscy tak mają. Mam też temat dla terapeuty. W telewizji leciał film z tatą, który się całuje z piękną panią, albo leży z nią w łóżku, a mama ziewała i nalewała sobie herbaty. Zastanawiam się, jak odbierała to sześcioletnia dziewczynka? Czy to było ważne? Nie pamiętam. Ale dowalali mi w szkole, śmiali się. Nienawidziłam poniedziałku po niedzielnych filmach z tatą, mama pisała mi zwolnienie. Z drugiej strony wszystkie nauczycielki dopytywały się o ojca. Albo mnie karały, żeby ściągnąć do szkoły Andrzeja Łapickiego. Oderwały mi tarczę, która była słabo przyszyta. Gdy przyszedł ojciec, zleciało się dziesięć nauczycielek z dyrektorką na czele. Jak wspomina Pani Tadeusza Konwickiego? Był bliskim człowiekiem. W jego książkach mam dedykację, że jesteśmy rodziną. Do dziś przyjaźnię się z jego córką, Marią. Jeździliśmy razem do Chałup. Tadeusz obserwował mnie, mówił, że gdy idę po plaży, zawłaszczam ją. „Masz charakter”, mówił. Ma Pani charakter? Na starość mi się wyrobił. Konwicki wyglądał, jak zgarbiony mruk, niedostępny. Ale miał wewnętrzne ciepło. Mama go uwielbiała, codziennie rozwiązywali krzyżówki. Mama wisiała na telefonie z Konwickim. A Stanisław Dygat to był intrygant. Puszczał plotki o reżyserach, którzy nie chcieli obsadzić jego żony, Kaliny Jędrusik. Więc dla niego Andrzej Wajda był do niczego. Oczywiście zmienił opinię po „Ziemi obiecanej”. Ale Dygat potrafił być szarmancki, dbał o moją edukację filmową. Przychodził w płaszczu jak wielki sztubak, pukał do drzwi i mówił: „Andrzeju, czy pozwolisz, że pójdę z twoją córką do kina?”. „Proszę cię Stasiu”, odpowiadał ojciec. Zabierał mnie do kina Stolica, dzisiaj Iluzjon. Tam poznałam włoski neorealizm, Felliniego. Gdy po latach spotkałam Felliniego, pomyślałam: „Ja go znam. To Staś Dygat!”. Pisze Pani, że Chałupy były seksualną szkołą? Dla dziewczyny wszystko było odkryciem. Widziałam pary chowające się po pokojach, rytuał zdrady. Byłyśmy prekursorkami opalania się nago na wydmach. Ja opalałam się topless. Lusia Wahl namalowała mój obfity wtedy biust pośród wijących się kwiatów. Chciałam powiesić w pokoju, ale ojciec nie dopatrzył się lilij, tylko powyginanych męskich członków. Powiedział, że to absolutnie niecenzuralne. Obrażona Lusia wysłała obraz do Ameryki, podobno kupił go Francis Ford Coppola. Mój akt namalował też Franciszek Starowieyski, ale mu nie pozowałam, czego dzisiaj żałuję. Bo miałem lepszy biust w rzeczywistości niż na obrazie. Cóż, Starowiejski powtarzał: „Cyc nie ch..., stać nie musi”. Terapeutyzowała się Pani u Roberta De Niro? To było kuriozalne, ale tak bardzo przeżywałam małżeńskie kłopoty. De Niro przyjechał do Polski w 1985 roku, miał u Polańskiego zagrać Wałęsę. Spotkaliśmy się na kolacji w „Świętoszku”, jedynej reprezentacyjnej knajpie na warszawskim Starym Miście. Stół był długi, trafiło mi się miejsce na przeciwko De Niro. W ramach zabawiania zaczęłam mu swoim kulawym angielskim opowiadać o nieszczęsnej doli żony Daniela. Tak się rozkręciłam, że po półgodzinie spostrzegłam jego znudzona minę, jak z „Taksówkarza”. Do dziś się wstydzę. Następnego dnia było przyjęcie w dworku pod Jabłonną. Na widok De Niro uciekłam, lecz wpadłam na niego w jakimś pokoju, nawet miło się uśmiechnął. Ale niesmak pozostał. Krystynie Jandzie też się Pani zwierzała? Wiadomo, przyjaźnimy się od 40 lat. Ale na moje nieszczęście ona wszystko robi pod narkozą, nawet zabiegi stomatologiczne. Jednego dnia wszystko jej poopowiadałam, drugiego dzwoni do mnie: „Słuchaj, jak się wybudziłam z narkozy, to lekarze stali nade mną bardzo zasłuchani, powiedzieli, że się dużo dowiedzieli o panu Olbrychskim. Strasznie cię przepraszam!”. To zabawne historie. A tak serio - jak to jest być żoną niewiernego męża? Myślę, że nie jest to tylko moje doświadczenie, wiadomo, że miło nie jest. Ale gdy małżeństwo zaczęło się sypać w Paryżu, czułam, że go nie uratuję, bo Daniel musi mieć osobę oddaną mu na sto procent. A ja się już nim zmęczyłam. Coraz bardziej obojętniałam, nie wierzyłam, że to się naprawi. Więc kiedy jego kolejny flirt przerodził się w coś poważniejszego, bo Barbara Sukowa, z którą zagrał w filmie „Róża Luksemburg” w 1985 roku, urodziła mu syna, postanowiłam się rozwieść. Ale to nie było takie proste, bo Daniel jest zdolnym aktorem i zagrał oszalałego z miłości męża. I jeszcze mnie przekonał na kolejne dziesięć lat. Dałam się przekupić chałupą pod Kazimierzem. Kupił ją, gdy usłyszał, że się nią zachwyciłam. Spędziliśmy tam piękne lata po rozwodzie. Tabloidy nie wiedzą, jak liczyć nasze rozstania. Bo 10 lat byliśmy małżeństwem, a rozwód mnie wzmocnił i przyjęłam Daniela z powrotem na swoich warunkach. Zobacz także: Gdy umierał, wszyscy myśleli, że tylko żartuje. Tajemnica śmierci Jonasza Kofty pozostaje niewyjaśniona do dziś... Najlepiej się rozwieść, żeby utrzymać małżeństwo? I być niezależną. Pilnowałam, żeby mieć swoje pieniądze. Ale skończyło się na tym, że jako osoba niepraktyczna, nie pojechałam do notariusza przepisać ten dom na siebie. Więc w końcu on nie jest mój, tylko jego. Podobno właśnie go sprzedaje, ma prawo. W Pani książce poruszyły mnie sceny, gdy chowa Pani alkohol. Bałam się picia Daniela. Bardziej niż jego kobiet. Bo alkohol zaburzał nasze życie. Awantury? Daniel się awanturował, póki się nie napił. Więc byłam między młotem, a kowadłem. Mam wyrzuty sumienia ze względu na moją córkę, Weronikę. Nie dziwię się, że zaraz po maturze wyjechała do Nowego Jorku. Zawsze była dużo odważniejsza ode mnie. Jest szefową produkcji w domu mody Proenza Schouler, gdzie bardzo artystycznie podchodzą do projektów. Spełnia się. Nie chce ani grosza, sama kombinuje. Jestem z niej bardzo dumna, poradziła sobie w tak trudnym mieście, jak Nowy Jork. Być może trudne dzieciństwo ją zahartowało. Widujecie się? Właśnie dzisiaj ląduje. Pojedziemy razem na moją chemię do Katowic. Widzę w niej dużą czułość dla mnie. Całe życie grałam rolę silniejszej niż jestem, znoszącej więcej niż mogę znieść i zawsze uśmiechniętej. Nawet w tej chorobie jestem uśmiechnięta. Ale ona widzi moją słabość. I szalenie mnie wzrusza swoją troską. Choroba miała wpływ na spisanie Pani wspomnień? Tak. Wyłączny. Wcześniej bałam się wychylić nosa. Ale Jacek Szczerba, przyjaciel rodziny, namówił mnie najpierw na wydanie „Dzienników” ojca, w których ostro opisuje epokę i znajomych, a potem na napisanie wspomnień. Daniel Olbrychski wpadł do Pani z szablą po przeczytaniu „Dodaj do znajomych”? Jeszcze nie. Chyba mu się podoba, że pokazałam go w czasie, gdy był rozrywany na świecie, miał propozycje filmowe, kochały się w nim piękne kobiety. Jego próżność ocaliła moją głowę. Przestraszyłam się, jak usłyszałam diagnozę. To był niemiły dzień. A jak inni reagują? Jestem bardzo zaskoczona, jak książka została dobrze przyjęta. Ludzie odbierają w niej ciepło i czułość. I poczucie humoru. Niechcący wyszło, bałam się, że jest za złośliwa. A tymczasem największe pretensje mają ci, o których nie napisałam. „Dlaczego o mnie nic nie ma?”. Kto wie, może powstanie ciąg dalszy? Wydawnictwo bardzo mnie namawia. Jak dziś wygląda Pani życie? Żyję troszkę tym, co było, nie ukrywam. Czytam w kółko te same książki. Znowu przeczytałam całego Konwickiego. Wzruszyłam się, bo w „Zwierzoczłekoupiorze” jestem opisana jako dziewczynka. O czym zapomniałam. Nie planuję przyszłości. To zasługa choroby. Jak jestem silniejsza, gdzieś sobie jadę. Byłyśmy z Magdą Umer i Krysią Jandą w Prowansji. Chłonęłam widoki, pola lawendy. Nasycam się. Wcześniej tego nie miałam. Zawsze stres. Dwadzieścia lat przepracowałam w telewizji, tam teraz wszyscy przygnębieni, zdenerwowani. Mnie to ominęło. Wystarczy być, jak pisał Jerzy Kosiński. To najważniejsze? A takie trudne. Ludzie chodzą na medytację, terapie. Ja sama z siebie tego doświadczam. Chcę jeszcze troszkę pociągnąć, bo mnie coraz więcej rzeczy interesuje. Cieszę się, że się zmobilizowałam. Miałam roczną przerwę w leczeniu, wydałam „Dzienniki” i swoją książeczkę. Ośmieliłam się. A czy choroba budzi w Pani lęk? Jakoś jest stłumiony. Zastanawiam się, dlaczego. Przestraszyłam się, jak usłyszałam diagnozę. To był niemiły dzień. Ale pomyślałam: „Miałaś takie ciekawe życie, tylu ludzi poznałaś, jakbyś miała dwa życia!”. Warto mieć wspomnienia. Ratują mnie od smutku. Zobacz również: Wspólne życie nie było im pisane, rozstali się przez zazdrość. Historia miłości Andrzeja Kopiczyńskiego i Marii Chwalibóg
Janusz Głowacki - mistrz sarkazmu: „Mam okropną opinię i z wielkim trudem na nią zapracowałem”
W tym roku minęły cztery lata od śmierci dramaturga
W tym roku minęły cztery lata od śmierci Janusza Głowackiego. Był wybitną postacią polskiej kultury, dramatopisarzem, prozaikiem, scenarzystą, autorem słuchowisk radiowych, eseistą. Przez wiele lat tworzył w Nowym Jorku. Prywatnie pisarz był związany z aktorką i pieśniarką Oleną Leonenko. Zmarł nagle w Egipicie. Miał 79 lat. Jak go zapamiętaliśmy? View Ediplayer on the source website Styl Janusza Głowackiego Jego teksty zawsze były aktualne i trafne. Był znany ze swojego cynizmu, ironii, dystansu do świata i poczucia humoru. W wywiadzie dla Gazety Wyborczej powiedział o sobie: „Chociaż, jak wiadomo, Prus nazywał się naprawdę Aleksander Głowacki, nic mnie z nim nie łączy. Może poza tym, że jego pomnik stoi przed Bristolem, gdzie ja wypiłem dużo wódki. No i on pisał Kroniki o Warszawie, a ja felietony, między innymi o warszawce”. CZYTAJ TEŻ: Żona Janusza Głowackiego, Olena Leonenko-Głowacka o miłości i życiu w Kijowie Choć spod jego pióra wyszły dziesiątki tekstów, mówiono, że prowadzi rozrywkowy tryb życia: „Ja wiem. Ja mam okropną opinię i z wielkim trudem na nią zapracowałem. No bo przecież jakby wszyscy wiedzieli, że ja co rano zasłaniam okna i piszę pięć godzin, codziennie, to kto by mnie szanował”, powiedział w wywiadzie. Był znany ze swojego cynizmu, ironii, dystansu do świata i poczucia humoru… Janusz Głowacki - życiorys Janusz Głowacki urodził się 13 września 1938 roku w Poznaniu. W młodości studiował historię na Uniwersytecie Warszawskim, ale za namową matki przeniósł się na wydział aktorski Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej. „Toczyłem się po podłodze jako jajko albo szumiałem jako drzewo w Nocy listopadowej, przy czym mnie to gorzej niż innym wychodziło. Powiem prawdę: ja w ogóle odmówiłem bycia jajkiem. Pani profesor Maria Wiercińska spytała: Dlaczego, Januszu, nie chcesz się tak jak wszyscy toczyć? Bo ja się pani profesor wstydzę, odpowiedziałem szczerze. I wtedy zostałem po raz pierwszy w życiu oskarżony o cynizm”, wspominał w książce Z głowy. Po pierwszym roku został z jednak PWST wyrzucony i ostatecznie ukończył polonistykę. Zaczął publikować w 1960 roku roku, a cztery lata później jego felietony i opowiadania zaczęły ukazywać się w tygodniku Kultura. Na przełomie lat 60. i 70. Janusz Głowacki rozpoczął współpracę ze środowiskiem filmowym. Początkowo zajął się filmem dokumentalnym. Napisał wiele scenariuszy, był współautorem kultowego filmu Rejs, został też scenarzystą Wałęsa. Człowiek z nadziei. Janusz Głowacki, Warszawa, maj 1971 roku Zobacz też: Olena Leonenko-Głowacka o mężu: „Do ostatniej chwili nie wiedział, że umiera” W sierpniu 1980 roku był wśród protestujących w Stoczni Gdańskiej. Swoje obserwacje opisał w powieści Moc truchleje, lecz została ona zatrzymana przez cenzurę. W grudniu 1981 roku Janusz Głowacki, już jako doświadczony autor, wyjechał na premierę swojej sztuki Kopciuch do Londynu. Po ogłoszeniu stanu wojennego został za granicą. Wyjechał do Stanów Zjednoczonych i od 1983 roku mieszkał w Nowym Jorku. W Gazecie Wyborczej powiedział: „Początek emigracji był chwiejny, niepewny i całkiem przerażający. Koczowanie po znajomych, potem wynajęcie pierwszego mieszkania i meblowanie się na ulicy. Dostawałem np. cynk: Dzisiaj wyrzucają materace ze sławnego domu towarowego Macy’s, zasuwaj przed świtem. Zasuwam, a tam już kolejka. Biali, czarni, paru Chińczyków. Na szczęście tamci polowali na szafy. Więc materac na plecy i do metra. W Nowym Jorku to nikogo nie dziwiło”. Później jednak zdobył w Stanach Zjednoczonych duże uznanie i popularność. Rozgłos przyniosły mu sztuki teatralne: „Gdy moja sztuka była wystawiana w Nowym Jorku, amerykańska dziennikarka poszła do polskich bezdomnych w Tompkins Square Park i zapytała: Wiecie, że Głowacki napisał o was sztukę? Jeden odpowiedział: Pani myśli, że jak jestem alkoholik, to nie czytam gazet?”. Głowacki był laureatem prestiżowych nagród literackich, m.in. American Theatre Critics Association Award, John. S. Guggenheim Award, Hollywood Drama-Logue Critics Award i National Endowment for the Arts. W 2005 otrzymał Nagrodę Ministra Kultury w dziedzinie literatury a w 2011 roku został laureatem Nagrody Literackiej m.st. Warszawy – otrzymał nagrodę główną w kategorii Warszawski twórca. Olena Leonenko i Janusz Głowacki
„Najbardziej kręciło ją pisanie i faceci”. Dziś Agnieszka Osiecka obchodziłaby urodziny
Bez niej nie powstałyby najsłynniejsze polskie przeboje
Agnieszka Osiecka we wspomnieniach polskich artystów - z okazji 84. rocznicy urodzin poetki. Mu­siała ko­chać, cier­pieć i doświad­czać naj­sil­niej­szych emo­cji. Go­niła za wiel­ką miłością, tęsk­niła. Wte­dy pisa­nie szło tak lek­ko, jak od­dy­cha­nie. Na ka­wiar­nia­nych ser­wet­kach Ca­fe Sax przy Fran­cu­skiej, gdzie sia­dała przy swoim sto­li­ku, w oka­mgnie­niu po­wsta­wały tra­fia­ją­ce w sed­no, chwy­ta­ją­ce za ser­ce pio­sen­ki. „Wi­dzisz, mała, jak to jest, ty­le ser­ca, ta­ki gest…” Jej teksty zapisały się na stałe w polskiej kulturze, i znają je wszyscy, niezależnie od wieku. Aż trudno uwierzyć, że minęło już 23 lata od śmierci poetki, bez której nie powstałyby najsłynniejsze polskie przeboje. By uczcić pamięć Agnieszki Osieckiej przypominamy tekst, który ukazał się w "VIVIE!" w 2007 roku. Rocznica śmierci Agnieszki Osieckiej Jest au­tor­ką nie­skoń­czo­nej licz­by pięk­nych fraz. Te szla­gwor­ty, zwro­ty, ty­tuły stały się cząst­ką języ­ko­we­go krwio­bie­gu. Każ­dy miał je za swo­je: „Ko­bie­ta z prze­szłością, męż­czy­zna po przejściach”, „Go­nić kró­licz­ka”, „Dziś praw­dzi­wych Cy­ga­nów już nie ma”, „I znów księż­nicz­ka An­na spa­dła z ko­nia”, „Ni­ko­mu nie żal pięk­nych ko­biet”... Dla Da­nie­la Pas­sen­ta ta­kim zwro­tem szcze­gól­nym jest: „Tyl­ko nie mów do mnie jak do żo­ny”. Uwa­ża go za uni­wer­sal­ny, do­ty­czą­cy obu płci, nie tyl­ko ko­biet. Mar­ko­wi Gre­chu­cie tak spodo­bały się tek­sty pio­se­nek „Raj­ski de­ser” i „Raj”, że skom­po­no­wał do nich mu­zy­kę. Je­go żo­na Da­nu­ta pa­mięta, że na wy­obraźnię po­działał mu re­fren: „Ole, ole, ola, oli, niech ży­ją mło­de żą­dze. Ole, ole, ola, oli, do­pó­ki są pie­nią­dze”. Kry­sty­na Ko­fta przy­swo­iła so­bie zwrot „Nie mam in­ne­go wyjścia”: „Agniesz­kę Osiec­ką po­znałam na pre­mie­rze jej pierw­szej sztu­ki »Niech no tyl­ko za­kwit­ną ja­bło­nie«. Pa­miętam, że była ubra­na w ciem­no­czer­wo­ną suk­nię z je­dwa­biu, na ręku miała wiel­ki ze­ga­rek. Mój szwa­gier Jo­nasz Ko­fta na jej wi­dok wy­krzyk­nął: »Świet­nie wy­glą­dasz!«, na co usły­szał: »Nie mam in­ne­go wyjścia«. Na­tych­miast to za­własz­czyłam i od lat mó­wię, gdy sły­szę po­dob­ny kom­ple­ment. Miłe, zwłasz­cza po cho­ro­bie”. Czy moż­na la­pi­dar­niej i moc­niej ująć dra­mat po­rzu­co­nej dziew­czy­ny niż to, co udało się Osiec­kiej w „Mał­gośce”: „Jej suk­nia utka­na jest z mo­ich łez”? Czy moż­na le­piej po­cie­szyć isto­tę cier­pią­cą na chan­drę, niż mó­wiąc: „Mal­wy po cha­tach kwit­ną i bled­ną, po sześciu la­tach nic już nie jest tra­ge­dią”? An­drze­jo­wi Mlecz­ce po wsze cza­sy Agniesz­ka Osiec­ka będzie się ko­ja­rzyła z twier­dze­niem: „Każ­dy do­bry uczy­nek mu­si zo­stać uka­ra­ny”. Je­go zda­niem traf­ność tej ży­cio­wej ob­ser­wa­cji jest po­ra­ża­ją­ca. Ja­nusz Głowac­ki: „W jed­nym bły­sku po­tra­fiła uchwy­cić isto­tę spraw dam­sko­-męskich tak traf­nie, jak Berg­man w »Sce­nach z ży­cia mał­żeńskie­go«. Czy jest »w tych spra­wach« waż­niej­sze py­ta­nie niż »czy te oczy mo­gą kła­mać?«”. Niech ży­je bal! Agniesz­ka jak nikt po­tra­fiła po­cie­szać, że „ży­cie to bal jest nad ba­le” i wzno­sić to­ast „niech ży­je”. Nie ma jej wśród nas. Ze swo­je­go ba­lu wy­bie­gła, zo­sta­wia­jąc skon­ster­no­wa­nych tan­ce­rzy na par­kie­cie. Czy po­et­ce, któ­ra ży­je peł­nią ko­bie­cości, wy­pa­da się sta­rzeć? Cier­pieć na nie­ule­czal­ną cho­ro­bę, zma­gać się z bó­lem, umie­rać przed­wcześnie? Ona sa­ma mu­siała mieć co do te­go wąt­pli­wości. Mo­że dla­te­go jej po­sta­wy wo­bec cho­ro­by w ża­den spo­sób nie moż­na na­zwać wa­lecz­ną. Mo­że dla­te­go z bie­giem lat wy­bie­rała to­wa­rzy­stwo co­raz młod­szych lu­dzi, żar­tu­jąc, że jej ró­wieśni­cy al­bo mó­wią o cho­ro­bach, al­bo już zmar­li. Ja­nusz Gło­wac­ki wspo­mi­na: „Nie wszy­scy lu­dzie umie­ją być sta­rzy. Agniesz­ka bała się sta­rości. Udało jej się te­go unik­nąć. Do­stała w pre­zen­cie bar­dzo cie­ka­we ży­cie. Była bar­dem mo­je­go po­ko­le­nia. »Pio­sen­ka o oku­lar­ni­kach« czy »Ko­chan­ko­wie z uli­cy Ka­mien­nej«, któ­rą śpie­wała Elż­bie­ta Czy­żew­ska, wy­ra­żały myśli i od­czu­cia ge­ne­ra­cji. Po­tem stała się po pro­stu świet­ną po­et­ką, Oglą­da­liśmy świat po­przez jej wraż­li­wość”. To właśnie o „Oku­lar­ni­kach” na­pi­sał wy­bit­ny kry­tyk li­te­rac­ki Ar­tur San­dau­er: „Nie wiem, czy to jest wiel­ka po­ezja, ale wiem, że to jest ar­cy­dzieło”. „Ce­sa­rzo­wą na­szej pio­sen­ki” na­zwał Osiec­ką Je­rzy Mar­ku­szew­ski, a zna­li się od cza­sów STS­-u. Obo­je by­li je­go fi­la­ra­mi, ona po­nad­to „do­brym du­chem”. Agnieszka Osiecka i Maryla Rodowicz na 50. urodzinach Daniela Olbrychskiego w 1996 roku. Osiecka do reklamy! „Co­ca­-co­la to jest to!” – re­kla­mo­we ha­sło, im­po­nu­ją­ce la­pi­dar­nością, jest rów­nież au­tor­stwa Osiec­kiej. Dzi­siaj po­et­ka z pew­nością zro­biła­by ka­rie­rę w agen­cji re­kla­mo­wej. Była na­sto­lat­ką, gdy za­in­ka­so­wała swo­je pierw­sze ho­no­ra­rium za nie­skom­pli­ko­wa­ne ry­my jed­no­ak­tów­ki po­wstałej na Dzień Czy­stości Małe­go Dziec­ka. Była tam mo­wa o plu­szo­wym mi­siu, któ­ry strasz­nie nie lu­bił myć rąk, ale po­tem po­lu­bił („Nie po­zna­je ma­ma mi­sia, tak się czy­sto umył dzi­siaj”). „Byłam szczęśli­wa, po­nie­waż miałam 19 lat i za­in­ka­so­wałam ho­no­ra­rium. Roz­no­siła mnie ra­dość”, wspo­mi­nała w „Szpet­nych czter­dzie­sto­let­nich” (przyp.red. swojej książce, której pierwsze wydanie ukazało się w 1985 roku). Ra­dość zmą­ciła re­flek­sja ciot­ki – sio­stry ma­my, Ba­si Si­kor­skiej – eru­dyt­ki i po­li­glot­ki, że nad tą „na­wet miłą” mło­dzieńczą po­ezją „nie uno­siła się au­re­ola fi­lo­zo­ficz­na”. Osiec­ka po­sta­rała się więc o dy­plom wy­działu fi­lo­zo­ficz­ne­go UW „w dzie­dzi­nie dzien­ni­kar­stwa”, a po­tem zdo­była jesz­cze dru­gi fa­kul­tet w łódz­kiej Fil­mów­ce, czym bar­dzo za­im­po­no­wała oj­cu pia­niście, kon­cer­tu­ją­ce­mu w ele­ganc­kich lo­ka­lach. Pierw­sze stu­dia Osiec­ka wspo­mi­na ja­ko „po­nu­re i nud­no sko­wa­ne lo­da­mi obo­wią­zu­ją­ce­go pro­gra­mu” (plus wszech­obec­ne do­no­si­ciel­stwo). Za to „w szko­le fil­mo­wej, roz­pło­mie­nio­nej Paździer­ni­kiem, pa­no­wała fan­ta­zja, swo­bo­da i wi­dzi­mi­się, i to nie tyl­ko wśród pro­fe­so­rów, ale rów­nież stu­den­tów”. Po stu­diach wy­brała jed­nak pi­sa­nie za­miast re­ży­se­rii. Do le­gen­dy prze­szło słyn­ne wes­tchnie­nie jej uko­cha­nej go­spo­si He­le­ny: „Bied­na ta mo­ja pa­ni, nic nie umie, tyl­ko pi­sać”. Z grub­sza rzecz bio­rąc co praw­da, to praw­da. Na­pi­sała du­żo dzieł pro­za­tor­skich i do ry­mu, sztuk te­atral­nych i wi­do­wisk te­le­wi­zyj­nych. W la­tach 1954–72 na­pi­sała sto kil­ka­dzie­siąt tek­stów dla STS­-u – Stu­denc­kie­go Te­atru Sa­ty­ry­ków, wresz­cie po­nad dwa ty­sią­ce pio­se­nek. „A to Osiec­ka” Nie wszyst­kie jej pio­sen­ki zna­my. Ja­cek Mi­kuła – kompozytor prze­bo­jów: „Sing, sing”, „Bos­sa no­va do po­dusz­ki” wciąż nie na­grał „Jo­ko­ha­my”, któ­rą do­stał od Osiec­kiej w la­tach 90.: „Im więcej wkoło cha­ma, tym bar­dziej Jo­ko­ha­ma nęci mnie”. Ka­ta­rzy­na Ga­ert­ner – kompo­zy­tor­ka słyn­nej „Mał­goś­ki” – ma szu­fla­dę peł­ną jej dzieł. Z ta­kich właśnie tek­stów po­wstał mu­si­cal „A to Osiec­ka”. Szedł w Te­atrze Lu­bu­skim przy peł­nej sa­li dwa la­ta. Ga­ert­ner i Osiec­ka po­znały się w la­tach 60. „Wy­star­to­wałyśmy w kon­kur­sie ra­dio­wej Trój­ki i na sześć ka­te­go­rii pio­sen­kar­skich wy­grałyśmy pięć. Po­znałam ma­mę i oj­ca Agniesz­ki, by­wałam w ich do­mu. Tak się za­częła przy­jaźń i współ­pra­ca. Po­tem ja do niej jeź­dziłam do Krzy­ży, ona do mnie do So­min. U mnie na­pi­sała »Wiel­ką wo­dę«, oczy­wiście dla Ma­ry­li Ro­do­wicz”. To był twór­czy ter­cet! Ta­kich jak te trzy nie było w pol­skim show­-biz­ne­sie ni­gdy przed­tem ani po­tem. Kom­po­zy­tor­ka, au­tor­ka tek­stów, pio­sen­kar­ka. Trzy blon­dyn­ki, atrak­cyj­ne i prze­bo­jo­we. I każ­da zdol­na jak dia­bli. Przez la­ta współ­pra­cy roz­biły bank z na­gro­da­mi, zgar­nęły wiel­ką pu­lę na fe­sti­wa­lach, nie było na nie moc­nych. Ich sła­wa prze­kra­czała gra­ni­ce. Pieśniar­ka Ole­na Le­onen­ko, jesz­cze wte­dy miesz­ka­ją­ca w ZSRR, wi­działa w nich nie­mal „mi­tycz­ne po­sta­ci, jak te trzy wie­lo­ry­by, co pod­trzy­mu­ją świat”. Osieckiej pi­sa­nie i fa­ce­ci Oprócz męż­czyzn, z któ­ry­mi ob­cho­dziła się „po męsku”, wy­bie­rała i po­rzu­cała, ko­chała też Sa­ską Kępę. W do­mu Ma­rii i Wik­to­ra Osiec­kich, przy Dą­bro­wiec­kiej 25, gdzie przed pięcio­ma la­ty wmu­ro­wa­no ta­bli­cę pa­miąt­ko­wą ku jej pa­mięci, na­pi­sała naj­więcej pio­se­nek. I za­wsze tam wra­cała. Z Fa­le­ni­cy, z Żo­li­bo­rza, z Man­hat­ta­nu. W tym do­mu stało słyn­ne biur­ko ze szkla­nym bla­tem, a pod nim fo­to­gra­fie osób, „któ­re coś zna­czyły, i tro­chę ta­kich, któ­re tyl­ko ty­le zna­czą, że by­li z Osiec­ką”. „Fry­kow­ski, czło­wiek świa­to­wej sła­wy, gdyż ban­da Man­so­na za­mor­do­wała go w Ka­li­for­nii ra­zem z żo­ną Po­lań­skie­go. Był na­wet ślub­nym mężem Osiec­kiej. Spo­czy­wa­ją tam An­drzej Ja­rec­ki, An­drzej Waj­da, Da­niel Pas­sent i Ma­rek Hła­sko, in­ży­nier Je­sion­ka – ko­lej­ny mąż ślub­ny”, pi­sał Je­rzy Urban. „Non­sza­lan­cja, z ja­ką żyła, prze­ra­żała mnie, nie ro­zu­miałam jej i ona to wie­działa”, przy­znała Kry­sty­na Jan­da. W „Roz­mo­wach w tańcu” Osiec­ka wy­znała: „Jak ko­cham, to do koń­ca. Jak po­tępie­niec ko­chałam przez 14 lat jed­ne­go Zbysz­ka. Byłam już do­ro­sła, miałam za so­bą do­ro­bek, ja­kąś po­pu­lar­ność, ja­kąś oso­bo­wość, któ­ra się lu­dziom po­do­ba. Ja dla Zbysz­ka zro­biła­bym wszyst­ko. I wszyst­ko bym zo­sta­wiła. Nie­ste­ty, nie miałam szan­sy się poświęcić. Gdy­by Zby­szek, z któ­rym roz­stałam się czte­ry la­ta te­mu, przy­szedł dziś i po­pro­sił, że­by go pod­wieźć do Uz­be­ki­sta­nu, na­tych­miast bym po­je­chała”. Ga­ert­ner ubo­le­wa nad źle umiej­sco­wio­nym uczu­ciem do wie­le młod­sze­go męż­czy­zny: „Ten ro­mans skró­cił jej ży­cie o kil­ka lat”. W por­tre­cie po­et­ki, któ­ry uka­zał się w ma­ga­zy­nie Ga­ze­ty Wy­borczej w nie­speł­na mie­siąc po jej śmier­ci, 24-let­nia wte­dy Aga­ta Pas­sent szcze­rze opo­wie­działa o trud­nych re­la­cjach mat­ki i cór­ki: „O jej nie­skończonej miłości do mnie do­wia­dy­wałam się od zna­jo­mych. Myślę, że naj­bar­dziej kręciło ją pi­sa­nie i fa­ce­ci”. In­ne moc­ne frag­men­ty do­ty­czyły pi­cia, nad­mier­ne­go pi­cia. „Byłyśmy umó­wio­ne, spóźniała się, po­szłam tam, gdzie piła i po­wie­działam: »Pi­ja­na masz się do mnie nie od­zy­wać«. Trzeź­wa czy nie, dzwo­niła, bła­gała. Ja też pro­siłam i bła­gałam, że­by nie piła i mó­wiła praw­dę”. Czy­tel­ni­cy obu­rzy­li się, ode­zwały się gło­sy kry­ty­ki, ale sło­wa raz wy­rzu­co­ne na ze­wnątrz po­działały te­ra­peu­tycz­nie. Ni­gdy po­tem tak bo­le­sny ton się nie po­ja­wił. Ape­tyt na śmierć Ja­nusz Gło­wac­ki: „Była cały czas w po­dró­ży. Lu­dzie ku­po­wa­li do­my, miesz­ka­nia, bo­ga­ci­li się. Ona nad tym prze­cho­dziła obo­jęt­nie. Nie przy­wią­zy­wała wa­gi. Tak sa­mo do­brze czuła się w Ame­ry­ce, Ber­li­nie, War­sza­wie”. Nie tyl­ko do­my i wnętrza jej nie kręciły. Nie przej­mo­wała się swo­im wy­glą­dem, ciu­cha­mi, choć na­tu­ra ob­da­rzyła ją prze­pięk­ny­mi wło­sa­mi. O ma­lo­wa­niu, stro­je­niu się nie było mo­wy. Nu­dziły ją żur­na­le, a na po­kaz nie udało się jej za­cią­gnąć na­wet „prześlicz­nej mo­del­ce” i „nie­mal pa­sier­bi­cy przez dwa la­ta” – Mar­cie Przy­bo­rzan­ce, cór­ce Je­re­mie­go Przy­bo­ry. Przy­zna­wała się w „Szpet­nych czter­dzie­sto­let­nich”: „Ja, o zgro­zo, nie ro­zu­miem mo­dy”. Ucie­szyła się, gdy Ja­dwi­ga Gra­bow­ska – kró­lo­wa Mo­dy Pol­skiej – zdra­dziła jej se­kret, że „w dzie­dzi­nie mo­dy w cią­gu ostat­nich 60 lat po­ja­wiła się tyl­ko jed­na na­praw­dę no­wa rzecz: za­mek bły­ska­wicz­ny”. Ode­tchnęła z ulgą. Au­tor­ka pogod­ne­go spek­ta­klu „Ape­tyt na cze­reśnie” w ostat­nich mie­sią­cach ży­cia uło­żyła song „Ape­tyt na śmierć”. Ka­ta­rzy­na Ga­ert­ner wspo­mi­na: „Na ostat­nią wspól­ną gwiazd­kę do­stałam od niej pięk­ny tekst »Wróć, pio­sen­ko, wróć, ko­bie­to, wróć, pa­nien­ko«. Mu­siała wie­dzieć, że umie­ra, ale ja nie zda­wałam so­bie spra­wy, jak bar­dzo jest cho­ra. Zro­biłyśmy na­wet wspól­ne zdjęcie. Nie wy­obra­żam so­bie li­rycz­nej mu­zy­ki do ta­kie­go tek­stu. Mu­si być ostra”. Ostat­nie sło­wo niech na­le­ży do Ma­ry­li Ro­do­wicz: „Bar­dzo mi jej bra­ku­je. Świat bez wraż­li­wości, bez po­etów i po­ezji jest świa­tem sza­rym i ba­nal­nym. Tekst w pio­sen­kach stał się ostat­nio dru­go­rzęd­ny, wręcz zby­tecz­ny, jak­by prze­szka­dzał. Dla­te­go na mo­jej na­stęp­nej pły­cie będą sa­me po­etyc­kie tek­sty. Ja­ka szko­da, że nie Agniesz­ki”. tekst: LI­LIA­NA ŚNIEG­-CZA­PLEW­SKA Agnieszka Osiecka w 1993 roku
Olena Leonenko-Głowacka o mężu: „Do ostatniej chwili nie wiedział, że umiera”
Janusz Głowacki obchodziłby dzisiaj 81 urodziny
Ponad dwa lata temu odszedł Janusz Głowacki, światowej sławy pisarz, dramaturg, scenarzysta. Od wielu miesięcy pisał kolejną książkę. Nie mógł wiedzieć, że ostatnią. Bezsenność w czasach karnawału składała w całość jego żona Olena Leonenko-Głowacka. Rok temu po raz pierwszy od śmierci męża opowiedziała o życiu z Januszem i bez Janusza. Wywiad z Olena Leonenko-Głowacką W poruszającej rozmowie z Krystyną Pytlakowską żona Janusza Głowackiego opowiedziała o bezsenności, związku artystów, kochaniu i umieraniu. Dlaczego pojechaliście do Egiptu w najbardziej upalny miesiąc? Wcześniej byliśmy w Juracie i tam cały czas padał deszcz. Janusz powiedział, że jest przemęczony, musi skończyć książkę i nabrać sił, poleżeć na słońcu, popływać. Powiedziałam mu, że w Afryce ja go nie uratuję, gdyby się coś stało. Odparł, że to jest poza dyskusją. Na lotnisku stałam w gigantycznej kolejce, a Janusz tylko donosił mi espresso, a potem siedział i sobie coś notował do tej książki. W samolocie powiedziałam: „Jeszcze możemy wysiąść”. Miałaś przeczucie? Miałam lęki. I obawy. Ale Janusz uważał, że tam są klimatyzatory, więc nic mu nie grozi. Zrobił wszystko, jak chciał, w Egipcie rozluźnił się, miał ciekawe towarzystwo swoich przyjaciół, do których dołączyliśmy. Do ostatniej chwili był w dobrej formie. Wiedziałaś, że ma kłopoty z krążeniem? Nie. Miesiąc przed wyjazdem dowiedzieliśmy się, że ma nadciśnienie. Kupiłam mu ciśnieniomierz i leki. Dzień przed śmiercią poszedł popływać. Był straszny upał. W pokoju żalił się, że jest mu za gorąco, choć klimatyzację nastawiliśmy na 16 stopni. Prosiłam, żebyśmy pojechali do szpitala. Odmówił… Proszę cię, nie mogę o tym rozmawiać. Ale to ważne, co się mówi ukochanej osobie w ostatniej chwili życia. Powiedział, że widzi wokół mnie światło i zapytał, czy jestem aniołem. Do ostatniej chwili nie wiedział, że umiera. Zawsze wierzyliśmy, że umrzemy razem. W ostatnich godzinach mówił, że chce żyć. Janusz umarł, a ja umarłam zaraz po pogrzebie. Wcześniej musiałam wszystkiego dopilnować. Potem rozsypałam się. Teraz muszę złożyć siebie kawałek po kawałku. A co dalej? Zobaczymy. No właśnie, co dalej? Musisz podnieść się z depresji, musisz nauczyć się uśmiechać od nowa, musisz odnaleźć własną historię. Mam propozycję napisania scenariusza filmowego i sztuki. Piszę też kilka bajek. Janusz te moje bajki lubił. Chcę nagrać kilka płyt, które chciał, żebym nagrała, i dokończyć to wszystko, co razem zaczęliśmy. Znalazłam lokal, szukam teraz inwestora, żeby stworzyć tam teatr, studio nagrań, szkołę aktorską. Ale najtrudniejszym zadaniem jest dla mnie odnalezienie przestrzeni, w której odzyskam radość życia. Kiedy idę ulicą, zawsze szukam ręki Janusza. On swoją trzymał w mojej kieszeni, a ja moją w jego. Kiedy dzwonił do mnie z Nowego Jorku, mówił: „Cały dzień chodziłem dziś po mieście i cały czas trzymałem cię w kieszeni”. A teraz on jest w niebie, a ja muszę krok za krokiem iść do przodu. A każdy krok ma ciężar tony. Ta opowieść o tym, jak Janusz zjawia się wśród przyjaciół, a tam czeka na niego otwarta trumna… To on wymyślił? Pomysł tej książki oparł na spacerze z Bednarskiej do Czytelnika na Wiejską, czyli jego codzienny rytuał. Po drodze wymyślał przemówienie na pogrzeb kogoś, kogo nie mógł sobie przypomnieć. A kiedy doszedł do placu Trzech Krzyży i wszedł do kościoła, usłyszał: „Nigdy się nie spóźniasz, a teraz się spóźniłeś, masz wejść do tej trumny”. A w trumnie czekała na niego mama. Umarł w biegu. Jak chciał. Tuż przed śmiercią powiedział mi: „Olenko, spier*alamy?”. „Kochanie, jutro spier*olimy, mamy samolot, tylko wytrzymaj”. Do ostatniej chwili walczył. Tym samolotem wróciłam sama, z walizką pełną jego rzeczy. Do dziś nie wyrzuciłam ani jednej Cały wywiad z Oleną Leonenko-Głowacką przeczytasz w nowym wydaniu VIVA! de Luxe
Seks, kłamstwa i taśmy filmowe. Czyli szalone lata 60...
Czas, kiedy polscy filmowcy byli bogami. Jak żyli? Gdzie się bawili?
Polska lat 60. była roztańczoną wyspą pełną genialnych artystów. Filmowcy byli bogami. Jak żyli? Gdzie się bawili? I dlaczego to wszystko musiało się rozpaść? Artykuł ukazał się w papierowej wersji dwutygodnika VIVA! NA rynku od 25 lipca 2019 r. Dekada zaczyna się „Zezowatym szczęściem” z epokową rolą Bogusława Kobieli, a kończy kultowym Rejsem Marka Piwowskiego z niezapomnianymi dialogami Zdzisława Maklakiewicza i Jana Himilsbacha. Lata 60. w Polsce rozpięte były między tragedią, a groteską. Na świecie dzieci kwiaty żyły wolną miłością. W Polsce artyści też chcieli żyć inaczej, buntowali się, robili wielką sztukę i nosili się jak stado wielobarwnych papug. Dwaj aktorzy, którzy mieli niebawem zginąć – Zbigniew Cybulski i Bogusław Kobiela, wkręcali się nawzajem w ostre żarty. Bobek załatwił Zbyszkowi na Wybrzeżu fikcyjny wywiad radiowy, w którym gwiazdę Popiołu i diamentu niespodziewanie zapytano o... polityczną sytuację w Jemenie, o której nie miał bladego pojęcia! Wkurzony tym, że wyszedł na głupka, Cybulski poprzysiągł zemstę. Nasłał na Kobielę atrakcyjną dziewczynę, która zaciągnęła go do własnego mieszkania. Gdy Bobek był już w negliżu, dziewczyna wyszła, a w pokoju pojawiło się kilku drabów w rzeźnickich fartuchach z nożami w ręku. Ponieważ na Wybrzeżu krążyły pogłoski o bandzie, która zabija ludzi na mięso, aktor uwierzył w grozę napadu. Jak pisze Sławomir Koper w książce Gwiazdy kina PRL: „Kobiela padł na kolana, szlochając, błagał o litość”. Gdy nagle do pokoju wpadł Cybulski ze znajomymi, szczęśliwy Bobek podziękował im za uratowanie życia. Upłynęła dłuższa chwila, zanim zorientował się, że padł ofiarą mistyfikacji! Niewinni czarodzieje Lata 60. wydają na świat ikony sztuki. Wielka Brytania ma swoich Beatlesów, Polska Czerwone Gitary. Ameryka swojego Jamesa Deana, Polska Zbyszka Cybulskiego. Francuzi swoją Catherinę Deneuve, Polacy Beatę Tyszkiewicz. Wszyscy w Polsce chcieli żyć, jak reszta świata. Chcieli zapomnieć o wojnie, która zmasakrowała kraj i komunistycznym systemie, w którym przyszło im trwać. Doskonale oddał to Andrzej Wajda w swoim filmie Niewinni czarodzieje. Tadeusz Łomnicki zagrał lekarza jeżdżącego na skuterze, którego główne zmartwienie to farbowana blond grzywka i nocne próby z zespołem jazzowym. Nie walczy o lepszy świat. Za to usilnie stara się zaciągnąć nowo poznaną dziewczynę do łóżka. Lata 60 to czas hedonistycznej przyjemności. Czas bogacenia się i seksualnej swobody. Artyści ze względu na swoje możliwości, osiągali w tym mistrzostwo. Daniel Olbrychski słynął z tego, że po pijaku recytował Norwida, siłował się na rękę i wychodził przez okno. Gdy w Opolu zaproszono go na uroczyste otwarcie akademika, nie chciał honorarium, tylko zażądał skrzynki wódki, gitarzysty i kluba na pięćdziesiąt osób, gdzie będą mogli śpiewać do rana. Ekscesy aktora, który zagrał Azję Tuhaj-Bejowicza w Panu Wołodyjowskim przeszły do legendy. W swoim rodzinnym Drohiczynie wjeżdżał koniem na pierwsze piętro karczmy. A którejś nocy, gdy jego sąsiedzie zablokowali wyjazd furmankami, razem z kolegami przeniósł samochód przez mokradła (!) i wrócił do Warszawy na zdjęcia. Centrum świata W kategorii artystycznego alkoholizmu niekorowanym królem był Jan Himilsbach. Syn Rosjanki i Niemca, którego wychowała prostytutka. Kamieniarz, który został literatem i kultową gwiazdą kina. Pamiętacie słynną scenę z Rejsu, w której Maklakiewicz peroruje o kinie polskim („I kto za to płaci? Pan płci, pani płaci, my płacimy!”)? Himilsbach wpatruje się w niego z wysiłkiem. Krytycy za granicą zachwycali się jego grą, że taka nowoczesna. A on po prostu miał gigantycznego kaca! W czasie kręcenia Rejsu wódka lała się strumieniami. Himilsbach z Maklakiewiczem pijani zabarykadowali się w kotłowni statku i nie chcieli wyjść. Bronili się za pomocą hydrantu w wodą. Statek z ekipą płynął Wisła, w kilku miejscowościach aktorzy schodzili na ląd, co kończyło się aresztowaniem. „W Białobrzegach miałem na sobie strój Murzynka”, wspominał aktor Janusz Kłosiński. „Byłem razem z Himilsbachem przebranym za pirata, który cały czas wymachiwał tasakiem. Z aresztu uwolnił nas Marek Piwowski, stawiając komendantowi milicji litr wódki”. Centrum alkoholowego i artystycznego świata Warszawy, a więc całej Polski, był SPATiF, Klub Aktora przy Alejach Ujazdowskich. Miejsce spotkań towarzyskich, interesów i romansów. „Ta bohema wzięła się z biedy. Nie mieliśmy własnych domów, więc siedzieliśmy razem w SPATiF-ie. Nie mieliśmy telefonów, więc tam czekaliśmy na propozycje – tak aktor Daniel Olbrychski wspominał w Gazecie Wyborczej. Lokal dorobił się własnej legendy. Marek Hłasko tłukł tam szkło, aktor Jan Świderski znokautował krytyka Jana Kotta za niepochlebną recenzję. Słynna jest scena, w której Himilsbach wchodzi do lokalu i od progu woła: „Inteligencja wypierd...”. Na sali zapada ciężka cisza. Na co Gustaw Holoubek wstaje się od stolika i mówi: „Nie wiem, jak państwo, ale ja wypierd...”. Domy otwarte Publicznie trzeba było uważać na słowa. W SPTiF-ie zawsze siedzieli tajniacy służb bezpieczeństwa, którzy podsłuchiwali gości. Prywatne spotkania były bezpieczniejsze. Dlatego wielkim powodzeniem cieszyły się imprezy w mansardzie na Starym Mieście u Krystyny i Janusza Morgensternów. Ona była plastyczką po ASP, tkała gobeliny. On (dla przyjaciół Kuba) był reżyserem, który nakręcił film ze Zbigniewem Cybulskim, Do widzenia do jutra. A wcześniej podsunął Cybulskiego Wajdzie do filmu „Popiół i diament”. „Najpierw wpadało się do Krysi i Kuby, potem szło się na resztę wieczoru do SPATiF-u”, wspominała Grażyna Matuszkiewicz, żona kompozytora Dudusia Matuszkiewicza. Mansarda była miejscem artystycznych i intelektualnych dyskusji. Nieraz spotykało się tam sto osób. Leopold Tyrmand z piękną żoną, Barbarą Hoff, Antoni Słonimski, Stanisław Bareja, Barbara Kwiatkowska, Kazimierz Kutz. I najbliżsi przyjaciele: Zbyszek Cybulski, Bobek Kobiela, Roman Polański. To u Morgensternów Polański rozważał emigrację po tym, jak jego filmowy debiut „Nóż w wodzie” został zniszczony w Polsce. Grażyna Matuszkiewicz: „Krysia, którą nazywaliśmy »nasza Brigitte Bardot«, ślicznie ubrana w krynolinkę, biegała pomiędzy gośćmi i podawała jakieś niesamowite potrawy”. Krystyna Morgenstern: „Kupowałam spod lady polędwice i udźce baranie. Wyspecjalizowałam się w tym udźcu”. Podobną rolę w środowisku pełniła willa fotograficzki Zofii Nasierowskiej i reżysera Janusza Majewskiego przy Fortecznej na Żoliborzu. Spotykały się tam gwiazdy filmu, estrady i teatru. Uczestnictwo w proszonych kolacjach nobilitowało. Przed obiektywem Nasierowskiej stawali najwięksi artyści. „Miałam 20 lat, gdy przyszła do mnie na zdjęcia Nina Andrycz”, wspominała Nasierowska w swojej „Fotobiografii”. „Zajechała z garderobianą i lustrem. „Gram – oznajmiła – więc muszę patrzeć w lustro”. Łagodnie zaproponowałam, że jedno ujecie zrobię z lustrem, drugie bez. Andrycz wybrała ujęcie bez lustra”. Warszawski salon stworzyło także małżeństwo Kaliny Jędrusik i Stanisława Dygata. Małe mieszkanie polskich Marylin Monroe i Arthura Millera przy ulicy Joliot-Curie tętniło towarzyskim życiem. Daniel Olbrychski: „Bywali tam Holoubek, Konwicki, przysłuchiwałem się ich rozmowom, to były dla mnie jakby wyższe studia”. Zuzanna Olbrychska-Łapicka: „Tłum kłębił się już w przedpokoju. Kalina leżała w łóżku, była goła, co było widać, gdy nogami podnosiła kołdrę. Obok niej często leżał jakiś młodzieniec. Goście siadali na tym łóżku”. Swoboda obyczajów Lata 50. upłynęły pod znakiem obyczajowego konserwatyzmu. Stalinizm był purytański. W Polsce lat 60., podobnie jak na świecie, królowała swoboda. Ludzie zrzucali sztywne poglądy i ubrania. Artystyczna elita odsłoniła „nagą prawdę”. Modne stały się Chałupy, gdzie opalano się nago. A na kwaterach uprawiano seks we wszystkich możliwych odsłonach. Tak wspominała to bardzo młoda wówczas Zuzanna Łapicka-Olbrychska: „Widziałam pary chowające się po pokojach, rytuał zdrady. Byłyśmy prekursorkami opalania się nago na wydmach”. Pisarz Janusz Głowacki za nagie opalanie został aresztowany przez milicję. Na jego rozprawy sądowe jeździł Marek Piwowski, z którym później stworzyli kultowy „Rejs”. Prawdopodobnie przez swobodę seksualną rozpadło się małżeństwo Andrzeja Wajdy z Beatą Tyszkiewicz. Taką tezę stawia Sławomir Koper w Gwiazdach kina PRL: „Nie można wykluczyć, że główną przyczyną był romans pani Beaty z Andrzejem Łapickim”. Sama wspominała: „Miałam dwadzieścia dwa lata, kiedy zakochałam się bez pamięci w starszym ode mnie mężczyźnie. Miał ułożone życie – żonę, dzieci”. Córka Andrzeja Łapickiego, Zuzanna mówiła: „Mama tak nie zwracała uwagi na jego miłostki, że zaprzyjaźniała się z tym aktorkami, z którymi ojciec grał. Jak z Elą Czyżewską czy Beatą Tyszkiewicz”. Kultowy reżyser i pierwsza dama kina rozwód wzięli w 1968 roku. Wszystko na sprzedaż 8 stycznia 1967 roku na dworcu we Wrocławiu ginie Zbyszek Cybulski. Jak zwykle spóźniony wbiega na peron i wskakuje do pociągu w biegu. Wpada pod koła. Tragedia narodowa. Cała Polska wstrząśnięta. Nagła śmierć idola pokolenia zwiastuje koniec epoki zabawy. Andrzej Wajda kręci o nim pożegnalny film. „Wszystko na sprzedaż” to opowieść o ludziach, których osierocił wielki aktor. O żonie, kochance, reżyserze i publiczności – wszyscy oni czekają, aż pojawi się na planie. Wajda w roli reżysera – czyli siebie - obsadził Andrzeja Łapickiego. Za żonę dał mu Beatę Tyszkiewicz. Kochankę aktora gra Elżbieta Czyżewska, wspaniała aktorka, która błysnęła w PRL i zgasła na emigracji w Nowym Jorku. Andrzej Wajda dokonał w tym filmie rozliczenia ze swoim życiem, z mitem artystycznego środowiska i wspaniałymi latami 60. I to rozliczenie wybrzmiało bardzo gorzko. Polska w filmie Wajdy odstrasza brudem i biedą. Wielcy artyści są zagubieni i albo piją wódkę, albo pozują na twardzieli, jak Daniel Olbrychski, który pięścią załatwia emocjonalne problemy. Koniec epoki W filmie Wszystko na sprzedaż, elegii po śmierci Zbigniewa Cybulskiego, występuje Bogusław Kobiela. Sam zginie 10 lipca 1969 roku. Jego bmw 1600 wpada w poślizg i uderza czołowo w autobus. Tak w bólach odchodzi pewna epoka. Złota dekada szalonych lat 60. Z nor wychodzą demony antysemityzmu. Wydarzenia marcowe w 1968 roku zaczynają się od demonstracji studentów w obronie Dziadów. Spektakl Kazimierza Dejmka w Teatrze Narodowym nie podoba się władzy. Milicja pałuje protestujących studentów, aresztuje setkami. Rozpoczyna się narodowa nagonka na Polaków żydowskiego pochodzenia. Ludzie tracą pracę i domy. Do emigracji zmuszono piętnaście tysięcy ludzi. Wśród nich dziennikarzy, filmowców, pisarzy i aktorów. Z Polski wyjeżdża Jerzy Lipman, operator Andrzeja Wajdy. „Cierpiałem z racji tego, że wielu mych przyjaciół zostało zmuszonych do wyjazdu”, wspominał marcowe wydarzenia reżyser. Coś nieodwołalnie się skończyło. „Straszne, po człowieku zostają tylko okruchy. Strzępy”, mówi we „Wszystko na sprzedaż” postać grana przez Beatę Tyszkiewicz. „Tak, ale jacy oni byli wspaniali. Pokazali nas, całe nasze pokolenie”, odpowiada jej Andrzej Łapicki. „Ci co przyszli do kina pokochali nas. Zobaczyli, jacy byliśmy”.
„Cały czas jest ze mną, czuję go, słyszę… Moja miłość się nie skończyła, trwa”
Olena Leonenko poruszająco o życiu z Januszem Głowackim
Ponad rok temu odszedł Janusz Głowacki, światowej sławy pisarz, dramaturg, scenarzysta. Od wielu miesięcy pisał kolejną książkę. Nie mógł wiedzieć, że ostatnią. Bezsenność w czasach karnawału składała w całość jego żona Olena Leonenko-Głowacka. Po raz pierwszy od śmierci męża mówi o życiu z Januszem i bez Janusza. Jak wyglądała ich relacja? O bezsenności, związku artystów, kochaniu i umieraniu, a także o książce, na którą wszyscy czekają, artystka opowiedziała Krystynie Pytlakowskiej. Olena Leonenko-Głowacka o Januszu Głowackim Byli razem dziewiętnaście lat. Spotkali się w Teatrze Polskim we Wrocławiu. Olena robiła muzykę i choreografię do Czwartej siostry. „Kilka dni przed próbą generalną ustawiałam scenę „Pokaz kamizelek kuloodpornych” i ładnie chodziłam po wybiegu w kolorowej, uszytej z koła spódnicy, z dużym białym kotem na ramieniu, który miał na imię Yuki, czyli śnieg po japońsku. Uratowałam go ze śmietnika. Janusz powiedział, że wirowałam w sposób, który zakręcił jego światem. A ja patrzyłam na człowieka, który nie umiał znaleźć sobie miejsca na widowni. Wydawał mi się tak strasznie samotny. Potem dowiedziałam się, że to słynny warszawski playboy, co jeszcze bardziej zniechęciło mnie do tej znajomości. Pierwsze zdanie, które usłyszałam od niego: „Pani jest teraz moją ulubioną kompozytorką”, uznałam za tani sposób podrywu. Nie odbierałam więc jego telefonów przez kilka tygodni, aż przyszedł czas trzeciej próby generalnej w Teatrze Powszechnym w Warszawie. Wtedy usłyszałam od Kajtka Kowalskiego, że Janusz smali cholewki do Oleny. Jeszcze bardziej mnie to oburzyło. Nie znałam określenia „Warszawka”, z którą Janusz dawał sobie wspaniale radę. Miałam wówczas wiele kontraktów teatralnych, dużo pracy z wybitnymi artystami. Ale potem, kiedy byliśmy już blisko, jakoś przestałam być zapraszana do współpracy. Zabawne, relacja z Januszem zamknęła mi wiele dróg. To było zaskoczenie. Naiwnie uważałam, że trochę ugruntowałam swoją pozycję zawodową. Zrobiłam muzykę i choreografię do ponad 20 spektakli. On mnie uprzedzał, że tak będzie, a ja mu nie wierzyłam”, wspomina Olena. Ty – utalentowana artystka, choreograf, pieśniarka i aktorka poświęciłaś swoje życie zawodowe dla mężczyzny. Trudno o prawdziwszy dowód miłości. Dziękuję. Dla mnie jednak wielką radością była praca z Januszem, bycie z nim przy narodzinach każdego słowa, dyscyplinie twórczej. Byliśmy małżeństwem rozmawiającym. Janusz czytał mi swoje teksty na głos. Chciał je słyszeć, żeby zaakceptować. Tak ładnie wymigał się z tego, że go wyrzucili ze szkoły teatralnej za brak talentu i cynizm, bo według mnie on się urodził jako człowiek teatru. I tak naprawdę w świecie zasłynął jako dramaturg. Głębszego wglądu w tworzenie postaci nigdy nie spotkałam u innych twórców. Ale nie mieszkaliście razem? Najpierw mieszkaliśmy na Bednarskiej, potem podczas generalnego remontu na Grzybowskiej. Dość szybko zrozumiałam, że intymność to też szacunek dla bycia sobą drugiego człowieka. A ponieważ jest nim pisarz, to trzeba dać mu przestrzeń, której potrzebuje do życia i tworzenia. Prawdę mówiąc, bardzo nie chciał wyprowadzić się z Grzybowskiej, gdzie wszystko miał pod ręką. Nie mogliście pracować każde w swoim pokoju? Wszystko robiliśmy razem. W pewnym momencie zaczęło mi to przeszkadzać. Jeżeli ja śnię swoje projekty lub myślę o nich rano, a Janusz od szóstej stoi nade mną z kawałkiem tekstu i prosi, żebym posłuchała, czy to jest dobre? Dlatego wynajęłam studio przy Grzybowskiej, gdzie mogłam dłużej spać i mieć próby z muzykami. A poza tym Janusz miał poważne kłopoty ze snem Brał proszki. Czasem zasypiał po nich, a czasem nie, zwłaszcza gdy obudził go telefon o 23.00 lub sms. Denerwowało mnie to, bo leżałam obok i widziałam jego męki bezsenności. (...) Mówisz o Waszej miłości bez infantylizmu i kiczu. Janusz gardził kiczem. Ale opowieści o miłości ocierają się o kicz. Bywa w nim poczucie bezpieczeństwa – seks, czułość, której potrzebował. Po ślubie powiedział, że teraz nazywam się jak jego mama – Lena Głowacka, która była redaktorem w Iskrach. Był ze mną na 100 procent. Musiał wiedzieć o mnie wszystko. Gdzie jestem, co robię. Na moje lekcje wokalu przyjeżdżał pod dom pani profesor i telefonował z dołu, pytając, kiedy skończę. „Przecież jestem tu od pięciu minut, wyjdę za godzinę”. Więc czekał w samochodzie godzinę. Jego wizerunek uwodziciela był więc kłamstwem? A pracował na niego tak ciężko. Jednak byłby równie dobrym aktorem, jak pisarzem. Był uwodzicielem. Wiele kobiet w różnym wieku kochało się w Januszu. I jestem z niego dumna. Ale nie mógłby być aktorem. Przecież gdy oglądam zdjęcia Janusza z tamtych lat, on zawsze był za duży. Za duże miał ciało, za duże dłonie i nie mieścił się w kadrze ani w obyczajowości. Jego żywiołowość i charyzma nie były skrojone na tamte czasy. W PRL-u był kolibrem w dużym ciele. (...) Kłóciliście się przy pracy? Owszem. Kiedy redagowaliśmy „Z głowy”, powiedziałam, że na jednej ze stron jest 30 razy „że” i albo to poprawi, albo odchodzę od niego. To była nasza najpoważniejsza kłótnia, ale udało się, zmusiłam Janusza do poprawek. Spierałam się z nim, zwłaszcza przy „Kopciuchu” – historii z innych czasów – że trzeba zbudować ją na nowo, uaktualnić język. Cały czas zajmowałam się jego sprawami. A nie swoimi. Tak byłaś podatna na jego czar? Byłam i nadal jestem. Cały czas jest ze mną, czuję go, słyszę… Moja miłość się nie skończyła, trwa. Kiedy po roku przeprowadziłam się z powrotem na naszą Bednarską, otuliła mnie. Zaczęłam po raz pierwszy spać bez proszków. Czuję się zaopiekowana. Wróciłam do domu. Janusz chciał, żebym miała to mieszkanie. (...) Bał się starości? Nie akceptował jej. Podobnie jak bezsenności. (...) Ale to ważne, co się mówi ukochanej osobie w ostatniej chwili życia. Powiedział, że widzi wokół mnie światło i zapytał, czy jestem aniołem. Do ostatniej chwili nie wiedział, że umiera. Zawsze wierzyliśmy, że umrzemy razem. W ostatnich godzinach mówił, że chce żyć. Janusz umarł, a ja umarłam zaraz po pogrzebie. Wcześniej musiałam wszystkiego dopilnować. Potem rozsypałam się. Teraz muszę złożyć siebie kawałek po kawałku. A co dalej? Zobaczymy. Cały wywiad z Oleną Leonenko-Głowacką przeczytasz w nowym wydaniu VIVA! de Luxe
Małgorzata i Radosław Majdanowie o tym, czego nauczyły ich wspólne podróże…
Sprawdź, co jeszcze w nowej wyjątkowej VIVIE! de Luxe!
Właśnie wrócili z Izraela. Trudno policzyć, która to ich podróż. Tylko w ciągu ostatnich dwóch lat zjeździli prawie cały świat. Jaki jest sposób na dobry program telewizyjny? Wysłać gdzieś Małgosię i Radka. Ale ich podróże to coś więcej niż tylko wycieczki. Podróż do Azji z programem Azja Express przyniosła im ogromną popularność, w Iron Majdan mierzyli się ze swoimi słabościami. Czego dowiedzieli się o sobie w drodze? Czego szukają w dalekich krajach? O tym opowiedzieli w najnowszym wydaniu magazynu VIVA! Żyją na pełnych obrotach. Tak jest teraz. A co będzie, kiedy to się skończy? Małgosia czasem marzy o tym, żeby po prostu odpocząć, ale na razie będzie musiała odłożyć te plany na później, bo czekają kolejne projekty. Radosław pamięta, kiedy zakończył karierę piłkarską i jego życie nagle zwolniło. To był trudny moment, ale oni nie boją się nudy w życiu. „Samo życie jest podróżą”, mówi Małgorzata Rozenek-Majdan. Co jeszcze w nowej VIVIE! de Luxe 21/2018 Olena Leonenko-Głowacka w pierwszej rozmowie po śmieci Janusza Głowackiego. Jerzy Antkowiak i Tomasz Ossoliński. Mistrz i jego uczeń wspólnie przypomnieli kultową markę PRL-u Modę Polską i zdradzają kulisy powstania niezwykłej wystawy. Michał Czernecki w przejmującej rozmowie o próbach samobójczych, dzieciństwie, małżeńskich i ojcowskich relacjach oraz karierze. Gianni, Donatella i Santo Versace. Walczyli z przeciwnościami losu, widmem bankructwa i z własnymi demonami i mimo to stworzyli potężną modową markę. Jak tego dokonali? A także: Modowa rewolucja Evy Minge, bogate Rosjanki zbijają fortuny, wyznaczają trendy i trzymają się razem. A w VIVA! Podróże o luksusowych wakacjach i urlopie na pustyni. Nowa VIVA! de Luxe w kioskach już od 18 października!
Dziś rocznica śmierci Janusza Głowackiego. Przypominamy rozmowę pisarza z córką Zuzanną
„Ależ jesteście do siebie podobni! Aż mnie zatkało!”
Rok temu, 19 sierpnia 2017 roku, zmarł Janusz Głowacki. Przypominamy jego zabawną, a zarazem wzruszającą rozmowę z córką, Zuzanną. Wywiadu udzielili VIVIE! w 2010 roku. Wywiad z Januszem Głowackim „Ależ jesteście do siebie podobni! Aż mnie zatkało!”, tak zaczęła tę wyjątkową rozmowę z Januszem Głowackim i jego córką, Liliana Śnieg-Czaplewska. To było spotkanie pełne czułości, śmiechu, ale przede wszystkim rozmowa, pokazująca prawdziwą relację ojca z córką. Co ich łączy, a co dzieli? O czym chętnie mówią mediom, a co pozostawiają tylko dla siebie? Ależ jesteście do siebie podobni! Aż mnie zatkało! Zuza Głowacka: Wiem, często nas mylą na ulicy (śmiech). Jest też pewne podobieństwo charakteru. Janusz, Twoje dziecko pisze… Janusz Głowacki: Są większe nieszczęścia. Zuzia ma olbrzymi słuch językowy, a bez tego pisać się nie da. Pisać bez słuchu to tak, jak tańczyć bez nogi. To robił z sukcesem tylko jeden rosyjski pilot w filmie Opowieść o prawdziwym człowieku. Zuzia w tym, co pisze, ma dystans i poczucie autoironii. Zauważyłam to w Twoich felietonach. Ciekawe, skąd się wzięła ta ironia? Z.G.: Z domu. W domu liczyły się tylko dystans i ironia. Jak chciałam coś powiedzieć poważnie, to natychmiast mi przerywano. Ironia i dystans pomagały nam wszystkim przetrwać na początku emigracji. Wyjechałam do Nowego Jorku jako trzyipółlatka. Przerażona, nagle znalazłam się w świecie, w którym ogłuchłam. Nie znałam angielskiego. Ale byłam raczej silna… J.G.: Fizycznie i psychicznie. Z.G.: Pierwszego dnia w przedszkolu nie rozumiałam, co się dookoła mówi i dzieje. Ale zobaczyłam, że jakieś dzieci siedzą na wózku, i zaczęłam je ciągnąć. Ucieszyły się i zaakceptowały mnie. Niestety, tak dobrze ciągnęłam, że zostałam w przedszkolu obsadzona na stałe w tej roli, nawet kiedy już nauczyłam się mówić po angielsku. Od tamtego czasu ciągle czuję, że coś albo kogoś ciągnę – często bez sensu i bez powodu. Wcześnie zetknęłaś się ze słynną amerykańską multikulturowością? Z.G.: Od przedszkola żydowskiego w latynoskiej dzielnicy. J.G.: To było jedyne przedszkole, gdzie mówiono i uczono po angielsku. Z.G.: Nie jesteśmy religijną rodziną, więc rodzice nic mi nie wytłumaczyli. A dzieci się na mnie obraziły, jak usłyszały, że mam choinkę. Spytały: „To ty nie jesteś żydówką?”. Spytałam mamę, a ona na to: „Trochę jesteś, a trochę katoliczką, trochę jeszcze kimś tam”… Na szczęście koleżanka Japonka też trochę była tym, a trochę tamtym. I parę innych dzieciaków też. Napisałaś w felietonie: „Christelle urodziła się na Haiti, dorastała w Brooklynie, ja urodziłam się w Polsce – wychowywałam na Manhattanie. Poznałyśmy się dzięki Big Daddy, który urodził się na Dominikanie, a wychował w Bronksie”. Fajny miks. Jak przed wojną w Polsce, na Kresach. Z.G.: Takie też były moje szkoły. W podstawówce PS 41, najlepszej szkole publicznej w Greenwich Village dla dzieci artystów i elity, też było mocno wymieszane towarzystwo. Czarno-żółto- -beżowo-białe. Tam byłam obwieszonym łańcuchami dzieckiem punkiem, później, w prywatnej żeńskiej szkole, musiałam nosić mundurek i granatowe podkolanówki. Wielka zmiana. W tej prywatnej szkole były najbogatsze dzieci. Helikoptery, limuzyny, po kilka prywatnych domów. Rockefellerowie i inni. Córka Isabelli Rossellini, Kevina Bacona, gwiazd telewizji, jak Peter Jennings. Droga jak diabli. Ja na szczęście dostawałam stypendium. J.G.: Stypendium pokrywało tylko część kosztów. Resztę trzeba było dopłacać. Na szczęście moje sztuki już latały po teatrach, a matka Zuzi, Ewa (Zadrzyńska – przyp. red.), współpracowała z „New York Timesem” i pisała książki dla dzieci, a potem założyła agencję reklamową. Czyli należeliście do lepszego świata? J.G.: Trochę różniliśmy się od polskiej ekipy, która remontowała dom sąsiadów i krzyczała: „kurwa… w mordę…” itd. Czym się kierowaliście, inwestując w wykształcenie Zuzi? J.G.: To nie miało nic wspólnego z inwestowaniem. Chcieliśmy, żeby była niekoniecznie w takiej szkole, w której uczniowie strzelają do nauczycieli. Liczysz, że się kiedyś zwrócą poniesione nakłady? J.G.: W ogóle mi to do głowy nie przychodziło. Zuza odziedziczyła po mnie poetycki stosunek do pieniędzy. Była jedynaczką, na którą się chucha i dmucha? Twoje pryncypia pedagogiczne to… J.G.: Jakie chucha? Byliśmy zapracowani. Zuzia musiała być samodzielna. Została do tego zmuszona. Najpierw ją odwoziłem do szkoły, potem chodziła sama. Na początku serce mi zamierało, ale przeżyła. Z.G.: To nie było takie straszne, raczej ciekawe. Dzieci bogaczy Ci nie dokuczały, nigdy nie wróciłaś ze szkoły z płaczem? Z.G.: Nigdy. Po pierwsze, obowiązywało political correctness, po drugie, wiedziały, że sztuki mojego ojca mają sukces, poza tym chyba je ciekawiłam. J.G.: One ciebie po prostu lubiły. No i byłaś ładną blondynką, co nie jest bez znaczenia, nawet jeśli w szkole są same dziewczynki. Wyglądałaś tak samo jak one, nawet jeżeli miałaś mniej pieniędzy. Gdy Twoje sztuki grano na Broadwayu, zabierałeś Zuzię za kulisy? Z.G.: Byłam na Polowaniu na karaluchy, Antygonie w Nowym Jorku. Przez jakiś czas nawet chciałam być aktorką, grałam w szkolnych przedstawieniach. J.G.: W jej prywatnej szkole był teatr. Przepiękny – duża sala, wielka scena, wygodne fotele. W Waszyngtonie właśnie grano moją Antygonę, gdy w domu ćwiczyliśmy z Zuzią rolę Puka w Śnie nocy letniej. Z.G.: Poza tym nieźle zagrałam pijanego pirata w sławnym musicalu Piraci z Penzance Gilberta i Sullivana. J.G.: Tak przekonująco, że wszyscy się zachwycali, a ja zaniepokoiłem. Z.G.: Tak sobie to wymyśliłam. Nie miałam żadnego tekstu, to zagrałam pijaczkę. Reżyser uznał, że to ciekawy pomysł. J.G.: A ciekawość to podstawowy motor rozwoju cywilizacji. Gdyby nie ciekawość, Adam i Ewa z raju by nie wyszli. Z ciekawości ludzie robią mnóstwo głupstw i dobrych rzeczy. J.G.: Zuzia zawsze miała – czasem do przesady – ciekawość życia, innych kultur. Jeździła świetnie na rolkach. Z mocno podejrzanym towarzystwem szalała pod mostem Brooklyńskim i po Central Parku. Skakali nad samochodami, zjeżdżali tyłem ze schodów. Daniel Olbrychski, który z nią rolkował po Nowym Jorku, uznał, po głębokim namyśle, że on jeździ sportowo, a Zuzia – akrobatycznie. Dredów nie miałaś na głowie? Z.G.: Ale miałam przez jakiś czas niebieskie włosy. J.G.: W telewizji leciał komunikat: „It’s 10 p.m., do you know where your children are?”. A wtedy zaczynały się do niej telefony. Grubym głosem jakiś Portorykańczyk mówił: „Hi, Jose speaking, is Zuza there?”. I wychodziła z domu. Z.G.: Jose był miły. J.G.: Ja nie mówię, że nie był miły, ale miał rewolwer. Z.G.: To nie Jose miał rewolwer, tylko Junito. Jose miał tylko nóż. Junito też był miły. J.G.: Jak żyjesz, to znaczy, że był miły. Interesowałeś się jej towarzystwem? J.G.: O tyle, o ile oni się mną interesowali. Też przeżyłem. Uważałem, że nie mam żadnego prawa ani możliwości kontrolowania przyjaźni Zuzy. Nawet jak miała 15, 16 lat, wyrodny ojcze? J.G.: W ogóle żadnego. Sama dobierała sobie towarzystwo. Naprawdę była samodzielna do granic wytrzymałości. Z.G.: Ciągle wszyscy mówili, że Nowy Jork to bardzo niebezpieczne miasto. Ja w ogóle tego nie czułam. Po studiach zamieszkałam sama, to znaczy z koleżanką, na Brooklynie i byłam pierwszą białą w całym budynku i na całej ulicy. Miałam 22 lata. Przyznaj, umierałeś ze strachu. J.G.: Nie, bo wiedziałem że polubił ją Sha. Z.G.: A on kontrolował całą dzielnicę przy pomocy Zero i Squeak. Nigdy w życiu nie czułam się bezpieczniej. J.G.: Była trochę maskotką czarnej dzielnicy. No i była szczęśliwa. Piękne mieszkanie w stylowym starym domu z widokiem na park. Dzięki umiejętności przenikania do różnych środowisk Zuzia ma bogaty język. Była nauczycielką w zakazanej dzielnicy na South Bronksie i w więzieniu Sing Sing, gdzie się często mówi grypserą. Do tej pory z nimi koresponduje. Z.G.: Jeden list do mnie zaczynał się tak: „Dzisiaj dwaj ludzie wyszli. Jeden z 40 dolarami i biletem na autobus. Drugi w plastikowym worku. A moje noworoczne marzenie, to żebym wyszedł tak jak ten pierwszy, a nie drugi”. To cytat z Twojego felietonu? Z.G.: Tak, pisałam o Sing Singu. J.G.: Bałem się tylko, że kumple, z którymi się Zuzia zaprzyjaźniła, wyjdą z więzienia. Ale na ich nieszczęście mają na ogół dożywocie. Prosiłem tylko, żeby nie podawała adresu. Z.G.: Jeden wie, gdzie mieszkam. W 2012 roku może wyjść na warunkowe. Zawsze mnie ciekawiło wszystko, co inne. Kiedy w ramach szkolnego programu moja klasa pojechała do Paryża i Nicei, ja wyszukałam sobie Martynikę. Było dużo zachodu, żeby mnie tam wysłał inny uniwersytet. Janusz, do czego sprowadzały się Twoje interwencje ojcowskie? J.G.: Mieliśmy w okolicy cudną wypożyczalnię kaset, którą prowadziło kilku gejów. Wypożyczaliśmy po kilka filmów Bergmana, Buñuela, bardzo mało w Ameryce znanych, a ci w wypożyczalni wiedzieli o nich wszystko. Któregoś dnia oddawaliśmy Mroczny przedmiot pożądania, Dyskretny urok burżuazji i coś jeszcze Buñuela, a ten za kontuarem mówi: „O, widzę, że państwo spędzili dużo czasu w Hiszpanii”. Cudni, uroczy, inteligentni, otwarci na świat. Ludzie należący do mniejszości, takiej samej, do jakiej należy Buñuel w Ameryce. Namawiałem Zuzię, żeby oglądała dobre filmy, czytała dobre książki, uczyła się języków. Pracę magisterską napisała po francusku o Prouście. Świetnie mówi po włosku, hiszpańsku, nawet kreolsku. À propos mniejszości. Zuziu, w jednym z Twoich felietonów przywołujesz Martina Niemöllera – pastora, który cudem przeżył Dachau i Sachsenhausen. Cytat, że ciarki chodzą po kościach: „Najpierw przyszli po Żydów, a ja nie protestowałem. Nie byłem Żydem. Następnie przyszli po komunistów, a ja nie protestowałem. Nie byłem komunistą. Potem przyszli po socjaldemokratów, a ja nie protestowałem. Nie byłem socjaldemokratą. W końcu przyszli po mnie i nikt nie protestował. Nikogo nie było”. Ty upominasz się o prawa mniejszości, choćby gejów. Można tu trochę za to podpaść. Z.G.: Wiem, że to delikatny temat w Polsce. Dlatego chcę i będę o tym mówić. Bo jak sugeruje Niemöller, raz mogą to być geje, raz kobiety, a kiedy indziej starzy ludzie albo każdy. Chodzi o mentalność, która akceptuje albo nie akceptuje odmienności. Myślę, jak myślę, jestem, jaka jestem. Jak mówi mój ulubiony komik Chris Rock, geje powinni móc brać śluby, bo mają prawo być tak samo nieszczęśliwi jak inni. Dlatego ślub Cię nie pociąga? Z.G.: Oj, nie wiem, czy mnie nie pociąga, ale to zdanie jest dowcipne, zabawne, inteligentne, a Chris Rock – cudowny. To prawda, że przyjeżdżasz do Polski nie tylko dlatego, że jesienią wydajesz zbiór swoich felietonów drukowanych w Bluszczu, ale też, bo się tu zakochałaś w Polaku? Z.G.: A skąd ta druga informacja? (Śmiech). To znaczy… nie tylko po to. Mieszkanie w różnych miejscach jest zawsze ciekawe, zwłaszcza dla pisarza. Czułam, że za długo mieszkam w Nowym Jorku. A Polska to Europa. Teraz byłam we Francji, Mediolanie, przedtem w Niemczech, Szwajcarii, Turcji. Wszędzie blisko. W dniu ataku na WTC, 11 września, byliście razem w Nowym Jorku. Macie nawet podobne obserwacje. Twój tata, że po tym koszmarze nowojorczycy na tydzień zrobili się milsi, Ty – że miasto zwolniło swoje oszalałe tempo. J.G.: Chwilę po wybuchu podjechaliśmy bardzo blisko epicentrum. Zuzia jechała na rolkach i nakręciła fantastyczny materiał, użyty w filmie o mnie – Depresja mon amour. Z.G.: To, że miasto zwolniło tempo, trwało kilka dni. Potem wszystko wróciło do normy, ale tak to już jest w Nowym Jorku. Nowy Jork z każdego nieszczęścia się podniesie. J.G.: Zuzia też raz prawie zginęła w samolocie. Uratowała się, bo samolot dopiero startował i nie wybuchł. Stracił silnik, złamał skrzydło, było wielu rannych. Leciała wtedy na Florydę. W Nowym Jorku była straszna zamieć. Taka, że trudno było wyjść z samochodu. Zabrałem jej kurtkę, bo po co jej kurtka na Florydzie. Została w dżinsach i samym T-shircie i odetchnąłem, że mam ją z głowy, wróciłem z lotniska, po czym zadzwonił znajomy: „Oglądasz telewizję? Nie martw się, ale może włącz”. Zobaczyłem samolot Zuzi z oberwanym skrzydłem, wbity w ziemię. Poślizgnął się na śniegu i wyleciał z pasa startowego. Z.G.: Już w liceum interesowałam się filmem, myślałam o reżyserii czy operatorce. Wszędzie chodziłam z kamerą. Jak walnęliśmy, ludzie krzyczeli: „Giniemy!”, a ja odruchowo złapałam za kamerę. Sprzedałam film telewizji za 600 dolarów, choć wszyscy krzyczeli, że za tanio. Miałam 15 lat. Tam było dużo nastolatek, niektóre płakały, reporterzy pytali: „Rodzice wiedzą? Co mówi twój tatuś?”. Mówi: „Nie ruszaj się”. „A twój?”. „Dostał ataku serca”. Jak mnie spytali: „A twój tatuś co?”, odpowiedziałam: „Spytał, kiedy jest następny samolot”. J.G.: Jak Zuzia wychodziła z samolotu, w T-shircie i z kamerą, a wokół szalał huragan, ruszyły do niej ekipy ze wszystkich kanałów. Zachowałaś się z refleksem, gratuluję. Refleks masz po ojcu? Z.G.: I po mamie, która jest niesamowita – też. Robi wszystko, i to dobrze. Po chemii i dziennikarstwie, po advertising w Stanach, od kilku lat robi świetne krótkie filmy dokumentalne o poezji. W swoim felietonie o oszustwach Tigera Woodsa napisałaś: „Moja mama oszukuje, kiedy gra w pasjansa, ojciec, kiedy gra w tenisa (nie tylko). A ja, kiedy wiem, że okropnie wyglądam, patrzę w lustro w ciemnym pokoju, z dużej odległości i jeszcze mrużę oczy”. J.G.: Oczywiście, że cały czas oszukuję, chociaż akurat nie w tenisa, bo to Zuzia opisała dla draki. Kiedyś grałem z cudownym starszym panem, prezesem Legii, w tenisa. Jak mu się dawało ostry skrót za siatkę, to się pytał: „Czy pan jest antysemitą?”. Wszyscy przez cały czas oszukujemy innych. Tak oszukujemy, że nawet nie zauważamy, kiedy zaczynamy oszukiwać sami siebie. Przeczytałaś bestseller ojca Z głowy, który kupiło 200 tysięcy ludzi w Polsce – jak najbardziej prawdziwą opowieść o PRL? To dla Ciebie chyba coś jak bajka o żelaznym wilku? Z.G.: PRL znam z opowieści, więc nie jest tak bardzo dla mnie obcy. Siedem lat temu przeżyłaś niesamowitą przygodę w New York Timesie, gdzie pracowałaś. Czarnoskóra gwiazda dziennikarstwa, Jayson Blair, nieuczciwie pisał głośne reportaże. A że to był Twój przyjaciel, to Cię też w tę sprawę próbowano wmieszać. Tabloidy nazwały Was Bonnie i Clyde. Z.G.: Piszę książkę o tej aferze, więc nie chcę o tym mówić. Zuziu, powiedz tylko, czego Cię ta przygoda nauczyła? Z.G.: Miałam wtedy 22 lata. Pracowałam w NYT, pisałam artykuły i nagle zorientowałam się, jak działa świat, jak funkcjonują wielkie korporacje i media. Byłam strasznie naiwna. To był mój pierwszy sukces i pierwszy upadek. J.G.: Nie przesadzaj z tym upadkiem. Na żaden dół nie spadłaś. Z.G.: Spadłam. Do mojego własnego prywatnego dołu pod tytułem „rozczarowanie”. Ale szybko się podniosłam i zaraz potem zaczęłam pracować na rzecz kampanii politycznej Johna Kerry’ego. Z tym że w świecie polityki jest jeszcze więcej kłamstwa. Kerry przegrał, wygrał, niestety, George W. Bush. Paradoks, że największe świństwo w życiu zrobił mi nie Jose, nie Sha ani Zero, nie kolega z Sing Singu ani uczeń z Bronksu, tylko Jayson, poznany nie w Harlemie, tylko na pierwszej stronie w najlepszej i najuczciwszej gazecie świata. Janusz, masz swoją stronę w Internecie? J.G.: Website, mam. Nie chodzi o żaden website. Twoje dziecko w felietonie Ja umięśniony, Ty owłosiony napisało z przerażeniem, że świat zmierza w tym kierunku, że już wkrótce bez istnienia gdzieś na Twitterze, Facebooku, HiFive, Xanga – nie będziemy istnieć naprawdę. J.G.: Głupota ludzka, podobnie jak miłosierdzie boskie, nie zna granic. Zobacz czułe zdjęcia Janusza Głowackiego z córką Zuzią z sesji do VIVY!
Kwaśniewski, Szapołowska, Komorowski... Polska elita pożegnała Janusza Głowackiego
TYLKO U NAS „Pewne podobieństwo charakterów”. Przypominamy wywiad VIVY! z Januszem Głowackim i jego córką
„Ależ jesteście do siebie podobni! Aż mnie zatkało!” tak zaczęła tę wyjątkową rozmowę z Januszem Głowackim i jego córką, Liliana Śnieg-Czaplewska. To było spotkanie pełne czułości, śmiechu, ale przede wszystkim rozmowa, pokazująca prawdziwą relację ojca z córką. Co ich łączy, a co dzieli? O czym chętnie mówią mediom, a co pozostawiają tylko dla siebie? 19 sierpnia 2017 roku zmarł Janusz Głowacki. Dziś przypominamy jego zabawną, a zarazem wzruszającą rozmowę z córką, Zuzanną. Wywiadu udzielili Vivie! w 2010 roku. Polecamy: Janusz Głowacki z córką Zuzanną na wyjątkowych fotografiach sprzed lat. Tak wspólnie pozowali Vivie! Wywiad z Januszem Głowackim Ależ jesteście do siebie podobni! Aż mnie zatkało! Zuza Głowacka: Wiem, często nas mylą na ulicy (śmiech). Jest też pewne podobieństwo charakteru. – Janusz, Twoje dziecko pisze… Janusz Głowacki: Są większe nieszczęścia. Zuzia ma olbrzymi słuch językowy, a bez tego pisać się nie da. Pisać bez słuchu to tak, jak tańczyć bez nogi. To robił z sukcesem tylko jeden rosyjski pilot w filmie „Opowieść o prawdziwym człowieku”. Zuzia w tym, co pisze, ma dystans i poczucie autoironii. – Zauważyłam to w Twoich felietonach. Ciekawe, skąd się wzięła ta ironia? Z.G.: Z domu. W domu liczyły się tylko dystans i ironia. Jak chciałam coś powiedzieć poważnie, to natychmiast mi przerywano. Ironia i dystans pomagały nam wszystkim przetrwać na początku emigracji. Wyjechałam do Nowego Jorku jako trzyipółlatka. Przerażona, nagle znalazłam się w świecie, w którym ogłuchłam. Nie znałam angielskiego. Ale byłam raczej silna… J.G.: Fizycznie i psychicznie. Z.G.: Pierwszego dnia w przedszkolu nie rozumiałam, co się dookoła mówi i dzieje. Ale zobaczyłam, że jakieś dzieci siedzą na wózku, i zaczęłam je ciągnąć. Ucieszyły się i zaakceptowały mnie. Niestety, tak dobrze ciągnęłam, że zostałam w przedszkolu obsadzona na stałe w tej roli, nawet kiedy już nauczyłam się mówić po angielsku. Od tamtego czasu ciągle czuję, że coś albo kogoś ciągnę – często bez sensu i bez powodu. – Wcześnie zetknęłaś się ze słynną amerykańską multikulturowością? Z.G.: Od przedszkola żydowskiego w latynoskiej dzielnicy. J.G.: To było jedyne przedszkole, gdzie mówiono i uczono po angielsku. Z.G.: Nie jesteśmy religijną rodziną, więc rodzice nic mi nie wytłumaczyli. A dzieci się na mnie obraziły, jak usłyszały, że mam choinkę. Spytały: „To ty nie jesteś żydówką?”. Spytałam mamę, a ona na to: „Trochę jesteś, a trochę katoliczką, trochę jeszcze kimś tam”… Na szczęście koleżanka Japonka też trochę była tym, a trochę tamtym. I parę innych dzieciaków też. – Napisałaś w felietonie: „Christelle urodziła się na Haiti, dorastała w Brooklynie, ja urodziłam się w Polsce – wychowywałam na Manhattanie. Poznałyśmy się dzięki Big Daddy, który urodził się na Dominikanie, a wychował w Bronksie”. Fajny miks. Jak przed wojną w Polsce, na Kresach. Z.G.: Takie też były moje szkoły. W podstawówce PS 41, najlepszej szkole publicznej w Greenwich Village dla dzieci artystów i elity, też było mocno wymieszane towarzystwo. Czarno-żółto- -beżowo-białe. Tam byłam obwieszonym łańcuchami dzieckiem punkiem, później, w prywatnej żeńskiej szkole, musiałam nosić mundurek i granatowe podkolanówki. Wielka zmiana. W tej prywatnej szkole były najbogatsze dzieci. Helikoptery, limuzyny, po kilka prywatnych domów. Rockefellerowie i inni. Córka Isabelli Rossellini, Kevina Bacona, gwiazd telewizji, jak Peter Jennings. Droga jak diabli. Ja na szczęście dostawałam stypendium. J.G.: Stypendium pokrywało tylko część kosztów. Resztę trzeba było dopłacać. Na szczęście moje sztuki już latały po teatrach, a matka Zuzi, Ewa (Zadrzyńska – przyp. red.), współpracowała z „New York Timesem” i pisała książki dla dzieci, a potem założyła agencję reklamową. – Czyli należeliście do lepszego świata? J.G.: Trochę różniliśmy się od polskiej ekipy, która remontowała dom sąsiadów i krzyczała: „kurwa… w mordę…” itd. – Czym się kierowaliście, inwestując w wykształcenie Zuzi? J.G.: To nie miało nic wspólnego z inwestowaniem. Chcieliśmy, żeby była niekoniecznie w takiej szkole, w której uczniowie strzelają do nauczycieli. – Liczysz, że się kiedyś zwrócą poniesione nakłady? J.G.: W ogóle mi to do głowy nie przychodziło. Zuza odziedziczyła po mnie poetycki stosunek do pieniędzy. – Była jedynaczką, na którą się chucha i dmucha? Twoje pryncypia pedagogiczne to… J.G.: Jakie chucha? Byliśmy zapracowani. Zuzia musiała być samodzielna. Została do tego zmuszona. Najpierw ją odwoziłem do szkoły, potem chodziła sama. Na początku serce mi zamierało, ale przeżyła. Z.G.: To nie było takie straszne, raczej ciekawe. – Dzieci bogaczy Ci nie dokuczały, nigdy nie wróciłaś ze szkoły z płaczem? Z.G.: Nigdy. Po pierwsze, obowiązywało political correctness, po drugie, wiedziały, że sztuki mojego ojca mają sukces, poza tym chyba je ciekawiłam. J.G.: One ciebie po prostu lubiły. No i byłaś ładną blondynką, co nie jest bez znaczenia, nawet jeśli w szkole są same dziewczynki. Wyglądałaś tak samo jak one, nawet jeżeli miałaś mniej pieniędzy. – Gdy Twoje sztuki grano na Broadwayu, zabierałeś Zuzię za kulisy? Z.G.: Byłam na „Polowaniu na karaluchy”, „Antygonie w Nowym Jorku”. Przez jakiś czas nawet chciałam być aktorką, grałam w szkolnych przedstawieniach. J.G.: W jej prywatnej szkole był teatr. Przepiękny – duża sala, wielka scena, wygodne fotele. W Waszyngtonie właśnie grano moją „Antygonę”, gdy w domu ćwiczyliśmy z Zuzią rolę Puka w „Śnie nocy letniej”. Z.G.: Poza tym nieźle zagrałam pijanego pirata w sławnym musicalu „Piraci z Penzance” Gilberta i Sullivana. J.G.: Tak przekonująco, że wszyscy się zachwycali, a ja zaniepokoiłem. Z.G.: Tak sobie to wymyśliłam. Nie miałam żadnego tekstu, to zagrałam pijaczkę. Reżyser uznał, że to ciekawy pomysł. J.G.: A ciekawość to podstawowy motor rozwoju cywilizacji. Gdyby nie ciekawość, Adam i Ewa z raju by nie wyszli. – Z ciekawości ludzie robią mnóstwo głupstw i dobrych rzeczy. J.G.: Zuzia zawsze miała – czasem do przesady – ciekawość życia, innych kultur. Jeździła świetnie na rolkach. Z mocno podejrzanym towarzystwem szalała pod mostem Brooklyńskim i po Central Parku. Skakali nad samochodami, zjeżdżali tyłem ze schodów. Daniel Olbrychski, który z nią rolkował po Nowym Jorku, uznał, po głębokim namyśle, że on jeździ sportowo, a Zuzia – akrobatycznie. – Dredów nie miałaś na głowie? Z.G.: Ale miałam przez jakiś czas niebieskie włosy. J.G.: W telewizji leciał komunikat: „It’s 10 p.m., do you know where your children are?”. A wtedy zaczynały się do niej telefony. Grubym głosem jakiś Portorykańczyk mówił: „Hi, Jose speaking, is Zuza there?”. I wychodziła z domu. Z.G.: Jose był miły. J.G.: Ja nie mówię, że nie był miły, ale miał rewolwer. Z.G.: To nie Jose miał rewolwer, tylko Junito. Jose miał tylko nóż. Junito też był miły. J.G.: Jak żyjesz, to znaczy, że był miły. – Interesowałeś się jej towarzystwem? J.G.: O tyle, o ile oni się mną interesowali. Też przeżyłem. Uważałem, że nie mam żadnego prawa ani możliwości kontrolowania przyjaźni Zuzy. – Nawet jak miała 15, 16 lat, wyrodny ojcze? J.G.: W ogóle żadnego. Sama dobierała sobie towarzystwo. Naprawdę była samodzielna do granic wytrzymałości. Z.G.: Ciągle wszyscy mówili, że Nowy Jork to bardzo niebezpieczne miasto. Ja w ogóle tego nie czułam. Po studiach zamieszkałam sama, to znaczy z koleżanką, na Brooklynie i byłam pierwszą białą w całym budynku i na całej ulicy. Miałam 22 lata. – Przyznaj, umierałeś ze strachu. J.G.: Nie, bo wiedziałem że polubił ją Sha. Z.G.: A on kontrolował całą dzielnicę przy pomocy Zero i Squeak. Nigdy w życiu nie czułam się bezpieczniej. J.G.: Była trochę maskotką czarnej dzielnicy. No i była szczęśliwa. Piękne mieszkanie w stylowym starym domu z widokiem na park. Dzięki umiejętności przenikania do różnych środowisk Zuzia ma bogaty język. Była nauczycielką w zakazanej dzielnicy na South Bronksie i w więzieniu Sing Sing, gdzie się często mówi grypserą. Do tej pory z nimi koresponduje. Z.G.: Jeden list do mnie zaczynał się tak: „Dzisiaj dwaj ludzie wyszli. Jeden z 40 dolarami i biletem na autobus. Drugi w plastikowym worku. A moje noworoczne marzenie, to żebym wyszedł tak jak ten pierwszy, a nie drugi”. – To cytat z Twojego felietonu? Z.G.: Tak, pisałam o Sing Singu. J.G.: Bałem się tylko, że kumple, z którymi się Zuzia zaprzyjaźniła, wyjdą z więzienia. Ale na ich nieszczęście mają na ogół dożywocie. Prosiłem tylko, żeby nie podawała adresu. Z.G.: Jeden wie, gdzie mieszkam. W 2012 roku może wyjść na warunkowe. Zawsze mnie ciekawiło wszystko, co inne. Kiedy w ramach szkolnego programu moja klasa pojechała do Paryża i Nicei, ja wyszukałam sobie Martynikę. Było dużo zachodu, żeby mnie tam wysłał inny uniwersytet. – Janusz, do czego sprowadzały się Twoje interwencje ojcowskie? J.G.: Mieliśmy w okolicy cudną wypożyczalnię kaset, którą prowadziło kilku gejów. Wypożyczaliśmy po kilka filmów Bergmana, Buñuela, bardzo mało w Ameryce znanych, a ci w wypożyczalni wiedzieli o nich wszystko. Któregoś dnia oddawaliśmy „Mroczny przedmiot pożądania”, „Dyskretny urok burżuazji” i coś jeszcze Buñuela, a ten za kontuarem mówi: „O, widzę, że państwo spędzili dużo czasu w Hiszpanii”. Cudni, uroczy, inteligent-ni, otwarci na świat. Ludzie należący do mniejszości, takiej samej, do jakiej należy Buñuel w Ameryce. Namawiałem Zuzię, żeby oglądała dobre filmy, czytała dobre książki, uczyła się języków. Pracę magisterską napisała po francusku o Prouście. Świetnie mówi po włosku, hiszpańsku, nawet kreolsku. – À propos mniejszości. Zuziu, w jednym z Twoich felietonów przywołujesz Martina Niemöllera – pastora, który cudem przeżył Dachau i Sachsenhausen. Cytat, że ciarki chodzą po kościach: „Najpierw przyszli po Żydów, a ja nie protestowałem. Nie byłem Żydem. Następnie przyszli po komunistów, a ja nie protestowałem. Nie byłem komunistą. Potem przyszli po socjaldemokratów, a ja nie protestowałem. Nie byłem socjaldemokratą. W końcu przyszli po mnie i nikt nie protestował. Nikogo nie było”. Ty upominasz się o prawa mniejszości, choćby gejów. Można tu trochę za to podpaść. Z.G.: Wiem, że to delikatny temat w Polsce. Dlatego chcę i będę o tym mówić. Bo jak sugeruje Niemöller, raz mogą to być geje, raz kobiety, a kiedy indziej starzy ludzie albo każdy. Chodzi o mentalność, która akceptuje albo nie akceptuje odmienności. Myślę, jak myślę, jestem, jaka jestem. Jak mówi mój ulubiony komik Chris Rock, geje powinni móc brać śluby, bo mają prawo być tak samo nieszczęśliwi jak inni. – Dlatego ślub Cię nie pociąga? Z.G.: Oj, nie wiem, czy mnie nie pociąga, ale to zdanie jest dowcipne, zabawne, inteligentne, a Chris Rock – cudowny. – To prawda, że przyjeżdżasz do Polski nie tylko dlatego, że jesienią wydajesz zbiór swoich felietonów drukowanych w „Bluszczu”, ale też, bo się tu zakochałaś w Polaku? Z.G.: A skąd ta druga informacja? (Śmiech). To znaczy… nie tylko po to. Mieszkanie w różnych miejscach jest zawsze ciekawe, zwłaszcza dla pisarza. Czułam, że za długo mieszkam w Nowym Jorku. A Polska to Europa. Teraz byłam we Francji, Mediolanie, przedtem w Niemczech, Szwajcarii, Turcji. Wszędzie blisko. – W dniu ataku na WTC, 11 września, byliście razem w Nowym Jorku. Macie nawet podobne obserwacje. Twój tata, że po tym koszmarze nowojorczycy na tydzień zrobili się milsi, Ty – że miasto zwolniło swoje oszalałe tempo. J.G.: Chwilę po wybuchu podjechaliśmy bardzo blisko epicentrum. Zuzia jechała na rolkach i nakręciła fantastyczny materiał, użyty w filmie o mnie – „Depresja mon amour”. Z.G.: To, że miasto zwolniło tempo, trwało kilka dni. Potem wszystko wróciło do normy, ale tak to już jest w Nowym Jorku. Nowy Jork z każdego nieszczęścia się podniesie. J.G.: Zuzia też raz prawie zginęła w samolocie. Uratowała się, bo samolot dopiero startował i nie wybuchł. Stracił silnik, złamał skrzydło, było wielu rannych. Leciała wtedy na Florydę. W Nowym Jorku była straszna zamieć. Taka, że trudno było wyjść z samochodu. Zabrałem jej kurtkę, bo po co jej kurtka na Florydzie. Została w dżinsach i samym T-shircie i odetchnąłem, że mam ją z głowy, wróciłem z lotniska, po czym zadzwonił znajomy: „Oglądasz telewizję? Nie martw się, ale może włącz”. Zobaczyłem samolot Zuzi z oberwanym skrzydłem, wbity w ziemię. Poślizgnął się na śniegu i wyleciał z pasa startowego. Z.G.: Już w liceum interesowałam się filmem, myślałam o reżyserii czy operatorce. Wszędzie chodziłam z kamerą. Jak walnęliśmy, ludzie krzyczeli: „Giniemy!”, a ja odruchowo złapałam za kamerę. Sprzedałam film telewizji za 600 dolarów, choć wszyscy krzyczeli, że za tanio. Miałam 15 lat. Tam było dużo nastolatek, niektóre płakały, reporterzy pytali: „Rodzice wiedzą? Co mówi twój tatuś?”. Mówi: „Nie ruszaj się”. „A twój?”. „Dostał ataku serca”. Jak mnie spytali: „A twój tatuś co?”, odpowiedziałam: „Spytał, kiedy jest następny samolot”. J.G.: Jak Zuzia wychodziła z samolotu, w T-shircie i z kamerą, a wokół szalał huragan, ruszyły do niej ekipy ze wszystkich kanałów. – Zachowałaś się z refleksem, gratuluję. Refleks masz po ojcu? Z.G.: I po mamie, która jest niesamowita – też. Robi wszystko, i to dobrze. Po chemii i dziennikarstwie, po advertising w Stanach, od kilku lat robi świetne krótkie filmy dokumentalne o poezji. – W swoim felietonie o oszustwach Tigera Woodsa napisałaś: „Moja mama oszukuje, kiedy gra w pasjansa, ojciec, kiedy gra w tenisa (nie tylko). A ja, kiedy wiem, że okropnie wyglądam, patrzę w lustro w ciemnym pokoju, z dużej odległości i jeszcze mrużę oczy”. J.G.: Oczywiście, że cały czas oszukuję, chociaż akurat nie w tenisa, bo to Zuzia opisała dla draki. Kiedyś grałem z cudownym starszym panem, prezesem Legii, w tenisa. Jak mu się dawało ostry skrót za siatkę, to się pytał: „Czy pan jest antysemitą?”. Wszyscy przez cały czas oszukujemy innych. Tak oszukujemy, że nawet nie zauważamy, kiedy zaczynamy oszukiwać sami siebie. – Przeczytałaś bestseller ojca „Z głowy”, który kupiło 200 tysięcy ludzi w Polsce – jak najbardziej prawdziwą opowieść o PRL? To dla Ciebie chyba coś jak bajka o żelaznym wilku? Z.G.: PRL znam z opowieści, więc nie jest tak bardzo dla mnie obcy. – Siedem lat temu przeżyłaś niesamowitą przygodę w „New York Timesie”, gdzie pracowałaś. Czarnoskóra gwiazda dziennikarstwa, Jayson Blair, nieuczciwie pisał głośne reportaże. A że to był Twój przyjaciel, to Cię też w tę sprawę próbowano wmieszać. Tabloidy nazwały Was Bonnie i Clyde. Z.G.: Piszę książkę o tej aferze, więc nie chcę o tym mówić. – Zuziu, powiedz tylko, czego Cię ta przygoda nauczyła? Z.G.: Miałam wtedy 22 lata. Pracowałam w „NYT”, pisałam artykuły i nagle zorientowałam się, jak działa świat, jak funkcjonują wielkie korporacje i media. Byłam strasznie naiwna. To był mój pierwszy sukces i pierwszy upadek. J.G.: Nie przesadzaj z tym upadkiem. Na żaden dół nie spadłaś. Z.G.: Spadłam. Do mojego własnego prywatnego dołu pod tytułem „rozczarowanie”. Ale szybko się podniosłam i zaraz potem zaczęłam pracować na rzecz kampanii politycznej Johna Kerry’ego. Z tym że w świecie polityki jest jeszcze więcej kłamstwa. Kerry przegrał, wygrał, niestety, George W. Bush. Paradoks, że największe świństwo w życiu zrobił mi nie Jose, nie Sha ani Zero, nie kolega z Sing Singu ani uczeń z Bronksu, tylko Jayson, poznany nie w Harlemie, tylko na pierwszej stronie w najlepszej i najuczciwszej gazecie świata. – Janusz, masz swoją stronę w Internecie? J.G.: Website, mam. – Nie chodzi o żaden website. Twoje dziecko w felietonie „Ja umięśniony, Ty owłosiony” napisało z przerażeniem, że świat zmierza w tym kierunku, że już wkrótce bez istnienia gdzieś na Twitterze, Facebooku, HiFive, Xanga – nie będziemy istnieć naprawdę. J.G.: Głupota ludzka, podobnie jak miłosierdzie boskie, nie zna granic. Polecamy: TYLKO U NAS „Potrafił zobaczyć więcej niż wszyscy”. Jerzy Iwaszkiewicz wspomina Janusza Głowackiego
Janusz Głowacki z córką na wyjątkowych fotografiach sprzed lat. Tak wspólnie pozowali w VIVIE!
Żona Janusza Głowackiego, Olena Leonenko-Głowacka o miłości i życiu w Kijowie
Tadla, Janda, Fijał, Lis... Gwiazdy wspominają Janusza Głowackiego
TYLKO U NAS „Potrafił zobaczyć więcej niż wszyscy”. Jerzy Iwaszkiewicz wspomina Janusza Głowackiego
Jerzy Iwaszkiewicz, wybitny dziennikarz, od lat przyjaźnił się z Januszem Głowackim. Gdy dowiedział się o jego śmieci, podzielił się z nami swoim wspomnieniem pisarza. Zobacz także: Janusz Głowacki nie żyje. Wybitny prozaik miał 79 lat Jerzy Iwaszkiewicz o Januszu Głowackim „To nieprawdopodobne. Jeszcze tydzień temu byliśmy na wspólnych wakacjach w Juracie i jedliśmy w Jastarni placki kartoflane, bo bardzo je lubił. Był z żoną Oleną, od paru lat byli małżeństwem. Nie obnosili się tym, choć było to dla nich ważne. Chodził z rozpięta koszula i zgrywał playboya, ale to było udawane. Przyjaźniłem się z nim. Napisał wstępy do moich dwóch książek z felietonami. On napisał tak, że «Świat się kończy, ludzie giną, nic już nie ma, Titanic zatonął, ale bal w hotelu Bryza w Juracie trwa», i to jest cała tajemnica. Miał niesamowitą umiejętność skrótu. W jednym zdaniu potrafił zawrzeć coś, co znaczy dziesięć razy więcej. Potrafił zobaczyć więcej niż wszyscy. Zabrałem go kiedyś na łódkę, na regaty. Żona gotowała kolację, a on nic nie powiedział, tylko «wiesz, ja sobie teraz usnę». I taki był Głowacki”. Janusz Głowacki i Jerzy Iwaszkiewicz Zobacz także: „W domu liczyły się tylko dystans i ironia”. Wywiad VIVY! z Januszem Głowackim i jego córką
„W domu liczyły się tylko dystans i ironia”. Wywiad VIVY! z Januszem Głowackim i jego córką
W sobotę 19 sierpnia odszedł Janusz Głowacki, wybitny prozaik, dramaturg, scenarzysta, felietonista i eseista. Był jednym z nielicznych polskich artystów, którzy odnoszą sukcesy również poza granicami naszego kraju. Od 1983 roku mieszkał w Nowym Jorku. Po upadku komunizmu dramaturg podzielił swoje życie pomiędzy Stany a Polskę. Zobacz także: Janusz Głowacki nie żyje. Wybitny prozaik miał 79 lat Janusz Głowacki z córka w wywiadzie dla „VIVY!’’ Przypominamy fragment wywiadu dramaturga, którego udzielił VIVIE! razem z jedyną córką, Zuzą Głowacką: – Ależ jesteście do siebie podobni! Aż mnie zatkało! Zuza Głowacka: Wiem, często nas mylą na ulicy (śmiech). Jest też pewne podobieństwo charakteru. – Janusz, Twoje dziecko pisze… Janusz Głowacki: Są większe nieszczęścia. Zuzia ma olbrzymi słuch językowy, a bez tego pisać się nie da. Pisać bez słuchu to tak, jak tańczyć bez nogi. To robił z sukcesem tylko jeden rosyjski pilot w filmie „Opowieść o prawdziwym człowieku”. Zuzia w tym, co pisze, ma dystans i poczucie autoironii. – Zauważyłam to w Twoich felietonach. Ciekawe, skąd się wzięła ta ironia? Z.G.: Z domu. W domu liczyły się tylko dystans i ironia. Jak chciałam coś powiedzieć poważnie, to natychmiast mi przerywano. Ironia i dystans pomagały nam wszystkim przetrwać na początku emigracji. Wyjechałam do Nowego Jorku jako trzyipółlatka. Przerażona, nagle znalazłam się w świecie, w którym ogłuchłam. Nie znałam angielskiego. Ale byłam raczej silna… J.G.: Fizycznie i psychicznie. Z.G.: Pierwszego dnia w przedszkolu nie rozumiałam, co się dookoła mówi i dzieje. Ale zobaczyłam, że jakieś dzieci siedzą na wózku, i zaczęłam je ciągnąć. Ucieszyły się i zaakceptowały mnie. Niestety, tak dobrze ciągnęłam, że zostałam w przedszkolu obsadzona na stałe w tej roli, nawet kiedy już nauczyłam się mówić po angielsku. Od tamtego czasu ciągle czuję, że coś albo kogoś ciągnę – często bez sensu i bez powodu. – Wcześnie zetknęłaś się ze słynną amerykańską multikulturowością? Z.G.: Od przedszkola żydowskiego w latynoskiej dzielnicy. J.G.: To było jedyne przedszkole, gdzie mówiono i uczono po angielsku. Z.G.: Nie jesteśmy religijną rodziną, więc rodzice nic mi nie wytłumaczyli. A dzieci się na mnie obraziły, jak usłyszały, że mam choinkę. Spytały: „To ty nie jesteś żydówką?”. Spytałam mamę, a ona na to: „Trochę jesteś, a trochę katoliczką, trochę jeszcze kimś tam”… Na szczęście koleżanka Japonka też trochę była tym, a trochę tamtym. I parę innych dzieciaków też. Zobacz też: „Naj­bar­dziej kręciło ją pi­sa­nie i fa­ce­ci". 19 lat temu odeszła Agnieszka Osiecka, „cesarzowa polskiej piosenki”