Tragedia w Tatrach. Odeszła legenda polskiego himalaizmu. Aż trudno uwierzyć w to, co się stało
Wspinała się z Wandą Rutkiewicz. Jako pierwsza kobieta zdobyła Broad Peak. Krystyna Palmowska była legendą polskiego himalaizmu. Niestety, odeszła niespodziewanie w wieku 76 lat w Tatrach. Ta tragedia wstrząsnęła środowiskiem wspinaczkowym... Poznaj kulisy.
Ciało 76-letniej Krystyny Palmowskiej, jednej z najwybitniejszych polskich himalaistek, odnaleziono w słowackich Tatrach Wysokich. Informację o jej śmierci potwierdził Polski Związek Alpinizmu. Palmowska zginęła podczas wspinaczki w rejonie Doliny Piarżystej. Kim była Krystyna Palmowska – legenda polskiego himalaizmu Krystyna Palmowska urodziła się 11 listopada 1948 roku w Warszawie. Z wykształcenia była inżynierem elektronikiem i należała do stołecznego klubu wysokogórskiego. Swoją karierę wspinaczkową rozpoczęła w latach 60., a od 1969 roku wspinała się głównie w kobiecych zespołach, często z Anną Czerwińską. Przechodziła najtrudniejsze drogi taternickie, m.in. na Kazalnicy Mięguszowieckiej i Małym Młynarzu, również zimą. Czytaj także: Co poszło nie tak z OceanGate? Netflix analizuje kontrowersyjną wyprawę do wraku Titanica Szczegóły tragedii w Tatrach – akcja ratunkowa TOPR Palmowska zginęła w słowackich Tatrach Wysokich, w rejonie Doliny Piarżystej. Od niedzieli była poszukiwana w rejonie Koprowego Wierchu. Jej ciało odnaleźli słowaccy ratownicy górscy kolejnego dnia – kobieta spadła podczas wspinaczki ze skalnego terenu. Ciało 76-latki odnaleziono w żlebie doliny. W akcji poszukiwawczej brało udział sześć zespołów ratowniczych z psami, dronami oraz śmigłowcem. Wsparli je również ratownicy z Zakopanego. Czytaj także: Jedną katastrofę przeżył, w drugiej był bez szans. Ritchie Valens zginął przez rzut monetą. Miał lecieć inny muzyk Pierwsze wejście na Broad Peak – historyczny sukces W 1983 roku Krystyna Palmowska zapisała się na kartach historii jako pierwsza kobieta, która stanęła na szczycie Broad Peak (8051 m n.p.m.). W 1985 roku wraz z Wandą Rutkiewicz i Anną Czerwińską jako pierwsze kobiety zdobyły również Nanga Parbat (8125 m n.p.m.). Palmowska uczestniczyła także w wyprawach na K2, jednym z najtrudniejszych ośmiotysięczników świata. Czytaj także: Desperacko szukała miłości, pięć razy stawała na ślubnym kobiercu. Czwarty mąż zadał jej potężny cios Reakcje środowiska górskiego na śmierć himalaistki Środowisko alpinistyczne zareagowało z ogromnym smutkiem. Polski Związek Alpinizmu wydał poruszający komunikat: „Do zobaczenia Krysiu... Zginęła Krystyna Palmowska – wybitna taterniczka i alpinistka". Fundacja Himalaizmu Polskiego im. Andrzeja Zawady potwierdziła, że kobieta odeszła w Tatrach. Również Klub Sportowy Polskie Himalaje im. Wandy Rutkiewicz przekazał informacje o prowadzonych poszukiwaniach i ich tragicznym finale. Czytaj także: Miłość do gór odebrała życie Jerzego Kukuczki. Wdowa po alpiniście każdego dnia pielęgnuje pamięć o nim Publikacje i wyróżnienia Palmowska opisywała swoje doświadczenia we wspinaczce w książkach. Wraz z Anną Czerwińską napisała m.in. „Dwa razy Matterhorn”, opisując swoje wejścia na północną ścianę tego szczytu zimą i latem. Z kolei w lutym 2025 roku została uhonorowana prestiżową nagrodą środowiska, Super Kolosem, przyznawaną podczas Ogólnopolskich Spotkań Podróżników, Żeglarzy i Alpinistów w Gdyni. Wcześniej wyróżnienie to otrzymały także jej przyjaciółki, czyli Wanda Rutkiewicz i Anna Czerwińska.
Najmłodsza Polka na Mount Everest: 19-letnia Zoja Skubis napisała historię na Dachu Świata
Zoja Skubis po raz kolejny udowodniła, że dla odważnych nie ma rzeczy niemożliwych. Młoda influencerka i podróżniczka osiągnęła spektakularny sukces, który zachwycił internautów i poruszył opinię publiczną: jako najmłodsza Polka stanęła na szczycie Mount Everest. Jej niezwykłe osiągnięcie to nie tylko efekt ciężkiej pracy i determinacji, ale też dowód na to, że marzenia mogą prowadzić na sam szczyt – dosłownie i w przenośni. Dziś o Zoji mówi cała Polska, a jej historia inspiruje do przekraczania granic i sięgania po więcej.
Zoja Skubis to 19-letnia podróżniczka i influencerka, która od lat dokumentuje swoje wyprawy w mediach społecznościowych. Jest aktywna na Instagramie, gdzie zgromadziła ponad 370 tysięcy obserwatorów. W ostatnich latach zyskała popularność dzięki publikowaniu treści z egzotycznych zakątków świata, a jej profil przyciąga uwagę przede wszystkim młodych widzów zainteresowanych podróżami i ekstremalnymi wyzwaniami. Droga Zoi Skubis na Mount Everest Zoja Skubis rozpoczęła swoją ekspedycję na Mount Everest w kwietniu 2025 roku. 18 maja o godzinie 11:38 stanęła na szczycie najwyższej góry świata – Mount Everest – mierzącej 8848 metrów. Tym samym stała się najmłodszą Polką, która zdobyła ten szczyt. W poście na Instagramie podkreśliła, że był to dla niej ogromny wysiłek fizyczny i psychiczny, jednak widok z góry zrekompensował wszystkie trudności. W relacjach zaznaczyła również, że na wyprawę przygotowywała się przez wiele miesięcy, a wspinaczka była spełnieniem jej marzeń. „Oficjalnie, o 11:38, 18 maja 2025 roku stanęłam na szczycie Mount Everest, zostając tym samym najmłodszą Polką na Dachu Świata! W Nepalu jestem od dwóch miesięcy, jednak moja wyprawa zaczęła się już dawno temu. Ten szczyt, to najpiękniejsze, możliwe zwieńczenie wszystkich moich przygotowań, wyrzeczeń, treningów, łez i nerwów” czytamy w publikacji dumnej podróżniczki. Zobacz też: Szokująca historia Zoi Skubis: z TikToka na Mount Everest, przez stratę ojca do himalajskich szczytów Internauci pogratulowali sukcesu najmłodszej Polce na Dachu Świata Informacja o sukcesie Zoji błyskawicznie obiegła media społecznościowe. Jej post z Mount Everest zebrał tysiące reakcji i komentarzy. Fani gratulowali jej wyczynu, wyrażali podziw dla odwagi i determinacji. Nie brakowało też komentarzy od innych podróżników i influencerów, którzy wyrażali szacunek dla jej osiągnięcia. „Zoja, jesteś niesamowita! Ogromne gratulacje”, „Gratulacje jesteś niesamowita”, „niesamowite rzeczy robisz młodziutka, czapki z głów” czytamy wśród komentarzy. Wielu internautów uznało ją za wzór do naśladowania i symbol młodego pokolenia, które nie boi się sięgać po najwyższe cele. Sama podróżniczka nie przypisuje sobie jednak wielu zasług. W poście podziękowała swojej ekipie i sponosorom, a także wszystkich, którzy wspierali ją w tej podróży: „Natomiast przede wszystkim, dziękuję Wam! Powtarzam się, ale to Wy od zawsze stanowiliście podstawę wszystkich pomysłów, które kiełkują w mojej głowie. Dziękuję, że od zawsze mogę na Was liczyć!” pisała. Czytaj także: Dbaj o synów, nie martw się, wrócę - to były ostatnie słowa Jerzego Kukuczki do żony Cecylii
Szokująca historia Zoi Skubis: z TikToka na Mount Everest, przez stratę ojca do himalajskich szczytów
Zoja Skubis, 19-letnia podróżniczka z Krakowa, już zapisała się w historii jako najmłodsza Polka na ośmiotysięczniku. Obecnie zdobywa Mount Everest, a jej droga pełna jest emocji, determinacji i głębokiego hołdu dla zmarłego ojca, który zaszczepił w niej miłość do gór.
Zoja Skubis to nie tylko internetowa sensacja, ale i prawdziwa himalaistka młodego pokolenia. Po zdobyciu Manaslu i ukończeniu maratonu na Antarktydzie, 19-latka z Krakowa ruszyła na Mount Everest. Jej historia to również hołd dla zmarłego ojca, który zaszczepił w niej pasję do gór – i pozostaje z nią na każdym kroku ekstremalnych wypraw. Zoja Skubis – fenomen z TikToka i górskich szlaków Zaczynała od nietypowych filmików na TikToku, w których dzieliła się codziennością – spaniem na balkonie czy ćwiczeniami o 3 w nocy. Tak budowała swoją pozycję w sieci. Zoja Skubis zyskała popularność dzięki parodiowanym przez internautów vlogom o jej "napiętym grafiku". W wieku zaledwie 15 lat przeprowadziła się sama do Warszawy, ucząc się w "szkole w chmurze". Dziś jest nie tylko influencerką, ale też podróżniczką, której dokonania zachwycają. Czytaj też: Miłość do gór odebrała życie Jerzego Kukuczki. Wdowa po alpiniście każdego dnia pielęgnuje pamięć o nim Najmłodsza Polka na ośmiotysięczniku We wrześniu 2024 roku Skubis zdobyła Manaslu – ośmiotysięcznik w Himalajach o wysokości 8163 m n.p.m. Tym samym została najmłodszą Polką, która tego dokonała. Nie było to jednak jedyne wyzwanie, jakie sobie postawiła. W grudniu ukończyła maraton na Antarktydzie – 42 km biegu w niemal sześć godzin, pokonując 60 tysięcy kroków, 16 tysięcy kilometrów od domu. Wyprawa na Mount Everest przed 20. urodzinami Dziś, mając 19 lat, Zoja jest w trakcie wyprawy na najwyższy szczyt świata – Mount Everest. Jeśli zdobędzie szczyt przed swoimi urodzinami 30 maja, zostanie najmłodszą Polką, która tego dokonała. Obecnie jej postępy można śledzić w mediach społecznościowych oraz przez stronę internetową, na której udostępnia swoją lokalizację w czasie rzeczywistym. Zobacz również: Jej śmierć skrywa wiele tajemnic, wczoraj obchodziłaby urodziny. Co się stało z Wandą Rutkiewicz? Poruszające wyznanie o ojcu: "Był dokładnie taki jak ja" Za swoją pasją do gór Zoja stoi jednak także bolesna historia. W 2020 roku jej ojciec zginął podczas wspinaczki na pięciotysięcznik w rosyjskim Kaukazie. W podcaście "Jestem Kobietą" Zoja wspomniała o jego nieodpowiedzialności: „Mój tata był bardzo nieodpowiedzialnym wspinaczem, bo on chodził wszędzie sam albo z partnerem. Był silny, ale przeceniał swoje możliwości. Niczego się nie uczył ze swoich poprzednich wypraw” – przyznała. Jej refleksja była poruszająca: „Jeżeli nie zginąłby na tej wyprawie, co zginął, to zginąłby na następnej”. Miłość, która przetrwała stratę W czerwcu 2024 roku Zoja opublikowała na Instagramie wpis poświęcony zmarłemu ojcu. Pisała: „Pomimo że dane mi było spędzić z tatą tylko 14 lat, zawdzięczam mu bardzo wiele. To od taty otrzymałam pasję, wytrwałość i ogromne pokłady miłości do świata (...). Kocham Cię od 19 lat, kochać Cię będę, gdy zrównamy się już wiekiem, a nawet, gdy razem z moją 42 wiosną stanę się starsza od Ciebie. Niezmiennie tęsknię i wierzę, że z dumą spoglądasz na mnie z góry, tato”. Czytaj też: Siostra Wandy Rutkiewicz od lat nie może pogodzić się ze stratą: „Zostawiam sobie jedną tysięczną procenta szansy” Zoja Skubis – głos młodego pokolenia z pasją i misją Wśród młodych ludzi Zoja staje się symbolem determinacji i odwagi. Jej historia pokazuje, jak pasja – nawet ta dziedziczona w trudnych okolicznościach – może stać się siłą napędową. Przed nią Mount Everest, ale dla wielu już teraz jest przykładem, że niemożliwe nie istnieje. Źródła: krakow.eska.pl, pudelek.pl
Dbaj o synów, nie martw się, wrócę - to były ostatnie słowa Jerzego Kukuczki do żony Cecylii
Dziś mija 75. rocznica urodzin himalaisty
Cecylia Ogrodzińska, wdowa po Jerzym Kukuczce, wierzy, że mąż cały czas jakoś z nią jest. Czasem ją upomina albo przychodzi do niej w snach. W okrągłe rocznice jego tragicznej śmierci ona jeździ pod Lhotse, pod ośmiotysięcznik, który stał się jego grobem. Wtedy czuje się bliżej niego, może z nim „porozmawiać”. Długo nie mogła uwierzyć, że zginął. Łudziła się, że jednak odnajdzie się żywy, że ona usłyszy dzwonek, pobiegnie i zobaczy męża w drzwiach domu. Jerzy Kukuczka: był wyczynowcem Jerzy Kukuczka uważany jest za jednego z najwybitniejszych himalaistów w historii. Jako drugi człowiek na ziemi — pierwszym był Reinhold Messner – zdobył 14 ośmiotysięczników i Karakorum. Mówiono, że Messner był szybszy, ale Kukuczka był lepszy. Jego bilans jest nie do pobicia jeśli chodzi o trudne trasy, zimowe podejścia, ekstremalne warunki. Wyznaczył kilkanaście nowych tras, a jego drogi na K2 do tej pory nikt nie powtórzył. Był wyczynowcem, w 1982 roku wszedł na Broad Peak bez wspomagania tlenem. Zobacz też: Roman Wilhelmi i Marika Kollar: przykładnym mężem i ojcem był tylko na początku Pisał: „Tkwi we mnie coś takiego, co sprawia, że nie interesuje mnie gra o małe stawki. Dla mnie liczy się jedynie naj. Tylko to mnie bierze naprawdę”. Zginął w 1989 roku podczas wejścia na Lhotse nową drogą przez słynną, niezdobytą wówczas południową ścianę. Lhotse to czwarty co do wysokości szczyt ziemi, leży na granicy Chin i Nepalu. Jerzy Kukuczka miał zaledwie 41 lat, żonie obiecał, że to już ostatnia taka wyprawa. „Jeszcze tylko Lhotse”, mówił. Zapewniał ją: „Dbaj o synów, nie martw się, wrócę”. Zawsze jej to obiecywał i zawsze wracał. Tym razem została sama. Jak wyglądało życie Cecylii Ogrodzińskiej i Jerzego Kukuczki? Jerzy Kukuczka: dzieciństwo, odkrycie pasji życia Jerzy Kukuczka urodził się w 1948 roku w Katowicach, ale cała jego rodzina pochodziła z Istebnej, byli góralami z Beskidu Śląskiego. Od lat Cecylia Ogrodzińska prowadzi tu Izbę Pamięci męża, przychodzą tłumy ludzi. Jerzy Kukuczka do nauki głowy specjalnie nie miał, lubił geografię i wychowanie fizyczne. Skończył zawodówkę, pracował przez kilka lat w katowickich Zakładach Wytwórczych Urządzeń Sygnalizacyjnych, był elektrykiem. Sport kochał, trenował m.in podnoszenie ciężarów, chciał zostać Mistrzem Polski. Ale w 1965 roku wstąpił do Harcerskiego Klubu Taterniczego. Poszedł w góry i odkrył pasję swojego życia. „Po raz pierwszy dotknąłem skały w sobotnie popołudnie 4 września 1965 roku. Od tej pory wszystko przestało się liczyć”, pisał w książce „Mój pionowy świat”. Pierwszym ośmiotysięcznikiem, na który wszedł, było Lhotse, w 1979 roku. Góra, na której 10 lat później zginął. Czytaj także: Polacy pokochali Lidię Fiedosiejewę-Szukszynę za rolę w „Balladzie o Januszku”. Jak dziś wygląda jej życie?! Jerzy Kukuczka i Cecylia Ogrodzińska: historia miłości Jerzy Kukuczka i Cecylia Ogrodzińska poznali się w 1972 roku. Stało się to przypadkiem – ona wybrała się z koleżanką na ploteczki do „Cafe sport”, znanego lokalu na katowickim rynku. Było pełno ludzi, ale zobaczyły, że zwalnia się jeden ze stolików. Podeszły, siedziało przy nim trzech młodych mężczyzn, już się podnosili, ale uznali, że jak „takie ładne panie przyszły, to zostaną”. Okazało się, że był między nimi Jerzy Kukuczka, który obchodził urodziny. Posiedzieli, pogadali, wypili wino. Potem on odprowadził ją do domu. Zaczęli spotykać się, randkować. Podobał jej się, bo jak wspominała w rozmowie z Michałem Bugno, miał w sobie spokój, miał spokojne, rozmarzone oczy. „Dostrzegłam, że to jest dobry człowiek”, mówiła. W sprawach damsko-męskich był nieśmiały. Oświadczyny przeżywał tak, że ze zdenerwowania bukiet wręczył siostrze Cecylii. Jerzy Kukuczka i Cecylia Ogrodzińska: historia miłości Po trzech latach znajomości wzięli ślub w Istebnej, w niewielkim kościele pod wezwaniem Krzyża Świętego. Jerzy Kukuczka był wtedy po niezbyt udanej dla siebie wyprawie na Alaskę, odmroził tam sobie palec, nie mógł jechać w góry, miał przerwę. Postanowili, że w tym wolnym czasie wezmą ślub. Cecylia zdawała sobie sprawę, że góry będą dla niego najważniejsze, albo że będzie rozdarty między miłością do rodziny a pasją do gór, która była nie do odparcia. Nigdy nie robiła mu awantur, że znowu wyjeżdża. Wiedziała, że nie odciągnie go od gór, chociaż chciała, by więcej czasu spędzał z rodziną. Często go brakowało. „Ja wiem, że to była droga bardzo trudna, żeby osiągnąć to, co on osiągnął w swoim życiu (…) A my żeśmy z kolei zostawali sami, też nam było bardzo trudno żyć, bo nie mieliśmy tego wsparcia, tej męskiej ręki. Ja musiałam nauczyć się wszystko robić sama, bo po prostu nie mogłam liczyć na nikogo - nie było męża w domu miesiącami, więc nawet takie małe, męskie rzeczy musiałam się nauczyć wykonać: przybić gwóźdź młotkiem, naprawić lampę czy inne rzeczy. Nie było łatwo nam żyć, ale żyłam zawsze tą nadzieją, że on wróci z tych gór, że po prostu kiedyś to nasze życie będzie wspólne, że kiedyś będziemy razem, że kiedyś zostawi te góry i będzie po prostu tylko dla nas. No niestety... nie udało się”, wspominała żona Jerzego Kukuczki (cytat za rmf.fm/magazyn/news). Zawsze wiedziała, że mąż ją kocha i że kocha dzieci. Wiedziała, że on zdaje sobie sprawę, jak za nim tęsknią. On też tęsknił. Zobacz też: Przed ostatnią wyprawą żegnał ją we łzach, nigdy już nie wrócił. Historia miłości Macieja i Ewy Berbeków Jerzy Kukuczka: życie prywatne, rodzina Kiedy jednak wracał z wypraw, ich życie rodzinne kwitło. Najpierw mieszkali w małym mieszkanku w Katowicach, po jakimś czasie Jerzy Kukuczka odkupił od rodziny drewniany dom w Istebnej, to był ich kawałek świata, dom i ogród, które wydawały się idylliczne. Jerzy Kukuczka uciekał tam od zgiełku Katowic, gdzie szykował nowe wyprawy, załatwiał mnóstwo rzeczy. Był dobrym ojcem, cieszył się z narodzin synów – w 1979 roku urodził się Maciej, pięć lat później Wojciech, uczył ich jeździć na nartach. Żeby wynagrodzić rodzinie swoją nieobecność, przywoził prezenty. Dzieciakom zabawki, żonie hinduskie kolorowe sukienki, wtedy nie do kupienia w Polsce, biżuterię. Cecylia Ogrodzińska śmiała się: „przekupywał nas”. Z ostatniej wyprawy miał przywieźć spinki do włosów, sukienkę, klapki-japonki. Zapisał to sobie. Wspominała, że jej mąż żył szybko, ledwo wrócił z gór, organizował kolejne wyprawy, co nie było łatwe, bo w Polsce tamtych lat wszystkiego brakowało: nie było sponsorów, sprzętu, jedzenia na wyprawy. Jerzy i tak miał ułatwione nieco życie, w Istebnej znały go panie ze sklepów, często wyjmowały spod lady, a to wędliny, a to jakieś dobre mięso. A on lubił dobrze zjeść, przepadał za golonką. Poza szykowaniem wypraw, studiował już wtedy na AWF, miał zostać trenerem wypraw górskich. Dzisiaj jest patronem tej uczelni. I oczywiście spędzał czas w domu, z rodziną. W tym całym pośpiechu cieszył się życiem, uwielbiał piosenkę Edyty Geppert: „Kocham Cię, życie”. Śpiewał tę piosenkę, schodząc z Sziszapangmy, ostatniego ośmiotysięcznika, który miał do zdobycia. „Był wtedy taki szczęśliwy", wspomina jego żona. Jerzy Kukuczka: tragiczna śmierć 24 października 1989 roku to był piękny słoneczny dzień. Cecylia Ogrodzińska nie miała żadnych przeczuć. Potem dowiedziała się, że ich synowi Wojtkowi śniło się nad ranem, że jedzie z tatą windą, która nie może się zatrzymać i słyszy: „alarm, alarm, alarm”. Gdy zobaczyła w drzwiach prezesa klubu wysokogórskiego z Katowic i jego żonę wiedziała, że coś się stało. Jerzy Kukuczka odpadł od ściany na wysokości 8300 metrów. Zerwała się lina, potem odrywały się błyskawiczne kolejne asekuracyjne przeloty. Obaj z Ryszardem Pawłowskim, z którym wchodzili wtedy na Lhotse, wiedzieli, że idąc na tej linie, ryzykują. Ryszardowi Pawłowskiemu się udało, lina urwała się i nie pociągnęła go za sobą, nie spadł, zdołał dojść do namiotu. Jerzy Kukuczka spadł w dwukilometrową przepaść. Ciała nie znaleziono, w oficjalnym komunikacie napisano, że zginął (a nie zaginął) i został pochowany w szczelinie lodowej. Dzięki temu można było np. wypłacić rodzinie odszkodowanie, nie czekając pięć lat na orzeczenie specjalnej komisji. Zobacz też: Broad Peak okazał się górą jego przeznaczenia. Czy Maciej Berbeka musiał na niej zginąć? Cecylia Ogrodzińska: żałoba po mężu Cecylia Ogrodzińska była zrozpaczona. Nigdy nie rozmawiali z mężem o tym, co może się stać. Nie omawiali wypadków jego przyjaciół, choć bardzo je przeżywał. Jak mówił himalaista Krzysztof Wielicki: „w górach porażka jest jedna, ma na imię śmierć”. Oni o śmierci nie rozmawiali. Czasem Cecylia Ogrodzińska myślała: „Boże, co ja zrobię, jeśli on nie wróci?!” Ale zawsze wracał, wydawał się silny, przygotowany na wszystko. „Od śmierci w dolinach zachowaj nas, Panie’’, mówił do przyjaciół. Kiedy wyjeżdżał na swoją ostatnią wyprawę, pożegnali się szybko, na dworcu było dużo ludzi, nie było jak pogadać. Szybko wskoczył do pociągu. Siedem lat po śmierci męża Cecylia Ogrodzińska założyła Izbę pamięci w domu Kukuczków w Istebnej, na przysiółku Wilcze. Zrobiła to trochę pod wpływem ludzi, którzy tu zaglądali, pytali, czy są jakieś zdjęcia, pamiątki. Zaglądali, fotografowali dom. Dzisiaj można tu obejrzeć fotografie z wystaw, sprzęt wspinaczkowy, medale i odznaczenia, jakie dostał polski himalaista. Przewodnikiem jest Cecylia Ogrodzińska, która zawsze mówi o mężu ze wzruszeniem. Zobacz też: Ryszard i Hanna Rynkowscy spędzili razem ponad dwie dekady... Kim była pierwsza żona artysty?
Broad Peak okazał się górą jego przeznaczenia. Czy Maciej Berbeka musiał na niej zginąć?
Poznaj niezwykłą historię wybitnego polskiego himalaisty
Wyjątkowy człowiek. Kochający mąż i ojciec. Wybitny polski himalaista, który jako pierwszy człowiek w historii przekroczył granicę 8000 metrów w Karakorum zimą. Maciej Berbeka zmarł na górze, która w jego życiu miała wyjątkowe znaczenie. Jego ciała nigdy nie odnaleziono. Czy musiał odejść? Dlaczego wrócił na górę, która okazała się jego górą przeznaczenia? Jak wyglądały ostatnie chwile jego życia? Na te i inne pytania odpowiedź może przynieść książka „Berbeka. Życie w cieniu Broad Peaku”, autorstwa Dariusza Kortki i Jerzego Porębskiego, której fragmenty prezentujemy. Maciej Berbeka: himalaista, mąż i ojciec Przyszedł na świat w Zakopanem jako syn Krzysztofa i Elżbiety Berbeków. Jego ojciec również życie związał z górami. Zmarł na skutek urazów i odmrożeń, których doznał w trakcie wypadku 18 marca 1964 r., w czasie zejścia z Dent d’Hérens w Alpach na granicy szwajcarsko-włoskiej. Syn Maciej miał wówczas niespełna 10 lat. Mimo tej tragedii, poszedł ślady ojca... Mawiał, że wychowały go góry. Został ratownikiem TOPR-u, choć z wykształcenia był... artystą. Ukończył Wydział Wzornictwa Przemysłowego Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie. Później pracował jako nauczyciel w Państwowym Liceum Technik Plastycznych im. A. Kenara w Zakopanem. Uczył projektowania mebli. Maciej Berbeka swoim podopiecznym zawsze powtarzał, że mają być one nie tylko atrakcyjne wizualnie, lecz także użyteczne. Współpracował również z Teatrem im. S. I. Witkiewicza w Zakopanem jako malarz i scenograf. Swoją przyszłą żonę poznaje na początku 1980 roku. Jest uważana za najpiękniejszą studentkę Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Gdańsku. Tak twierdzi również jej mama. Na pierwszą randkę z Maciejem Berbeką Ewa Dyakowska idzie na... stary cmentarz. Wcześniej przyszły himalaista wręcza jej sztuczną różową gerberę. To była miłość od pierwszej wejrzenia. Gdy po raz pierwszy się spotkali, nie wiedzieli o sobie nic. „Nagle na wysokości Poczty Głównej widzę, że idzie w moją stronę facet. Na jego widok nogi się pode mną ugięły [...] Patrząc mi w oczy, przechodzi obok mnie mężczyzna mojego życia. Wszystko trwa dosłownie chwilę. On patrzy na mnie, ja na niego. Powaliło mnie. Strzała Amora trafiła tak celnie, że nie mogłam złapać tchu. Minęłam go i chwiejnym krokiem z walącym sercem poszłam dalej, czując, że on się za mną ogląda”, wspominała żona himalaisty w książce „Jak wysoko sięga miłość”. ZOBACZ: Przed ostatnią wyprawą żegnał ją we łzach, nigdy już nie wrócił. Historia miłości Macieja i Ewy Berbeków Maciej Berbeka i Ewa Dyakowska-Berbeka, dzień ślubu, 6. października 1984 roku Maciej Berbeka zabiera ukochaną na randki w Tatry. To dla niej nie lada poświęcenie: nie lubi zimna i śniegu, na nartach jeździ bez wielkiej przyjemności. Ale może przebywać z mężczyzną swojego życia, więc jest szczęśliwa. Ślub cywilny biorą 27 września 1980 roku w Zakopanem. 25 grudnia na świecie pojawia się ich pierwszy syn, Krzysztof. To jedyne dziecko, które urodziło się tego dnia w szpitalu w zimowej stolicy Polski. Ślub kościelny biorą cztery lata później, 6. października 1984 roku na Wiktorówkach. Wesele organizują na Rusinowej Polanie. Tego dnia Maciej Berbeka – wyjątkowo – ma na sobie garnitur. To jedna z niewielu okazji, by go w nim zobaczyć. Jego żona z kolei, poza tradycyjnym strojem, zakłada również własnoręcznie zrobiony sweter z owczej wełny. Para doczeka się jeszcze czterech synów. 25 czerwca 1985 roku na świat przychodzi ich drugi syn, Stanisław. Później himalaista i jego żona cieszyli się jeszcze z narodzin Franciszka (listopad 1989 roku) oraz Jana (1998 rok). Mateusz zmarł krótko po porodzie. Żył zaledwie nieco ponad dobę. Jak wspominała jego żona, byli zgodnym małżeństwem. Nigdy się nie kłócili, choć zdarzały im się ciche dni. Ale Ewa Dyakowska-Berbeka wiedziała, że największą miłością jej męża są góry. Nigdy o tym nie rozmawiali. Nie musieli. Wszystko było jasne i ukochana nigdy nie robiła wspinaczowi wymówek, gdy znikał na kilka miesięcy w związku z kolejnymi wyprawami... Ewa Dyakowska-Berbeka z synami: Krzysztofem, Stanisławem, Franciszkiem i Janem, baza pod Broad Peak po 2013 roku Maciej Berbeka z najmłodszym synem Janem, po 2000 roku Maciej Berbeka a Broad Peak. Jedna wyprawa, która zmieniła wszystko Zdobył 5 ośmiotysięczników. Dokonał pierwszych zimowych wejść na Manaslu (1984 z Ryszardem Gajewskim), Czo Oju (1985 z Maciejem Pawlikowskim) oraz Broad Peak (5 marca 2013 roku z Adamem Bieleckim, Tomaszem Kowalskim i Arturem Małkiem). Ta ostatnia wyprawa zakończyła się tragicznie. Maciej Berbeka i Tomasz Kowalski po zdobyciu szczytu nie zdołali wrócić do bazy na noc. Musieli biwakować w ekstremalnych warunkach., w tzw. strefie śmierci, około 7900 m. n.p.m. Berbeka był widziany jeszcze następnego dnia rano na ścianie pod przełęczą, prowadzącą do obozu szturmowego. Co stało się później? Tego nie wie nikt. Ciała himalaisty nigdy nie odnaleziono... Maciej Berbeka zdobył również Annapurnę – nową, południową drogą (1981), zaś w 1993 roku wstąpił się na Mount Everest od strony chińskiej. Jednak to wyprawa z 1988 roku na zawsze zmieniła jego życie... Wówczas to wraz z Aleksandrem Lwowem postawili sobie za cel zdobycie zimą K2. Niestety, fatalne warunki atmosferyczne im to uniemożliwiły. Postanowili zatem podjąć próbę wejścia na pobliski Broad Peak. Wydawało się, że tutaj mają o wiele więcej szczęścia. Zdarzały się słoneczne, spokojne dni. 6 marca 1988 roku Maciej Berbeka ogłosił, że osiągnął cel. Jako pierwszy w historii zdobył zimą ten ośmiotysięcznik. Radość była wielka, ale... szybko okazało się, że przedwczesna. Z racji ciemności i złych warunków pogodowych, nie zauważył, że wspiął się jedynie na przedwierzchołek Rocky Summit (8028 m. n.p.m.), niższy od właściwego szczytu o 23 metry. Wysokość ta miała kolosalne znaczenie w życiu Macieja Berbeki. Gdy wraca do bazy, mówi, że zapomniał wziąć ze szczytu kamienie na pamiątkę. Jego koledzy mają już pewność, że nie osiągnął głównego celu. Tam bowiem leży tylko śnieg. Nikt jednak początkowo go nie powiadamia o fatalnej pomyłce. Kulisy całej sprawy opisują w książce „Berbeka. Życie w cieniu Broad Peaku” Dariusza Kortki i Jerzy Porębski. Kulisy wyprawy na Broad Peak 1988. Ona zaważyła na życiu Macieja Berbeki „Andrzej Zawada, legendarny „Lider”, od razu musiał o nim pomyśleć. Maciek Berbeka jako jedyny na świecie miał przecież na koncie dwa pierwsze zimowe wejścia na ośmiotysięczniki. 12 stycznia 1984 roku, razem z Ryszardem Gajewskim, zdobywa Manaslu. To pierwsze wejście zimowe na ośmiotysięcznik bez dodatkowego tlenu, co zdaniem Reinholda Messnera było po prostu niemożliwe. Rok później, 12 lutego 1985 roku, Maciek z drugim Maćkiem – Pawlikowskim – jest na Czo Oju. Dlatego wśród polskich himalaistów nie było pewniejszego kandydata do zespołu narodowej zimowej wyprawy na K2. Zawada od lat o niej marzył. Problemem były pieniądze. Szukał więc sponsorów, w kraju i za granicą. Już jesienią 1981, rok po tym, jak Wielicki i Cichy weszli zimą na Mt. Everest (dowodził oczywiście „Lider”), opowiada w Kanadzie o sukcesach Polaków w górach wysokich. Jeździ z odczytami: Montreal, Ottawa, Toronto, Calgary, Vancouver. Wszędzie pełne sale. Narodowy Kanadyjski Klub Alpejski zaprasza go do Banff. To narciarski kurort, jest miło. Zawada jeździ na nartach po szerokich, świetnie utrzymanych stokach, cieszy się z dopasowanych, wygodnych butów, doskonali technikę. Jak nie zjeżdża, namawia Kanadyjczyków na K2. Wyprawa mogłaby być polsko-kanadyjska. I sukces też wspólny. Trudny cel, wielka sprawa, sława. Kanadyjczycy dają się przekonać. 13 grudnia 1981 roku Zawada ma wracać do Polski. Tylko że wszystkie media trąbią: zamach na „Solidarność”, Wałęsa internowany, czołgi na ulicach, masowe zatrzymania. Stan wojenny! Nigdzie nie poleci, na razie nie zorganizuje też wyprawy na K2. W zamian kanadyjski urząd emigracyjny proponuje mu kartę stałego pobytu, kurs językowy i pieniądze na utrzymanie. „Starsi” emigranci zazdroszczą, bo dotąd nie było tak łatwo zostać w Kanadzie. Ale Zawada odmawia – w Warszawie została żona, znana aktorka Anna Milewska. Władze pewnie nie dałyby jej zgody na wyjazd z Polski. No i co z wyprawami w wysokie góry? W kraju ma już wydeptane ścieżki, tutaj musiałby zaczynać od nowa. Wsiada w samolot do Londynu, skąd pierwszym możliwym rejsem wraca do Warszawy. – Cóż to za porządki! Nie było mnie parę tygodni i już rewolucja? – rozradowany krzyczy do żony, która czeka w hali przylotów lotniska Okęcie. Maciej Berbeka w Zakopanem, prawdopodobnie lata 70. XX wieku Szybko zrozumie, że stan wojenny to nie temat do żartów. Wiosną 1982 roku udaje mu się wyrwać na kilka dni do Londynu, na konferencję o Himalajach. W hotelu pisze list do przyjaciół, którzy mieszkają w Afryce Południowej: „W Polsce sytuacja ponura, wszyscy są mocno przygnębieni. Nie wiadomo, co będzie dalej. Wyjechać za granicę można tylko służbowo, jak ja, lub jeśli się jest emerytem, i to tylko na zaproszenie rodziny. Żadnych listów wywozić nie wolno (...). Człowiek ciągle naraża się na chamstwo ze strony wszechpotężnych patroli milicji i żołnierzy. Zatrzymują ludzi na ulicy, każą otwierać torebki i teczki, sprawdzają kieszenie. Szukają ulotek i nie wiadomo czego. Samochody osobowe przeszukują dokładnie, potrafią zatrzymać 5-6 razy w ciągu dnia. Po godzinie milicyjnej, jak kogoś złapią, płaci się 5 tysięcy złotych i siedzi do rana w więzieniu – tak jest, kiedy ten ktoś pracuje, jeśli nie, wysyłają do obozu pracy na 50 dni. Mogą każdego bez żadnego nakazu aresztować, pobić, chamsko nagadać i nawet nie można się odwołać, bo to stan wojenny. Do marca był w ogóle zakaz przejeżdżania z miasta do miasta. Ludzie wolą siedzieć w domach, żeby się na to wszystko nie narażać. Wszędzie kolejki, w sklepach brak wszystkiego, ceny rosną. Może trochę lepiej z żywnością, bo na kartki. Kwitnie czarny rynek. Bony towarowe po 400 zł – dolary trochę droższe. Kto ma samochód, dostaje przydział na 45 litrów benzyny na miesiąc. Telewizja nie do oglądania. Tępa propaganda. Aktorzy odmawiają występów. (...) Z PKO można jedynie podejmować bony. (...) Wszyscy zastanawiają się nad jednym – jak długo ten stan wojenny potrwa. Niestety, nie zanosi się na szybki koniec. W społeczeństwie wyczuwa się postawę biernego oporu, wielu angażuje się w małą konspirację – rozprowadzanie ulotek. Panie przenoszą nielegalne gazetki w... majtkach. Wszyscy pocieszają się dowcipami, niektóre dość posępne: słychać stukanie w nocy do drzwi: Kto tam? – Gestapo. – No, nareszcie!”. Maciej Berbeka w trakcie wyprawy na Czo Oju, luty 1985 W kraju ponuro, biednie, ale mimo to dla Maćka Berbeki to zaskakująco dobry czas. W tych latach odnosi największe sukcesy: w przededniu ogłoszenia stanu wojennego zakopiańska wyprawa zdobywa Annapurnę ekstremalnie trudną, nową drogą na południowej ścianie. 23 maja 1981 na szczycie stają Maciek Berbeka i Bogusław Probulski. Potem są udane zimowe wyprawy na ośmiotysięczniki. Wszystko ledwie parę lat po ślubie z Ewą Dyakowską. Mówi, że wiedziała, za kogo wychodzi za mąż. Pokochała himalaistę i nigdy nie próbowała ściągnąć go z gór. Co nie znaczy, że w jej życiu nie było strachu o Maćka. „Przez całe życie nie mogłam się do tego uczucia przyzwyczaić, bo też nie ma jak się do tego przyzwyczaić – opowiadała w książce Jak wysoko sięga miłość?. – Dlatego musiałam znaleźć jakiś wentyl bezpieczeństwa. Zawór, który nie pozwalał rozkręcać się emocjom. No i znalazłam”. Praca, tyrka, harówka – to był „idealny zagłuszacz strachu” Ewy Berbeki. „Gdy Maciek wyjeżdżał, robiłam wszystko, żeby mieć mnóstwo spraw do załatwienia. Żeby ten strach przywalić prozą życia, przygnieść toną drobnych i mniej drobnych spraw, zasypać nimi każdą szczelinę, przez którą mogła wypełznąć mara”. Nie było trudno zapełnić sobie czas. W naznaczonych niedoborem wszystkiego latach 80. Maćkowi i Ewie rodzi się trzech synów: Krzysztof, Mateusz i Staszek. Mateusz żył niewiele dłużej niż dobę. To na razie jedyny mroczny cień, który pojawił się w tamtych latach w życiu Maćka. Dopiero wyprawa na K2 przyniesie kolejny. Maciej Berbeka w bazie pod K2, 1987/88 Tymczasem u Zawadów kryzys. Anna rozdrażniona, w domu sprzeczki, wieczne napięcia. Andrzej częściej niż zwykle jeździ służbowo do Krakowa. Anna we wspomnieniach: „Może [jeździł] nie tylko służbowo – nie sprawdzałam, nie dociekałam; to były jego sprawy, możliwe, że krzyżowały się, poza mną, jakieś konkurentki?”. Zawada nie ukrywa zniecierpliwienia. Pisze szkic artykułu: „Jak dotąd, poza Everestem, wszystkie ośmiotysięczniki czekają na swoich zdobywców. Powinniśmy jak najprędzej zorganizować kolejną zimową wyprawę na któryś z nich, nie wyłączając planów największego celu, jakim jest teraz drugi szczyt świata K2. Polacy mają do tego większe podstawy niż inni. Nie wolno nam trwonić sił i środków na drugoplanowe cele. Nie mogliśmy odegrać aktualnej roli przy zdobywaniu ośmiotysięczników latem, nie straćmy okazji zimą. Czas ucieka”. W styczniu 1983 roku zabiera Jacka Olka, którego poznał w Kanadzie, na rekonesans pod K2. Mają sprawdzić, czy zimą da się w ogóle dojść pod ścianę. Z hotelu w Skardu Zawada pisze do żony: „Lepsze hotele zamknięte, nasz obskurny o pięknej nazwie Shangrila, bez ogrzewania (...). Trwają targi z tragarzami o stawki. Nie mają, niestety, śpiworów, spodni, materacyków. Śniegu jest niewiele, ale tubylcy uważają, że w ogóle jest strasznie i do bazy pod K2 iść nie można! Jednak jest paru, którzy się na to zgodzili, choć obawiają się niskich temperatur”. Tragarze odprowadzają ich do wioski Dassu, potem towarzyszą jeszcze przez dziesięć dni i zostawiają. Dalej nie pójdą, bo to zbyt niebezpieczne. Zawada i Olek sami przedzierają się przez lodowiec Baltoro. Dochodzą na wysokość 4150 m. Pogoda się psuje, pada gęsty śnieg, jest go coraz więcej. Trzeba założyć rakiety, żeby się w nim nie zapadać. Maciej Berbeka na K2, 1988 rok Po powrocie z rekonesansu Zawada opowiada wszystkim o koźle górskim, który padł na lodowcu. Olek wyciął z niego kawał polędwicy na befsztyki. Smażyli je na kocherze. „Nigdy nie jadłem tak pysznego mięsiwa, pachnącego naturalnie górskimi ziołami” – napisze we wspomnieniach. Ale kozioł to tylko anegdotka dla przyjaciół. Ważniejsze są wnioski z wycieczki: zimą można – choć nie bez kłopotów – podejść pod ścianę K2. Wyprawa jest możliwa. Co z tego, skoro na trzy kolejne podania o zgodę na zimową wspinaczkę władze Pakistanu odpowiadają twardo: nie! Ale Zawada uparty. Szuka sojuszników, przekonuje, pisze prośby. W końcu otwiera kopertę z ministerstwa kultury i turystyki Pakistanu. Pewnie znów odmowa. Czyta raz, drugi, nie wierzy. „Zostałem upoważniony do poinformowania Pana, że rząd Pakistanu zdecydował się udzielić zgody na zdobywanie szczytu. Załączam szczegóły: – ekspedycja międzynarodowa, polsko-kanadyjska – nazwa szczytu: K2 – wysokość: 8611 –trasa: Rawalpidi-Skardu- (samolotem lub samochodem) -Shigar-Dassu-Askole-Korofon-Paiju-Urdukas-Concordia-Lodowiec Godwin Austen-szczyt K2, powrót tą samą trasą – pozwolenie ważne od 15 listopada 1987 do 15 marca 1988 – liczba uczestników: 28”. Zawada w szale organizacji, cały plan ma w głowie. Pierwszy problem – wynajęcie tragarzy. Pobieżnie oblicza, że do bazy trzeba będzie przetransportować 14 ton ładunku. Pakistan chce, żeby zimą płacić tragarzom podwójnie. Majątek! Decyzja: wyprawa zostanie podzielona na dwa etapy. Jesienią, kiedy jest taniej, pod K2 pojedzie pierwsza grupa, która rozbije bazę i popilnuje bagażu. W grudniu zmieni ją zespół, który będzie się wspinał na szczyt. Drugi problem – nawet dla Kanadyjczyków koszty wyprawy są zbyt wysokie. Muszą poszukać sponsora. Brytyjska firma Karrimor produkująca sprzęt sportowy, znana z doskonałych plecaków i mat do spania (stąd karimata), zgadza się wesprzeć himalaistów. Stawiają jeden warunek: do ekipy dołączy kilku Anglików. Ale trzon wyprawy to wciąż jednak Polacy. Zawada pod K2 zabiera najlepszych: zimowych zdobywców Everestu Krzysztofa Wielickiego i Leszka Cichego, zimowego zdobywcę Manaslu i Czo Oju Maćka Berbekę, jego towarzysza z Czo Oju Maćka Pawlikowskiego. Do tego Chrobak, Heinrich, Gardzielewski... Elita. Maciej Berbeka w trakcie jednej z wypraw Współpraca z Karrimorem się opłaca. „Jak przyszedł w paczkach sprzęt i ubrania, to wszyscy spadliśmy z krzeseł – wspominała Ewa Berbeka. – Po raz pierwszy widzieliśmy polary, goreteksy i termiczną bieliznę, nic więc dziwnego, że każdą rzecz dokładnie oglądaliśmy, macaliśmy, a nawet wąchaliśmy. To było jak odkrycie Ameryki! Termiczna bielizna, kalesony, koszulki, na to cienki polar, potem gruby, jedna kurtka, druga kurtka, puchy! Wszystko to, w co teraz ubrani są himalaiści i co jest normą! Ale wtedy był tysiąc dziewięćset osiemdziesiąty siódmy rok”. U nas normą wciąż były flanelowe koszule, śpiwory i kurtki szyte przez utalentowanych rzemieślników z tego, co udało się zdobyć. „Przez nasz dom przewinęły się całe hordy wspinaczy, którzy chcieli zobaczyć te cuda na własne oczy i dotknąć niebiańskich materiałów – opowiadała żona Maćka. – Zachwycały nie tylko faktura materiału czy lekkość strojów, ale i design. Bielizna była w kolorze turkusowym, a rzeczy na wierzch w różnych odcieniach fioletu połączonego z turkusową zielenią i szarością. To są kolory Nepalu, więc wszystko zdawało się przemyślane. Kolekcja stanowiła serię limitowaną, uszytą specjalnie na potrzeby wyprawy, i trzeba przyznać, że jak czterdzieści osób włożyło te stroje, to naprawdę robiło wrażenie”. Kłopot trzeci – w pierwszych dniach października 1987 roku Zawada formuje w Dassu jesienną karawanę (nie ma w niej jeszcze Berbeki) i wyjeżdża na chwilę do kraju. Kiedy wraca z trzonem ekipy, wszystko wydaje się im sprzyjać. W Pakistanie piękna pogoda, słońce pali, nie powinno być żadnych kłopotów. Ale zima nie zamierza czekać. Dopada wyprawę kilka dni potem. Urdukas zawalone śniegiem, nie da się dalej iść. Zawada prosi o wsparcie polską ambasadę. Prezydent Pakistanu Muhammad Zia ul-Haq posyła na pomoc wojskowe śmigłowce. To one zastąpią tragarzy i przetransportują sprzęt do bazy. Tymczasem w bazie pod K2 śniegu tyle, że trzeba kopać tunele między namiotami. Inaczej niż pod Everestem osiem lat wcześniej. Tam też wiało, ale niebo było czyste. Tutaj z ciężkich chmur wciąż sypie gęsty śnieg. Potwornie zimno. Żeby dojść z namiotu do jadalni, często trzeba zakładać anorak, jak wysoko w górze. – Mieszkańcy okolicznych wiosek wiedzieli, że wyprawie towarzyszy medyk, więc miałem pełne ręce roboty – opowiada Roman Mazik, lekarz wyprawy. – Pewnego dnia miejscowi zawieźli mnie do wioski, do kobiety chorej na płuca. Podałem jej antybiotyk, trochę się jej poprawiło, więc mąż podarował mi koguta. Nasz kucharz przywiązał go sznurkiem do namiotu i choć dostawał żarcie, chudł w oczach. Wyglądał strasznie, odmroził sobie grzebień, który zmienił kolor z czerwonego na czarny. Na dodatek przestawił mu się budzik i zaczynał piać już o czwartej. W końcu kucharz zlitował się nad nim i skrócił jego męki. „Nie jest, jak mawiają górale, za cudnie – zanotował w pamiętniku Mirosław „Falco” Dąsal. – Nafty do kuchni wystarczy może na 4-5 dni, helikoptery, które mają dostarczyć niezbędny sprzęt i żywność, zajęte są innymi, ważniejszymi sprawami. W rejonie przełęczy Siachen doszło ponownie do krwawych starć pomiędzy dzielną armią Pakistanu a uzurpującymi sobie prawo do K2 i okolic najeźdźcami hinduskimi. Teraz wszystkie trzy helikoptery zaangażowane są w loty militarno-bojowe i nie interesuje ich nie wiadomo komu potrzebna, niechby i międzynarodowa, wyprawa”. Myli się. Śmigłowce przylatują, a pakistańscy oficerowie chętnie odwiedzają bazę. Pytają o metody ochrony przed mrozem i chorobami. Chcą je wykorzystać w wojnie z Indiami. Poza tym nuda. – Czasami robiło się okno pogodowe, ale nigdy nie trwało dłużej niż dzień, maksymalnie dwa – wspomina Krzysztof Wielicki. – W nocy były piękne gwiazdy, wszyscy szykowali się do wyjścia w góry, ale ta bajka szybko się kończyła. Ledwie udało się wbić w ścianę, znowu następowało załamanie. Wyjść było dużo, ale wiele z nich w dupówie. Przy takiej pogodzie niewiele da się zrobić. Jeden obóz w miesiąc, na więcej nie można liczyć. Trzeba odreagować frustrację i nudę. Do „odreagowywania” Berbeka był zawsze pierwszy. Specyficzne, absurdalne poczucie humoru oraz śmiech i dowcip jako narzędzia komunikacji ze światem – to jego znaki rozpoznawcze. jego znaki rozpoznawcze. – Kanadyjczycy przywieźli foliowe torebki strunowe, które można było szczelnie zamknąć – wspomina Leszek Cichy. – W Polsce jeszcze takich nie było. Sikaliśmy do nich, klęcząc w śpiworze. Obozowa starszyzna, czyli Gienek Chrobak i Zyga Heinrich, uważała, że nie powinno się sikać w namiocie, tylko wychodzić. Ale w takie zimno? Zrobiliśmy więc z Maćkiem Berbeką napis: „Laboratorium Moczu” i udekorowaliśmy ich namiot kilkudziesięcioma napełnionymi i zamarzniętymi woreczkami z moczem. Oczywiście była awantura, ale skończyło się na śmiechu. Na śmiechu musiało się kończyć, bo w bazie szybko wyczerpały się zapasy alkoholu. Zawada nigdy zresztą nie brał go zbyt dużo. – Ale i na to były sposoby – wspomina Ryszard Gajewski. – Firma Inter Fragrance dawała na wyprawy jakieś pachnidła na spirytusie. Okropne, ale wypijaliśmy po nakrętce. Jakoś trzeba było przetrwać. Maciek nigdy nie pisał listów z wypraw. Spod K2 też nie. Ale było radio. Monika Olszewska, matka Ewy Berbeki, wspominała, że jej córka była zadowolona, bo po raz pierwszy na bieżąco wiedziała, co się dzieje z mężem. Nie, to nie Maciek się z nią kontaktował. To Bogdan Jankowski wysyłał przez radio informacje dla polskich mediów. Były one również źródłem informacji dla rodzin himalaistów. Za to Andrzej Zawada wysyłał do żony długie listy. Raczej mało optymistyczne. 14 lutego 1988 roku tak pisze do żony: „Jest bardzo ciężko, ludzie zaczynają być zmęczeni tym wyczekiwaniem. W ciągu 50 dni pobytu w bazie mieliśmy tylko 5-6 dni pogody. Co można zrobić w takich warunkach? Mamy założone tylko dwa obozy, z najwyższym poświęceniem. Chłopcy złapali różne odmrożenia. Czasami przeczekiwali potworne wichury po 2 i 4 dni w obozie I lub II. Mamy co prawda jeszcze dokładnie miesiąc przed sobą, ale czy ta pogoda się poprawi? Potrzebujemy 10 dni ciszy, żeby założyć obóz III i IV i zrobić chociaż jeden czy dwa ataki szczytowe. Nastrój wśród uczestników dobry, bardzo koleżeńska atmosfera, wszyscy się już poznali i myślą o jednym – jak zdobyć w tych warunkach K2. Wspinamy się w mieszanych zespołach – chłopcy dobrali się według kondycji i umiejętności, a nie według narodowości”. 5 stycznia Maciej Berbeka, Krzysztof Wielicki, Maciej Pawlikowski i Anglik Jonathan Tinker (bardzo się z Maćkiem zaprzyjaźnił, w 1993 roku wraz z nim zdobędzie Everest od strony chińskiej) rozbijają pierwszy obóz na wysokości 6100 m. Dopiero po miesiącu staje obóz drugi, 600 m wyżej. Przetrwa tylko jedną noc. Zawada relacjonuje przez radio polskiemu ambasadorowi w Islamabadzie: 29 stycznia, po długim oczekiwaniu na pogodę, Leszek Cichy i Krzysztof Wielicki zdołali założyć obóz drugi na wysokości 6800 m. Przenocowali tam i zrezygnowali na drugi dzień z powodu bardzo złej pogody i silnego wiatru. Zabezpieczyli jak mogli namiot, w którym zostawili śpiwory i cztery butle tlenu. Do „dwójki” próbuje dotrzeć Maciek Berbeka. Wraz z nim idą Kanadyjczyk Pierre Bergeron i Maciek Pawlikowski. Nie wiedzą, że po obozie nie ma już śladu, choć namiot był obciążony butlami tlenowymi i przymocowany linami. Jednak nie wytrzymał naporu huraganowego wiatru. Klną na czym świat stoi – to jeden z niewielu sposobów, jaki mają, żeby wyrzucić z siebie napięcie i stres. – Nie ma namiotu, dostaliśmy w dupę strasznie, wieje jak skurwysyn, ale co zrobić... – Maciek Berbeka relacjonuje kolegom w bazie. A potem zaczyna śpiewać: Poszła Karolina do Gogolina…. Zawada traci cierpliwość: – Dobra, dobra... Ale co z tym namiotem? Berbeka: – Po pierwszym namiocie nie ma śladu. Został tylko czekan. – Ale mówisz poważnie czy nie? Coś tam sobie śpiewasz, a ja chcę wiedzieć – złości się Zawada. – Zostało mi tylko śpiewanie – odpowiada Berbeka. – Nie ma namiotu. Nie ma, kurwa, nic! Tylko ten czekan. Cichy stoi obok Zawady. Cieszy się i z dumą dopowiada: – To mój czekan! Berbeka, Bergeron i Pawlikowski planują przeczekać noc w trójkę w jednym namiocie, ale rano rezygnują. – I w ruki chałodna, i w jajca chałodna – informuje Maciek. „Falco” też odpowiada żartem: – Jajca niektórym już niepotrzebne, ale ruki mogą się jeszcze przydać. Muszą wracać do bazy, lekarz opatruje im odmrożone palce stóp. Do góry ruszają kolejne zespoły, a Zawada robi dobrą minę do złej gry. Z bazy śle informacje, że jest nadzieja na zdobycie szczytu K2, i dopiero po powrocie przyzna dziennikarzom: „Warunki były tak ciężkie, że w pewnym momencie po prostu nie miałem serca wysyłać do góry kolejnych zespołów”. Tymczasem pod K2 niewiele się dzieje, a himalaiści z mozołem zdobywają kolejne metry góry. W radiowych rozmowach z bazą nadrabiają humorem. Alek Lwow: – Pi*dzi strasznie, cztery razy bardziej niż tam u was na dole – melduje. – Musimy poczekać na słoneczko. Przepraszam, że tak niewyraźnie mówię, bo mam rybę w gębie. Baza: – To już wszystko wiemy. A chociaż dobrą rybę wpier*alasz? – Najlepszą. Kilka dni potem Zawada pyta Andrzeja Heinricha o pogodę: – U nas w bazie jest jakieś minus pięć stopni, jakby odwilż. A jak na górze? Heinrich: – Huraganowy wiatr. 5 lutego Lwow melduje: – Wstaliśmy o wpół do siódmej, ale położyliśmy się z powrotem do śpiworów. Wiatr non stop. Pogoda tak beznadziejna, że nie znajduję słów, żeby ją opisać. Samopoczucie dobre, nastrój podły. Heinrich: – Wieje tak mocno, że można się udusić, a jak się odwrócisz od wiatru, to się próżnia robi i też się dusisz. Człowiek w panikę wpada. Naprawdę nie da się wspinać. Lekarz wyprawy Michał Tokarzewski rozmawia z Alkiem Lwowem, który czeka w obozie pierwszym na poprawę pogody: – Siedzę w bazie w naszym „salonie”, dobrze sobie robię i czekam na ciebie, bo mi tutaj samotnie. Lwow: – No widzisz, a ja nie mogę nawet ręki do śpiwora włożyć, bo muszę radiotelefon trzymać. Słyszałem, że wczoraj wychlaliście ostatnią butelkę napoju. – Wypiliśmy połowę, ale bez specjalnych wrażeń. Jakieś to chyba, kurwa, oszukane było. Naprawdę, za dużo frajdy z tego nie mieliśmy. Lwow rozżalony: – Tylko dlaczego ta frajda zawsze mnie omija? Już drugi raz się zdarzyło, że ja w górze dupę moczę, a wy tam sobie dogadzacie. Tokarzewski: – Tutaj piździ jak skurwysyn, chałupką trzęsie, więc się spokojnie nastawiaj jutro na to, że schodzisz down. – A w tej twojej skrzyni z medykamentami jest jeszcze coś ciekawego do wypicia albo chociaż do włożenia sobie w dupę? – Poza jedną ampułką niczego nie ma. – Masz na myśli te ampułki, które schowałeś w pudełkach po kawie? – Ty, ty! Wara!!! Lwow: – Czyli ani haszu, ani alkoholu, ani dziewczyn... To nic, to dobranoc. Lekarz: – Aluś, ale dla ciebie na powrót to ja coś jednak mam. – Tak, tak. Pewnie parę tych chusteczek higienicznych nasączonych spirytusem do wyssania. – Blisko, blisko. Jak to mówią górale: „Ty to masz taką pizdę, co by mi się zdała”. Lwow: – To od siódmej rano zapierdalam na dół. Krzysztof Wielicki i Leszek Cichy wchodzą najwyżej – na 7200 m, pokonując tzw. Czarną Piramidę. Zakładają tam obóz trzeci. – Niesamowite – zauważy potem Wielicki. – Taką wysokość latem można osiągnąć w cztery dni. Nam zajęło to ponad dwa miesiące. W bazie pod K2 jest mnóstwo czasu na rozmyślania. Najchętniej o domu, żonach, dzieciach. I o górach. Filozofię górską Zawady można łatwo opisać, bo mówi: „Uważam, że potrzeba wspinania tkwi głęboko w naszej psychice. Pokonać nieosiągalne to odwieczne wyzwanie”. O motywach: „Przez całą moją działalność górską traktowałem alpinizm jak sport, i to sport wyczynowy, związany z dużymi ambicjami uzyskiwania wyników. Ale na szczęście alpinizm nie jest tylko sportem. Jest to działalność niezmiernie bogata, tyle ma różnych stron, tyle różnych znaczeń. Jest jak życie. Jest to właściwie samo życie”. O cenie wspinaczki: „Nie potrafiłbym konsumować słodyczy cywilizacji, gdybym nie był przekonany, że w warunkach ekstremalnych potrafię zaryzykować własne życie. Nie umiałbym żyć bez tej pewności, że mogę rzucić wszystko, wrócić w góry i zrobić coś takiego, co nie ma żadnego związku z wygodnym, leniwym i bardzo nieciekawym życiem mieszczucha”. O przeżyciach: „Ważne jest uczucie jedności z naturą ogarniające nas w czasie wspinaczki, uczucie zespolenia ze spokojem gór”. I jeszcze: „Alpinizm, mimo udogodnień technicznych, to wciąż kontakt z przyrodą nieskażoną cywilizacją i nieustanna walka, w której nie zawsze jest dane zwyciężyć człowiekowi”. O radości: „Nie wierzę alpiniście, który powie, że odczuwa radość z przebywania na tych wysokościach. Są to jednak warunki nienormalne dla człowieka, niezależnie od tego, czy się wspina, czy tylko przebywa na dużej wysokości. Ból głowy, mdłości, ciężkie sprawy. A mimo to... W końcu jest to sprawa właściwie intelektualna. Chodzi o realizację idei, którą ma się w głowie”. Maciej Berbeka na Broad Peak, marzec 2013 A co o wspinaczce i górach sądził Maciej Berbeka? Nie prowadzi zapisków, z kolegami nie gada o takich rzeczach, woli żartować, żonie się nie zwierza. Rzadko też udziela wywiadów. W 1996 roku rozmawiał jednak z dziennikarzem „Gazety Wyborczej” Dariuszem Wołowskim. Nagranie trwało kilka godzin, ale po powrocie do Warszawy okazało się, że na taśmie są tylko szumy. Dziennikarz słowa Berbeki rekonstruował z pamięci: – Po co tam idziemy? Mnie odpowiada najbardziej trywialne: „bo góry są”. Bywa tak, że nie potrafię wysiedzieć w domu, nosi mnie. Jest jakiś głód, chęć sprawdzenia, przeżycia. Na wysokości człowiek czuje się jakoś inaczej, nawet fizycznie. To dziwny stan. Wracając z Himalajów, czuję się odmieniony. – W tym kraju przyjęło się mówić, że robi się coś dla czegoś – opowiada o Berbece Andrzej Dziuk, twórca i dyrektor zakopiańskiego Teatru Witkacego, z którym Maciek związał się w swoim nizinnym życiu. – Dla kraju, dla polskiego alpinizmu, rekordu. A jeśli się mówi, że coś robi się dla siebie, to najczęściej deprecjonuje ten wyczyn. A Maciek, mam takie poczucie, szedł w góry dla siebie. I to było w nim fantastyczne. Przy czym to „siebie” trzeba pisać dużą literą. To wielkie, ale przede wszystkim głębokie „ja” Maćka nie ładowało sobie prestiżu wspinaczką. W jego wspinaniu chodziło o pokorę i wiarę. To było coś poza racjonalnością. Nie należy tego definiować ani o tym dużo mówić. Maciek był człowiekiem ciszy. I w ciszy rzucał się w swoje pasje. Jak pracował, to w opętaniu, oddawał się bezgranicznie. Ryszard Gajewski, jeden z najbliższych przyjaciół Maćka, całą jego górską filozofię zamyka w jednym zdaniu: – Powoli, ale skutecznie przeć do góry. Może dlatego Berbeka zgadza się pójść z Lwowem na Broad Peak. Wielicki: – Nie wiem, jak to się stało, kto wymyślił ten Broad Peak. Czy to pomysł Zawady, Maćka Berbeki, Alka Lwowa? Dla mnie to było wariactwo. Nie mogliśmy wejść na K2, osiągnęliśmy 7200 m, a tu nagle dwóch ludzi wybiera się na górę ośmiotysięczną, na której wcześniej nie byli latem. A wszystko zaczęło się tak: 26 lutego Lwow po raz piąty schodzi ze ściany K2 do bazy. Towarzyszy mu wyczerpany Tinker. Lwow obliczy, że był to 90. dzień wyprawy i 64. dzień pobytu w bazie. Czas najwyższy na rozstrzygnięcia. Kalkuluje: jest dobrze zaaklimatyzowany, ale coraz bardziej wyczerpany zimnem, wiatrem i brakiem sukcesu. Zawada czuje, że przegrał z K2, wszyscy to czują. A obok wznosi się Broad Peak, ośmiotysięcznik również nigdy nie zdobyty zimą. Pięknie widać go z bazy, pogoda na nim lepsza, wiatr rozpędza chmury. Droga na szczyt wydaje się łatwa. Zawada w sprawozdaniu dla „Taternika” napisał: „Alek Lwow zwrócił się do mnie, abym wyraził zgodę na jego samotny atak na Broad Peak. Znając jego predyspozycje psychiczne, uznałem ten pomysł za mało poważny. Już w fazie organizacji wyprawy miałem kłopoty z dołączeniem Lwowa do składu ekipy, bo groziła mu sprawa dyscyplinarna za dwukrotne naruszenie przepisów – wszedł bez zezwoleń na Lhotse i Czo Oju”. Ale Lwow wie, że Zawada pragnie sukcesu. Na organizację wyprawy wydał majątek – wprawdzie nie swój, ale czuje odpowiedzialność za te ciężkie tysiące dolarów i miliony złotych. Nie może wrócić z pustymi rękami. Broad Peak? Pierwsze w historii zimowe wejście dokonane w Karakorum? Brzmi nieźle. „Zastosowaliśmy perfidną metodę męczenia Andrzeja na zmianę” – wspominał Lwow. I dodaje, że to Berbeka po organizowanej przez Zawadę wyprawie na Czo Oju lepiej znał jego czułe miejsca. Maciek Berbeka powtarza więc „Liderowi”, że chce iść z Lwowem. Uważa, że zdobycie szczytu jest całkiem realne. – Ale nie mamy zezwolenia – za każdym razem przypomina mu Zawada. – Nasz oficer łącznikowy nie ma nic przeciwko, poprze nas – odpowiada Lwow. Berbeka: – No to jak? Zawada w sprawozdaniu: „Kiedy Maciej Berbeka zgłosił chęć pójścia razem z Lwowem, wiedziałem, że decyzja jest przemyślana i odpowiedzialna.” Zobacz też: Dlaczego Andrea Bocelli stracił wzrok? Smutna historia sławnego tenora Maciej Berbeka w trakcie wyprawy na Broad Peak, luty/marzec 2013 – Sprinterskie wejście na Broad Peak? – Jan Piekarski, polski ambasador w Islamabadzie, upewnia się, czy dobrze słyszy. Zwykle jego rozmowy z Zawadą są nudne: co w bazie, kto choruje, kto w którym obozie, jak daleko do wierzchołka. Tym razem jednak zaczynają grać emocje. Piekarski jest stanowczy. Co to w ogóle za pomysł? Pozwolenie jest na K2. Mają zdobyć ten szczyt, żadna inna góra nie wchodzi w grę. Kropka. Ale z Zawadą nawet ambasador musi się liczyć. Tym bardziej że „Lider” chce sukcesu i nie ustępuje: – Po tylu dniach mamy [pod K2 – przyp. aut.] założone dopiero dwa obozy, o trzecim można nie mówić, w górze jest silny wiatr, a Broad Peak jest tuż obok, o 600 m niższy, więc w ten sposób chcielibyśmy się zabezpieczyć… Mam w tej chwili tutaj dwójkę bardzo silną, która jest zdecydowana wyruszyć. Chcieliby to zrobić w ciągu trzech-czterech dni. Pomysł Lwowa i Berbeki zaskakuje też uczestników wyprawy. Andrzej Heinrich, już za życia jedna z legend himalaizmu, uczestnik niemal wszystkich najważniejszych polskich wypraw w góry wysokie, rozmawia przez radio z Mirosławem Dąsalem, który siedzi w obozie na zboczu K2. – Rozwścieczyła mnie wiadomość, że Andrzej załatwia zezwolenie na Broad Peak. Dąsal: – My też jesteśmy mocno zaskoczeni, może to gdzieś w kuluarach się wykluło? Heinrich: – Teraz, bracie, bez poręczówek iść tak na friko, bracie, na te załamania pogody, to jest cholernie niebezpieczne! Berbeka i Lwow nie czekają na oficjalne pozwolenie. Rankiem 3 marca 1988 roku opuszczają na nartach bazę pod K2. Pogoda nie jest najlepsza, pada drobny śnieg. Szybko docierają na morenę lodowca, gdzie zwykle rozkładają bazy ekipy szturmujące Broad Peak. Zaczyna świecić słońce – dobry znak. Ale miękki śnieg lepi się im do raków, zapadają się po kolana. Do kitu z taką pogodą! O zmierzchu rozbijają biwak. Rano słuchają radiowej korespondencji między ambasadorem Piekarskim a Zawadą: – Pozdrowienia od prezydenta Zia ul-Haqa, który dzwonił do mnie wczoraj za dziesięć dwunasta w nocy i pytał, co u was dobrego słychać – mówi Piekarski. Zawada: – Dziękujemy za pozdrowienia od prezydenta. Piekarski: – Wykorzystałem tę okazję, żeby oczywiście załatwić wam Broad Peak. Dzisiaj rano już formalnie jest pozwolenie! Wszystkie sprawy załatwione. – Dzień dobry, panie ambasadorze – włącza się Maciek Berbeka. – Pozdrawiamy z wysokości 6000 m! Wspinaczka idzie sprawnie, drugi biwak zakładają na 6500, ostatni na 7300 m, na skraju pól lodowych, pod kopułą szczytową. Znowu świeci słońce, wspaniale! Ale tylko do zmroku. Po zachodzie mróz przenika do kości, nie pozwala zasnąć, zapiera dech w piersiach. Przed świtem zaczynają gotować wodę na herbatę, ale śnieg nie chce się topić. Najpierw długo ogrzewają zewnętrzne botki i ochraniacze, potem je zakładają. Wychodzą dopiero o 8.30. Późno. Na szczęście śnieg jest twardy, a pola lodowe dość łatwe do pokonania. Idą szybko. Potem jest już gorzej. Śnieg staje się grząski, zapadają się, tempo gwałtownie spada. Jest już południe, a oni mają bardzo daleko do przełęczy między wierzchołkami głównym a pośrednim. Stamtąd na szczyt jeszcze dwie-trzy godziny! Zimowy zdobywca Everestu Leszek Cichy: – Mieliśmy w bazie lunetę, więc widzieliśmy ich dokładnie. Pogoda była dobra. Partner Cichego z Everestu, Krzysztof Wielicki, zdobył Broad Peak cztery lata wcześniej, latem 1984 roku, i to w ekspresowym tempie. Właściwie wbiegł na szczyt i wrócił w ciągu jednej doby. Teraz udziela wskazówek przez radio: – Na wysokości 6800 macie półkę, na której niektórzy zatrzymują się na biwak. A w zasadzie to wszyscy rozbijają namioty na 7200, pod kopułą szczytową, ale bardziej z prawej strony. I tam się z reguły zakłada obóz. Berbeka: – A to jest na piargu czy na lodzie? Wielicki: – Na lodzie. Jak będziecie tam szli, radzę związać się liną, bo są szczeliny. Berbeka: – Czy tam jakichś strzępów namiotów można się spodziewać? Wielicki: – Na 7200 na pewno nie. Następnego dnia Zawada od rana tkwi przy radiu: – Halo, halo! Jestem tak podniecony, że muszę z wami porozmawiać. Jak wam noc przeszła? Berbeka: – No nie najlepiej. Zasypało nas, bo wiało, ale żeśmy się wygrzebali trochę później o godzinę, niż planowaliśmy. No i drepczemy sobie. Mamy tu piękny widok, takiego widoku ja jeszcze nie miałem, słuchaj, Maszerbrum, Nanga Parbat, Ogre i tak dalej, i tak dalej. No same góry! Lwow: – Dotarliśmy na wysokość 7200, tam, gdzie się zakłada normalnie trzeci obóz. Z tego punktu planowaliśmy atak szczytowy. Berbeka: – Nie ma lodu, weszliśmy na chujowy śnieg do połowy łydki i on nas przez co najmniej godzinę męczył. Jaki odcinek przeszliśmy? Cichy: – Oceniamy, że jesteście na 7650, może 7700, czyli macie około 200 m do przełęczy. Berbeka: – To optymistyczna wiadomość, bo nam się wydawało, że ugrzęźliśmy w tym śniegu zasranym. – Wygląda na to, że posuwacie się bardzo szybko, świetne tempo – uspokaja Cichy. – Krzysiek podpowiada, żeby ten malutki seraczek ominąć z lewej, a potem prosto na górę do przełęczy. Ale nie jest tak prosto, jak mówią w bazie. Za serakiem drogę do przełęczy zagradza olbrzymia szczelina. Wydaje się, że to koniec marzeń o Broad Peaku. „Poczułem się zmęczony, zniechęcony i bezradny – wspominał Lwow. – Samo obejście szczeliny nie było problemem technicznym, ale wymagało sporo czasu”. Co robić? Lwow czuje, że nie jest dobrze. Nawet jeśli pokonają szczelinę i dojdą na szczyt, nie uda im się wrócić do namiotu przed nocą. Czeka ich biwak w śnieżnej jamie. Tylko że są w strefie śmierci, powyżej 7500 m. Człowiek zwykle jest w stanie tam przetrwać nie dłużej niż trzy, cztery dni. Potem może zdarzyć się wszystko: masywny krwotok, zator płuc, uszkodzenie mózgu. Szaleństwo. Maciek nie był za dobry w skale, nie był finezyjnym wspinaczem, nie ta budowa ciała – mówi Ryszard Gajewski. – Był za to bardzo wytrzymały i mocny psychicznie. Dlatego tak dobrze czuł się zimą w wysokich górach, bo tam właśnie to jest kluczowe. Berbeka staje na krawędzi szczeliny. Mówi do Lwowa, że trzeba iść dalej. „Trzeba? – wspominał później Lwow. – Bez przekonania ruszyłem w ślad za Maćkiem”. Berbeka znajduje zwężenie pod skałami, potem 300 m stromego podejścia przeciętego dwoma dwumetrowymi uskokami. Na chwilę zatrzymaliśmy się – pisał Lwow. – Wypiliśmy po łyku z termosu, przegryzając kawałkiem prince polo. Bazę poinformowaliśmy, że kontynuujemy wspinaczkę. Powoli i z trudem przetorowałem jeszcze kilkadziesiąt metrów w parszywym śniegu. Potem na prowadzenie wyszedł Maciek i tak już pozostało”. Maciek bardzo chce stanąć na Broad Peaku, więc idzie jak czołg. Lwow słabnie, zostaje w tyle. Berbeka przez radio prosi Zawadę: – Porozmawiaj z nim, bo on mi się tu łamie. – A co mu jest? – pyta kierownik. – Nie wiem, wolniej idzie i marudzi. Jakby co, to mam plan, że biorę linę, zapierdalam w górę i po jasności wracam – odpowiada Berbeka. – No jasne, szkoda byłoby zmarnować ten wysiłek – potwierdza Zawada. Lwow czuje, że ma odmrożone nogi. Nie chce iść wyżej. – Andrzeju – mówi Zawadzie. – Chciałem ci zakomunikować, że decyduję się schodzić. – Ale co się dzieje, źle się czujesz? – Chciałbym zachować siły na zejście, a zaczynam już zauważać, że słabnę. Zawada: – Tak jak patrzymy w lornetce, to jesteście jakieś 80 m od przełęczy... – Tak, jesteśmy bliziutko tej przełęczy, tylko tam hula straszliwy wicher. Zawada: – To jaką decyzję podejmujecie? Berbeka: – Jeżeli moglibyśmy, to Alek by schodził, a ja bym szedł do góry. Powiedz mi tylko, która godzina. Zawada: – Wpół do czwartej, wpół do czwartej. Berbeka: – Jeżelibym do piątej nie był na szczycie, to zawracam. Ambasador Piekarski słucha radiowej rozmowy w Islamabadzie. Zaniepokojony. Dlaczego Berbeka idzie sam? Zawada: – To niedobrze, jak się rozdziela zespół, ale co robić? Berbeka powiedział, że będzie szedł do góry do godziny piątej, więc sądzę, że nie ma szans, żeby osiągnąć wierzchołek. Chrobak z obozu na K2: – Nie puszczajcie Maćka, przecież tam jest trudny odcinek na grań! Biwak dla niego będzie niezwykle ciężki do przetrzymania, a potem zejście jest jeszcze. Zatrzymajcie go! Na tej wysokości to już człowiek dobrze nie myśli, jest zaprogramowany na szczyt. Leszek Cichy: – Widzieliśmy, jak się rozdzielili, jak Maciek idzie na przełęcz, potem po grani, na widoczny z bazy Rocky Summit. Potem już nic. Lwow: „Schodziłem powoli i ostrożnie, co chwilę spoglądając w górę ku Maćkowi dochodzącemu do przełęczy. Namiot, do którego zdążałem, był zaledwie małym punktem daleko w dole. Gdy dotarłem do niego, zapadał zmrok, a wiatr szalał z pełną siłą. Załamanie pogody stało się faktem. Pozbawiony radiotelefonu mogłem tylko czekać. Dramat rozgrywał się poza mną, choć byłem jednym z jego uczestników. Dla Maćka, dla wszystkich kolegów w bazie i na stokach K2 oraz dla mnie – de facto odciętego od świata – zaczęły się godziny próby. Próby nerwów dla jednych, sił, doświadczenia i twardości dla drugich”. Maciej Berbeka zda potem dziennikarzom suchą relację: „O godzinie 18 byłem na szczycie, tonąc we mgle”. Mirek Dąsal, Mirek Gardzielewski i Krzysztof Wielicki grają w karty. – Kiedy schodząc, Maciek dał znać, że nic nie widzi, bo jest mgła, wieje i pada, ale że będzie schodził i szukał namiotu, zrozumieliśmy, że mogą być jaja – wspomina Wielicki. Nie wahają się. Całą trójką wyruszają z bazy na Broad Peak. Ci, którzy zostali, próbują dodać Berbece otuchy. Cichy: – Słyszę cię, Maciek. Słyszę. Baza słyszy. Schodź ostrożnie w dół, powoli, staraj się iść w tym samym kierunku, w którym żeś schodził. Czy jesteś odmrożony? – Nie czuję palców. – Jesteśmy na nasłuchu, trzymaj się, no! Jacek Olek: – Dwa Mirki plus Wielicki idą do góry. Berbeka: – Nie czuję się najlepiej, ale muszę zejść. – A co z nogami? – Są drętwe. Cichy do ekipy ratunkowej: – Gdzie jesteście? Wielicki: – Jesteśmy pod ścianą, strasznie w dupę wzięliśmy, cholera, ta zamieć tu taka... Doszliśmy do kijków, są kijki pozostawione przez Alka i Maćka. Cichy przerywa: – Słuchaj, jest Maciek, wyłącz się, wyłącz! Berbeka: – Jestem znów w martwym punkcie, nic nie widzę. Nie wiem, gdzie iść. Zawada: – W końcu się trochę przejaśni, jak poprzednio... „Ruszyłem w dół, żeby zdążyć przed nocą – relacjonował Maciek Berbeka po powrocie z Pakistanu. – Ale przyszło załamanie pogody. Zapadł zmrok, czekałem na księżyc, ale on wyjrzał tylko na chwilę przez ciężkie chmury. Nie wiedziałem, gdzie góra, gdzie dół. Zejście, które powinno trwać sześć godzin, przedłużyło się do 36. Koledzy myśleli, że już nie wrócę”. Maciek utrzymuje łączność z bazą. Zawada pyta, czy ma coś do jedzenia. – Mam kilka cukierków! – Prosimy, łącz się co godzinę – błaga kierownik. Ale Maciek łączy się sporadycznie, co doprowadza Zawadę do szału. Kolejny seans dopiero rano. Maciek relacjonuje: – Wstałem, minąłem szczelinę, cały czas zapierdalam. Widoczność zerowa. Chyba się zgubiłem. – Nie widzisz śladów? – Wszystko zawiane. Jest rok 1988, wiadomości nie rozchodzą się tak szybko jak dziś, nikt jeszcze nie słyszał o internecie, mediach społecznościowych, komunikatorach, Skypie. Jest tylko radio i teleks. W Polsce nikt więc jeszcze nic nie wie o zdobyciu przez Berbekę zimą Broad Peaku. Rankiem 7 marca do Ewy, żony Maćka, dzwoni Hania Wiktorowska. To główna sekretarz Polskiego Związku Alpinizmu, żywa legenda. Jej głos w słuchawce oznaczać może albo triumf, albo tragedię. – Maciek wszedł na szczyt, ale jeszcze z niego nie zszedł – mówi. Ewa zamiera. Przecież to oznacza, że całą noc spędzi w strefie śmierci! Z każdą kolejną godziną jego szanse będą topniały. Dwie godziny później znowu Wiktorowska: – Jeszcze go nie ma i nie bardzo wiemy, co się dzieje, bo na górze rozpętała się burza. Ewa Berbeka powie potem dziennikarzom: – Chodziłam dzień i noc, nie mogłam sobie znaleźć miejsca. Wszyscy myśleli, że Maciek nie żyje. To był moment, w którym chyba po raz pierwszy odczułam ciężar jego pasji. Dotarło do mnie, że naprawdę może się źle skończyć. Że mogę go stracić. To trwało wieczność. Klęczeliśmy i modliliśmy się o cud. Nasz najstarszy syn Krzyś miał wtedy siedem lat, a Staś trzy. Dwaj kolejni – Franek i Jasiek – mają się dopiero urodzić, za półtora roku i za ponad dziesięć lat. Czytaj także: Bliźniaczki Woźnickie miały talent i sławę, jednak ich życie przerwała ogromna tragedia. Jakie tajemnice skrywały? Maciej Berbeka na tle domu, 1989 rok Lwow czeka na Berbekę w obozie na wysokości 7200 m. Potem napisze: „Wicher szarpał namiotem, widoczność nie przekraczała 20 m, padał śnieg. Maciek nie powrócił ani wieczorem, ani w nocy. Przez cały następny dzień zamieć nie słabła. Po raz pierwszy w życiu byłem przekonany, że lada moment wiatr porwie mnie razem z namiotem i rzuci w przepaść. Przez dwie godziny bezsilny i przerażony przytrzymywałem stelaż rękami, całym ciężarem ciała przyciskając go do podłoża. Nigdy nie sądziłem, że istnieje uczucie, które można nazwać »obojętnym przerażeniem«. Zacząłem rozważać warianty ewentualnego samotnego zejścia. Szanse na szczęśliwy powrót Berbeki malały z każdą godziną. Dziwiłem się sam sobie, z jakim spokojem myślę o rzeczach tak dramatycznych czy wręcz tragicznych. Nie bałem się – pewnie dlatego, że nie ma strachu w ludziach pozbawionych wyboru. Byłem zdecydowany czekać jeszcze do następnego ranka, a potem ratować, co się da, czyli siebie”.Sytuacja wydaje się beznadziejna. Dwie noce w strefie śmierci, poza namiotem, bez picia, jedzenia, przy temperaturze dochodzącej do minus 40 stopni. – Myśleliśmy tylko o tym, żeby zszedł, żeby się nic złego nie zdarzyło – mówi Cichy. I jeszcze: – To była pierwsza zimowa wyprawa w Karakorum. Gdyby doszło do wypadku, Pakistan pewnie zablokowałby możliwość zimowej wspinaczki, a my, zarażeni ideą przez Andrzeja Zawadę, chcieliśmy za rok czy za dwa wrócić pod K2. O godzinie 18 leżałem już w śpiworze – wspomina Lwow. – Czekać – to było jedyne zajęcie, jakie mi pozostało. W pewnym momencie usłyszałem słaby krzyk, ale łomot ścianek zagłuszał, a zaciągnięty kaptur kurtki puchowej tłumił wszelkie dźwięki. Byłem pewien, że to halucynacja, może nawet początek szaleństwa – tyle się o tym czytało. Wyjrzałem z namiotu i poświeciłem w czarną otchłań zamieci. Nic. Nim jednak zdołałem dobrze ułożyć się na powrót w śpiworze, znowu usłyszałem wołanie. Tym razem w ciemności przez moment mignęło mi słabe światełko. Była 19, gdy Maciek niczym zjawa dotarł do namiotu. Bez słowa stanął w absydzie i czekał, póki nie ściągnąłem mu raków. Był bardzo wyczerpany”. Berbeka doda, że światło Lwowa uratowało mu życie, bo w śnieżycy ledwo widział własne stopy, szedł na oślep i już zaczął skręcać w niewłaściwą stronę. Mały cud, bo niebo na chwilkę się przetarło i wtedy zobaczył światło latarki Lwowa, kontur namiotu. – W jakim on jest stanie? – pyta Cichy przez radio. – Krótko powiedz, chociaż dwa słowa. Lwow: – Nie najgorzej jak na tyle dni. W bazie wybuch radości. Zawada: – Maciek, przekazujemy ci najserdeczniejsze życzenia i w ogóle ściskam cię mocno w imieniu wszystkich. Berbeka: – Dziękuję, Andrzeju, dziękuję. Także i dla Alka. Gdyby go tutaj nie było, to cienko, cienko by było. Zawada: – No więc tam, w Polsce... Już cała Polska jest postawiona na nogi. Berbeka: – Najpierw trzeba poczekać, a potem stawiać. Zawada: – Wzywam grupę ratowniczą na Broad Peak. Wielicki: – Zaraz wychodzimy, lejemy ostatnią wodę do termosu, ubieramy się i wychodzimy. Lwow: – A my się prawdopodobnie koło 11 już wygramolimy… – Następnego dnia naszym oczom ukazał się najpierw Alek zjeżdżający na linie i jakiś czas potem Maciek schodzący bardzo powoli – wspomina Marek Dąsal. – Szliśmy tuż obok niego. Już się nie spieszyliśmy. Wszyscy nocują w namiocie, który ekipa ratunkowa rozbiła w miejscu, gdzie zwykle urządzane są pierwsze obozy. Wielicki dociera tam pierwszy, z Lwowem. Mówi mu, że Maciek Berbeka wcale nie był na szczycie Broad Peaku. Wątpliwości pojawiły się tuż po tym, jak Berbeka poinformował bazę, że jest na szczycie. Zawada wpadł w euforię. Ale obok Cichego, który obsługuje radio w bazie, stał Krzysztof Wielicki. Coś mu nie pasowało. Berbeka meldował, że dotarł na Broad Peak pół godziny od ostatniego łączenia. Za szybko. Cholera, on nie jest na szczycie, tylko na przedwierzchołku! Wielicki szepcze do Cichego: – To jest Rocky Summit. Rocky Summit. Ale nie powie tego na głos. Czy Berbeka mógł się aż tak pomylić? Z Rocky Summit na szczyt Broad Peaku jest niecała godzina drogi. Pisał o tym Kurt Diemberger, jeden z czwórki pierwszych zdobywców szczytu, jeszcze w 1957 roku: „Po południu docieramy na 7800 m, pomiędzy środkowym a głównym wierzchołkiem. Tempo pięć oddechów na krok. Męczarnia, idziemy na sile woli. Jest osiemnasta i wraz z Marcusem [Schmuckiem] staję na szczycie Rocky Summit. Rozglądamy się i grań szczytowa pod nami opada łagodnie w dół i znów się wznosi. Właściwy szczyt, wyższy o 15-20 m, oddalony jest jeszcze o godzinę drogi! Jest zbyt późno na atak, musimy się wycofać”. Tamtego dnia Diemberger, wracając ze szczytu, spotkał pod Rocky Summit Hermanna Buhla. Wszedł z nim ponownie na wierzchołek. Berbeka o tym zapomniał? Ryszard Gajewski tłumaczy: – Nie wiedział! Maciek przygotowywał się do wyprawy na K2. Nie znał topografii Broad Peaku. Przecież wtedy nie było Google’a, nie dało się ściągnąć map i zdjęć, żeby sobie w bazie wszystko dokładnie pooglądać. Zawada też nie informował Berbeki, że to dopiero Rocky Summit. Próbował za to go uspokajać: – Nie jest tak późno, jeszcze się nie przejmuj. Jak się czujesz? Berbeka: – W miarę dobrze, gdyby dalej wiało, to kopię jamę. Zawada: – Zrób zdjęcia. Ale Maciek nie miał siły, żeby robić zdjęcia. Po Wielickim i Lwowie do namiotu rozbitego przez ratowników wchodzi Maciek Berbeka asekurowany przez Dąsala i Gardzielewskiego. Przygotowują się do snu, gdy Maciek mówi: – Zapomniałem zabrać kamienie ze szczytu na pamiątkę. Wielicki szepcze do Lwowa: – Mówiłem? Kamienie są tylko na przedwierzchołku. Na szczycie głównym jest wyłącznie śnieg. 9 marca tuż przed południem wszyscy są już w bazie. Na Maćka czeka śmigłowiec, ma go zwieźć do szpitala w Skardu. Tragarze zakładają mu naszyjnik z rupii i dolarów. To taki wysokogórski wawrzyn. I wtedy powstaje najsłynniejsze zdjęcie tamtej wyprawy. Wieniec jakby ciążył Maćkowi, ciągnął go ku ziemi. Opiera się ciężko na kijach. Na jego twarzy dziwny grymas: radości i bólu jednocześnie. Koledzy obściskują Maćka, drzwi helikoptera się zatrzaskują. Tyle. Nikt nie mówi o żadnych wątpliwościach. Ani słowa. Dlaczego nikt mu nie powiedział? Po co Zawada zameldował, że polsko-kanadyjska wyprawa odniosła sukces? I że znany himalaista Maciej Berbeka stanął na Broad Peaku? Trzecim ośmiotysięczniku zdobytym przez niego zimą. Absolutny rekord świata! Dlaczego koledzy nie powiedzieli Maciejowi Berbece w 1988 roku, że nie zdobył Broad Peaku? 1988 rok, Islamabad. Po wyjściu ze szpitala Maciek Berbeka zatrzymuje się w rezydencji polskiego ambasadora Jana Piekarskiego. Przez pierwsze dwa dni nie wychodzi z pokoju. – Był w jakiejś chwilowej depresji, więc zanosiliśmy mu na górę posiłki – opowiada Piekarski. – Potem zaczął się otwierać. Mówił, że strasznie się boi wrócić do Zakopanego. Nie chciał się pokazywać żonie w tym stanie. Ledwie chodzi. Ma czarne palce. Bandażuje stopy, które z trudem mieszczą się w skarpetkach. – Poza tym Maciek nosił w sobie jakiś rodzaj poczucia winy – dodaje Piekarski. – Teraz myślę, że wiedział, iż nie był na głównym wierzchołku, ale nie przyjmował tego do wiadomości. Ryszard Gajewski: – Bzdura, nic nie wiedział. – Był absolutnie pewien, że stanął na szczycie. Mówił mi, że się tam nawet położył – potwierdza Paweł Rymarz, przyjaciel Maćka. Prezydent Zia ul-Haq zaprasza na przyjęcie. Chce uczcić pierwsze zimowe wejście na ośmiotysięcznik w Karakorum. Wszyscy świętują z Maćkiem, ale wciąż nikt głośno nic nie powie. Szepczą po kątach. W samolocie do Polski Zawada ani słowa o wątpliwościach. Pozostali też milczą jak zaklęci. Ewa czeka na męża w hali przylotów Okęcia. Stoi z synami, obok niej Wanda Rutkiewicz i mnóstwo dziennikarzy. Wspomina: „Trzaskają flesze, słychać pokrzykiwania, oklaski i nagle w wyjściu pokazuje się Maciek. Idzie w takich dziwnych kapciach, powłócząc nogami. Opiera się o wózek z bagażem, dzięki temu jest w stanie zachować pion. Dostrzega nas w tłumie i skręca w naszą stronę, ale ledwo zdołał się z nami przywitać, gdy nagle wyrósł przed nim jakiś ekspert PZA i natychmiast rozpoczął dochodzenie: »Gdzie wszedłeś? O której byłeś? Co widziałeś? Mam nadzieję, że masz zdjęcia? Czekam na nie«. Nawet na obiedzie u przyjaciół cały czas go dręczył. Pytał, doprecyzowywał, chciał znać wszystkie szczegóły. Zadawał pytania z nutą niedowierzania w głosie. Było tak nieprzyjemnie, że w pewnym momencie ktoś rzucił: »Czas to skończyć!«”. Ale Maćkowi wciąż nikt nic nie mówi. Kilka tygodni później w drugim numerze pisma „Taterniczek” z 1988 roku ukazuje się artykuł Alka Lwowa pod tytułem „Zwyciężyć znaczy przeżyć”. Maciej Berbeka czyta, że „w rzeczywistości wszedł na tzw. przedwierzchołek Broad Peaku (8030 m n.p.m.). Jest on niższy od głównego zaledwie o 17 m [w rzeczywistości Broad Peak ma 8028 m n.p.m. i jest wyższy o 23 m – przyp. aut.], lecz odległy od niego aż około godziny wspinaczki eksponowaną granią. Ta godzina więcej mogłaby po prostu Maćka zgubić. Może więc dobrze się stało, że nie zorientował się w swej pomyłce?”. – Ktoś musiał to zrobić, prędzej czy później by to wypłynęło, bo o tym fakcie wiedzieli wszyscy z wyjątkiem Maćka – tłumaczył się potem Lwow. Po paru latach doda: „Alpinizm nie ma sędziów, na przestrzeni lat ukształtowała się niepisana zasada, że oświadczenie alpinisty jest emanacją prawdy i nawet nie trzeba mieć konkretnych dowodów, żeby komuś zaliczyć szczyt, jeśli oświadczył, że na nim był (...). Generalnie obowiązuje domniemanie prawdomówności. Ta piękna zasada rzadko kiedy jest jeszcze stosowana w innych obszarach ludzkiego życia, zatem pielęgnowanie czystości stylu w sporcie alpinistycznym powinno być oczkiem w głowie nas wszystkich”. Berbeka jest w szoku. Nie może darować kolegom, że mu nie powiedzieli. Nie rozumie dlaczego. – Straszliwie to przeżył – wspomina Paweł Rymarz. – Najbardziej się bał, że ktoś mógłby pomyśleć, że jest częścią tej mistyfikacji. Że jest kłamcą. Po artykule Lwowa obejrzał zdjęcia i przyznał, że był tylko na Rocky Summit. Potem w wykazach swoich przejść zawsze pisał Broad Peak, w nawiasie Rocky Summit. Miał żal do Lwowa o ten artykuł, ale z drugiej strony był mu wdzięczny za uratowanie życia. O Alku Lwowie mówił Rymarzowi: „Mieliśmy tylko jedno radio, zabrałem je ze sobą, więc nie mieliśmy ze sobą łączności. Alek nie wiedział, gdzie jestem, nie powinien na mnie czekać, a zaczekał”. A co z innymi? Mogli mu powiedzieć, ale woleli milczeć. Przyjaciele, kur*a. Sprawdź również: Maria Pakulnis o śmierci męża: nieraz zdarzyło mi się w bólu wykrzyczeć: „Jak mogłeś mnie z tym zostawić?!”
Katarzyna Zdanowicz o odejściu z TVN24 i książce „Zawsze mówi, że wróci”
„Już jakiś czas temu zaczęłam szukać dla siebie nowego miejsca”, podkreśla
Dziennikarka, która postanowiła zrobić życiową woltę. Pisarka, która podjęła niezwykle trudny, intymny temat odchodzenia najbliższej osoby. Katarzyna Zdanowicz w osobistej rozmowie z Krystyną Pytlakowską o tym, dlaczego zdecydowała się odejść z TVN24, o karierze, ważnych wyborach i książce „Zawsze mówi, że wróci”, która stanowi niezwykły zapis historii partnerek znanych wspinaczy. Krystyna Pytlakowska: Dlaczego napisałaś książkę „Zawsze mówi, że wróci”? Czy telewizja to za mało? Katarzyna Zdanowicz: Już dawno była dla mnie niewystarczająca. Zresztą właśnie złożyłam wymówienie i odchodzę z TVN24. A co będę dalej robić, naprawdę jeszcze nie wiem. Ale już jakiś czas temu zaczęłam szukać dla siebie nowego miejsca, żeby wyjść poza stół prezenterski. Zaczęłam pisać więc dla tygodnika „Polityka”, a wcześniej do „Gazety Wyborczej”. Po drodze było radio, do telewizji trafiłam dopiero później. Przebyłam chyba dobrą drogę dziennikarską, bo i do „Polityki”, i do portalu TVN24 pisałam głównie reportaże i wywiady. A od jakiegoś czasu myślałam o książce. Uważałam ją za kolejny etap w mojej pracy dziennikarskiej. Wybrałaś trudny temat. Masz jakiś osobisty kontakt z górami? Nie, jestem typową turystką. Chętnie wyjeżdżam w góry, ale nie pociągają mnie na tyle, żeby się wspinać ekstremalnie czy poświęcać im każdą wolną chwilę. Wiem, że wybrałam sobie temat trudny, ale nie do końca zdawałam sobie z tego sprawę, jak bardzo, i jak niełatwo będzie otworzyć kobiety, które żyją w cieniu wspinaczki swoich mężów i rzadko mówią o swoim życiu prywatnym. Po prostu nie mają takiej potrzeby. Dopiero gdy zaczęłam do nich docierać, uświadomiłam sobie, że w tych rozmowach dotykamy uniwersalnych tematów, jak samotność, lęk, żałoba. Wspinaczka wysokogórska, wiadomo, jest niebezpieczna. A jednak istnieją ludzie, dla których staje się pasją i dla tej pasji wszystko poświęcają - karierę zawodową, rodzinę. Często w tych rozmowach przeplatały się problemy wyboru: kariera czy dom, żona i dzieci. Nad życiem partnerek wspinaczy wisi ciągły strach: czy on wróci czy nie? Dlatego dałaś tytuł „Zawsze mówi, że wróci”? Bo zawsze próbuje uspokoić swoją partnerkę, że wszystko będzie dobrze. Tak naprawdę o wielu przeżyciach z nią nie rozmawia, nie opowiada jej. Zazwyczaj, kiedy mężowie wracają do domu z jakiejś podróży, opowiadają szczegółowo, co tam widzieli i co przeżyli. A himalaiści milczą. Często więc ich kobiety mierzą się z samotnością bez przerwy. Kiedy mężowie są na wyprawie, one muszą ogarnąć cały dom, dzieci i swoją pracę. A gdy ich partnerzy wracają, także są bardzo samotne, ponieważ oni nie opowiadają, oni zamykają się w milczeniu. Często więc zdobywają wiedzę o tym, co się działo podczas wyprawy od kolegów męża, łowiąc kątem ucha ich rozmowy i opowieści. Jak myślisz, dlaczego wspinacze wysokogórscy nie lubią opowiadać o górach i sytuacjach, w jakich tam się znaleźli? Moje bohaterki mówią: bo nie chcą nas martwić. I boją się ultimatum: albo góry, albo ja. One jednak zapewniają, że nigdy nie postawiły sprawy na ostrzu noża. Wiedzą, że to tak silna pasja, iż jej nie pokonają. Dla ich mężów zdobywanie szczytów to jak zażywanie heroiny. Niezwykle trudno się z tego wyleczyć, wyrwać. One wiedzą więc, jakiego wyboru ich mężczyźni by dokonali. Bo wybraliby góry. Góra to rywalka. Dlaczego himalaiści się w ogóle z kimś wiążą, dlaczego chcą mieć rodzinę, wiedząc, że skazują swoje kobiety na samotność? Oni o tym nie myślą, są całkowicie skupieni na sobie. Ale nawet egoista chce być szczęśliwy, chce mieć dom, do którego się wraca. Nawet, jeżeli w tym domu panuje cisza. Zresztą oni też doświadczają wielkiej samotności - to poczucie jest im potrzebne, żeby się wspinać, być sam na sam z górą. Ale chcą mieć jednak do kogo wrócić. Dajesz jednak też przykłady, gdy partnerzy Twoich bohaterek zrezygnowali ze wspinania. Tak, mąż Asi Łukaszewskiej czy Maciek Pawlikowski zrezygnowali, bo przyszedł moment opamiętania. Z czasem dotarło do nich, że jednak można żyć inaczej. Chociaż tej połowy życia bez rodziny, bez dzieci, już nigdy nie nadrobią, nigdy im już nie zwrócą. Czytaj także: Dziś obchodziłby urodziny... Tak wyglądały ostatnie chwile życia Jerzego Kukuczki Do której z Twoich bohaterek było trafić najtrudniej? Do kobiet, którym góry zabrały partnera. Do Eli Dąsal, Izy Hajzer czy Agnieszki Korpal. I do Ani Solskiej-Mackiewicz? Ania Mackiewicz funkcjonuje w świecie medialnym, znamy historię jej i Tomka. Nie ma więc oporów w opowiadaniu o tym, i powrocie myślami do tragedii, jaka się tam wydarzyła. Najtrudniej było dotrzeć do kobiet, które śmierć partnera przeżyły, ale zakopały w sobie wspomnienia, na nowo próbując ułożyć własne życie. Rozdrapywanie ran jest dla nich kolejnym ciosem, bo wracają do sytuacji, o której chciałyby zapomnieć. Nieważne, ile lat minęło od śmierci ich partnerów, to zawsze boli. Jeżeli jednak ktoś spodziewa się, że zastanie płaczącą wdowę ubraną na czarno, a w domu zobaczy ołtarzyk, przed którym modli się kobieta, która już nie potrafiła ułożyć sobie życia, to duży błąd. Dla tych kobiet życie biegnie do przodu. One, które mogły zajmować się jedynie domem, po tragedii muszą zapewnić byt rodzinie, nie mają więc czasu na użalanie się nad sobą. Ela Dąsal na przykład otworzyła sklepy w Częstochowie i stała się, jak sama żartuje, częstochowską bizneswoman. Zaczęła od tego, że jej mąż Falco przywoził z wypraw różne egzotyczne gadżety czy ubrania, na które w Polsce był duży popyt. Agnieszka Korpal z kolei zgodziła się opowiedzieć swoją historię, żeby jej opowieść trafiła do osób, które straciły też kogoś bliskiego. Tyle wokół nas jest śmierci, a nie umiemy o niej mówić. Ona chciała przełamać stereotyp niemądrego stwierdzenia: wszystko będzie dobrze. Nigdy nie będzie dobrze dla kogoś, kto zmierzył się z taką traumą. Chciała też pokazać, że sytuacja się zmienia, bo jest dostęp do psychologów, można korzystać z profesjonalnej pomocy. Ale nie wszyscy chcą po nią sięgać, a żałoby nie da się zamieść pod dywan, trzeba przejść przez wszystkie jej etapy. A tu dochodzi jeszcze wielki żal, że te kobiety nie mogą się pożegnać ze swoimi partnerami, którzy najczęściej zostają w górach. Dlatego tak bardzo chcą pojechać potem w to miejsce - to kolejny etap żałoby, pożegnanie się z tym, który odszedł. Piszesz też o przeczuciu tragedii. Wiele kobiet o tym mówiło. Ela Dąsal, która biegnie na peron z synem, żeby zdążył się pożegnać z Falco, odjeżdżającym na wyprawę. A potem okazuje się, że to ostatnia z nim rozmowa. Ania Mackiewicz budziła się w nocy, chociaż w ogóle nie brała pod uwagę, że stanie się coś złego. Ale później te obrazy ze snu skleiły się w całość. Zdała sobie sprawę z tego, że dostała sygnał, przeczucie tego, co się wydarzy. Telepatia? Można to tak nazywać. Przeczucia świadczą o więzi między tymi ludźmi. To nie tak, że mężczyźni pojadą, a kobiety zostaną i będą jak co dzień sprzątać, gotować, robić zakupy. Pod każdą z tych czynności podświadomie kryje się lęk. Ela Pawlikowska mówi, że wolała wyprawy, podczas których jej mąż Maciek wysyłał listy, bo kiedy dostawała je z miesięcznym opóźnieniem, wiedziała, że nic mu się nie stało. Nie lubiła wypraw, podczas których można było łączyć się przez telefon. Każdy z nich był wielką niewiadomą. Bo mógł zadzwonić ktoś z ekipy i powiedzieć, że jej mąż nie żyje. Co Cię najbardziej zaskoczyło podczas pisania tej książki? To niełatwe pytanie. Chyba fakt, że te kobiety zburzyły obraz, jaki nosiłam w sobie - takie stereotypowe myślenie o żonach himalaistów. One nie są kobietami, które tylko czekają w domu na męża i żyją jego światem. Wiele z nich oczekiwało i oczekuje związku partnerskiego, chcą mieć swoje życie, żeby nie postrzegano ich jako uzależnionych cierpiętnic. A nie zaskoczyło Cię, że część z Twoich bohaterek też jest pasjonatkami gór i też się wspinają? Nie, bo ludzi przyciągają do siebie podobieństwa i wspólne pasje. Dzięki temu, że niektóre z nich chodzą po górach, albo wspinały się nawet zawodowo, lepiej rozumiały swoich mężów. Ich opowieści to też forma terapii? Możliwe. A może chęć ujawnienia, że ich świat nie wygląda tak kolorowo, jak się go często opisuje. Schodzą z gór, rozgłos, poklask dla ich wyczynu, a tak naprawdę wygląda to zupełnie inaczej. O tym bardzo przejmująco opowiada Ewa Kurtyka i analizuje poczucie samotności w tym związku. Wyrwała się z tego małżeństwa, bo to był ratunek przed cierpieniem i bólem. Jak długo zbierałaś materiały do tej książki? Pisałam ją ponad rok, bo zaczęła się pandemia, więc trudno było się z kimś spotkać i porozmawiać. Największą trudnością było dotarcie do tych kobiet, a szczególnie do takich, które nie funkcjonują w mediach. Kasia Wielicka na przykład zburzyła stereotyp żony himalaisty, a stała się synonimem walki o równouprawnienie w himalaizmie. A Aniela Łukaszewska, której małżeństwo przetrwało - w przyszłym roku będą obchodzili 50-lecie - najpierw oboje się wspinali, później ona zrezygnowała, a po niej mąż. Zrobili to dla córki. Każda z tych opowieści różniła się od innych i to dla mnie było bardzo ciekawe. A co ta książka znaczyła dla Ciebie? Pozwoliła mi odnaleźć równowagę. Gdy wróciłam do domu z pierwszym egzemplarzem, mój syn powiedział: „mamo, przecież to książka o tobie. Ty zawsze mówisz, że wrócisz”. Tak często mnie nie ma z racji pracy, wieczornych programów i innych obowiązków. Maks więc wieczory musiał spędzać z tatą, który ma pracę bardziej usystematyzowaną. Ta książka otworzyła mi oczy. A jeżeli przyniesie coś dobrego czytelnikom i w nich też otworzy jakieś drzwi, to po prostu będę szczęśliwa. Teraz zresztą zaczynam spotkania autorskie, z nadzieją, że pandemia mi w nich nie przeszkodzi. Rozmawiała: KRYSTYNA PYTLAKOWSKA Czytaj także: Broad Peak okazał się górą jego przeznaczenia. Czy Maciej Berbeka musiał na niej zginąć? Okładka książki „Zawsze mówi, że wróci”
K2 zdobyte zimą po raz pierwszy w historii! Wielki sukcesów Szerpów
To wielki dzień dla światowego himalaizmu! 10 Szerpów z Nepalu wspięło się na ostatni niezdobyty dotąd zimą ośmiotysięcznik. Chodzi o mityczne K2 (8611 m n.p.m.). Dokonali tego Nirmal Purja, Gelje Sherpa, Mingma David Sherpa, Mingma Gyalje Sherpa, Sona Sherpa, Mingma Tenzi Sherpa, Pem Chhiri Sherpa, Dawa Temba Sherpa, Kili Pemba Sherpa oraz Dawa Tenjing Sherpa. Wejście nastąpiło o godzinie 17.00 czasu lokalnego! Prawdopodobnie część zdobywców wspomagała się tlenem. Pierwsze zimowe wejście na K2. Szerpowie zdobyli szczyt O tym, że mają szansę na ten historyczny sukces, głośno zaczęło być w piątek 15 stycznia. Wówczas to świat obiegła informacja, że Szerpowie wspinający się na K2 ustanowili zimowy rekord wysokości. Dotarli aż na 7800 m n.p.m.! Wcześniejszy należał do Polaków, którzy w trakcie ekspedycji na przełomie 2002 i 2003 roku pod kierownictwem Krzysztofa Wielickiego wspięli się na wysokość 7650 m n.p.m. Zawdzięczaliśmy to trójce wybitnych wspinaczy: Marcinowi Kaczkanowi, Piotrowi Morawskiemu oraz Denisowi Urubce. W piątek 15. stycznia potwierdzono, że dziesiątka Szerpów przeprowadzi kolejnego dnia atak szczytowy. W tym celu połączono dwa zespoły. „Dziś nasz obóz postawiliśmy na 7350 m. Zdołaliśmy położyć liny poręczowe do wysokości 7600 m. Tworzymy obecnie zespół z ekipą Mingma G oraz „braćmi” z SST. Będziemy razem współpracować”, napisał Nirmal Purja. Final summit towards K2 pic.twitter.com/hU6bdyFx4K — Jibran Bloch (@jibranbloch) January 16, 2021 Atak rozpoczął się o 4.00 czasu polskiego. Obecnie na K2 zapada zmierzch, jest przed godziną 17.00. W sobotę rano poinformowano, że Szerpowie minęli Bottleneck. Jest to wąskie gardło, znajdujące się przy słynnym Żebrze Abruzzi. Od szczytu dzieli je zaledwie 400 metrów. Z kolei około południa czasu polskiego portal Alpine Adventure Guides podał, że cała dziesiątka himalaistów zgromadziła się na wysokości 8600 m n.p.m., czyli zaledwie 11 metrów przed wierzchołkiem. Wówczas nastąpił planowany wcześniej postój. W relacjach w mediach społecznościowych podkreślono, że Szerpowie czują się niezwykle silni. O godzinie 17.00 udało się osiągnąć cel! Potwierdził to Dawa Sherpa. Na szczycie stanęło równocześnie 10 Szerpów. W związku z tym, jak poinformował Alan Arnette, pierwszy indywidualny zdobywca nie zostanie wskazany. Niestety, przed grupą teraz bardzo trudne zejście, które już się rozpoczęło. Nad K2 zaszło słońce. Temperatura odczuwalna spadła do -58 stopni Celsjusza!
Elisabeth Revol nie zdobyła Nanga Parbat? Polski himalaista nie ma wątpliwości!
Boleśnie uderza w partnerkę wspinaczkową Tomasza Mackiewicza
Ich los w styczniu 2018 roku z zapartym tchem śledził cały świat. Elisabeth Revol i Tomasz Mackiewicz zdobyli wówczas szczyt Nanga Parbat, jednak w trakcie zejścia Polak zaczął mieć objawy choroby wysokościowej. Partnerka zdecydowała się więc schodzić samotnie, by ułatwić dotarcie do niej ratownikom. W wywiadzie udzielonym Onetowi Ryszard Gajewski, uznany polski himalaista twierdzi, że Francuzka wcale nie zdobyła szczytu ośmiotysięcznika. Dlaczego? Ryszard Gajewski o Elisabeth Revol i zdobyciu Nanga Parbat: „Ja jej nie wierzę” 25 stycznia 2018 roku miało im udać się to, o czym tak bardzo marzyli. Wówczas Tomasz Mackiewicz i Elisabeth Revol stanęli na szczycie Nanga Parbat, dziewiątej co do wysokości góry świata. W trakcie zejścia mężczyzna zaczął mieć objawy choroby wysokościowej. Ruszyli im na pomoc himalaiści z Narodowej Zimowej Wyprawy na K2: Adam Bielecki, Denis Urubko, Jarosław Botor i Piotr Tomala. Dwóm pierwszym udało się dotrzeć do Francuzki, gdy zeszła do wysokości około 6 000 metrów. Niestety, z powodu zbyt małej liczby ratowników, złych warunków pogodowych oraz wymagającego hospitalizacji stanu zdrowia Elisabeth Revol, zdecydowano się nie kontynuować akcji. Tym samym Tomasz Mackiewicz na zawsze pozostał na górze, którą kochał. W najnowszym wywiadzie Ryszard Gajewski zakwestionował, że Francuzce udało się wówczas wspiąć na sam szczyt. Jeden z wybitnych polskich himalaistów, który jako pierwszy człowiek na świecie zdobył ośmiotysięcznik bez wspomagania tlenem zimą (było to w roku 1984 roku, wspiął się wówczas na Manaslu) podkreśla, że nie ma na to dowodów. „Kilka miesięcy temu spotkałem się w Warszawie z Revol i spytałem ją, czy nie ma problemów związanych z tym, że brakuje jednoznacznego dowodu zdobycia szczytu przez nią i Tomasza Mackiewicza. Zaczęła mówić o sprawozdaniu, które napisała po wyprawie i które, jak twierdziła, nie budziło wątpliwości”, zapytał Ryszarda Gajewskiego autor wywiadu, Jakub Radomski. Himalaista odpowiedział bez chwili namysłu. „Ale dowodów nie ma i ja jej nie wierzę, że weszła na szczyt. Gdy nie potrafisz udokumentować wejścia, masz pecha i może lepiej spróbować tej góry jeszcze raz? Argument, że ktoś uwierzył jej na podstawie tego, co napisała, niezbyt mnie przekonuje”, stwierdził sceptycznie. Ryszard Gajewski o Tomaszu Mackiewiczu W tej samej rozmowie nie szczędził ciepłych słów tragicznie zmarłemu Tomaszowi Mackiewiczowi. Podkreślił, że było w nim wiele pasji i fascynacji, związanej z Nanga Parbat, na której zboczach zmarł. „To był człowiek, który znalazł sobie sposób na życie. Miał problemy – zdrowotne, psychiczne, był narkomanem, ale udało mu się z tego wyjść. Tacy ludzie potrzebują czegoś, co okaże się dla nich najlepszą formą leczenia i dla Tomka tym stały się wysokie góry, choć on, zwłaszcza na początku, nie miał zielonego pojęcia o wspinaniu”, przypomina himalaista. „Później wiedza Mackiewicza była coraz większa, dochodził coraz wyżej, więc znaleźli się ludzie, którzy go wspierali. Był kompletnie spoza środowiska, ale poza nim niewiele się działo w polskim himalaizmie, więc uznano, że na bezrybiu i rak ryba”, podkreśla Ryszard Gajewski. Zwrócił również uwagę na terapeutyczną funkcję wspinaczki i obcowania z wysokimi szczytami. „On oczywiście nie był jakimś super himalaistą, nie pokonywał zbyt wielu trudnych technicznie dróg, ale nie zamierzam go krytykować. Nazwałbym go himalaistą jednego szczytu. Góry mają moc leczniczą, są dobre dla ludzi z problemami. Sam znam dobrze dwie osoby, których historia właśnie to pokazuje. Mackiewicz to jednak najlepszy przykład”, zapewnia. Czy Ryszard Gajewski doczeka się odpowiedzi ze strony Elisabeth Revol? Czas pokaże... Ryszard Gajewski w marcu 2013 roku:
Elisabeth Revol: „Tomek bardzo uważnie słuchał swojego ciała. Ale tego nie możesz przewidzieć”
Pod koniec stycznia 2018 roku akcję ratunkową na Nanga Parbat śledził z zapartym tchem cały świat. Wówczas to Adam Bielecki i Denis Urubko ruszyli na pomoc dwójce innych himalaistów: Elisabeth Revol i Tomaszowi Mackiewiczowi, schodzących ze szczytu tego ośmiotysięcznika w ekstremalnych warunkach. Niestety, udało im się odnaleźć jedynie Francuzkę. Z uwagi na trudne warunki nie było szans, by ruszyć wyżej i sprowadzić na dół Polaka. Przed naszą kamerą 40-latka opowiedziała o ryzyku, pasji do gór i życiu na krawędzi... Elisabeth Revol o himalaizmie i górach Co oznacza dla niej ekstremalna wspinaczka? – To dla mnie warunki, stan, które chcę przetestować w górach. Pochodzę z Alp, zawsze wspinam się w stylu alpejskim, więc w Himalajach robiłam tak samo. Nie chciałam używać tlenu, lin zabezpieczających ani niczego takiego. Chciałam poznać siebie w górach - deklaruje Elisabeth Revol. Czy według niej we wspinaczce górskiej istnieje logika? Czy jest to jedynie zdanie się na własną intuicję i instynkt? – Trudno powiedzieć. W górach zasady są z góry ustalone. Potrzebujesz punktu, którego nie przekroczysz, więc wszystko musi być zawczasu określone. Ale później musisz patrzeć z różnych stron: na warunki, na pogodę, na czas, na wydarzenia. Na dużych wysokościach zawsze coś się dzieje i musisz decydować. Tu jest różnica: możesz wszystko ustalić, ale wciąż musisz decydować – podkreśla. Elisabeth Revol o granicach, problemach zdrowotnych i Tomaszu Mackiewiczu Co w opinii wspinacza sprawia, że podejmuje decyzję o kontynuowaniu lub przerwaniu wyprawy? – To kwestia odczucia i doświadczenia, które posiadasz. Ja znam bardzo dobrze moje ciało, znam poszczególne jego części. Jeśli to wiesz, to później kwestią samopoczucia jest, czy możesz kontynuować wyprawę i warunki są sprzyjające, czy dzieje się coś złego i musisz wracać. Ale bardzo trudno to ocenić. Granica może być przekroczona - zastrzega Elisabeth Revol. A który znak jest dla wspinacza pierwszym, dotyczącym tego, że coś jest nie tak? – Jeśli to twój organizm, to pierwszy znak to ból głowy. To oznacza, że zbyt szybko poruszasz się na wysokościach i nie jesteś wystarczająco zaaklimatyzowany. Ale czasami możesz nie zauważyć tego pierwszego symptomu – wyjaśnia. I dodaje, że w przypadku Tomasza Mackiewicza ten symptom niemal na pewno nie wystąpił. – Jestem prawie pewna, że Tomka nie bolała głowa, bo bardzo uważnie słuchał swojego ciała. Później nastąpił kolejny znak, związany ze wzrokiem. Ale tego nie możesz przewidzieć – zapewnia himalaistka. Pełny zapis rozmowy z Elisabeth Revol znajdziesz powyżej.
Himalaista Piotr Pustelnik o katastrofalnych zmianach klimatu
“Musimy ograniczyć nasz apetyt na konsumpcję”, podkreśla
Lodowce stopnieją, na ziemi rozszaleją się pożary, udusi nas smog. Tak może być, jeśli nie powstrzymamy szalonego tempa rozwoju i apetytu na konsumpcję. Himalaista Piotr Pustelnik w mocnej rozmowie z Elżbietą Pawełek mówi, jak zmienia się nasz klimat i co możemy zrobić, aby zapobiec tym zmianom. Cały wywiad w najnowszej VIVIE! Eko już w punktach sprzedaży i w sieci w formie e-wydania. Elżbieta Pawełek: Jeśli wierzyć prognozom, do końca tego wieku roztopi się jedna trzecia himalajskich lodowców. Może się okazać, że góry się kompletnie zmienią. Piotr Pustelnik: Wchodzimy w skomplikowaną kwestię, bo z jednej strony zwiększa się produkcja przemysłowa, a przez to zużycie prądu, wody, surowców, do atmosfery pchamy gazy cieplarniane, przez co ociepla się planeta. A z drugiej, jak wskazują astrofizycy, Ziemia, która – jak wiadomo – nie jest kulą, a geoidą, kręcąc się, zmienia bardzo nieznacznie swoje położenie względem Słońca, co też może wpływać na klimat. Bardzo dużo rzeczy wpływa na zmianę klimatu. Mówi się, że do ocieplenia klimatu o półtora stopnia Celsjusza może dojść już około 2030 roku, co doprowadzi do „wyrwania się dżina z butelki”. Arktyka zacznie topnieć, fale upałów i susze spowodują pożary, z którymi niedawno walczyła Kalifornia czy Australia… Tak może być, niestety. Ale o ile na naszą działalność mamy jakiś wpływ, to na geofizykę czy astrofizykę już nie. To, co musimy zrobić, a przecież chyba świadomi ludzie rządzą kulą ziemską, to ograniczyć nasz apetyt na konsumpcję. Wciąż są jeszcze wśród nas ludzie zaślepieni wszechpotężną ekonomią, chęcią zysku i potworną chciwością, która dla mnie jest czymś niewyobrażalnym, takim chciejstwem, żeby mieć więcej i więcej… Ale mam nadzieję, że to się zmieni. Pojawiają się w społeczeństwach ruchy antykonsumpcyjne, prośrodowiskowe, głównie wśród młodych, choćby takich jak Greta Thunberg. Teraz żyjemy w czasach, kiedy ludzkość jest sparaliżowana lękiem pandemicznym, a trzeba pamiętać, że epidemie pojawiały się już nieraz w historii, tylko na mniejszą skalę, bo świat nie był tak globalną wioską, jak jest teraz. Ale, paradoksalnie, zobaczmy, co stało się w Chinach po wybuchu epidemii wywołanej koronawirusem. Poprawiła się jakość powietrza, bo zmniejszyła się produkcja przemysłowa, ilość odpadów, zużycie wody, surowców, energii. To jeszcze jeden dowód na to, że sami jesteśmy sprawcami tego, co się dzieje w powietrzu. Może niektórzy cyniczni decydenci liczą na to, że ich armagedon nie dosięgnie, a że kolejne pokolenia będą przeżywać katusze, to już nieważne. Dla mnie takie myślenie jest czymś koszmarnym. Wciąż jednak latamy samolotami, które emitują masę dwutlenku węgla, jeździmy samochodami, kupujemy mnóstwo niepotrzebnych rzeczy, których produkcja wyzwala gazy cieplarniane. Przybywa nas w zastraszającym tempie, a każdy człowiek to kolejne tony dwutlenku węgla. Czy można to zatrzymać? Cały czas nam się wydaje, że musimy się rozwijać, produkcja musi rosnąć, firmy muszą mieć coraz większe obroty i zyski. Tak myśli się już od stuleci, ale czy dzięki temu świat zmierza w dobrym kierunku? Nie wiem. Jeśli kiedyś uważaliśmy, że musimy mieć wszystkiego więcej, żyć w coraz bardziej rozwiniętym środowisku, to może spowolnijmy rozwój. Może to jest panaceum na naszą bolączkę klimatyczną? Musimy znaleźć na to odpowiedź. Niech ona będzie szczątkowa, ale niech coś zmieni. Inaczej świat przestanie istnieć. Cały wywiad przeczytasz w najnowszej VIVIE! Eko już w punktach sprzedaży i w sieci w formie e-wydania. Piotr Pustelnik jest zdobywcą wszystkich 14. ośmiotysięczników na świecie: Jak podkreśla - himalaizm stał się już w latach 90. mocno skomercjalizowany:
Himalaista Piotr Pustelnik o nadciągającej klimatycznej katastrofie
„Komercja opanowała góry”, podkreśla zdobywca Korony Himalajów i Karakorum
Długi czas wierzyłem, że zmiany klimatyczne są częścią natury. Bo pewnie są. Ale jak po 20 latach obcowania z górami zobaczyłem, jak zmienia się klimat w Himalajach, to zastanawiam się, czy nadchodzi nowa epoka cieplarniana w historii Ziemi. I, prawdę mówiąc, nikt tego nie wie”. Piotr Pustelnik, wybitny himalaista w rozmowie z Elżbietą Pawełek o tym, jak zmieniły się góry, marzeniach o podróży na Antarktydę i o tym, czy czeka nas klimatyczna katastrofa w najnowszej VIVIE! Eko już dostępnej w punktach sprzedaży i w sieci w formie e-wydania. Himalaista Piotr Pustelnik o komercjalizacji gór Elżbieta Pawełek: Powiedziałeś kiedyś, że góry są najbardziej przyjazną scenerią dla Twojej duszy. Bo w górach zmysły reagują najżywiej. Nawet powietrze pachnie tam inaczej… Piotr Pustelnik: Tak jest do dzisiaj. W górach odkryłem harmonię i spokój, czego nie ma na nizinach. Kiedy szumi tam wiatr, to jest niesamowita symfonia dźwięków, to jest Brahms, Beethoven, Mozart. Najpiękniejsza muzyka świata. A nie cierpisz, kiedy w tę scenerię wdziera się komercja? Szczyty i szlaki są zatłoczone. Czasem aż trzeba odrzucić śmieci, żeby rozstawić namiot. To gwałt na naturze. Cierpię, bo jak przypominam sobie moją pierwszą wyprawę w Himalaje, to góry były samotne i surowe. Oprócz naszej ekipy kręcili się tam pakistańscy żołnierze i inni alpiniści, ale to wszystko było naturalne. Wtedy nic mnie jeszcze nie dziwiło poza tym, że góry okazały się większe i trzeba było bardziej się starać podczas wspinaczki. Ale już w połowie lat 90. zaczęło do mnie docierać, że dzieje się coś niedobrego. Pamiętam 2000 rok, kiedy pierwszy raz trafiłem do bazy pod Mount Everestem i przeżyłem szok, bo bytowało w niej ponad pół tysiąca osób. Musiało minąć trochę czasu, zanim zdałem sobie sprawę, że ta piękna dolina stała się ofiarą najazdu turystów i wypraw komercyjnych. Teraz już komercja opanowała wszystkie góry. Może jestem złym prorokiem, ale za chwilę na 14 ośmiotysięcznikach nie znajdziemy już białych plam, gdzie alpiniści mieli swój ogródek wspinaczkowy, na którym mogli się sprawdzić. Mechanizm jest prosty. Przybywa amatorów zdobywania wysokich gór, więc miejscowa ludność robi wszystko, żeby im to ułatwiać, bo z tego żyje. Drogi, hotele, knajpy… A to powinno tak wyglądać: „Chcecie mieć naturę, dobrze, ale żadnych dróg, knajp, hoteli”. A tu jest odwrotnie. Więc tam już nie ma górskiej romantyki przyciągającej alpinistów z mojego pokolenia. Ale czy teraz ktoś jej potrzebuje? Tu się gubię, bo nie wiem, czy młode pokolenie chce być samo w górach, czy może tłok w górach mu nie przeszkadza. (…) Gdzie najchętniej widziałbyś się w najbliższym czasie – na Antarktydzie, gdzie planowałeś kiedyś wyprawę? Jasne, że tak. Antarktyda jest dla mnie takim Babilonem. Chciałbym tam kiedyś dotrzeć, zobaczyć ją, nawet gdyby to była tylko wycieczka. Po prostu samo to, że dotknąłbym tego lodu i mógł zobaczyć niezwykłe zjawisko, którego nigdzie nie ma na świecie, byłoby wspaniałym przeżyciem. Instrukcja mówi tak: „Wyciągnij łyżkę, wyczyść ją bardzo dokładnie, połóż na śniegu i przyjdź za dwa lata. Obejrzyj ją ponownie, a nie znajdziesz na niej krztyny pyłu”. To cud? Nie, tam w powietrzu nie ma żadnych pyłów wytwarzanych przez cywilizację. Chciałbym choćby przez kilka dni nim pooddychać. Czy to znaczy, że Antarktyda najlepiej opiera się zmianom klimatycznym? Tak, a zawdzięcza to ostrym restrykcjom, jakie tam narzucono. Jasne, że gdzieś w termosferze pyły krążą i niewielki ich ułamek do niej dotrze, ale nie ma tak wielkich zanieczyszczeń jak na innych kontynentach. Jest to efekt świadomego działania, że nie pozwolono nikomu Antarktydy skomercjalizować. Grenlandia też nie poddała się komercjalizacji w środku, tylko na samych brzegach, gdzie doszło do dużych zmian klimatycznych. Antarktyda obroniła się przed nimi i zrobił to człowiek. Można? Można, tylko trzeba mieć wielką determinację, więcej serca dla Ziemi i przestrzegać surowych zasad, które są ciężkie do zaakceptowania przez ludzkość. Mam nadzieję, że dotrzesz na Antarktydę, zanim się roztopi? Myślę, że mój żywot będzie krótszy niż jej topnienie, ale nawet jak będę zamykał oczy, to będę chciał ją zobaczyć. W głębi duszy pozostałeś marzycielem… Czym byłoby życie bez marzeń, kiedy za niczym się już nie tęskni? Mówię więc sobie, że człowiek ma psi obowiązek marzyć do końca. Cała rozmowa z Piotrem Pustelnikiem w najnowszej VIVIE! Eko dostępnej w punktach sprzedaży i w sieci w formie e-wydania.