W dzieciństwie miał przyobiecaną narzeczoną, spotkał ją po sześćdziesiątce. Niezwykłe życie Mariana Turskiego
Wyszedł z wojny cudem i ożenił się z łączniczką z Powstania
Marian Turski był jednym z ostatnich wielkich świadków naszej historii, autorytetem. Zmarł 18 lutego, miał 98 lat. Mówił, że jest człowiekiem niewierzącym, ale chciałby, żeby nad jego grobem zmówiono modlitwę. Tak, jak nad grobem jego ojca, którego bardzo kochał. Z szacunku do niego. Opowiadał, że miał trzy najszczęśliwsze dni w życiu: kiedy przeżył łaźnie w Auschwitz, myślał wtedy, że idzie do komory gazowej. Kiedy jego córka Joanna – flecistka, wygrała muzyczny konkurs. I kiedy otwarto w Warszawie Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, wiele lat o to walczył, był jednym z pomysłodawców tego muzeum. Marian Turski: przyobiecana narzeczona Miał 14 lat gdy trafił do łódzkiego getta. Przeżył gehennę w czasie wojny, szedł dwa razy w marszu śmierci - z Auschwitz do Buchenwaldu i z Buchenwaldu do Theresienstadt (Terezina, w Czechach). Opowiadał, jak wyjmował spod stosu trupów swojego kolegę Stefana Krakowskiego, po latach dyrektora archiwów Instytutu Jad Waszem w Jerozolimie. A właściwie to Stefan Krakowski przypomniał mu to zdarzenie. Bo Marian Turski na pewien czas wyparł z pamięci wiele obozowych przeżyć. Wrócił do nich dopiero w latach 60. Urodził się jako Mosze Turbowicz w Druskiennikach (dzisiaj na Litwie), w rodzinie polskich Żydów - 26 czerwca 1926 roku. Kiedy wybuchła wojna, wraz z rodziną, jako nastolatek trafił do łódzkiego getta. Później członkowie jego rodziny zostali wywiezieni do Auschwitz. Zginęli tam jego ojciec i brat. Dziadek ze strony ojca był rabinem Klecka. Ojciec, o którym Marian Turski mówił, że był szlachetnym, dobrym człowiekiem, przestrzegał tradycji. Koszerności. Jego żona, mama Mariana była nowoczesną kobietą, sufrażystką, ale godziła z tym, bo ogromnie kochała męża. Jego ojciec w młodości związany był z dziewczyną, Ryfką, która wyjechała do Palestyny. Sam nie mógł jechać – choć o tym marzył, był syjonistą - ze względu na chorobę płuc. Przysięgli sobie jednak, że ich dzieci, jeśli będą przeciwnej płci, zostaną sobie przyobiecane. Kiedy Marian Turski po raz pierwszy pojechał do Izraela, poszedł pod Ścianę Płaczu, chciał spotkać się z Ryfką, ale okazało się, że już nie żyje. Przyobiecana mu dziewczynka była tak jak on po 60. Ich życie potoczyło się różnymi drogami. Wojna wszystko zmieniła. Opowiadał o tym Joannie Podgórskiej w rozmowie dla Polityki „Mój los może być waszym losem”. Czytaj też: Skończyła 97 lat, nie potrafiła być idealną matką. Jakie relacje łączą Wandę Traczyk-Stawską z dziećmi? Marian Turski: Obozowe losy Sam Marian Turski został deportowany do obozu w Auschwitz w 1944 roku, w jednym z ostatnich transportów z łódzkiego getta. Przeszedł selekcję więźniów, zorientował się, że trafił do grupy młodych, zdrowych mężczyzn. I że ma szanse na przeżycie. Wiedział dużo o obozie. Znał relacje BBC o Auschwitz. Kiedy zobaczył napis łaźnia, i pawilon, do którego byli kierowani, zrobił w portki ze strachu. W rozmowie z Jackiem Żakowskim opowiadał, że pamiętał, jak lektor BBC mówił: „Zobaczycie napis »do łaźni«. Nie dajcie się zwieść. To nie łaźnia. To komora gazowa...”. Ale okazało się, że znowu miał szczęście. Jak wspominałam, zapamiętał ten dzień, jako jeden z najszczęśliwszych w swoim życiu. Chociaż w łaźni nowo przywiezionych więźniów golili holenderscy Żydzi, tępe żyletki raniły im twarze. Potem te rany polano płynem do dezynfekcji. Wszyscy wyli z bólu. A jednak w tych strasznych chwilach Marian Turski miał poczucie, że przedłużono mu życie. Zobacz również: Przeżyła wojnę, cudem odzyskała wolność. Dziś Wanda Traczyk-Stawska apeluje: „Najważniejsze jest, żebyśmy się przestali kłócić” Marian Turski: z głodu łykał śnieg Jak wspominał, przeżył obóz dzięki ludzkiej solidarności. „Myśmy nawzajem pomagali sobie utrzymać godność ludzką, więc mogę powiedzieć, że mnie uratowała solidarność między ludźmi, lojalność, wzajemna solidarność i przyjaźń. I to chyba pozostało mi jako motto na późniejsze lata — opowiadał o życiu w obozie. Tworzyli z dziesięcioma kolegami obozową komunę, zostało ich pięciu. W marszu śmierci Turski szedł ponad 200 kilometrów, więźniowie przez kilkanaście dni żywili się trawą, korzonkami, liśćmi. Nawet kiedy pojawiało się jedzenie, nie można się było do niego dopchać. Kiedy padał śnieg, łykali go. Kiedy doszli do Terezina, Marian Turski rozchorował się na tyfus plamisty. Nie mógł niczego jeść, miał 41 stopni gorączki. I kompletnie rozwalony organizm. To, że przeżył, było cudem. A w każdym razie fenomenem. Doczekał wejścia Rosjan, przeżył wojnę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/48/2025/02/EN016172870019-1-2c07ce2.jpg" width="2000" height="1335" alt="18.04.2024 Warszawa Wreczenie medali "Powstanie w Getcie Warszawskim" Stowarzyszenia Zydow Kombatantow i Poszkodowanych w II wojnie swiatowej oraz Zydowski Instytut Historyczny Fot. Filip Naumienko/REPORTERN/z: Marian Turski" title="Wr?czenie medali Powstanie w Getcie Warszawskim" /> Marian Turski: kręgi piekła W rozmowie z Joanną Podgórką mówił o kręgach wojennego piekła: „Krąg pierwszy to getto – głód i widok ludzi, którzy nikną w oczach, »muzułmanieją« (tak wtedy mówiono o ludziach, którzy opadali z sił fizycznie i duchowo) i umierają. To proces, który ma jeszcze coś wspólnego z naturalną śmiercią. Drugi krąg to Oświęcim. Tam rozstania i śmierć były gwałtowne. A do tego wilcze prawa – każdy, kto jest o stopień wyżej w obozowej hierarchii, nawet funkcyjny więzień, może z tobą zrobić, co chce. I robi, bo chce się wykazać przed Niemcem. To wyzwalało w człowieku najgorsze instynkty. W obozie stopień śmiertelności był o wiele wyższy niż w getcie. Ale podczas marszów śmierci, w ciągu kilku dni, stopień śmiertelności był taki jak w Oświęcimiu w ciągu kilku miesięcy. Każdy, kto się zatrzymywał, dostawał kulę w głowę. Potem pociągi i tłok tak straszliwy, że z mojego wagonu wyciągnięto 36 trupów. Zginęła nas wtedy niemal połowa. (…) Gdy dotarliśmy do Terezina, ważyłem 32 kg”. Marian Turski: czas po wojnie, życie prywatne, żona łączniczka w Powstaniu Po zakończeniu wojny proponowano mu wyjazd do Anglii, Kanady, USA. Ale on chciał zostać w Polsce. Wrócił do rodzinnej Łodzi. Pod koniec lat 40. przeniósł się do Warszawy. W 1958 roku rozpoczął pracę w redakcji „Polityki” i pozostał w niej do końca. Zaangażował się w nową rzeczywistość, zapisał do partii, zawsze miał lewicowe przekonania. Ożenił się z młodszą o rok Hanną Paszkowską-Turską, która była operatorem dźwięku. Hannie Paszkowskiej udało się uciec z getta, wojnę przeżyła na aryjskich papierach. Żona opowiadała mu, że szmalcownicy rozpoznawali Żydów, którzy nie mieli semickiego wyglądu, po lęku w oczach. Trzeba było na to uważać. Sama była łączniczką w Powstaniu warszawskim. Miała pseudonim Lusia. Do Powstania dołączyła niemal od razu, należała do Armii Krajowej, była w grupie bojowej „Krybar”. Hanna Paszkowska-Turska zmarła w 2017 roku. Córka Joanna Turska jest muzyczką, flecistką. Ojciec bardzo ostrożnie wprowadzał ją i wnuki w swoją historię wojenną. Zależało mu, żeby do Auschwitz pojechali z zainteresowania, a nie tylko dla sentymentu. Zobacz też: Alina Janowska brała udział w Powstaniu Warszawskim. Miała wyjątkowy pseudonim <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/48/2025/02/TSS08-08-23245-93211d3.jpg" width="7008" height="4674" alt="08.08.2023 Lodz , ulica Bracka. Cmentarz Zydowski przy ulicy Brackiej. Marian Turski podczas modlitwy kadisz za pamiec jego kolegi Dawida Sierakowiaka .Fot. Tomasz Stanczak / Agencja Wyborcza.pl" title="Marian Turski podczas modlitwy kadisz za pamiec jego kolegi Dawida Sierakowiaka" /> Marian Turski: XI przykazanie – Nie bądźcie obojętni Czuł się głosem wymordowanego pokolenia. Apelował, by nie być obojętnym na dyskryminacje i prześladowanie innych ludzi. Sam przyznawał, że w obozie nie czuł wspólnoty z więźniami homoseksualnymi. „Ze wstydem przyznam, że ja sam miałem poczucie wyższości wobec homoseksualistów. W obozie czuliśmy się moralnie lepsi od więźniów kryminalnych, czyli normalnych bandziorów. Nie czuliśmy wspólnoty z więźniami z zielonym winklem i to było w pewnym sensie zrozumiałe. Ale podobnie odnosiliśmy się do tych z różowymi winklami, czyli osób homoseksualnych. Taki był nawyk myślowy: „pedzio” to ktoś inny, to ktoś gorszy”. Po latach był głosem sumień. Apelował, by ludzie zrozumieli, jak dochodzi do tego, że pojawia się Auschwitz. Jak powtarzał, Auschwitz może być tutaj, może być w każdym miejscu na ziemi. "Jeśli będziecie obojętni, jakieś Auschwitz spadnie wam z nieba", mówił w czasie obchodów 75. rocznicy wyzwolenia obozu. „To chciałbym powiedzieć mojej córce, wnukom i ich rówieśnikom, gdziekolwiek mieszkają. W Polsce, w Izraelu, w Europie Wschodniej — nie bądźcie obojętni, jeśli widzicie kłamstwa historyczne. Kiedy widzicie, że przeszłość jest naciągana do aktualnych potrzeb polityki. Nie bądźcie obojętni, kiedy jakakolwiek mniejszość jest dyskryminowana. Istotą demokracji jest to, że większość rządzi, ale prawa mniejszości muszą być chronione”, apelował. Nie zależało mu na tym, by młodzi ludzie rozczulali się jego opowieściami. Ale by pomyśleli o swoim losie.
Ukłon w stronę Polski, tego pragną dla swoich dzieci. Łzy same cisną się do oczu
Książę William i księżna Kate podjęli ważną decyzję
Król Karol III 27 stycznia odwiedził Polskę, aby uczcić 80. rocznicę wyzwolenia Auschwitz-Birkenau. Księżna Kate i książę William również upamiętnili ten ważny na Polaków dzień. Następca tronu zapewnił, że wraz z żoną mają zamiar dokładnie opowiedzieć swoim dzieciom o wydarzeniach z przeszłości. Okazuje się, że książę George już miał rozmowę na ten temat z rodzicami. Tak księżna Kate i książę William uczcili 80. rocznicę wyzwolenia Auschwitz-Birkenau Po południu w poniedziałek książę William i księżna Kate spotkali się w Londynie z ocalałymi z Zagłady. To właśnie tam rozmawiali też z innymi gośćmi oraz zapalili symboliczne świece. Spotkanie miało szczególny wymiar dla księżnej, gdyż wiele lat temu robiła zdjęcia niektórym ocalałym, a teraz znów miała okazję z nimi rozmawiać. Żona księcia Williama spotkała się więc z dawnymi znajomymi i chętnie ich przytulała. CZYTAJ TEŻ: Łzy wzruszenia króla Karola oraz symboliczny gest księcia Williama i księżnej Kate. Tak uczcili ważny dla Polaków dzień Książę William i księżna Kate chcą uczyć swoje dzieci o Holocauście Książę William i księżna Kate podczas rozmowy z urodzonym w Polsce Alfredem Garwoodem zaznaczyli, że zależy im bardzo na przekazaniu wiedzy na temat Holokaustu swoim dzieciom. Okazuje się, że syn książęcej pary już wcześniej rozmawiał z rodzicami na ten temat. „Przy tym stole siedzi dużo historii, musimy wysłuchać ich wszystkich”, przekazali. Następcy tronu powitali również Olivię Marks-Woldman i Laurę Marks, które odpowiadały za organizację wydarzenia. „Cieszymy się, że jesteśmy. To ważne być w tym miejscu”, wyznał książę William. „Jestem zaszczycony, że mogę dzisiaj dołączyć do was, aby uczcić Dzień Pamięci o Holokauście i upamiętnić miliony zamordowanych podczas Holokaustu i późniejszych ludobójstw. Pamiętamy także o tych, którzy przeżyli, z bliznami, zarówno psychicznymi, jak i fizycznymi. Ich odwaga w dzieleniu się z nami najbardziej wstrząsającymi momentami w ich życiu jest niezwykle potężna i gwarantuje, że nigdy nie zapomnimy. Zapewniam ich, że nigdy tego nie zrobimy. [...] To był dla mnie i Catherine wielki zaszczyt móc dzisiaj do Was wszystkich dołączyć”, podsumował. Źródło: Plejda.pl CZYTAJ RÓWNIEŻ: Król Karol III z wizytą w Polsce. Monarcha honoruje ofiary Holocaustu: „Święty i bardzo ponury moment”
Auschwitz-Birkenau. 80 rocznica wyzwolenia „fabryki śmierci”
Najważniejsza, bardzo bolesna lekcja dla ludzkości. Miejsce kaźni i pamięci. W fabryce śmierci Auschwitz-Birkenau przez pięć lat zginęło ponad milion osób. Najwięcej Żydów z całej Europy (około miliona), lecz także Polaków (około 70 tysięcy), Romów i Sinti (około 20 tysięcy), jak również radzieckich jeńców wojennych. Więźniem z numerem 1 był Bruno Brodniewitsch, nazywany „czarnym diabłem” i słynący ze swojego okrucieństwa. Z kolei Lidia Maksymowicz spędziła w obozie aż 13 miesięcy: była najdłużej żyjącym dzieckiem w Auschwitz-Birkenau. Z obozu w ciągu pięciu lat istnienia uciekło 700 osób, w tym 300 z sukcesem. 80. rocznica wyzwolenia Auschwitz-Birkenau Byli wśród nich członkowie podziemnej armii AK. Ich raporty o tragedii więźniów obozu, warunkach, w jakich musieli żyć i gehennie, którą codziennie przechodzili, zostały dostarczone na Zachód. Jednak alianci nie zareagowali. Nie doszło do ataku na obóz. Polskie dowództwo AK również nie wydało rozkazu zniszczenia obozu. Nie wierzono, że uda się to zrobić siłami lokalnymi. W obozie stacjonowało ponad sześć tysięcy (według innych źródeł siedem) żołnierzy SS. A Zachód? Być może nie do końca wierzył w skalę zbrodni, które były tam dokonywane. Być może nie chciał widzieć. Wolał trzymać się na bezpieczny dystans. Obóz koncentracyjny Auschwitz-Birkenau na terenie Oświęcimia i Brzezinki został wyzwolony przez Armię Czerwoną 27 stycznia 1945 roku. Po 80 latach jest pomnikiem ludzkiego okrucieństwa, bestialstwa, dehumanizacji. Przypomina nam, do czego zdolny jest człowiek. I jak katastrofalne skutki może mieć ideologia bez grama empatii, w której jedni pozycjonują się ponad innymi. Dziś w tym miejscu kaźni i pamięci odbędą się uroczyste obchody, związane z 80. rocznicą wyzwolenia. Oczy całego świata będą zwrócone na Auschwitz. Ku przestrodze. By już nigdy więcej nic takiego się nie powtórzyło... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/48/2024/08/img3fS35F-85a480b.jpg" width="2573" height="1600" alt="The main entrance to the Auschwitz-Birkenau concentration camp with the slogan "Arbeit Macht Frei" (Work makes you free). The small sign saying "Caution, high voltage, danger to life" refers to the outer barrier line secured with electric barbed wire. Date created: 01.01.1933-31.12.1945 *** Local Caption *** 00002812,Image: 420849749, License: Rights-managed, Restrictions: , Model Release: no, Credit line: SV-Bilderdienst / SZ-Photo / Forum" title="Main entrance to the Auschwitz-Birkenau concentration camp" />
Anne Frank i Hannah Goslar: historia wyjątkowej przyjaźni w czasach zagłady
Dostarczała jej jedzenie i narażała życie
Żydzi muszą oddać swoje rowery, Żydom nie wolno do tramwaju, Żydom nie wolno na basen, a tym bardziej na korty tenisowe… Tak toczyło się nasze życie i nie było nam wolno tego ani tamtego" – tak brzmiał jeden z pierwszych wpisów w pamiętniku Anne Frank. To właśnie w takich okolicznościach narodziła się przyjaźń dwóch żydowskich dziewczynek, która swój tragiczny koniec miała w obozie koncentracyjnym. "Byłyśmy tylko dziećmi, nie miałyśmy pojęcia, że wkrótce spotka nas taki los", opowiadała Hannah Goslar, przyjaciółka Anne z dzieciństwa, która już wkrótce miała przerzucać paczki z jedzeniem umierającej z głodu przyjaciółce przez wielki mur otoczony drutem kolczastym... Dziś mija 95. rocznica urodzin Anne Frank, z tej okazji przypominamy niezwykłą historię przyjaźni, która połączyła ją z Hannah Goslar. [Ostatnia publikacja treści na VUŻ 12.06.2024 r.] Anne Frank i Hannah Goslar: były dziećmi, nie wiedziały, że czeka je taki los Poznały się w 1934 roku w Amsterdamie. Ich mamy nie znały holenderskiego i kiedy spotkały się w sklepie spożywczym, zaczęły rozmawiać ze sobą po niemiecku. Od słowa do słowa i po chwili okazało się, że córka pani Frank jest tylko pół roku młodsza od córki pani Goslar. "Gdy następnego dnia mama przywiozła mnie do przedszkola, nie znałam nikogo, nie znałam języka, zobaczyłam wtedy tylko plecy Anne. Grała na dzwonkach i była do mnie odwrócona tyłem. Kiedy nasze spojrzenia się spotkały, wpadła mi w ramiona. Uściskałyśmy się i od tamtej pory byłyśmy przyjaciółkami”, wspominała Hannah Pick-Goslar w wywiadzie dla strony teacher.scholastic.com. Rodziny obu dziewczynek spotkał podczas wojny bardzo podobny los. Rodzice Anne Frank – Edith i Otto, a także jej starsza siostra Margot opuścili opanowane przez nazistów Niemcy w 1934 roku i wyemigrowali do Holandii. Hannah wychowała się w bardzo pobożnej żydowskiej rodzinie. Była córką Hansa Goslara, wiceministra spraw wewnętrznych i Ruth Judith Klee, nauczycielki. Po tym, jak w 1933 roku Adolf Hitler został kanclerzem Niemiec, Hans został zmuszony do porzucenia prestiżowej pracy rządowej i ostatecznie wyemigrował z żoną i córkami do Amsterdamu. Hannah i Anne chodziły razem do VI Szkoły Montessori w Amsterdamie, a następnie do Liceum Żydowskiego. Spędzały ze sobą bardzo dużo czasu, grając w klasy, w kulki, skacząc na skakance, wpatrując się w gwiazdy i rozmawiając o chłopcach. Na pytanie, jaką osobą była Anne Frank, Hanneli Goslar odpowiedziała, że była bardzo niepokorną dziewczynką, która lubiła skupiać na sobie uwagę innych. Z drugiej strony normalną, jak cała reszta dzieci w jej wieku. W tej samej rozmowie Hanneli porównała siebie i Anne do starszej siostry swojej przyjaciółki, Margot. "Była naprawdę wyjątkowa. Śliczna, posłuszna i przykładna w nauce. Anna i ja byłyśmy jej przeciwieństwem", opowiadała Goslar w wywiadzie dla teacher.scholastic.com. Mama Hanneli często komentowała zachowanie przyjaciółki swojej córki takim zdaniem: "Bóg wie wszystko, ale Anna wie wszystko lepiej", co bardzo dużo mówiło o brawurze i pewności swojego zdania nastolatki. Zobacz też: Pippi Langstrump po 55 latach. Tak dziś wygląda Inger Nillson, aktorka znana z kultowej roli rudowłosej bohaterki Anna z pewnością należała do wygadanych dzieci. Mówiła dużo i nie miała zahamowań przed wyrażaniem swoich opinii. Sporo też pisała. Najczęściej między lekcjami, jedną ręką zasłaniała strony notesu, a drugą tworzyła zapiski. Koledzy raz po raz zatrzymywali się przy niej i pytali: "Co piszesz?, a odpowiedź Anne zawsze brzmiała tak samo: „Nie twoja sprawa”. Jedna z pierwszych notatek Anne Frank w jej rozsławionym na cały świat pamiętniku, to właśnie niepozbawiony drobnych złośliwości opis wszystkich kolegów i koleżanek z klasy. „Sądzę, że będę Ci mogła wszystko powierzyć, tak jak jeszcze nigdy nikomu, i mam nadzieję, że będziesz dla mnie wielkim oparciem”, napisała 12 czerwca 1942 roku w pamiętniku. „Aby to wyobrażenie długo wyczekiwanej przyjaciółki powiększyć jeszcze w mojej fantazji, nie chcę tak po prostu, jak każdy inny, umieszczać w tym dzienniku faktów, ale chcę mu pozwolić, aby sam był tą przyjaciółką, a ta przyjaciółka ma na imię Kitty”, pisała Anne. Czytaj też: Osiecka twierdziła, że są wiecznie skłóceni i kapryśni. Ale Wanda Warska i Andrzej Kurylewicz spędzili ze sobą pół wieku Anne Frank Anne Frank i jej najlepsza przyjaciółka Przyjaźń Hannah i Anne rodziła się wśród okupowanej przez Niemcy Holandii, pośród coraz ostrzejszych ograniczeń wprowadzanych wobec Żydów. Od obowiązku noszenia gwiazdy Dawida, przez oddanie własnych rowerów, godzinę policyjną, aż po systematyczne wywożenie do obozów zagłady. Czy trzynastolatki mogły podejrzewać, że już za chwilę zostaną rozdzielone na zawsze? "Nie sądziłyśmy, że będzie tak źle. Byłyśmy tylko dziećmi. Nigdy nie słyszałyśmy nazwy „obóz koncentracyjny” ani „Auschwitz”. Słyszało się o ludziach udających się do obozu pracy na wschodzie, ale to nam nic nie mówiło. Myślałyśmy, że naprawdę idą do pracy. Pewnie powinnyśmy były się domyślać, kiedy zaczęli zabierać ludzi ze szpitali. Ale nie wiedziałyśmy i nie uwierzyłybyśmy, gdyby ktoś nam wtedy powiedział, co się wydarzy", opowiadała Hannah Goslar. Ostatecznie przyjaciółki zostały rozdzielone w lipcu 1942 roku. "Moja najlepsza przyjaciółka Anne Frank" w reżyserii Bena Sombogaarta Rodzina Anne całą nadzieję na ratunek pokładała w emigracji do Szwajcarii. Hannah znała plany rodziny Franków i bardzo im kibicowała, jednocześnie mając spore wątpliwości, czy uda im się tego dokonać. Przekroczenie granic Szwajcarii dla żydowskiej rodziny graniczyło z cudem. Jednak kiedy Hanneli dowiedziała się od lokatorki Anne, że cała rodzina wyjechała, odetchnęła z ulgą, że przyjaciółka ma szansę na przeżycie. W rzeczywistości rodzina Frank otrzymała wezwanie do stawienia się w siedzibie SS. Był 8 lipca 1942 roku. Następnego dnia Anne wraz z rodzicami, siostrą i czwórką znajomych udaje się do kryjówki małego domu w Amsterdamie, kilka ulic dalej od ich mieszkania, w której spędzą najbliższe dwa lata. To właśnie tam powstaną najważniejsze wpisy do dziennika nastolatki. Zobacz także: Jego trzecia żona była młodsza od niego o ponad cztery dekady. Ignacy Machowski został ojcem po siedemdziesiątce "Moja najlepsza przyjaciółka Anne Frank" w reżyserii Bena Sombogaarta W tym czasie mama Hanneli była w ciąży i rodzina Goslar nie szukała dla siebie ukrycia. "Poza tym, żeby się ukryć, trzeba było mieć sporo pieniędzy na jedzenie. Ludzi, którzy zapewniali schronienie, nie stać było na wyżywienie całych rodzin", opowiadała Pick-Goslar. Po tym jak mama dziewczynki zmarła podczas porodu swojego trzeciego dziecka, SS przyszło po resztę rodziny Hannah w czerwcu 1943 roku. Wszyscy trafili do obozu Bergen-Belsen. Ten sam los czekał Anne Frank i jej siostrę ponad rok później, w sierpniu 1944 roku. Resztę rodziny Frank wysłano do Auschwitz. To właśnie w strasznych warunkach obozu koncentracyjnego losy dziewczynek ponownie się złączą. Czytaj także: Alina Janowska i Andrzej Borecki: był jej pierwszym mężem, doczekali się dziecka, ale to małżeństwo nie było im pisane View oEmbed on the source website Anne Frank i Hannah Goslar: ich przyjaźń rozdzieliła wojna Hannah, jej młodsza o 12 lat siostra Gabi, ojciec i dziadkowie trafili do tzw. obozu wymiany. Tacie dziewczynki udało się zdobyć paszporty i dokumenty, dzięki którym mogli zostać wymienieni na niemieckich jeńców wojennych. "Ze względu na papiery i paszporty nie zostaliśmy wysłani do obozów zagłady, takich jak Auschwitz i Sobibor. W przeciwieństwie do innych więźniów nie dostaliśmy numerów na ramionach, nie goliliśmy się, nie zabrali nam bagażu, który przywieźliśmy z domu. Nie rozdzielili nas. Ludzie umierali z głodu i na tyfus, ale nie zabijano ich", opowiadała o swoim pobycie w obozie Hannah. Tuż za murem, w warunkach znacznie gorszych i mniej "uprzywilejowanych" więziona była Anne Frank. Oddzielona od reszty swojej rodziny, została przy niej tylko starsza siostra Margot. Dziewczynki były wygłodzone, osłabione i chore. Kiedy przyjaciółkom udało się porozumieć przez wielkie ogrodzenie wypełnione sianem i zakończone drutem kolczastym, Hannah wiedziała, że musi pomóc Anne. "Kiedy powiedziałem ludziom, że moja przyjaciółka jest w znacznie gorszym stanie niż my, cztery lub pięć osób dało mi coś małego. Szwedzki chleb, suszone śliwki, skarpetki...", wspominała Hanelli. Dodatkowo w tym samym czasie udało jej się zdobyć dwie małe paczki żywności od Czerwonego Krzyża. Hannah Goslar ryzykując własnym życiem, przerzucała jedzenie na drugą stronę obozu. Miała nadzieję, że to pomoże Anne przetrwać i że niedługo się spotkają. Liczyły na rychłe wyswobodzenie. Hannah wraz z rodziną mieli zostać wymienieni na jeńców i puszczeni wolno. Tak się jednak nie stało. Po tym jak ojciec dziewczynki zmarł, obiecana wymiana została odwołana. Siostry Goslar jako jedyne z całej rodziny przetrwały 14 miesięcy pobytu w obozie Bergen-Belsen. Anne i jej siostra Margot zmarły po drugiej stronie muru na tyfus w marcu 1945 roku, zaledwie miesiąc przed wyzwoleniem... Przeczytaj także: Złamane życie Marzeny Kipiel-Sztuki. Przeżyła dramat na planie „Świata według Kiepskich”, zmagała się z depresją... O tej przyjaźni powstał film Reżyser Ben Sombogaart przedstawił historię wyjątkowej przyjaźni Anne i Hanneli w swoim filmie „Moja najlepsza przyjaciółka Anne Frank”. Ta oparta na prawdziwych wydarzeniach opowieść osadzona jest na dwóch płaszczyznach: w okupowanym przez nazistów Amsterdamie i obozie koncentracyjnym Bergen-Belsen, miejscu ponownego, ale też ostatniego spotkania przyjaciółek. "Podejście filmu Sombogaarta do Holokaustu jest nieco niekonwencjonalne w porównaniu do dotychczasowych produkcji na ten temat. Reżyser postanawia obserwować jedną z największych tragedii w historii ludzkości przez pryzmat przyjaźni", czytamy na stronie netflix-news. Jest to jeden z głównych zarzutów co do holenderskiej produkcji, która poniekąd "łagodzi okropności Holokaustu". Ben Sombogaart pozostał jednak wierny głównym wydarzeniom w życiu dziewczynek. Podstawę historii stanowią słynne dzienniki tytułowej bohaterki oraz świadectwo Hannah Goslar. Przyjaciółka Anne Frank zmarła w 2022 roku, miała 93 lata. "Moja najlepsza przyjaciółka Anne Frank" w reżyserii Bena Sombogaarta
Władysław Szpilman - legendarny pianista. Dlaczego próbowano go zniesławić?
Dziś 80. rocznica wybuchu powstania w getcie warszawskim
Wybitny polski pianista i kompozytor żydowskiego pochodzenia. Za sprawą jego twórczości światło dzienne ujrzało ponad 500 utworów. To on był twórcą kultowego sygnału dźwiękowego Polskiej Kroniki Filmowej, a także pomysłodawcą festiwalu muzycznego w Sopocie. Co więcej, przypisuje mu się odkrycie talentu równie sławnej Violetty Villas. Jego historia poruszyła miliony na całym świecie. Dramatyczne przeżycia artysty z czasów II wojny światowej na duży ekran przeniósł Roman Polański. Film Pianista z 2002 roku nagrodzony został aż trzema Oscarami. Według niektórych, znakomity życiorys Władysława Szpilmana zawiera jednak także mroczny sekret. Wszystko za sprawą piosenkarki, zwanej często polską Edith Piaf. Wiera Gran wysnuła niegdyś poważne oskarżenia wobec kompozytora, które po latach wzburzyły opinię publiczną wraz z premierą jej biografii. Kontrowersyjny spór rozstrzygnięto dopiero w sądzie. Dlaczego próbowano zniesławić legendarnego pianistę? Dziś 80. rocznica wybuchu powstania w getcie warszawskim. Władysław Szpilman: wybitny polski pianista i kompozytor Władysław Szpilman przyszedł na świat 5 grudnia 1911 roku w Sosnowcu. Z muzyką związany był od najmłodszych lat. Miłość do fortepianu zaszczepiła w nim matka, która uczyła swojego syna gry na instrumencie. Można nawet stwierdzić, że kariera kompozytora od zawsze była jego powołaniem. Jego nazwisko w luźnym tłumaczeniu oznacza grajka, muzykanta (z niem. spielen: grać). Już w wieku 16 lat kunsztu muzycznego uczył się murach Konserwatorium im. Fryderyka Chopina w Warszawie. W 1931 roku uzyskał stypendium berlińskiej Akademii Sztuk. To właśnie tam skomponował swoje pierwsze utwory. Po powrocie do kraju rozpoczął współpracę z Polskim Radiem. Od 1935 roku pracował jako etatowy pianista rozgłośni. Tworzył wówczas swoje pierwsze szlagiery, a także muzykę filmową. Kompozycje te zaczęły przynosić artyście zarówno uznanie, jak i popularność. Współpracę z Polskim Radiem wznowił od razu po wojnie. Został wówczas zastępcą dyrektora działu muzycznego, a następnie szefem działu muzyki rozrywkowej. Grał koncerty muzyki klasycznej, pisał kompozycje do filmów, a także tworzył popularne piosenki, takie jak Trzej przyjaciele z boiska, Tych lat nie odda nikt, W małym kinie czy też Nas zaczarować musiał deszcz. W 1947 roku artysta skomponował kultowy sygnał dźwiękowy Polskiej Kroniki Filmowej. Do 1961 roku pełnił funkcję prezesa Związku Polskich Autorów i Kompozytorów (ZAKR). Tego samego roku zorganizował pierwszą edycję Międzynarodowego Festiwalu Piosenki w Sopocie (dzisiaj Sopot Festival), którego był też pomysłodawcą. Dwa lata później założył Kwintet Warszawski, z którym koncerty grał niemalże na całym świecie. Władysław Szpilman w trakcie II wojny światowej przeżył prawdziwe piekło W 1940 roku Władysław Szpilman wraz z całą rodziną osadzony został w getcie warszawskim. Artysta utrzymywał swoich bliskich z gry w kawiarniach i salkach koncertowych. Występował m.in. w Café Sztuka, gdzie poznał Wierę Gran, której akompaniował. "Ludzie żyli w wielkiej ciasnocie. Wszędzie panoszyły się wszy. Codziennie widziałem ludzkie zwłoki. Bardzo popuchnięte. Wykładano je przed domostwa i okrywano gazetami. To były straszne obrazy", wspominał realia życia w getcie w wywiadzie Rzeczpospolitej. Najgorsze jednak miało dopiero nadejść. Kompozytor jest jedynym członkiem rodziny, któremu udało się ujść z życie. W 1942 roku Szpilmanowie wysłani zostali do obozu zagłady w Treblince. Władysław Szpilman uniknął wywozu dzięki pomocy żydowskiego policjanta, który rozpoznał go z występów. Następnie kompozytor pracował niewolniczo jako robotnik budowlany. W 1943 roku szczęśliwie udało mu się uciec z getta. Ukrywały oraz utrzymywały go polskie rodziny w Warszawie. Po tragicznym w skutkach powstaniu warszawskim w 1944 roku artysta pozostał w zgliszczach miasta. Zdany sam na siebie ukrywał się w ruinach jednej z kamienic w dzielnicy kontrolowanej przez Niemców. "Właściwie przestałem jeść, bo nie było nic do jedzenia. Panował mróz. Wodę brałem z zamarzniętych wanien. Kawałki porozbijanego lodu wkładałem w jakiś garnek, następnie ogrzewałem go własnym ciałem, leżąc w łóżku. W ten sposób mogłem gasić pragnienie. Człowiek starał się być silnym i przeżyć to wszystko. Ale przychodziły chwile załamania, kiedy chciałem się otruć. Miałem przy sobie 30 pastylek. Ktoś jednak chciał, bym żył. I przeżyłem całą okupację", powiedział Władysław Szpilman w 2000 roku Rzeczpospolitej. Na kurczowo trzymającego się życia artystę natknął się kapitan Wehrmachtu Wilm Hosenfeld. Wbrew oczekiwaniom, postanowił mu jednak pomóc. "Hosenfeld mógł mnie zastrzelić. Mógł wyjąć rewolwer i wystrzelić jedną jedyną kulę. Ale jednak tego nie zrobił. Mało tego, on mi bardzo pomógł. Nadzwyczajny człowiek", przyznał Władysław Szpilman. Hosenfelda, który zmarł w 1952 r. w radzieckiej niewoli, prezydent RP Lech Kaczyński odznaczył pośmiertnie Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski w 2007 roku. Dwa lata później, za sprawą Andrzeja Szpilmana, syna kompozytora, jerozolimski Instytut Pamięci Męczenników i Bohaterów Holocaustu Jad Waszem przyznał mu miano Sprawiedliwego wśród Narodów Świata. W 2002 roku dramatyczną historię polskiego kompozytor poznał cały świat. Film Pianista w reżyserii Romana Polańskiego nagrodzony został aż trzema Oscarami, w tym za najlepszy film. W rolę Władysława Szpilmana wcielił się Adrien Brody, którego aktorski popis zapewnił mu właśnie tę prestiżową nagrodę. Trzecia statuetka Akademii Filmowej trafiła do Ronalda Harwooda za scenariusz, oparty na książce autorstwa Władysława Szpilmana. Władysław Szpilman oskarżony o współpracę z Gestapo Podczas niemieckiej okupacji Władysław Szpilman poznał Wierę Gran. Piosenkarka żydowskiego pochodzenia, określana często mianem polskiej Edith Piaf, występowała z pianistą w kawiarniach getta warszawskiego. Wizerunek jej został jednak w późniejszych latach nadszarpnięty. Wielokrotnie oskarżana o współpracę z Gestapo, sama o to samo pomówiła Władysława Szpilmana. Jej słowa przytoczone zostały w książce Oskarżona: Wiera Gran autorstwa Agaty Tuszyńskiej. Biografia artystki ujrzała światło dzienne w 2010 roku. "Wszystko to są kłamstwa wyssane z palca", podkreślał wówczas syn kompozytora Andrzej Szpilman. Sprawa rozstrzygnięta została w sądzie. Rodzina Władysława Szpilmana wygrała proces przeciwko autorce, jak i wydawnictwu, które zobowiązane były usunąć sporne fragmenty z kolejnych wydań książki. Wiera Gran w ostatnich latach swojego życia nie była w dobrej kondycji, co nie stanowiło z resztą tajemnicy. Była przekonana, że cały świat spiskuje przeciwko niej. Pomimo że w procesach sądowych została uniewinniona, nigdy nie zdołała całkowicie oczyścić się z podejrzeń o współpracę z Gestapo. Łatka zdrajczyni ciążyła nad nią przez całe życie. Być może jedną z osób, które nigdy nie uwierzyły w niewinność artystki, był Władysław Szpilman, który miał odmówić jej po wojnie dalszej współpracy w Polskim Radiu. Nie ma na to jednak dowodów. CZYTAJ TEŻ: Fryderyk Chopin, czyli najwybitniejszy polski kompozytor, którego życiorys skrywa mroczne tajemnice... Piosenkarka publicznie oskarżyła polskiego kompozytora o kolaborację z Niemcami tylko raz. "Był naprzeciwko, tuż przede mną, widziałam wyraźnie. Szpilman w czapce policjanta. Wywlekał kobiety za włosy. Chronił dłonie. Nigdy o tym nie mówiłam, nie chciałam mu szkodzić. Teraz chcę, żeby wiedział, że ja wiem", zacytowała słowa artystki z 1996 roku Agata Tuszyńska w swoim dziele. Zarzut pod adresem Władysława Szpilmana skandal wywołał dopiero, kiedy książka Oskarżona: Wiera Gran została wydana. Była ona jednak jedynym źródłem informacji o rzekomej współpracy kompozytora z Gestapo. Podczas późniejszego dochodzenia ustalono, że w żadnych innych dokumentach, archiwach czy też wspomnieniach nie znaleziono o tym nawet najmniejszej wzmianki. Tym samym pamięć po wybitnym polskim kompozytorze pozostała bez skazy. Władysław Szpilman zmarł 6 lipca 2000 roku. Odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Kawalerskim, a także Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski artysta pochowany został na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Siedem lat później w Paryżu odeszła Wiera Gran. Odznaczona była Medalem "Zasłużony Kulturze Gloria Artis".
Gwyneth Paltrow uczciła pamięć polskich przodków. Zdobyła się na piękny gest
Korzenie aktorki sięgają żydowskich rodzin na Podlasiu
Gwyneth Paltrow uchodzi za jedną z najlepszych aktorek na świecie. Została uhonorowana statuetką Oscara za rolę w filmie „Zakochany Szekspir”. Prywatnie przez wiele lat była żoną lidera zespołu Coldplay, Chrisa Martina. Małżonkowie doczekali się dwójki dzieci. Córka Apple jest łudząco podobna do swojej sławnej mamy. Czy pójdzie w jej ślady? Czas pokaże. Tymczasem okazało się, że Gwyneth Paltrow ma polskie korzenie. Jej przodkowie pochodzili z Podlasia, a wujek był rabinem. Aby uczcić pamięć swoich polskich przodków aktorka zdobyła się na wzruszający gest. Ma to związek z Holocaustem. Mieszkańcy Podlasia długo nie zapomną o jej prezencie. Co takiego ufundowała im aktorka? Gwyneth Paltrow zdobyła międzynarodową sławę Gwyneth Paltrow od małego wiedziała, że zostanie aktorką. Zadebiutowała przed kamerą mając zaledwie 5 lat. Epizodyczną rolę w serialu dostała dzięki ojcu, który jako producent dostrzegł w córce potencjał na aktorkę. Dziewczynka połknęła aktorskiego bakcyla i regularnie zaczęła pojawiać się na planach filmowych. Apogeum jej popularności przypadło na lata 90. XX wieku. Wtedy to zagrała wielu filmowych przebojach m.in. „Siedem”, „Krew z krwi, kość z kości”, „Emma”, „Wielkie nadzieje” czy „Utalentowany Pan Ripley”. Jednak największe uznanie publiczności oraz krytyków zdobyła kreując postać Violi w filmie „Zakochany Szekspir”. Aktorka za tę rolę została uhonorowana Oscarem, Złotym Globem i nagrodą BAFTA. Czytaj także: W tym domu Gwyneth Paltrow spędziła swoje dzieciństwo! Było szczęśliwe? Gwyneth Paltrow Gwyneth Paltrow ma polskie korzenie. Teraz uczci pamięć swoich przodków Gwyneth Paltrow o tym, że ma polskie korzenie dowiedziała się w 2011 roku, za sprawą udziału w programie telewizyjnym. Będąc gościem w show „Who Do You Think You Are” emitowanym przez stację BBC miała okazję zbadać swoje pochodzenie oraz odkryć dokąd sięga „drzewo genealogiczne” jej rodziny. Okazało się, że jej prapradziadek Simon Paltrovich wyemigrował do Stanów Zjednoczonych Ameryki właśnie z Polski. Pierwotnie jego nazwisko brzmiało Peletrowicz. Z kolei brat mężczyzny nazywał się Hersz Peletrovicz i był rabinem w mieście Nowogród w województwie podlaskim. Niestety nie przeżył okresu wojny. Aktorka dowiedziawszy się o rodzinnej historii postanowiła ufundować tablicę, która upamiętni losy żydowskiej społeczności od XV wieku do czasów Holokaustu. Uroczyste odsłonięcie tablicy nastąpi we wtorek, 26 kwietnia. „Uroczystość odsłonięcia tablicy rozpocznie się we wtorek, 26 kwietnia 2022 roku o godzinie 12:00 na cmentarzu przy ul. Poległych, w Nowogrodzie – informują Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego oraz Fundacja Przyjaciele Dziedzictwa Żydowskiego w Polsce”. Poniżej prezentujemy zdjęcia pamiątkowej tablicy. Czy wiedzieliście, że Gwyneth Paltrow ma polskie korzenie? Czytaj także: Niespełniona miłość Gwyneth Paltrow i Brada Pitta. Miał być ślub a doszło do rozstania Gwyneth Paltrow ufundowała tablicę o swoich przodkach w Nowogrodzie, 22.04.2022 rok Gwyneth Paltrow ufundowała tablicę o swoich przodkach w Nowogrodzie, 22.04.2022 rok
Whoopi Goldberg przeprasza za słowa o Holocauście. Zareagowało Muzeum w Oświęcimiu
Whoopi Goldberg została skrytykowana za swoją wypowiedź w programie telewizyjnym. Aktorka stwierdziła, że „Holocaust nie dotyczył kwestii rasy”. Za te słowa przeprosiła na Twitterze, natomiast telewizja ABC News zawiesiła ją w roli prowadzącej program, na którego antenie dopuściła się oburzającej wypowiedzi. Whoopi Goldberg pomyliła się w temacie Holokaustu Wypowiedź Whoopi Goldberg padła w „The View” - talk-show stacji ABC News, którego jest prowadzącą. Tematem rozmowy była decyzja rady szkolnej jednego z hrabstw w Tennessee, gdzie wykreślono z listy lektur komiks Arta Spiegelmana „Maus. Opowieść ocalałego”, opowiadającą historię Holocaustu. W opowieści narody zostały ukazane pod postaciami zwierząt: Niemcy jako koty, Polacy jako świnie, Anglicy jako psy, a Żydzi jako myszy. Powodem usunięcia książki było jednak nie to, a przekleństwa i sceny przemocy, a także graficzny rysunek nagiej myszy, symbolizującej polską Żydówkę - matkę autora. Aktorka przyznała, że jest zaskoczona, że to właśnie nagość była powodem dla wycofania książki z programu - nie sam Holocaust. Współprowadząca Joy Behar zwróciła uwagę na fakt, że naziści uważali Żydów za inną rasę ludzi, oraz wspomniała, że Holocaust stanowił o „białej supremacji”. Goldberg odparła na to, że „biali ludzie robią to białym ludziom”. Stwierdziła również, że „Holocaust nie dotyczy rasy, a bestialstwa ludzi wobec ludzi”, w które zaangażowane były „dwie grupy białych ludzi”. View oEmbed on the source website Czytaj także: Przeżył Holokaust dzięki pomocy polskiej rodziny! Historia Romana Polańskiego Whoopi Goldberg przeprasza za wypowiedź o Holocauście Na słowa Goldberg szybko zareagowali nie tylko oburzeni widzowie programu, ale także przedstawiciele środowisk żydowskich. Swój głos w sprawie zabrało również Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, które wytłumaczyło, jaka była prawda. „Rasizm był centralnym elementem ideologii nazistowskiej. Żydzi nie byli definiowani poprzez wyznanie, ale przez rasę. Rasistowskie przekonania nazistów napędzały ludobójstwo i masowe mordy” - napisało polskie muzeum. W swoim wpisie zaprosili prowadzącą „The View” na kurs online o historii Holocaustu. View oEmbed on the source website Whoopi Goldberg 1 lutego zamieściła na swoim Twitterze wpis, w którym przeprosiła za swoje słowa oraz przyznała, że popełniła błąd. „W dzisiejszym programie powiedziałam, że Holocaust „nie jest o rasie, ale o bestialstwie ludzi wobec ludzi". Powinnam była powiedzieć, że chodzi o jedno i drugie.” Aktorka okazała również wsparcie dla narodu żydowskiego. „Naród żydowski na całym świecie zawsze będzie miał moje wsparcie, którego nigdy się nie zrzeknę. Przepraszam za krzywdę, którą wyrządziłam.” View oEmbed on the source website W perspektywie wywołanej kontrowersji telewizja ABC News zadecydowała o zawieszeniu Whoopi Goldberg w roli prowadzącej „The View” na dwa tygodnie. Czytaj także: Władysław Szpilman - legendarny pianista. Dlaczego próbowano go zniesławić? Źródło: plejada.pl, wirtualnemedia.pl Whoopi Goldberg, 2020 Whoopi Goldberg, 1990
Przeżył Holokaust dzięki pomocy polskiej rodziny! Historia Romana Polańskiego
Największy i najbardziej brutalny konflikt zbrojny, jaki widział świat zastał 6-letniego Romana Polańskiego w Krakowie. Reżyser przyszedł na świat w Paryżu jako Raymond Liebling żydowskiego pochodzenia. Podczas Holokaustu stracił zarówno matkę, jak i babcię. Sam jednak uszedł z życiem dzięki pomocy polskiej rodziny, która go przygarnęła oraz ukrywała. Choć nie było to łatwe, artysta po latach odszukał potomka bohaterów i dopilnował, aby uhonorowani zostali medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. Roman Polański: dzieciństwo Urodził się 18 sierpnia 1933 roku w Paryżu jako Raymond Thierry Liebling. Oboje rodziców przyszłego reżysera była pochodzenia żydowskiego. Z powodu narastających nastrojów antysemickich we Francji, na początku 1937 roku Lieblingowie przenieśli się do rodzinnego miasta ojca artysty, Krakowa. Tam też zastała ich II wojna światowa. Znaleźli się wówczas w getcie na krakowskim Podgórzu, z którego w 1943 roku 10-letniemu wówczas Polańskiemu pomógł uciec ojciec. Początkowo trafił pod opiekę rodziny Wilków, krótko po tym Putków. Chłopiec zmuszony był jednak uciekać z Krakowa. Latem tego samego roku przygarnęli oraz ukrywali go Stefania i Jan Buchałowie. Mieszkali we wsi Wysoka oddalonej od Krakowa o ok. 35 km. Podczas gdy Romanowi Polańskiemu udało się znaleźć schronienie, jego ojciec wysłany został do obozu koncentracyjnego Mauthausen-Gusen, natomiast matka i babcia - Auschwitz-Birkenau. Niestety, kobiety już nigdy z niego nie wróciły. Roman Polański: przeżył dzięki dobroci polskiej rodziny "Wysoka nie była wcale wioską w ścisłym tego słowa znaczeniu, raczej skrzyżowaniem dwóch wiejskich dróg, gdzie stał kościół, szkoła i sklep spożywczy pełniący równocześnie funkcję poczty. Buchałowie mieszkali parę kilometrów dalej, w maleńkim gospodarstwie na zboczu wzgórza, niemal całkowicie zasłoniętym drzewami", wspominał Roman Polański. Stefania i Jan Buchałowie byli ubogimi chłopami. Ciężko pracowali, wychowywali trójkę dzieci, nie mieli wiele, lecz i tak zdecydowali się udzielić 10-letniemu chłopcu pomocy. "Całe życie rodzinne koncentrowało się wokół Buchałowej, silnej, kościstej i energicznej kobiety, której zawiązana na głowie chustka była równie nieodłącznym atrybutem, co szczerbaty uśmiech. Dobroć, jaką mi okazywała, była tym bardziej zdumiewająca, że Putkowie prawie nic jej nie płacili za moje utrzymanie. Wyglądało na to, że większa część nieoficjalnego depozytu ojca rozpłynęła się po drodze", tłumaczył reżyser. Rodzina Buchałów: Sprawiedliwi wśród Narodów Świata Roman Polański nigdy nie zapomniał o dobroci, jaką otrzymał od rodziny Buchałów. Do Wysokiej powrócił po wojnie dwukrotnie, jednak ślad po ludziach, którym zawdzięcza życie zaginął. Przełom nastąpił dopiero podczas pracy nad filmem dokumentalnym Polański, Horowitz. Czarodzieje z getta. Reżyserzy dzieła - Anna Kokoszka-Romer i Mateusz Kudła odnaleźli wtedy wnuka Stefanii i Jana Buchałów, Stanisława. "Szukaliśmy kilka lat. Rozmawialiśmy z mieszkańcami wsi, ale ci nie potrafili powiedzieć, dokąd wyjechali Buchałowie. Sprawdziliśmy księgi parafialne, wertowaliśmy stare książki telefoniczne. W końcu trafiliśmy na trop ich wnuka. Stanisław nie wiedział, że babcia i dziadek ukrywali Polańskiego", mówiła Gazecie Wyborczej Anna Kokoszka-Romer. Filmowcy zaaranżowali więc spotkanie Romana Polańskiego z wnukiem ludzi, którzy go ocalili. Dla obojga było to emocjonalne przeżycie. Doszło do niego w Wysokiej podczas kręcenia filmu. "Dużo pamiętał, dużo się od niego dowiedziałem o mojej rodzinie. Wszystko opisywał, co gdzie się znajdowało. Wspominał, że opowiadał mojemu tacie, że istnieje coś takiego, jak pociąg. Mój tata nie wierzył, nikt nie wierzył. W końcu Polański zabrał tatę na stację, żeby pokazać mu pociąg", opowiadał w rozmowie z twórcami dokumentu, Stanisław Buchała. Roman Polański długo nie zwlekał. Krótko po spotkaniu złożył świadectwo w Instytucie Yad Vashem w Jerozolimie. "Zapewniła mi schronienie, narażając życie swoje i swojej rodziny. To była wrażliwa, łagodna i ciężko pracująca kobieta", napisał w nim reżyser. Komisja zdecydowała się nadać Buchałom tytuł Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Medal oraz dyplom 15 października odebrał w imieniu dziadków Stanisław Buchała podczas uroczystości w Domu Pamięci Żydów Górnośląskich w Gliwicach. Wnukowi swoich wybawców wręczył je osobiście Roman Polański. Roman Polański i Stanisław Buchała: