Czarna komedia – gatunek, który rozładowuje napięcie
Czy dla filmów z czarnym humorem istnieją tematy tabu?
Czarna komedia to specyficzny gatunek filmowy, który dotyka tematów drażliwych, ale w taki sposób, aby nikogo nie urazić. Odpowiednio dobrana scenografia i przerysowani bohaterowie sprawiają, że widz automatycznie nabiera dystansu. Śmierć, wojna, ludzkie ułomności – to tematy, z których nie można śmiać się przy stole. W kinie wszystko jest dozwolone. Spis treści: Wyróżniki czarnych komedii Czarny humor od Franka Capry Z czego śmieją się twórcy „Latającego Cyrku Monty Pythona”? Klasyka w reżyserii Tima Burtona Delicatessen (1991) – sekret pewnego sklepu u Jean-Pierre’a Jeuneta Bękarty wojny (2009) – jak Quentin Tarantino zdetonował napięcie w temacie II wojny światowej? Czarna komedia w Polsce Wyróżniki czarnych komedii W czarnej komedii przedmiotem żartu są sprawy zazwyczaj traktowane poważnie. Najczęstsze motywy to śmierć, gwałt, cierpienie, nieuleczalna choroba, niepełnosprawność, wojna, morderstwo. Wizualnie korzysta z estetyki surrealizmu. Scenografia często ma charakter baśniowy lub fantastyczny. Czarna komedia operuje groteską, łącząc w sobie elementy przeciwstawne, takie jak piękno i brzydota, realizm i fantastyka. Bohaterowie mają wyraźnie zarysowane cechy charakterystyczne, które dodatkowo podkreśla ich wygląd, np. niecodzienna fryzura, strój i zachowanie. Czarny humor od Franka Capry Za najstarszy przykład komedii, która nie boi się przekraczać granicy tzw. dobrego smaku, uchodzi „Arszenik i stare kroniki” (1944) w reżyserii Franka Capry. Jest to opowieść o pozornie zwyczajnych i sympatycznych ciotkach Mortimera Brewstera (Cary Grant). Główny bohater przyjeżdża do nich ze swoją świeżo poślubioną małżonką. Starsze panie (Josephine Hull i Jean Adair) skrywają jednak pewien sekret – przychodzących na amory mężczyzn częstują winem z arszenikiem. Ofiary zakopują w piwnicy przy pomocy chorego psychicznie Teddy'ego (John Alexander). View oEmbed on the source website Z czego śmieją się twórcy „Latającego Cyrku Monty Pythona”? Pisząc o czarnej komedii, nie można nie wspomnieć o brytyjskich komikach, którzy w swoich skeczach nie uznawali tematów tabu. John Cleese, Terry Gilliam, Graham Chapman, Eric Idle, Terry Jones i Michael Palin śmiali się ze wszystkiego – religii, narodowości i ludzkich przywar. Ich „Żywot Briana” (1979) jest satyrą na życie Jezusa Chrystusa, a w „Sensie życia według Monty Pythona” (1983) obśmiewają służbę zdrowia, zwyczaje seksualne, system edukacji, otyłość i śmierć. View oEmbed on the source website Klasyka w reżyserii Tima Burtona Niekwestionowanym mistrzem czarnych komedii jest Tim Burton, a jego „Sok z żuka” (1988) stał się inspiracją dla wielu późniejszych twórców. Film opowiada o duchach, które po śmierci nie zamierzają opuścić swojego dotychczasowego domu. Żyją sobie szczęśliwie do czasu, gdy do ich posiadłości wprowadza się rodzina miłośników sztuki. Adam (Alec Baldwin) i Barbara (Geena Davis) wynajmują bioegzorcystę, aby usunąć ludzi ze swojego domu. Przywołują go trzykrotnie wypowiadając jego imię: „Beetlejuice, Beetlejuice, Beetlejuice!”. Tymczasem okazuje się, że córka nowych lokatorów jest całkowicie odporna na niecne zagrywki „Żukosoczka”. Lydia Deetz (Winona Ryder) o wiele lepiej dogaduje się z istotami ze świata umarłych niż ludzi żywych. View oEmbed on the source website Czarne komedie stanowią główny dorobek w filmografii Tima Burtona. Z pozostałych filmów warto wymienić: Gnijącą pannę młodą (2005) – film animowany dla dorosłych opowiada o świecie żywych i alternatywnym świecie umarłych, do którego zostaje wciągnięty Victor, kiedy zagubiony ucieka z próby generalnej do własnego ślubu, Marsjanie atakują (1996) – komedia fantastycznonaukowa łączy w sobie elementy czarnego humoru i satyry politycznej. W rolach głównych zagrali: Jack Nicholson, Glenn Close, Natalie Portman i Pierce Brosnan, Sweeney Todd: Demoniczny golibroda z Fleet Street (2007) – film na podstawie broadwayowskiego musicalu opowiada historię Benjamina Barkera (Johnny Depp), który wraca z wygnania do rodzinnego miasta z planem zemsty. W domu nad piekarnią pani Lovett (Helena Bonham Carter) otwiera zakład fryzjerski. A dzięki swoim klientom zaopatruje sąsiadkę w farsz do pasztecików. Obrazy Tima Burtona zdominowały nasz ranking filmów na Halloween. View oEmbed on the source website Delicatessen (1991) – sekret pewnego sklepu u Jean-Pierre’a Jeuneta Akcja filmu rozgrywa się w pewnym francuskim miasteczku po globalnym kataklizmie. Ogromną popularnością cieszy się sklep mięsny pana Clapeta (Jean-Claude Dreyfus). Nie wszyscy jednak wiedzą, że rzeźnik skrywa tajemnicę. Podstępnie zwabia nowych lokatorów, aby następnie przerobić ich mięso na wyroby garmażeryjne. Do mieszkania wprowadza się młody akrobata Louision (Dominique Pinon), który także ma paść ofiarą zasadzki. Sprawa się komplikuje, kiedy chłopak zakochuje się w córce rzeźnika, Julie Clapet (Marie-Laure Dougnac). Film „Delicatessen” został nagrodzony czterema Cezarami w 1992 roku jako najlepszy film debiutancki, za najlepszy scenariusz, montaż i scenografię utrzymaną w duchu surrealizmu. View oEmbed on the source website Bękarty wojny (2009) – jak Quentin Tarantino zdetonował napięcie w temacie II wojny światowej? Film porusza kilka wątków. Jednym jest zemsta na nazistach, którą planuje Aldo Raine (Brad Pitt). W tym celu we Francji powołuje tajną jednostkę złożoną z amerykańskich Żydów. Ich celem ma być wytropienie nazistów. Największych fanatyków zabijają, a tych, którym darują życie, naznaczają swastyką wypaloną na czole. Drugi ważnym wątkiem jest historia Żydówki Shosanny Dreyfus (Mélanie Laurent), która w przeszłości była świadkiem egzekucji swojej rodziny. Teraz jako dorosła kobieta jest właścicielką kina i również ma okazję do zemsty. Za rolę nazisty Hansa Landy, zwanego „łowcą Żydów”, Christoph Waltz otrzymał Oscara, nagrodę na festiwalu BAFTA i Złote Globy w 2010 roku. Czarna komedia Quentina Tarantino została uhonorowana także Kryształową Statuetką w konkursie People's Choice. To również miejsce 4. w naszym rankingu filmów o nazistach. View oEmbed on the source website Czarna komedia w Polsce Filmy zawsze stanowiły wentyl bezpieczeństwa, pozwalając na rozładowanie napięcia. Także na naszym rodzimym gruncie powstawały komedie z czarnym humorem, takie jak: Sprawa się rypła (1984) – film w reżyserii Janusza Kidawy opowiada o babci Kornelii i jej rodzinie. Gospodarz domu (Franciszek Pieczka), łasy na nagrodę z urzędu z okazji 100. urodzin babci, postanawia „wskrzesić” zmarłą staruszkę, Rewers (2009) – akcja czarnej komedii w reżyserii Borysa Lankosza toczy się równolegle w dwóch czasach – współcześnie i w latach 50. XX wieku. Główną bohaterką jest Sabina (Agata Buzek), którą matka (Krystyna Janda) i babcia (Anna Polony) chcą intratnie wydać za mąż. W pewnym momencie na horyzoncie pojawia się przystojny Bronisław Falski (Marcin Dorociński), który jednak okazuje się agentem Urzędu Bezpieczeństwa, Kołysanka (2010) – czarna komedia Juliusza Machulskiego opowiada o bladolicej rodzinie Makarewiczów, która wprowadza się do posiadłości na Mazurach. Więcej na temat fabuły w rankingu filmów o wampirach. View oEmbed on the source website
Film noir – gatunek, nurt czy styl? Historia i najlepsze produkcje
Kryminały, horrory i melodramaty w charakterystycznej oprawie wizualnej. Co jeszcze wyróżnia filmy noir?
Film noir jako gatunek lub nurt w kinematografii zaistniał i trafił na podatny grunt w latach 40. i 50. XX wieku. To przede wszystkim dzieło europejskich reżyserów, którzy wyemigrowali do Stanów Zjednoczonych, aby móc tworzyć filmy niezależnie od propagandy związanej z II wojną światową. Kino noir jest trudne do zdefiniowania, a jednak wyróżnia się charakterystyczną mroczną estetyką, archetypami bohaterów i motywami, po które chętnie sięgają również późniejsi twórcy. Spis treści: Co to znaczy kino noir? Historia gatunku Pierwszy film w stylu noir Wyróżniki mrocznych filmów Klasyczne filmy noir z lat 40. XX wieku Filmy inspirowane kinem noir Co to znaczy kino noir? Historia gatunku Badacze filmu są podzieleni i nie wszyscy uznają filmy noir jako oddzielny gatunek filmowy. Niektórzy są bardziej skłonni operować terminem „styl” lub „nurt noir” w odniesieniu do amerykańskich filmów kryminalnych z lat 40. i 50. XX wieku. Mroczne produkcje powstały z inspiracji powieściami detektywistycznymi i niemieckim ekspresjonizmem. Termin wywodzi się z języka francuskiego i w dosłownym tłumaczeniu oznacza „czarny film”. Po raz pierwszy w odniesieniu do produkcji hollywoodzkich użył go francuski krytyk filmowy Nino Frank w 1946 roku. Przyjmuje się, że w wyborze terminu zainspirował się nazwą francuskiego wydawnictwa literackiego Série noire. Niemiecki ekspresjonizm w kinie amerykańskim Do zmiany trendu w filmach amerykańskich mocno przyczyniła się II wojna światowa. Z Niemiec do USA wyemigrowali między innymi Fritz Lang i Otto Preminger. Reżyser słynnego „Metropolis” (1926) opuścił Europę po tym, jak odrzucił propozycję Josepha Goebbelsa, aby tworzył filmy dla III Rzeszy. W 1934 roku założył własną wytwórnię w Hollywood. Historia Ottona Premingera zaczęła się inaczej. Urodził się w Wyżnicy w Ukrainie w zamożnej rodzinie żydowskiej, w latach 20. razem z bratem studiował prawo na uniwersytecie w Wiedniu. Do Stanów Zjednoczonych wyjechał na trzy lata przed przyłączeniem Austrii do III Rzeszy. Na charakterystykę bohaterów w filmach noir duży wpływ miały teorie psychologiczne Zygmunta Freuda. Filmy zapowiadające kino noir Nowy gatunek w dużej mierze jest dziełem europejskich emigrantów. To nie tylko wyżej wspomniani ekspresjoniści niemieccy, tacy jak Fritz Lang czy Otto Preminger. Za prekursorskie uważane są także filmy Jacquesa Tournera, Roberta Siodmaka czy Michael Curtiza. Pierwszy film w stylu noir Jeśli jednak potrzebujemy konkretnej daty, to za początek kina noir uznawany jest 1941 rok, w którym ukazał się „Sokół maltański” w reżyserii Johna Hustona. Film przedstawia zagadkę kryminalną, w którą zamieszany jest prywatny detektyw Sam Spade (Humphrey Bogart). Na prośbę Ruth Wonderly, która później podaje się za Brigid O'Shaughnessy (Mary Astor), podejmuje on śledztwo w sprawie serii tajemniczych morderstw. W toku dochodzenia okazuje się, że kluczem do rozwiązania zagadki jest statuetka sokoła wysadzona klejnotami. Obraz powstał na podstawie powieści Dashiella Hammetta i jest remake'iem filmu z 1931 roku. View oEmbed on the source website Wyróżniki mrocznych filmów Akcja filmów noir najczęściej rozgrywa się w scenerii dużego miasta. Charakterystyczne ujęcia dla filmów noir to skąpane deszczem ulice nocą. Nastrój niepokoju oddają wyraziste cienie i mocne kontrasty. Światło umieszczone nisko lub wysoko sprawia, że część kadru pozostaje niedoświetlona, skrywając tajemnicę. Charakterystyczne typy postaci to: femme fatale, osoby przypadkowe wplątane w zagadkę kryminalną i prywatni detektywi. Przedstawieni bohaterowie często wtapiają się w tło, wychodzą z mroku lub są oświetleni tylko z jednej strony. Ujęcia z dołu mają spotęgować cechy oprawcy, z kolei ujęcia z góry umniejszają postaci ofiary. Fabuła nie jest przedstawiona liniowo. Zaburzona chronologia ma zdezorientować widza. Klasyczne filmy noir z lat 40. XX wieku Chociaż to „Sokół maltański” został wyznaczony jako pierwszy film w stylu noir, na gatunek składają się obrazy różnych twórców, zwłaszcza z lat 40. XX wieku. To czarno-białe produkcje, które wypracowują archetypy femme fatale, prywatnego detektywa, nieszczęsnego oszusta czy przypadkowego obywatela wciągniętego w świat nielegalnych rozgrywek. Poniżej najważniejsze filmy: Obywatel Kane (1941) – film w reżyserii Orsona Wellesa uznawany jest za przełom w prezentacji filmów fabularnych ze względu na wprowadzenie nieliniowego sposobu prowadzenia narracji. W rolach głównych wystąpili: Orson Welles, Joseph Cotten i Dorothy Comingore, Cień wątpliwości (1943) i inne filmy Alfreda Hitchcocka, takie jak: „Osławiona” (1946), „Nieznajomi z pociągu” (1951) czy „Niewłaściwy człowiek” (1956), Laura (1944) – kryminał w reżyserii Ottona Premingera przedstawia tajemnicze śledztwo detektywa Marka McPhersona (Dana Andrews)w sprawie zabójstwa Laury Hunt (Gene Tierney), film otrzymał Oscara w kategorii: najlepsze zdjęcia za kadry autorstwa Joseph LaShelle, Kobieta w oknie (1944) – thriller psychologiczny w reżyserii Fritza Langa opowiada o kobiecie cierpiącej na agorafobię, która przez okno swojego mieszkania obserwuje pozornie idealną amerykańską rodzinę. W pewnym momencie jest świadkiem zbrodni, Dom przy 92 ulicy (1945) – film sensacyjny o agentach FBI walczących z tajnymi agentami III Rzeszy jest przykładem kina noir inspirowanego filmem dokumentalnym. Obraz został nagrodzony Oscarem w 1946 roku za najlepszej oryginalne materiały do scenariusza, Kręte schody (1946) – thriller w reżyserii Roberta Siodmaka opowiada o małym miasteczku, w którym w niewyjaśnionych okolicznościach giną niepełnosprawne kobiety. W rolach głównych wystąpiły: Ethel Barrymore, Dorothy McGuire i George Brent. Dama z Szanghaju (1947) – film noir Orsona Wellesa przedstawia intrygę małżeńską, w którą zostaje wplątany Michael O'Hara (Orson Welles) pod wpływem uroku pięknej Elsy Bannister (Rita Hayworth). View oEmbed on the source website Filmy inspirowane kinem noir Estetyka filmów, w których nic nie jest oczywiste, była szczególnie bliska taki twórcom jak: Roman Polański, Martin Scorsese czy David Lynch. Poniżej tytuły określane jako filmy neo-noir, czyli inspirowane czarno-białym mrocznym gatunkiem z okresu po II wojnie światowej. Chinatown (1974) – głośny film Romana Polańskiego Intryga napisana przez Romana Polańskiego i Roberta Towne'a rozgrywa się w mrocznych latach 30. w Stanach Zjednoczonych. Znakomity prywatny detektyw Jake Gittes (Jack Nicholson) specjalizujący się w zdradach małżeńskich zostaje zmanipulowany przez femme fatale Evelyn Mulwray (Faye Dunaway). Film otrzymał Oscara w 1975 roku za najlepszy scenariusz oryginalny. View oEmbed on the source website Taksówkarz (1976) – Nowy Jork nocą w reżyserii Martina Scorsese Cierpiący na bezsenność weteran wojny w Wietnamie (Robert De Niro) zatrudnia się na jako nocny taksówkarz, aby czymś zając czymś głowę i przy okazji zarobić na swojej przypadłości. Jeździ po Bronksie, najbardziej niebezpiecznej dzielnicy Nowego Jorku. Mroczny film Martina Scorsese został nagrodzony Złotą Palmą w Cannes w 1976 roku. Przyczynił się także do rozkwitu kariery Roberta De Niro i trzynastoletniej wówczas Jodie Foster. View oEmbed on the source website Blue Velvet (1986) – kryminał erotyczny Davida Lyncha Jeffrey Beaumont (Kyle MacLachlan) odkrywa mroczny świat klubów nocnych i powiązanych z nimi morderstw za sprawą przypadkowo znalezionego ludzkiego ucha. Od córki detektywa dowiaduje się o sprawie kryminalnej, w którą jest zamieszana piosenkarka Dorothy Vallens (Isabella Rossellini). Aktorka odgrywająca główną rolę w filmie Davida Lyncha otrzymała nagrodę Independent Spirit w 1987 roku. View oEmbed on the source website Pulp Fiction (1994) – gangsterskie porachunki, kradzieże i narkotyki w wizji Quentina Tarantino Quentin Tarantino przedstawia świat szemranych interesów, które dogadywane są w klubach nocnych i luksusowych willach, za pomocą czterech luźno powiązanych wątków. Film otrzymał Oscara w 1995 roku za najlepszy scenariusz, napisany przez Tarantino i Rogera Avary'ego. W zachwycających rolach wystąpili: Samuel L. Jackson jako Jules Winnfield, John Travolta jako Vincent Vega, Uma Thurman jako Mia Wallace i Bruce Willis jako Butch Coolidge. View oEmbed on the source website Fargo (1996) – czarna komedia neo-noir w reżyserii braci Coen W śnieżnej scenerii Minnesoty Jerry Lundegaard (William H. Macy) wynajmuje dwóch podejrzanych przestępców (Steve Buscemi i Peter Stormare), aby sfingowali porwanie jego żony. W ten sposób chce wyłudzić pieniądze od swojego teścia, które pozwolą mu wyjść z finansowego dołka. Jednak akcja nie przebiega zgodnie z planem, a w pościg za porywaczami rusza policjantka w zaawansowanej ciąży (Frances McDormand). W 1997 roku film Ethana i Joela Coenów został nagrodzony dwoma Oscarami – dla doskonałej Frances McDormand i za najlepszy scenariusz oryginalny. View oEmbed on the source website
Film fabularny jako główny rodzaj filmowy. Jak zmieniał się w historii kina?
Charakterystyka filmów fabularnych i przełomowe produkcje
Film fabularny to zdecydowanie najbardziej pojemna kategoria w rozważaniach nad gatunkami. W najprostszej definicji jest to opowieść o fikcyjnych losach bohaterów. Jednak sposób przedstawiania fabuły daje nieskończone możliwości tworzenia obrazów i historii we własnym stylu. Spis treści: Czym jest film fabularny? Najważniejsze daty w historii głównego rodzaju filmowego Modernizm drugiej fali – inne spojrzenie na film fabularny Postmodernizm w latach 80. XX wieku Inne nurty we współczesnym kinie fabularnym Czym jest film fabularny? Film fabularny to jeden z trzech rodzajów filmowych, który stoi w opozycji do dokumentu. Trzecim rodzajem jest film animowany, który ze względu na inne możliwości techniczne może przedstawiać zupełnie abstrakcyjną historię, a jednocześnie może korzystać z dwóch pozostałych rodzajów. Czym jest fabuła? Formaliści rosyjscy, Borys Eichenbaum, Wiktor Szkłowski i Jurij Tynianow, w I połowie XX wieku zdefiniowali ten termin jako zbiór schematów, motywów i wątków. Z kolei sposób przedstawienia fabuły określili terminem „sjużet”. Jeśli odbiorca na podstawie „sjużetu” jest w stanie zrekonstruować fabułę, mamy do czynienia z filmem fabularnym. Najważniejsze daty w historii głównego rodzaju filmowego 1895 rok – ukazuje się film „Polewacz polany” w reżyserii braci Lumière, który jest uznawany także na pierwszy film komediowy. 1903 rok – powstaje film „Podróż na Księżyc” autorstwa Georgesa Mélièsa, czyli pierwszy fabularny film science-fiction. 1909 rok – pojawia się pierwszy fabularny film pełnometrażowy, czyli „Życie Mojżesza” w reżyserii J. Stuarta Blacktona 1915-1916 – powstają pierwsze amerykańskie melodramaty, takie jak: „Narodziny narodu” i „Nietolerancja” w reżyserii Davida Warka Griffitha. 1922-1926 – w ramach niemieckiego ekspresjonizmu powstaje wielkie dzieła: horror w reżyserii Friedricha Wilhelma Murnaua pt. „Nosferatu – symbfonia grozy” (1922) i futurystyczne „Metropolis” (1926) Fritza Langa. 1927 rok – powstaje pierwszy film dźwiękowy – musical „Śpiewak Jazzbandu” w reżyserii Alana Croslanda. 1941 rok – film „Obywatel Kane” w reżyserii Orsona Wellesa wyznacza przełom w prezentacji filmów fabularnych, wprowadzając nieliniowy sposób narracji i montażu. O życiu głównego bohatera dowiaduje się nie tylko śledząc wątki z jego udziałem, ale także z opowieści innych bohaterów. View oEmbed on the source website Modernizm drugiej fali – inne spojrzenie na film fabularny Zapowiedzią zmian w przedstawianiu historii filmowych był neorealizm we Włoszech, w ramach którego powstały produkcje próbujące rozliczyć czas wojny. Są to opowieści o ludzkich dramatach i konfliktach psychologicznych, mające wymiar antyfaszystowski. Czołowe produkcje to „Opętanie” (1943) w reżyserii Luchino Viscontiego czy „Rzym, miasto otwarte” (1945) Roberta Rosselliniego. View oEmbed on the source website Nurt kina zaangażowanego społecznie odbił się szerokim echem u twórców na całym świecie. Włoskim neorealizmem inspirowali się Akira Kurosawa, Luis Buñuel czy reżyserzy polskiej szkoły filmowej, w tym: Andrzej Wajda, Andrzej Munk, Wojciech Jerzy Has czy Jerzy Kawalerowicz. Postmodernizm w latach 80. XX wieku W historii kina jest to nurt, który powstaje w kontrze do tradycyjnych podziałów na kulturę wysoką i niską. Znakiem, że coś się zmienia, jest film kryminalny „Nietykalni” (1987) w reżyserii Briana De Palmy, w którym wystąpili Kevin Costner jako agent Eliot Ness, Robert De Niro jako Al Capone i Sean Connery jako doświadczony policjant Jim Malone. Twórcą, który wielokrotnie pozwala sobie na zabawę narracją, jest Quentin Tarantino. Jego „Pulp fiction” (1994) z Johnem Travoltą, Samuelem L. Jacksonem i Bruce'em Willisem składa się z kilku rozdziałów poprzestawianych względem ciągłości liniowej, co nadaje dziełu wymiar cykliczny. Filmy postmodernistyczne wprowadzają szereg interesujących zabiegów, które wzbudzają napięcie i poprzez próbę zdezorientowania widza utrzymują jego zaangażowanie w intrygę: figura niewiarygodnego narratora pojawia się w filmach „Podziemny krąg” (1999) w reżyserii Davida Finchera czy „Mulholland Drive” (2001) w reżyserii Davida Lyncha, motyw rozpraszania uwagi jest widoczny w filmie „Timecode” w reżyserii Mike'a Figgisa, przedstawienie różnych przedziałów czasowych w ramach jednego dzieła ukazuje film „Godziny” w reżyserii Stephena Daldry'ego, różne wersje zdarzeń w ramach historii jednego bohatera – to zabieg, który widzimy w „Przypadku” (1981) Krzysztofa Kieślowskiego, inwersja czasowa jest widoczna w filmie „Memento” (2000) w reżyserii Christophera Nolana. View oEmbed on the source website Inne nurty we współczesnym kinie fabularnym Równolegle z postmodernizmem wykształciły się dwa style: slow cinema – w Polsce znany jako neomodernizm skupia się na powolnej kontemplacji rzeczywistości, stroni od szybkiej akcji i ekspresyjnych środków wyrazu, kino postklasyczne – to filmy o prostej liniowej fabule, które są wzbogacone o efekty specjalne. Przykładowe produkcje to: „Szklana pułapka” (1988) w reżyserii Johna McTiernana czy „Dzień niepodległości” (1996) Rolanda Emmericha (więcej na temat fabuły w rankingu filmów o końcu świata). View oEmbed on the source website
Film dokumentalny – 1 z 3 podstawowych rodzajów filmowych
W jaki sposób dokument pokazuje prawdę o świecie?
Rolą filmu dokumentalnego jest pokazanie rzeczywistości z możliwie jak najmniejszą ingerencją reżysera. Historia kina zna mistrzów gatunku, dzięki którym mogliśmy zobaczyć wstrząsające relacje z obszarów dotkniętych kryzysem z powodu wojny, głodu lub zmian klimatycznych. Jednak znamy także przypadki, kiedy film dokumentalny wykorzystywany był w celach propagandowych. Spis treści: Wyróżniki dokumentu jako rodzaju filmowego Pierwsze filmy dokumentalne Podział na gatunki Dokument jako narzędzie polityczne Filmy rozliczające czas wojny Współczesne filmy dokumentalne Wyróżniki dokumentu jako rodzaju filmowego Film dokumentalny to, obok fabuły i filmów animowanych, jeden z trzech podstawowych rodzajów filmowych. Dotyczy postaci i sytuacji rzeczywistych, które są pokazane wprost „z miejsca zdarzenia” lub są relacjonowane przez bezpośrednich świadków wydarzeń. Dokument może bazować na materiałach archiwalnych, takich jaki filmy czy zdjęcia. Forma dokumentu jest spójna i najczęściej jest relacją z rzeczywistości. Reżyser szuka bohaterów i punktów zwrotnych w prawdziwych historiach ludzi. Pierwsze filmy dokumentalne Wyznaczenie konkretnej daty pierwszego filmu dokumentalnego w historii kina jest trudne, ponieważ filmoznawcy nie są zgodni co do definicji gatunku. Niektórzy za pierwsze filmy dokumentalne uznają eksperymenty Thomasa Edisona, który obok wynalezienia fonografu w 1877 roku i opatentowania żarówki w 1879 roku, podejmował także próby rejestrowania obrazu. Inni za początek filmów dokumentalnych uznają nagrania stworzone przez braci Lumière w 1985 roku, które prezentowały możliwości działania kinematografu. Należy jednak mieć na uwadze, że gatunek od samych początków był narażony na manipulacje reżyserskie. Na przykład James Williamson, relacjonując wydarzenia z powstania bokserów w Chinach w filmie „Atak na chińską misję” (1898), skorzystał z pomocy aktorów i statystów. Podział na gatunki Punktem zbieżnym dla wszystkich dokumentów jest bazowanie na prawdziwej historii. Jednak praktyka pokazuje, że w ramach tego rodzaju filmowego jest wiele wewnętrznych różnic, które najłatwiej zauważyć omawiając poszczególne gatunki filmów dokumentalnych. Filmy przyrodnicze – dokumenty ze świata fauny i flory To gatunek filmów dokumentalnych przedstawiających świat roślin, zwierząt i grzybów w ich naturalnym środowisku. Pierwszym filmem przyrodniczym był „Nanuk z Północy” (1922) w reżyserii Roberta Flaherty'ego. Jest to niema, czarno-biała produkcja opowiadająca o życiu Inuitów w kanadyjskiej części Arktyki. View oEmbed on the source website W Polsce kino przyrodnicze były określane jako filmy biologiczne. W latach 30 i 40. XX wieku realizowali je Włodzimierz Puchalski i Karol Marczak, wyznaczając trendy dla późniejszych twórców. Chociaż tytuły w ramach tego gatunku trafiają do dystrybucji kinowej, za ich prezentacje głównie są odpowiedzialne znane na całym świecie kanały telewizyjne, takie jak Animal Planet czy National Geographic Channel. Najlepsze filmy przyrodnicze w historii kina Z nagrodzonych tytułów w ramach gatunku warto wymienić: „Świat milczenia” (1956) – francuski film dokumentalny o badaczu morskich głębin w reżyserii Louisa Malle'a, Jacquesa-Yvesa Cousteau. Obraz został uhonorowany Złotą Palmą w Cannes w 1956 roku i Oscarem w 1957 roku, „Mikrokosmos” (1996) – dokument autorstwa Claude'a Nuridsany'ego i Marie Pérennou o mieszkańcach łąki, których życia nie zauważamy na co dzień. Film zdobył wyróżnienie specjalne Technical Grand Prize w Cannes w 1996 roku, a także 5 Cezarów w 1997 roku, „Marsz pingwinów” (2005) – film w reżyserii Luca Jacqueta opowiada o wędrówce pingwinów cesarskich w poszukiwaniu terenów lęgowych. Nagrania trwały rok i były realizowane w pobliżu francuskiej bazy naukowej na Wybrzeżu Adeli na Antarktydzie. Obraz został nagrodzony Oscarem w 2006 roku. View oEmbed on the source website Ogromną popularność zdobyła także „Błękitna planeta” (2001) – cykl filmów według pomysłu i z narracjami Davida Attenborough. Jest to pierwsza w historii seria przedstawiająca życie w oceanach, w której widowiskowe nagrania połączone są z doskonałą muzyką skomponowaną przez George'a Fentona. Jej twórcy otrzymali dwie nagrody Emmy w 2002 roku za najlepsze kompozycje muzyczne i najlepsze zdjęcia w odcinku „Seas of Life: Ocean World”. W 2017 roku powstała drugą część cyklu – „Błękitna planeta 2”. Filmy kompilacyjny – efekt pracy badawczej To typ dokumentu, w którym reżyser łączy różne materiały archiwalne, takie jak fragmenty kronik filmowych, materiałów telewizyjnych, reklam, filmów dokumentalnych i fabularnych. Za pionierkę filmów kompilacyjnych uznawana jest Esfir Szub (1894-1959), radziecka reżyserka i montażystka znana z dokumentów propagandowych z lat 20., 30. i 40. XX wieku. Jej pierwszy film „Upadek dynastii Romanowów” (1927) został zrealizowany na zlecenie „Sowkina”, centrali koordynującej przemysł filmowy i fotograficzny w ZSRR, z okazji 10. rocznicy rewolucji październikowej. Reżyserka, przygotowując się do filmu, zebrała ponad 900 kilometrów taśmy, co pozwoliło jej zrealizować nie jeden, a trzy filmy na temat rodziny carskiej. View oEmbed on the source website Dokument typu „direct cinema” – przełom w produkcji filmów dokumentalnych To gatunek, który powstał w latach 60. w Ameryce Północnej (USA i Kanada) dzięki możliwościom technologicznym, umożliwiającym zabranie lekkiej przenośnej kamery w teren i rejestrowanie dźwięku na żywo. Podobnie jak rozwijający się we Francji ruch cinéma vérité, kino bezpośrednie podejmowało próbę uchwycenia rzeczywistości „tu i teraz”. Za przełomowy przykład gatunku uchodzi film „Les Raquetteurs” (1958) zrealizowany przez Michela Braulta i Gillesa Groulxa. Jego powstanie zbiegło się z procesem głębokich zmian społecznych i politycznych w Kanadzie, które w po wyborach w 1960 roku zostały określone mianem „spokojnej rewolucji”. Portret – film kompilacyjny wokół jednego bohatera Portrety to filmy dokumentalne przedstawiające życie jednej osoby. Zazwyczaj są one opatrzone komentarzem narratora, często zawierają zdjęcia i nagrania archiwalne. W przygotowaniu materiału do portretów filmowych dużą rolę odgrywają materiały udostępnione przez samego bohatera lub jego rodzinę, w przypadku osób zmarłych. Polskim przykładem jest film „Jan Paweł II. Szukałem was...” (2011) w reżyserii Jarosława Szmidta o papieżu Polaku, opowiadający historię jego życia i duchowego przesłania. Fabularyzowane portrety określane są jako filmy biograficzne. Wywiad, czyli rozmowa filmowa Jako gatunek filmowy wywiad przybiera formę rozmowy, najczęściej między twórcą dokumentu a głównym bohaterem wywiadu lub świadkami zdarzenia. Wywiady mogą dotyczyć szczegółów z życia znanej osoby, na przykład: polityka, aktora, muzyka, pisarza czy reżysera, miejsca lub wydarzenia. Mockument – rozrywkowa forma paradokumentu Jest to termin powstały jako zbitka dwóch angielskich słów: „mock” (czyli „drwić”) i „documentary” (czyli „film dokumentalny”). Film jest w pełni reżyserowany, jednak wykorzystuje styl dokumentu, aby przedstawić swoją wersję historii w fikcyjnej scenerii i z udziałem aktorów. Zazwyczaj ma formę rozrywkową, będąc parodią formy dokumentalnej. Świetnym przykładem są skecze filmowe realizowane przez twórców „Latającego cyrku Monty Pythona” (1969-1974) – Johna Cleese'a, Erica Idle'a, Terry'ego Jonesa, Michaela Palina i Terry'ego Gilliama. View oEmbed on the source website Dokument jako narzędzie polityczne Sztandarowym przykładem filmów dokumentalnych, które służyły celom politycznym, są radzieckie i nazistowskie produkcje z lat 30. XX wieku i z czasów II wojny światowej. W ZSRR w ramach kronik filmowych powstają obrazy gloryfikujące postać Józefa Stalina. Z kolei w III Rzeszy członkowie partii NSDAP dbają o wizerunek Adolfa Hitlera za pomocą m.in. takich filmów jak „Triumf woli” (1934) i „Olimpiada” (1938) w reżyserii Leni Riefenstahl. Artystka finansowana przez partię rządzącą propagowała nie tylko postulaty Hitlera, ale także rozpowszechniała kult „rasy aryjskiej”. View oEmbed on the source website W rozliczeniu zbrodni wojennych reżyserka nie została uznana za winną. Zapewniała, że nie miała pojęcia o obozach zagłady i o okrucieństwach popełnianych przez nazistów. Dożyła ponad 100 lat, do końca życia kręcąc filmy przyrodnicze i etnograficzne. W 2002 roku ukazał się jej ostatni film na temat życia w oceanach. Filmy rozliczające czas wojny Po II wojnie światowej światło dzienne ujrzały nagrania z obozów koncentracyjnych. Twórcy filmów dokumentalnych postawili sobie za punkt honoru przekazać prawdę na temat wydarzeń z czasów wojny. Pierwszą taką produkcją był film Aleksandra Forda pt. „Majdanek – cmentarzysko Europy” (1944). Kolejnym przykładem jest „Noc i mgła” (1955) w reżyserii Alaina Resnaisa, film o obozach koncentracyjnych w Europie. Współczesne filmy dokumentalne We współczesnych produkcjach niebagatelną rolę odegrały filmy w reżyserii Wernera Herzoga. Twórca rozpoczął swoją ekscentryczną karierę filmową od obrazów fabularnych, jednak po 1991 roku skupił się wyłącznie na formach dokumentalnych. Jego najgłośniejsze filmy w ramach tego gatunku to: „Lekcje ciemności” (1992) – dokument stylizowany na film science-fiction, relacjonujący agresję Iraku na Kuwejt w 1990 roku, „Mój ukochany wróg” (1999) – film o trudnej współpracy reżysera z niemieckim aktorem Klausem Kinskim, „Kraina ciszy i ciemności” (1971) – film o Fini Straubinger pomagającej osobom głuchym i niewidomym, ozdobiony poetyckimi sentencjami Fini i samego Wernera Herzoga, „Spotkania na krańcach świata” (2007) – ozdobiony przepięknymi zdjęciami archiwalnymi dokument o życiu na Antarktydzie, pracy naukowców z misji badawczych, robotników i pierwszych zdobywcach. Filmy amatorskie Rozwój technologiczny sprawił, że autorem filmów dokumentalnych może być każdy. Udowodnili to bracia Ridley i Tony Scott, którzy w 2011 roku zebrali amatorskie nagrania wykonane przez ludzi na całym świecie w filmie „Dzień z życia”. View oEmbed on the source website
Film gangsterski – gatunek, który ugruntowała amerykańska prohibicja
Historia, wyróżniki i najlepsze produkcje
Kino gangsterskie to podgatunek filmów kryminalnych wyróżniony ze względu na tematykę. Ich fabuła dotyczy świata przestępczego, często nawiązując do biografii legendarnych postaci. W latach 30. XX wieku często miały wymiar propagandowy, a celem było ukazanie sprawnego działania służb bezpieczeństwa. W latach 90. dużą popularnością cieszyły się filmy o emerytowanych gangsterach i komedie kryminalne ukazujące struktury mafii. Spis treści: Historia filmów gangsterskich Charakterystyka gatunku Renesans filmów o mafii Polskie kino gangsterskie Historia filmów gangsterskich Kino gangsterskie ma swoje źródła w klasycznym amerykańskim westernie. Prekursorski film krótkometrażowy „Napad na ekspres” (1903) w reżyserii Edwina S. Portera opowiada o przestępcach wyjętych spod prawa, którzy okradają pociąg. Brawurowa akcja kończy się pościgiem policyjnym za złoczyńcami i strzelaniną, która wymierza sprawiedliwość. View oEmbed on the source website W pełni gatunek ukształtował się dopiero w latach 30. XX wieku, kiedy rekordy popularności biły historie sensacyjne przedstawiające nielegalny świat przemytu alkoholowego w dobie amerykańskiej prohibicji. Fabuła tego typu produkcji kręci się wokół korupcji władzy i walki o dominację w zakresie dystrybucji spirytusu. Przełomowe filmy z lat 30. Mały Cezar (1931) – akcja filmu w reżyserii Mervyna LeRoya rozgrywa się w Chicago. Opowiada historię gangstera na podstawie biografii szefa mafii Salvatore'a Maranzano. W rolach głównych wystąpili: Edward G Robinson, Douglas Fairbanks Jr. i Glenda Farrell, Wróg publiczny (1931) – w obrazie Williama A. Wellmana poznajemy historię Toma Powersa (James Cagney), który razem ze swoim przyjacielem Mattem Doylem (Edward Woods) zostaje wciągnięty do mafii. W filmie wystąpiła gwiazda lat 30. XX wieku Jean Harlow, Człowiek z blizną (1932) – film w reżyserii Howarda Hawksa i Richarda Rossona ukształtował jeden z najbardziej popularnych motywów gatunku, który polega na przedstawieniu kariery i upadku gangstera. Główny bohater Tony Camonte (Paul Muni) pochodzi z włoskiej dzielnicy w Chicago i pnie się po szczeblach przestępczego świata, aby przejąć całkowitą kontrolę nad miastem. View oEmbed on the source website Charakterystyka gatunku Głównym motywem klasycznych filmów gangsterskich jest przedstawienie historii życia legend przestępczego świata, np. mafijnych bossów – od momentu zejścia na nielegalną ścieżkę, po szczyt kariery i upadek. Kolejnym popularnym motywem jest opowieść o rywalizacji dwóch wrogich gangów. W wielu filmach głównymi bohaterami są dwaj przyjaciele z dzieciństwa lub lat młodości, którzy w dorosłym świecie stają pod dwóch stronach barykady. Często pojawia się postać emerytowanego gangstera, który z czasem poukładał sobie życie, jednak kryminalna przeszłość daje o sobie znać w najmniej oczekiwanym momencie. Główny bohater rzadko wchodzi w głębsze relacje miłosne. Związki gangstera są przelotne, powierzchowne i często łamią kobiece serca. Akcja filmów najczęściej rozgrywa się w dużym, skorumpowanym mieście, takim jak Chicago czy Los Angeles, gdzie realna władza jest w rękach organizacji przestępczych. Typowe rekwizyty to: szybkie samochody, telefony, kluby nocne, broń i alkohol. Fabuła zazwyczaj kończy się śmiercią głównego bohatera. Renesans filmów o mafii Najlepsze filmy gangsterskie ukazały się w latach 60., 70., i 80. XX wieku: Bonnie i Clyde (1967) – obraz w reżyserii Arthura Penna opowiada o słynnej parze gangsterów, których spektakularne napady stanowiły materiał na pierwsze strony gazet w latach 20. XX wieku. Bonnie Parker (Faye Dunaway) i Clyde Barrow (Warren Beatty) zginęli 23 maja 1934 roku w wyniku policyjnej obławy, Ojciec chrzestny (1972) – ekranizacja sagi rodzinnej o sycylijskiej mafii w Nowym Jorku powstała na podstawie książki Maria Puzo z 1969 roku. Reżyser Francis Ford Coppola zadbał o gwiazdorską obsadę. W filmie wystąpili: Marlon Brando, Al Pacino, Robert Duvall i Diane Keaton, Człowiek z blizną (1983) – remake jednego z pierwszych filmów o mafii w reżyserii Briana De Palmy opowiada o życiu i działalności przestępczej Tony'ego Montany (Al Pacino), Pulp Fiction (1994) – film Quentina Tarantino powstał z inspiracji spaghetti westernami autorstwa Sergia Leone. Składa się z czterech epizodów, w których przewija się postać Vincenta Vegi (John Travolta). View oEmbed on the source website Polskie kino gangsterskie W polskim kinie pierwsze wprawki w zakresie filmów gangsterskich poczynił Henryk Szaro w 1926 roku. Jego monochromatyczny „Czerwony błazen” to historia kryminalna rozgrywająca się w scenerii dużego miasta. Fabuła opowiada o pościgu policyjnym za mordercą, więc nie jest to typowy przykład gatunku. Niemniej widać w nim odniesienia do produkcji amerykańskich, które ukształtowały kino gangsterskie. Jednak w historii polskiej kinematografii filmy o mafii na dobre zaistniały dopiero w latach 50. XX wieku. Przełomem okazał się dokument „Uwaga, chuligani!” (1955) w reżyserii Jerzego Hoffmana i Edwarda Skórzewskiego opowiadający o starciu dwóch warszawskich gangów. View oEmbed on the source website Polskie produkcje na przestrzeni lat Koniec nocy (1956) – film obyczajowy w reżyserii Juliana Dziedziny, Pawła Komorowskiego i Walentyny Uszyckiej o kierowcy ciężarówki, który za nim ma obowiązujące praco. W roli głównej wystąpił Zbigniew Cybulski, Gangsterzy i filantropi (1962) – na obraz Jerzego Hoffmana i Edwarda Skórzewskiego składają się dwie historie – brawurowego złodzieja o pseudonimie „Profesor” (Gustaw Holoubek) i byłego naukowca (Wiesław Michnikowski), który odkrył uroki łatwego zarobku dzięki łapówkom, Vabank (1981) – debiut pełnometrażowy w reżyserii Juliusza Machulskiego opowiada o skoku na bank znanego kasiarza Henryka Kwinto (Jan Machulski), który ma być aktem zemsty wobec dawnego wspólnika. Zabij mnie glino (1987) – film kryminalny w reżyserii Jacka Bromskiego o gangsterze (Bogusław Linda), który dzięki układom wychodzi z więzienia. Psy (1992) – pierwszy obraz z serii kryminalnej w reżyserii Władysława Pasikowskiego ukazuje rzeczywistość po zmianie ustrojowej w Polsce, w której muszą się odnaleźć byli funkcjonariusze SB: Franciszek „Franz” Maurer (Bogusław Linda) i Olgierd „Olo” Żwirski (Marek Kondrat), Młode wilki (1995) – kino sensacyjne w reżyserii Jarosława Żamojdy opowiada o młodych gangsterach ze Szczecina. W rolach głównych wystąpili: Jarosław Jakimowicz i Piotr Szwedes, Sara (1997) – film w reżyserii Macieja Ślesickiego nawiązuje do „Leona zawodowca” (1994) autorstwa Luca Bessona. Głównym bohaterem jest komandos Leon (Bogusław Linda), który zostaje ochroniarzem córki mafijnego bossa, szesnastolatki Sary (Agnieszka Włodarczyk), Kiler (1997) – komedia o gangsterach Juliusza Machulskiego, w których świat wkracza zwykły taksówkarz Jerzy Kiler (Cezary Pazura). Chłopaki nie płaczą (2000) – komedia kryminalna w reżyserii Olafa Lubaszenko przedstawia historię rodzinnego biznesu, który ma przejąć „Bolec” (Michał Milowicz), aby spełnić oczekiwania ojca (Bohdan Łazuka). Jest to numer 1 w naszym rankingu filmów o polskiej mafii. View oEmbed on the source website
Parodia jako gatunek filmowy – prześmiewczy wskaźnik popularności
Wyróżniki gatunku, twórcy i najlepsze parodie wszech czasów
Parodia jako podgatunek filmu komediowego ma swój początek u zarania historii kina. Pierwsze obrazy, nawiązujące w humorystyczny sposób do innych dzieł kultury, pojawiły się już w latach 20. XX wieku w epoce kina niemego. Rozkwit gatunku przypada na lata 70. i 80. XX wieku, kiedy na ekrany weszły kultowe parodie thrillerów szpiegowskich, filmów katastroficznych i wielkich serii o walkach w kosmosie. Spis treści: Czym jest parodia jako gatunek filmowy? Parodia w historii kina Lata 70. – filmy w reżyserii Mela Brooksa Trio „ZAZ” – Zucker-Abrahams-Zucker, czyli co nas śmieszyło w latach 80. XX wieku? Parodie filmowe z przełomu wieków Czym jest parodia jako gatunek filmowy? Celem parodii jest humorystyczne nawiązanie do innego filmu. Może ośmieszać wybrane wątki, motywy, bohaterów lub naśladować, przedstawiając je w zmienionym kontekście. Jest formą pastiszu filmowego – poprzez wyolbrzymienie pewnych cech charakterystycznych innego dzieła podejmuję z widzem intertekstualną grę. Poprzez parodię autor wchodzi w polemikę z dziełem, do którego się odnosi. Często jest wyrazem uznania – hołdu dla parodiowanego dzieła lub jego twórcy. Parodia w historii kina Historia parodii wywodzi się z tradycji komediowych, które z kolei mają swoje podstawy w teatrze wodewilowym. Humorystyczny spektakl łączący tekst z muzyką był popularną formą rozrywki w barokowej Francji. Na taśmę filmową został przeniesiony na początku XX wieku w postaci obrazów slapstickowych. W latach 20. XX wieku. powstały krótkometrażowe parodie w reżyserii Bustera Keatona, takie jak „Zamarznięta północ” (1922), która obśmiewa melodramaty w reżyserii Williama S. Harta, czy „Trzy wieki” (1923) – humorystyczna odpowiedź na „Nietolerancję” (1916), niemiecki dramat w reżyserii D.W. Griffitha. View oEmbed on the source website Lata 70. – filmy w reżyserii Mela Brooksa Parodia jako podgatunek filmowy rozwinęła skrzydła w latach 70. XX wieku za sprawą filmów Mela Brooksa. Reżyser nie pozostawił suchej nitki na żadnym z klasycznych twórców. Tworzył parodie horrorów, odwołując się do adaptacji na podstawie powieści Mary Shelley, westernów czy filmów science fiction. Najpopularniejsze obrazy Mela Brooksa to: Młody Frankenstein (1974) – komedia grozy opowiada o wnuku doktora Frankensteina, który dziedziczy jego majątek w Transylwanii. Film otrzymał nagrodę Hugo w 1975 roku i pięć nagród na festiwalu Saturny w 1976 roku, Płonące siodła (1974) – to parodia westernu przedstawiająca losy czarnoskórego szeryfa małego amerykańskiego miasteczka. Obraz zajmuje 6. miejsce na liście 100 najśmieszniejszych amerykańskich filmów wszech czasów z 2000 roku. Nieme kino (1976) – film nawiązuje do klasyki kina slapstickowego w reżyserii Hala Roacha, Macka Sennetta i Bustera Keatona. Kosmiczne jaja (1987) – to parodia „Gwiezdnych wojen” George'a Lucasa, w której Lone Starr (Bill Pullman) i jego towarzysz Barf (John Candy) ratują księżniczkę Vespę (Daphne Zuniga), aby zdobyć pieniądze na spłatę długów. View oEmbed on the source website Trio „ZAZ” – Zucker-Abrahams-Zucker, czyli co nas śmieszyło w latach 80. XX wieku? W latach 80. dużą popularnością cieszyły się produkcje obśmiewające kino akcji, filmy katastroficzne i o serie o tajnych agentach. Rekordy popularności biły parodie w reżyserii Jima Abrahamsa we współpracy z Davidem i Jerrym Zuckerami. Twórcy znali się od dziecka, chodzili razem do szkoły średniej, byli nierozłączni także na studiach na University of Wisconsin-Madison. Na uczelni powołali teatr komediowy, w którym narodziły się ich pomysły na wspólne filmy. Najlepsze produkcje zespołu „ZAZ” to: Czy leci z nami pilot? (1980) – parodia filmów katastroficznych z Robertem Hays'em w roli pilota, który boi się latać. Więcej na temat fabuły – w rankingu filmów o samolotach, Ściśle tajne (1984) – film nawiązuje do produkcji szpiegowskich, ukazujących działanie tajnych agencji wywiadu w starciu największych światowych mocarstw, Naga broń (1988-1994) – serii trzech filmów komediowych o niecodziennych przygodach porucznika Franka Drebina (Leslie Nielsen) i jego współpracownika detektywa Nordberga (O.J. Simpson). View oEmbed on the source website Parodie filmowe z przełomu wieków Końcówka lat 90. upłynęła na oglądaniu zabawnych gagów w wykonaniu Mike'a Myersa w serii filmów o Austinie Powersie (1997-2002) w reżyserii Jaya Roacha. Główny bohater prowadzi podwójne życie – za dnia jest znany jako fotograf, tymczasem w nocy zamienia się w tajnego agenta. View oEmbed on the source website Na początku XXI wieku pojawiły się kolejne parodie, takie jak: Straszny film (2000) – pierwszy z serii filmów łączących w sobie czarną komedię i kino grozy. W fabule pojawiają się nawiązania do klasyków horroru, takich jak: „Krzyk” czy „Blair Witch Project”. Reżyserem pierwszej części jest Keenen Ivory Wayans, Johnny English (2003) – parodia filmów szpiegowskich w reżyserii Petera Howitta, w rolach głównych wystąpili Rowan Atkinson, John Malkovich i Ben Miller, Komedia romantyczna (2006) – film w reżyserii Jasona Friedberga i Aarona Seltzera obśmiewa popularne komedie romantyczne. W roli głównej wystąpiła Alyson Hannigan, Totalny kataklizm (2008) – kolejna humorystyczna opowieść w reżyserii Jasona Friedberga i Aarona Seltzera nawiązuje do filmów katastroficznych i przygodowych, takich jak: „Twister”, „Batman”, „Noc w muzeum” czy „Kung Fu Panda”.
Film katastroficzny – idealny gatunek pod efekty specjalne
Widowiskowe oblicza zagłady. Charakterystyka gatunku i najlepsze produkcje
Film katastroficzny stopniowo buduje napięcie. Przypadkowe i przemyślane decyzje głównych bohaterów mogą odegrać kluczową rolę w obliczu zbliżającej się katastrofy, ale w wariancie fatalistycznym nie mają żadnego znaczenia. Producenci prześcigają się w doborze efektów specjalnych, aby kataklizm był jeszcze bardziej spektakularny. Spis treści: Wyróżniki gatunku filmowego Historia filmów katastroficznych Hity lat 70. XX wieku Powrót do gatunku w latach 90. Wyróżniki gatunku filmowego Fabuła filmów katastroficznych rozgrywa się w czasie trwania katastrofy lub opowiada o nadchodzących zdarzeniach, takich jak pożar, potop, trzęsienie ziemi, zderzenie z asteroidą. Częstym tematem jest są wypadki związane ze środkiem transportu – w przestworzach lub na morzu, takie jak rozbicie samolotu czy zatonięcie okrętu. Katastrofie towarzyszy narastające napięcie i panika, a nastrój niepokoju, czy wręcz walki o życie podkreśla dramatyczna muzyka. W wielu filmach katastroficznych pojawia się jednostka lub grupa osób, które są w stanie zapobiec katastrofie lub zminimalizować jej skutki. Główni bohaterowie filmów katastroficznych w punkcie kulminacyjnym ulegają ludzkim słabościom, takim jak miłość lub szukanie winnego. Jako pierwsze giną osoby złe i samolubne. Historia filmów katastroficznych Najstarszym filmem katastroficznym jest krótkometrażowy dramat pt. „Ogień!”(1901) w reżyserii Jamesa Wiliamsona. Obraz z epoki kina niemego składa się z pięciu epizodów i trwa zaledwie 5 minut. Jednak jest to przełomowa produkcja, w której po raz pierwszy w historii ukazano sekwencję ujęć zmontowanych w spójną narrację. Film opowiada o mieszkańcach płonącego domu w Hove, którzy są ratowani przez straż pożarną. View oEmbed on the source website W rozwoju gatunku niebagatelną rolę odegrały filmy o zatonięciu Titanica z pierwszych lat po tragedii w 1912 roku, a także obrazy o potopie, wybuchu Wezuwiusza czy trzęsieniu ziemi w San Francisco. Hity lat 70. XX wieku Największa popularność filmów katastroficznych przypada na lata 70. XX wieku, kiedy powstają: Port lotniczy (1970) – film w reżyserii Henry'ego Hathawaya i George'a Seatona opowiada o zamachu lotniczym, a napięcie związane z fabułą dodatkowo potęguje szalejąca na lotnisku burza śnieżna. Występująca w filmie aktorka Helen Hayes została nagrodzona Oscarem w 1971 roku w kategorii: najlepsza rola drugoplanowa, Tragedia „Posejdona” (1972) – obraz w reżyserii Ronalda Neame'a i Irwina Allena jest adaptacją powieści Paula Gallico o tragedii na statku płynącym z Nowego Jorku do Grecji, którą powoduje fala tsunami. Akcja filmu rozgrywa się w noc sylwestrową. Dramat został uhonorowany Oscarem za efekty specjalne i piosenkę „The Morning After” w wykonaniu Maureen McGovern, W 2006 roku powstał remake filmu w reżyserii Wolfganga Petersena, Trzęsienie ziemi (1974) – film w reżyserii Marka Robsona przedstawia katastrofalne skutki drgań sejsmicznych w Los Angeles, obraz otrzymał dwie oscarowe statuetki za najlepszy dźwięk i efekty specjalne, Płonący wieżowiec (1974) – film katastroficzny o akcji ratunkowej w wieżowcu, w którym na 81. piętrze może zginąć kilkaset osób uczestniczących w balu z okazji jego otwarcia. W produkcji w reżyserii Johna Guilermina wystąpili Paul Newman i Steve McQueen. Trzymający w napięciu film akcji został nagrodzony trzema Oscarami w 1975 roku. Więcej na temat fabuły – w rankingu najlepszych filmów o strażakach. View oEmbed on the source website Powrót do gatunku w latach 90. Postęp technologiczny w latach 90. XX wieku sprawił, że wielu producentów powróciło do gatunku filmów katastroficznych. Dzięki efektom specjalnym huragany i trzęsienia ziemi miały szansę zaistnieć w bardziej spektakularny sposób, a zderzenie Titanica z górą lodową nabrało rozmachu stosownego do rozmiaru tragedii. Twister (1996) – w pogoni za tornadem Film opowiada o łowach burz, którzy ryzykują życie, aby w epicentrum tornada umieścić specjalny czujnik, umożliwiający przeanalizowanie parametrów zjawiska. Obraz w reżyserii Jana de Bonta otrzymał nagrodę BAFTA w 1997 roku za najlepsze efekty specjalne. „Twister” (1996) zajmuje miejsce drugie w naszym rankingu 10 najlepszych filmów o tornadach. View oEmbed on the source website Dzień Niepodległości (1996) – film o zagładzie spowodowanej atakiem obcych W widowiskowym obrazie Rolanda Emmericha po kolei znikają z powierzchni największe metropolie świata. Prezydent USA Thomas J. Whitmore (Bill Pullman) z niepokojem obserwuje jak do orbity Ziemi zbliża się statek kosmiczny, jednak nie podejrzewa zagłady całej ludzkości. Tymczasem informatyk i obrońca przyrody David Levinson (Jeff Goldblum) łamie tajny kod, który okazuje się odliczaniem do totalnej katastrofy. Nie zamierza bezczynnie patrzeć na koniec świata. Bierze udział w misji i przy wsparciu kapitana Stevena Hillera (Will Smith) próbuje zapobiec tragedii. Film zdobył Oscara za efekty specjalne w 1997 roku, trzy Saturny i Kryształową Statuetkę People's Choice. View oEmbed on the source website Titanic (1997) – miłość na tonącym okręcie Wydawałoby się, że o rejsie na luksusowym statku Jack Dawson (Leonardo DiCaprio) może tylko pomarzyć. Tymczasem szczęśliwym trafem wygrywa bilet w pokera i w ostatniej chwili wbiega na pokład. Spędzając nostalgiczne noce na pokładzie okrętu, poznaje Rose (Kate Winslet), arystokratkę zaręczoną z majętnym i nudnym Caledonem „Calem” Hockleyem (Bille Zane). W ostatniej chwili ratuje ją przed popełnieniem samobójstwa. Zakazanej miłości kochanków zagraża nie tylko społeczna dezaprobata, ale także nadciągająca katastrofa. Nieoczekiwanie w kadłubie powstaje dziura, przez którą luksusowy okręt nabiera wody. Nie dla wszystkich starczy miejsca w szalupach ratunkowych. Film w reżyserii Jamesa Camerona zdobył 11 Oscarów w 1998 roku, w tym za reżyserię, kostiumy i ścieżkę dźwiękową, której motywem przewodnim jest piosenka „My Heart Will Go On” w wykonaniu Céline Dion. View oEmbed on the source website Dzień zagłady (1998) – próba uratowania Ziemi przed kometą Film w reżyserii Mimi Leder ukazuje świat w obliczu zagłady z czterech różnych perspektyw: astronautów – którzy podejmują wyzwanie zniszczenia komety, prezydenta USA (Morgan Freeman) – który musi informować ludzi i mierzyć się z ich nastrojami, dziennikarki Jenny Lerner (Tea Leoni) – która na bieżąco relacjonuje sytuację w kosmosie i konfrontuje działania podejmowane na Ziemi, zwykłych ludzi – wśród których znajdują się zakochani w sobie Leo i Sarah (Eljah Wood i Leelee Sobieski). View oEmbed on the source website Armageddon (1998) – heroiczna misja kosmiczna ekipy z platformy wiertniczej W filmie Michaela Baya do Ziemi zbliża się gigantyczna asteroida, która za 18 dni doprowadzi do zagłady ludzkości. Jedynie zespół wyspecjalizowanych inżynierów zajmujących się odwiertami naftowymi jest w stanie umieścić wewnątrz niej ładunek wybuchowy, który rozbije asteroidę na mniejsze części, minimalizując skutki uderzenia. Z misją kosmiczną wyruszają dwa promy wahadłowe: Freedom i Independence. Jednym dowodzi najlepszy spec od odwiertów Harry S. Stamper (Bruce Willis), a drugim – zwolniony przez niego pracownik A.J. Frost (Ben Affleck), który kocha się w jego córce (Liv Tyler). Film zdobył dwa Saturny w 1999 roku – za reżyserię i jako najlepszy film science fiction. View oEmbed on the source website
Musical – odmiana filmu muzycznego, w którym piosenki są częścią fabuły
Wyróżniki gatunku, historia i najlepsze musicale wszech czasów
Musical jako gatunek filmowy jest nieodzownym dzieckiem rozwoju technologicznego. Jego początki przypadają na lata 20. XX wieku i są ściśle powiązane z rozwojem kina dźwiękowego. Najlepsze tytuły powstały jako adaptacje hitów z Broadwayu, jednak wśród nich jest również miejsce na autorskie opowieści nawiązujące do klasyki gatunku. Spis treści: Charakterystyka musicalu jako gatunku filmowego Pierwsze musicale w historii kina Najlepsze produkcje lat 50. Filmowe hity muzyczne drugiej połowy XX wieku Najlepsze musicale XXI wieku Charakterystyka musicalu jako gatunku filmowego Filmowy musical powstał w oparciu o spektakle teatralne. Partie mówione uzupełniają utwory muzyczne z układami choreograficznymi. Piosenki śpiewane przez bohaterów są częścią narracji. Popularnym schematem fabuły klasycznego musicalu jest tzw. backstage musical – opowieść o bohaterach występujących przed publicznością. Inne musicale przedstawiają historie dnia codziennego, a piosenki podkreślają uczucia przeżywane przez głównych bohaterów. Pierwsze musicale w historii kina Historia musicalu jest ściśle powiązana z kinem amerykańskim i wprowadzeniem dźwięku do kinematografii w 1927 roku. Pierwszym musicalem i jednocześnie pierwszym filmem dźwiękowym był „Śpiewak jazzbandu” (1927) w reżyserii Alana Croslanda. Chociaż film jest nadal pozbawiony dialogów, zawarte w nim piosenki są zsynchronizowane z grą aktorską. Fabuła opowiada historię żydowskiego chłopaka, który wbrew woli ojca zostaje muzykiem jazzowym. View oEmbed on the source website Inne musicale, które wyznaczyły standard gatunku Wkrótce powstały kolejne musicale, które zaistniały w historii kinematografii: Melodia Broadway'u (1929) – musical Harry'ego Beaumonta został nagrodzony Oscarem w 1929 roku, Wesoła wdówka (1934) – obraz w reżyserii Ernsta Lubitscha otrzymał Oscara w 1935 w kategorii: najlepsza scenografia, Statek komediantów (1936) – film w reżyserii Harry'ego Pollarda jest adaptacją spektaklu brodwayowskiego pt. Show Boat na podstawie powieści Edny Ferber. View oEmbed on the source website Mea West i amerykańska cenzura Amerykańskie produkcje z lat 20. i 30. XX wieku były poddawane cenzurze. Skala oceny moralnej wyznaczona przez Legion Przyzwoitości obejmowała kategorię A – film dozwolony, B – dozwolony z zastrzeżeniami i C – film potępiony. Za niemoralne zostały uznane produkcje z popularną wówczas Mae West, co dla aktorki okazało się dodatkową reklamą. Najlepszy film z jej udziałem to musical „Nie jestem aniołem” (1933) w reżyserii Wesleya Rugglesa utrzymany w konwencji komedii romantycznej. View oEmbed on the source website Najlepsze produkcje lat 50. W czasie II wojny światowej musicale pełniły funkcje propagandowe – ich celem było wzmocnienie morale żołnierzy przebywających na froncie. Po zakończeniu wojny, gatunek odzyskał lekkość swojego muzycznego przekazu. W latach 50. powstały takie hity jak „Deszczowa piosenka” (1952) w reżyserii Stanleya Donena i „Narodziny gwiazdy” (1954) w adaptacji Geaorge'a Cukora. Deszczowa piosenka (1952) – film o miłości i przełomie dźwiękowym w kinie Akcja musicalu rozgrywa się w 1927 roku. Głównymi bohaterami są gwiazdy kina niemego: Don Lockwood (Gene Kelly) i Lina Lemont (Jean Hagen). Aktorzy muszą zmierzyć się z wyzwaniami kina dźwiękowego. Niestety okazuje się, że Lina, pomimo tego, że jest atrakcyjną i uzdolnioną aktorką, nie ma ani odpowiedniej barwy głosu, ani zdolności muzycznych. Tymczasem Don poznaje młodą aktorkę Kathy (Debbie Reynold), która śpiewa na przyjęciach. Razem ze swoim przyjacielem Cosmo (Donald O'Connor) wpadają na pomysł podłożenia głosu Kathy pod kwestie Liny. W 1953 roku Donald O'Connor otrzymał nagrodę na festiwalu Złote Globy jako najlepszy aktor w komedii lub musicalu, a piosenka „Singin' in the Rain” w wykonaniu Gene'a Kelly'ego przeszła do historii kina, chociaż jest oryginalnie powiązana z innym musicalem – „Hollywood Revue” z 1929 roku w reżyserii Charlesa F. Reisnera. View oEmbed on the source website Narodziny gwiazdy (1954) – wzruszający film o wdzięczności Jest to opowieść o popularnym aktorze (James Mason), który zostaje uratowany przed kompromitacją przez młodą piosenkarkę i aktorkę o imieniu Esther Blodgett (Judy Garland). Wyrażając wdzięczność, postanawia pomóc dziewczynie osiągnąć sukces. Musical jest adaptacją filmu romantycznego z 1937 roku. Muzyczna wersja spotkała się z dużym zainteresowaniem widzów i uznaniem krytyków, o czym świadczą dwie nagrody na festiwalu Złote Globy w 1955 roku – dla aktorów w rolach głównych: Jamesa Masona i Judy Garland. View oEmbed on the source website Filmowe hity muzyczne drugiej połowy XX wieku Wśród wielu doskonałych musicali II połowy XX wieku warto wymienić: West Side Story (1961) – musicalowa adaptacja dramatu „Romeo i Julia” rozgrywa się w scenerii amerykańskiego przedmieścia z lat 50. Jest to filmowa adaptacja spektaklu broadwayowskiego. Film w reżyserii Roberta Wise'a i Jerome'a Robbinsa zdobył dziesięć Oscarów w 1962 roku, Dźwięki muzyki (1965) – muzyczny film familijny w reżyserii Roberta Wise'a opowiada o uzdolnionej guwernantce Marii (Julie Andrews), która zajmuje się siedmiorgiem energicznych dzieci kapitana von Trappa (Christopher Plummer), obraz został nagrodzony pięcioma Oscarami w 1966 roku, Skrzypek na dachu (1971) – film w reżyserii Normana Jawisona opowiada historię ubogiego mleczara o imieniu Tewje (Chaim Topol), który planuje intratnie wydać córki za mąż. Musical został nagrodzony trzema Oscarami w 1972 roku, Grease (1978) – filmowa wersja w reżyserii Randala Kleisera na podstawie sztuki z 1972 roku. Fabuła rozgrywa się wokół miłości dziewczyny z dobrego domu Sandy Olsson (Olivia Newton-John) i szkolnego przystojniaka Danny'ego Zuko (John Travolta). Obraz otrzymał dwie Kryształowe Statuetki w 1979 roku, a piosenka „Hopelessly devoted to You” w wykonaniu Olivii Newton-John – nominację do Oscara, Cały ten zgiełk (1979) – w musicalu w reżyserii Boba Fosse'a utalentowany choreograf Joe Gideon (Roy Scheider) próbuje utrzymać się na powierzchni dzięki środkom pobudzającym. Film został nagrodzony czterema Oscarami w 1980 roku. View oEmbed on the source website Najlepsze musicale XXI wieku Współczesne musicale odwołują się do tradycji scenicznych. Jednak nie są już klasycznymi adaptacjami spektakli teatralnych – nawet jeśli odwołują się do przedstawień z Broadwayu, wprowadzają nową jakość. Moulin Rouge! (2001) – musical w reżyserii Buza Luhrmanna Obraz w stylu jukebox (szafa grająca) przedstawia historię miłości cierpiącego na depresję pisarza Christiana do Satine, kurtyzany i gwiazdy Moulin Rouge w Paryżu. Film Buza Luhrmanna otrzymał dwa Oscary w 2002 roku za najlepszą scenografię i kostiumy. W rolach głównych wystąpili Ewan McGregor i Nicole Kidman. View oEmbed on the source website Chicago (2002) – adaptacja słynnego musicalu z Broadwayu Film opowiada o dwóch artystkach kabaretowych, które zostały skazane na więzienie za morderstwo z zazdrości. Gwiazda estrady Velma Kelly (Catherine Zeta-Jones) rywalizuje z młodą aktorką sceniczną Roxie Hart (Renée Zellweger) o zainteresowanie mediów. Prawnik Billy Flynn (Richard Gere) zdaje się sprzyjać nikomu nieznanej Roxie. Musical w reżyserii Roba Marshalla został uhonorowany sześcioma Oscarami w 2003 roku w kategoriach: najlepszy film, najlepsza rola drugoplanowa (Catherine Zeta-Jones), scenografia, kostiumy, dźwięk i montaż. View oEmbed on the source website Les Misérables. Nędznicy (2012) – film w reżysetii Toma Hoopera Film powstał w oparciu o powieść Victora Hugo i, chociaż nawiązuje do spektaklu scenicznego, rozwija wątki, które z przyczyn technicznych nie były możliwe do przedstawienia na scenie. Fabuła przedstawia losy skazańca Jeana Valjeana (Hugh Jackman), który dostaje szansę na nowe, lepsze życie. W rolach drugoplanowych wystąpili Russell Crowe (jako Javert), Anne Hathaway (jako Fantine) i Eddie Redmayne (w roli Mariusa Pontmercy'ego). Film otrzymał trzy Oscary w 2013 roku – dla aktorki Anne Hathaway, za najlepszą charakteryzację i fryzury oraz w kategorii: najlepszy dźwięk. View oEmbed on the source website La La Land (2016) – muzyczna opowieść o miłości i pogoni za karierą Musical w reżyserii Damiena Chazelle'a opowiada o dwójce zakochanych, którzy postanawiają poświęcić miłość dla kariery. On (Ryan Gosling) jest pianistą jazzowym, a ona – aktorką (Emma Stone), marzącą o rolach w produkcjach Hollywood. Film powstał według autorskiego scenariusza reżysera i został nagrodzony sześcioma Oscarami w 2017 roku – dla Emmy Stone za rolę główną, dla Damiena Chazelle'a za reżyserię, za muzykę oryginalną, piosenkę „City of stars” w wykonaniu Ryana Goslinga, zdjęcia i scenografię. View oEmbed on the source website
Film kostiumowy – gatunek, który pozwala na podróże w czasie
Charakterystyka, historia gatunku i najważniejsze produkcje
Kino kostiumowe to gatunek wyróżniony ze względu na aranżację wizualną. Dzięki misternie przygotowanym kostiumom i scenografii możemy poczuć realia epoki, w której rozgrywa się fabuła filmów przygodowych, dramatów i melodramatów. Gatunek wyrasta z tradycji teatralnych i towarzyszy kinematografii od samych jej początków. Spis treści: Wyróżniki gatunku filmowego Filmy kostiumowe z epoki kina niemego Adaptacje sztuk Williama Shakespeare'a Ekranizacje wielkich dzieł literackich Japońskie filmy kostiumowe z lat 50. Kino dziedzictwa – brytyjskie filmy kostiumowe z lat 80. i 90. XX wieku Chińskie filmy kostiumowe Wyróżniki gatunku filmowego Dekoracja i kostiumy oddają realia epoki, w której rozgrywa się fabuła. Termin odnosi się do produkcji opowiadających o bohaterach fikcyjnych, w odróżnieniu od filmów historycznych. Pierwsze filmy kostiumowe powstawały jako adaptacje sztuk teatralnych. Często są to także adaptacje powieści, których akcja rozgrywa się w historycznych czasach. Filmy kostiumowe z epoki kina niemego Jednym z pierwszych filmów kostiumowych była niemiecka produkcja w reżyserii Ernsta Lubitscha z 1919 roku pt. „Madame DuBarry”. Dramat rozgrywa się w osiemnastowiecznej Francji w czasie rewolucji francuskiej. Tytułowa bohaterka, zagrana przez Polę Negri, była kurtyzaną na dworze króla Ludwika XV Burbona. Jej historia została ponownie zekranizowana w 2023 roku w filmie „Kochanica króla Jeanne de Barry” w reżyserii Maïwenn. View oEmbed on the source website W polskiej kinematografii ważnym filmem kostiumowym był „Pan Tadeusz” w reżyserii Ryszarda Ordyńskiego z 1928 roku. Kadry były kręcone w posiadłości Czombrów koło Świtezi, gdzie w młodości mieszkał Adam Mickiewicz. Superprodukcja ukazała się na dziesięciolecie odzyskania niepodległości przez Polskę, a w premierze w Warszawie uczestniczyli prezydent Ignacy Mościcki i marszałek Józef Piłsudski. Dzieło, uznane na zaginione, zostało odnalezione w 2006 roku. View oEmbed on the source website Adaptacje sztuk Williama Shakespeare'a W latach 40. i 50. XX wieku dużą popularnością cieszyły się ekranizacje dramatów Shakespeare'a w reżyserii Laurence'a Oliviera i Orsona Wellesa: Hamlet (1948) – Laurence Olivier jest nie tylko reżyserem filmu, ale także autorem scenariusza i wykonawcą głównej roli. W 1949 roku jego adaptacja została nagrodzona Złotym Lwem na festiwalu w Wenecji, nagrodą BAFTA i czterema Oscarami w kategoriach: najlepszy film, rola główna, kostiumy i scenografia, Makbet (1948) – w tym filmie również Orson Welles występuje jako reżyser, scenarzysta i aktor pierwszoplanowy, dramat skupia się na konsekwencjach decyzji podyktowanej żądzą władzy, Otello (1952) – film w reżyserii Orsona Wellesa został uhonorowany Złotą Palmą na festiwalu w Cannes w 1952 roku. Zdjęcia do dramatu były kręcone m.in. w Maroko. W 1953 roku powstał także „Juliusz Cezar” w reżyserii Josepha L. Mankiewicza przedstawiający kulisy spisku Brutusa (James Mason) i Kasjusza (John Gielgud) przeciwko Cezarowi (Louis Calhern). W roli Marka Antoniusza, który wygłosił przejmującą przemowę na ceremonii pogrzebowej Cezara, wystąpił Marlon Brando. W 1954 roku film otrzymał Oscara za scenografię i dwie nagrody BAFTA – dla Johna Gielguda i Marlona Brando. View oEmbed on the source website Nagrodzone tytuły z kolejnych lat Sztuki Shakespeare'a do dziś mają ogromny potencjał interpretacyjny. Na przestrzeni lat powstało kilkadziesiąt różnych adaptacji, z których największe uznanie zdobyły: Poskromienie złośnicy (1967) – ekranizacja w reżyserii Franca Zeffirellego opowiada o dwóch siostrach, które muszą wyjść za mąż w kolejności – najpierw starsza, potem młodsza. W roli Kathariny wystąpiła Elizabeth Taylor, a jako Bianca – Natasha Pyne. Tragedia Makbeta (1971) – film w reżyserii Romana Polańskiego, w roli głównej wystąpił Jon Finch. Ran (1985) – adaptacja dramatu „Król Lear” w reżyserii Akiry Kurosawy została nagrodzona Oscarem w 1986 roku za najlepsze kostiumy, Henryk V (1989) – dramat historyczny w reżyserii Kennetha Branagha jest osadzony w realiach wojny stuletniej pomiędzy Anglią a Francją. Film otrzymał Oscara w 1990 roku w kategorii: najlepsze kostiumy i nagrodę BAFTA za reżyserię, Hamlet (1990) – film w reżyserii Franca Zeffirellego otrzymał Davida di Donatello w 1991 roku jako najlepszy film zagraniczny, dwie nominacje do Oscara (1991) i nominację do nagrody BAFTA (1992), w rolach głównych wystąpili: Mel Gibson, Helena Bonham Carter, Glenn Close, Ian Holm i Alan Bates. Romeo i Julia (1996) – uwspółcześniona adaptacja tragedii Shakespeare'a w reżyserii Baza Luhrmanna otrzymała cztery nagrody BAFA w 1998 roku – za najlepszy scenariusz adaptowany, scenografię, muzykę autorstwa Nellee Hooper i nagrodę im. Davida Leana za reżyserię. W filmie wystąpili: Leonardo DiCaprio i Claire Danes. O tym tytule pisaliśmy także w rankingu filmów o miłości. View oEmbed on the source website Ekranizacje wielkich dzieł literackich Film kostiumowy idealnie sprawdza się w przypadku adaptacji powieści rozgrywających się w historycznych czasach. Poniżej kilka przykładów, które zaistniały w światowej i polskiej kinematografii. Wojna i pokój (1956) – film kostiumowy w reżyserii Kinga Vidora Akcja filmu rozgrywa się w czasie wojen napoleońskich, na których tle rozgrywa się dramatyczna intryga i historia tragicznej miłości pięknej arystokratki Nataszy Rostowej (Audrey Hepburn). W ekranizacji na podstawie powieści Lwa Tołstoja wystąpili także Henry Fonda (jako Pierre) i Mel Ferrer (jako książę Andriej). View oEmbed on the source website Trylogia Henryka Sienkiewicza (1969, 1974, 1999) – adaptacje w reżyserii Jerzego Hoffmana Na gruncie polskim największą popularnością cieszyły się filmy „Pan Wołodyjowski” (1969) i „Potop” (1974). W 1999 roku powstała także chronologicznie pierwsza część trylogii Henryka Sienkiewicza – „Ogniem i mieczem” z Michałem Żebrowskim i Izabellą Scorupco w rolach głównych. Dwie wcześniejsze produkcje zasłynęły z doskonałych kreacji aktorskich Tadeusza Łomnickiego, Daniela Olbrychskiego i Władysława Hańczy. „Potop” w reżyserii Jerzego Hoffmana zdobył trzy Złote Lwy na festiwalu w Gdyni w 1974 roku i nominację do Oscara w 1975 roku. View oEmbed on the source website Duma i uprzedzenie (2005) – ekranizacja romansu Jane Austen Melodramat w reżyserii Joego Wrighta opowiada o siostrach Bennet, które trzeba intratnie wydać za mąż. W rolach głównych wystąpiły Rosamund Pike i Keira Knightley. Film otrzymał nagrodę za najlepsze kostiumy na festiwalu Satelity w 2005 roku. To także miejsce trzecie w naszym rankingu najpiękniejszych filmów kostiumowych o miłości. View oEmbed on the source website Trzej muszkieterowie (2011) – film w technologii 3D w reżyserii Paula W.S. Andersona Młody D'Artagnan (Logan Lerman) postanawia przywrócić potęgę legendarnych francuskich muszkieterów. Dołącza do Atosa (Matthew Macfaryen), Portosa (Ray Stevenson) i Aramisa (Luke Evans), aby przeciwstawić się spiskującemu kardynałowi Richelieu (Christoph Waltz), którego działania mogłyby doprowadzić do wojny z Anglią. W roli tajemniczej Milady występuje Milla Jovovich. Film przygodowy powstał na podstawie pierwszej części trylogii Aleksandra Dumasa. View oEmbed on the source website Japońskie filmy kostiumowe z lat 50. W historii gatunku niebagatelną rolę odegrały filmy w reżyserii Akiry Kurosawy. „Siedmiu samurajów” (1954) to jego sztandarowe dzieło, na które do dnia dzisiejszego powołują się twórcy nie tylko filmów, ale także komiksów, obrazów i książek. Jego akcja rozgrywa się w szesnastowiecznej Japonii na terenie niewielkiej wioski, która jest regularnie nękana przez bandytów. Do rozprawienia się z oprawcami zostaje wynajętych siedmiu rōninów. Film otrzymał Srebrnego Lwa na festiwalu w Wenecji w 1954 roku, trzy nominacje do nagrody BAFTA w 1956 roku i dwie nominacje do Oscara w 1957 roku. To także miejsce pierwsze w naszym rankingu najlepszych filmów o samurajach. View oEmbed on the source website Kino dziedzictwa – brytyjskie filmy kostiumowe z lat 80. i 90. XX wieku Najważniejszym twórcą w ramach kina dziedzictwa (heritage films) jest James Ivory, autor adaptacji powieści E.M. Forstera – „Pokój z widokiem” (1985) i „Powrót do Howards End” (1992) – oraz japońskiego noblisty Kazuo Ishiguro pt. „Okruchy dnia” (1993). Film „Powrót do Howards End” z Emmą Thompson, Anthonym Hopkinsem i Heleną Bonham Carter został uhonorowany trzema Oscarami w 1993 roku. View oEmbed on the source website Chińskie filmy kostiumowe Na przełomie XX i XXI wieku dużą popularnością cieszyły się filmy o sztukach walki produkcji chińskiej. „Przyczajony tygrys, ukryty smok” (2001) w reżyserii Anga Lee otrzymał cztery Oscary w 2001 roku, a „Dom latających sztyletów” (2004) autorstwa Yimou Zhanga – dwie nagrody na festiwalu Satelity w 2005 za efekty specjalne i zdjęcia. View oEmbed on the source website
Film kryminalny – historia gatunku, odmiany i najlepsze produkcje
Opowieści o legendarnych gangsterach, zagadki kryminalne i thrillery o seryjnych mordercach
Film kryminalny to obszerny gatunek filmowy – obejmuje zarówno klasykę kina w stylu Alfreda Hitchcocka, jak i dramaty sądowe, thrillery czy komedie policyjne. Został wyodrębniony ze względu na temat, jakim jest próba rozwikłania zagadki zbrodni lub schwytania groźnego przestępcy. W miarę rozwoju gatunku punkt ciężkości został przesunięty w kierunku portretów psychologicznych postaci. Spis treści: Charakterystyka gatunku filmowego Pierwszy film kryminalny Klasycy gatunku – najważniejsze nazwiska Podgatunki filmów kryminalnych – charakterystyka i najlepsze tytuły Charakterystyka gatunku filmowego Głównym tematem jest rozwikłanie tajemnicy morderstwa lub innego przestępstwa. Często pojawiają się wątki mafijne. Sceny najczęściej rozgrywają się w przestrzeni miejskiej. Mroczne uliczki i ujęcia nocą mają budować tajemniczy nastrój. Akcja częściowo toczy się także w zakładach karnych lub w innych placówkach wymiaru sprawiedliwości. Najbardziej popularne rekwizyty powiązane z kinem kryminalnym to broń i szybkie samochody. Fabuła stopniowo prowadzi do wykrycia sprawcy i zrozumienia motywu zbrodni. Pierwszy film kryminalny Najstarszym kryminałem jest „Historia pewnej zbrodni” (1901) w reżyserii Ferdinanda Zekki. Film opowiada o stolarzu, który podczas napadu na bank zabija jednego z pracowników. Za zbrodnię trafia do więzienia, a tam ma okazję przemyśleć swoje życie. Jego wspomnienia wyświetlane są w formie slajdów na ścianie celi. Francuski pionier kina zasłynął z połączenia obrazu z muzyką z fonografu, co jest przełomem w kinematografii i dużym krokiem w kierunku filmów dźwiękowych. Melodramat przedstawiony jest w realistycznym stylu. View oEmbed on the source website Klasycy gatunku – najważniejsze nazwiska Do największych twórców filmów kryminalnych zaliczani są: Alfred Hitchcock (1899-1980) – angielski reżyser był jedną z najbardziej wpływowych postaci w historii kina. Jego film „Lokator” z 1927 roku, jeden z pierwszych horrorów, jest mistrzowskim przykładem budowania suspensu i nastroju grozy. Julius „Jules” Dassin (1911-2008) – amerykański reżyser był asystentem Alfreda Hitchcocka w latach 40. XX wieku. Jego filmy zaliczane są do klasyki kina noir. Najważniejsze tytuły to: „Brutalna siła” (1947), „Nagie miasto” (1948), „Noc i miasto” (1950), Howard Hawks (1896-1977) – jeden z największych reżyserów tzw. klasycznej epoki Hollywood. Zadebiutował filmem gangsterskim „Człowiek z blizną” (1932), a jego „Wielki sen” z Humphreyem Bogartem w roli głównej uchodzi za klasyk filmów noir. Fritz Lang (1890-1976) – czołowy twórca niemieckiego ekspresjonizmu zasłynął z futurystycznej produkcji science fiction. W „Metropolis” (1927) przedstawia świat podzielony na grupę intelektualistów i robotników, zmuszonych do niewolniczej pracy pod ziemią. Po II wojnie światowej tworzył westerny, filmy gangsterskie i kryminały. Podgatunki filmów kryminalnych – charakterystyka i najlepsze tytuły W ramach kina kryminalnego możemy wyróżnić szereg podgatunków, których popularność przypadała na kolejne lata XX i XXI wieku. Jako pierwszy pojawił się film gangsterski. W latach 40. i 50. XX wieku popularne było kino noir, a w latach 60. i 70. – filmy policyjne. Na przełomie XX i XXI wieku doszło do dekonstrukcji gatunku – głównym celem już nie jest rozwiązanie zagadki zbrodni, ale ukazanie zawikłanego oblicza przestępczego świata lub portretu psychologicznego mordercy. Film gangsterski – gatunek wywodzący się z czasów amerykańskiej prohibicji W latach 30. XX wieku w USA popularne były filmy przedstawiające historię znanych postaci z gangsterskiego półświatka. Pierwszą produkcją w tym nurcie był „Mały Cezar”(1931) w reżyserii Mervyna LeRoya na podstawie powieści W.R. Burnetta. Fabuła jest oparta na historii prawdziwego gangstera – szefa mafii Salvatore'a Maranzano. W roli głównej wystąpił Edward G Robinson, co otworzyło mu drogę do kariery filmowej. View oEmbed on the source website W kolejnych latach w ramach kategorii mob film, jak inaczej określane są filmy gangsterskie, powstały takie produkcje jak: Ojciec chrzestny (1972) – dramat kryminalny o włoskiej rodzinie w Ameryce na podstawie powieści Maria Puza. Reżyseria: Francis Ford Coppola, więcej na temat fabuły w zestawieniu najlepszych filmów o mafii, Dawno temu w Ameryce (1984) – film w reżyserii Sergia Leone – mistrza amerykańsko-włoskich spaghetti westernów. W rolach głównych wystąpili Robert De Niro i James Woods. Nietykalni (1987) – film w reżyserii Briana De Palmy na podstawie autobiografii Eliota Nessa (Kevin Costner) o najemnikach, których celem jest schwytanie największego przestępcy z czasów amerykańskiej prohibicji, Ala Capone (Robert De Niro). View oEmbed on the source website Kino noir i „Sokół maltański” (1941) w reżyserii Johna Hustona „Sokół maltański” zapoczątkował modę na kino w mrocznym klimacie. Ale nie tylko tajemnicza sceneria jest charakterystyczna dla filmów noir – w tym gatunku zaciera się granica pomiędzy dobrem a złem. W prekursorskiej historii głównym bohaterem jest prywatny detektyw Sam Spade (Humphrey Bogart). Razem ze swoją wspólniczką Ivą Archer (Gladys George) podejmują się pozornie błahej sprawy, która prowadzi do tajemniczej zagadki związanej z posągiem, złożonym przez Templariuszy w darze dla króla Hiszpanii. View oEmbed on the source website Dramat sądowy – „Dwunastu gniewnych ludzi” (1957) w reżyserii Sidneya Lumeta To filmy, których akcja rozgrywa się na sali sądowej, a punkt ciężkości przesunięty jest w kierunku charakterystyki psychologicznej postaci. Sztandarowym przykładem jest „Dwunastu gniewnych ludzi” (1957) w reżyserii Sidneya Lumeta. Film opowiada o obradach ławy przysięgłych w procesie młodego chłopaka, któremu postawiono zarzuty morderstwa. Obraz na podstawie sztuki teatralnej Reginalda Rose'a zajmuje miejsce pierwsze w naszym rankingu filmów o prawnikach. View oEmbed on the source website Film policyjny – „Brudny Harry” (1971) w reżyserii Dona Siegela W latach 60. i 70. dużą popularnością cieszyły się filmy o policjantach. Główni bohaterowie w pojedynkę lub w duecie muszą stawić czoła potężnym zbrodniarzom, a często bossom organizacji przestępczych. Filmem, który wyznaczył standard gatunku jest „Brudny Harry” w reżyserii Dona Siegela w Clintem Eastwoodem w roli głównej. W pierwszej części filmowej serii Harry Callahan musi zmierzyć się seryjnym mordercą o pseudonimie „Skorpion”, który terroryzuje San Francisco. View oEmbed on the source website Film więzienny, czyli „Skazani na Shawshank” (1994) Wśród najlepszych filmów o tematyce więziennej nie można pominąć klasyka w reżyserii Franka Darabonta, który powstał na podstawie opowiadania Stephena Kinga. W placówce o podwyższonym rygorze rozgrywa się dramat człowieka niesłusznie skazanego za zamordowanie swojej żony i jej kochanka. W roli głównej wystąpił Andy Dufresne. Jego przyjaciela Reda zagrał Morgan Freeman. View oEmbed on the source website Thriller kryminalny – „Siedem” i filmy o Hannibalu Lecterze W thrillerach kryminalnych rozgrywają się mrożące krew w żyłach sceny zbrodni, popełniane przez seryjnych lub psychopatycznych morderców. W filmie „Siedem” (1995) John Doe (Kevin Spacey) w brutalny sposób wymierza sprawiedliwość tym, którzy dopuścili się jednego z siedmiu grzechów głównych. Tropem egzekucji, nawiązujących do popełnionych przewinień, podążają William Somerset (Morgan Freeman) i młody agent David Mills (Brad Pitt). Thriller kryminalny w reżyserii Davida Finchera to miejsce pierwsze w naszym rankingu najciekawszych filmów o psychopatach. View oEmbed on the source website Omawiając thrillery kryminalne należy wspomnieć również o ekranizacjach powieści Thomasa Harrisa, których osią jest historia wyjątkowo niebezpiecznego, ale też obdarzonego ponadprzeciętną inteligencją, seryjnego mordercy. Hannibal Lecter (Anthony Hopkins) jako jedyny potrafi przeniknąć umysły innych zbrodniarzy. W „Milczeniu owiec” (1991) w reżyserii Jonathana Demme'a pomaga uchwycić Buffalo Billa (Ted Levine). Sukces filmu zaowocował serią, w ramach której powstały: Hannibal (2001) – kontynuacja „Milczenia owiec” w reżyserii Ridleya Scotta, obok Anthony'ego Hopkinsa wystąpili: Julianne Moore i Gary Oldman, Czerwony smok (2002) – prequel w reżyserii Breta Ratnera, w rolach głównych zagrali: Anthony Hopkins, Edward Norton i Ralph Fiennes, Hannibal. Po drugiej stronie maski (2007) – prequel „Czerwonego smoka” w reżyserii Petera Webbera. Jak młody Hannibal Lecter wystąpił Gaspard Ulliel. View oEmbed on the source website Komedia kryminalna, czyli zagadka zbrodni z przymrużeniem oka Specyficzną odmianę w ramach gatunku stanowią komedie kryminalne, takie jak: Depresja gangstera (1999) – film w reżyserii Harolda Ramisa opowiada o przestępcy Paulu Vitti (Robert De Niro), który cierpi na stany lękowe. Z pomocą przychodzi mu psychoterapeuta (Billy Crystal), którego poznaje w wypadku samochodowym, Porachunki (1998) – komedia kryminalna w reżyserii Guya Ritchiego przestawia historię czwórki przyjaciół, którzy planują oszukać w karty groźnego gangstera, Żądło (1973) – komedia w reżyserii George'a Roya Hilla o dwójce oszustów (Paul Newman i Robert Redford). Wspólnicy planują spektakularny przekręt, aby zemścić się na potężnym gangsterze (Robert Shaw) za śmierć ich przyjaciela, Zabójcza broń (1987) – pierwsza z serii filmów o popularnym duecie policyjnym. Doświadczony Roger Murtaugh (Danny Glover) i ekscentryczny Martin Riggs (Mel Gibson) badają sprawę morderstwa prostytutki. View oEmbed on the source website
Teledysk jako forma sztuki wizualnej: krótka filmowa opowieść muzyczna
Historia gatunku, pierwsze i najlepsze teledyski wszech czasów
Teledysk to miejsce na artystyczną ekspresję twórcy. Obraz, który powstaje zgodnie z wolą muzyka, pozwala na przekazanie dodatkowych emocji i treści, które budują kontekst utworu. Pierwsze wideoklipy sięgają do technik animacji, kolejne tworzą coraz bardziej rozbudowane opowieści. Spis treści: Jak powstawały pierwsze wideoklipy? Charakterystyka teledysku jako gatunku sztuki audiowizualnej Teledysk jaki znamy dzisiaj – „Bohemian Rhapsody” grupy Queen Rewolucja w prezentacji utworów muzycznych – „Thriller” Michaela Jacksona Najlepsze teledyski wszech czasów Jak powstawały pierwsze wideoklipy? Krótkie, maksymalnie trzyminutowe nagrania piosenek zaczęły pojawiać się już w latach 60. XX wieku, także w Polsce. Utwory puszczano w formie przerywników pomiędzy programami telewizyjnymi. Jednak teledysk, który jest także opowieścią, a nie tylko urywkami ze studia nagraniowego lub koncertu, został wypromowany w latach 80. – głównie przez amerykańską stację muzyczną MTV. Charakterystyka teledysku jako gatunku sztuki audiowizualnej Montaż scen i sposób prezentacji jest dopasowany do rytmu i nastroju utworu muzycznego. Film koresponduje z treścią piosenki. Pomiędzy wizualną opowieścią pojawiają się kadry przedstawiające wykonawcę lub zespół muzyczny. Teledysk jaki znamy dzisiaj – „Bohemian Rhapsody” grupy Queen Chociaż stacja MTV rozpoczęła swoją działalność dopiero w 1981 roku, już w 1975 roku powstał pierwszy teledysk, który swoją formą zainspirował wielu późniejszych twórców. Prekursorami okazali się muzycy z brytyjskiego zespołu Queen, którzy ze względu na trasę koncertową nie mogli uczestniczyć na żywo w programie „Top of the Pops” stacji BBC. Postanowili przesłać nagranie, które zrealizowali w przerwach pomiędzy próbami do koncertu. Kręcenie teledysku zajęło artystom cztery godziny, a materiał okazał się przełomem w promocji utworów muzycznych. Po emisji klipu piosenka „Bohemian Rhapsody” przez 9 tygodni utrzymywała się na pierwszym miejscu brytyjskich list muzycznych. View oEmbed on the source website Rewolucja w prezentacji utworów muzycznych – „Thriller” Michaela Jacksona Film do piosenki „Thriller” w wykonaniu Michaela Jacksona okazał się kolejnym przełomem w kręceniu i koncepcji teledysków. Klip w reżyserii Johna Landisa powstał w 1983 roku według scenariusza opracowanego wspólnie z „królem popu”. Trwa 14 minut i opowiada historię, w której Michael Jackson razem ze swoją dziewczyną wybierają się do kina na film pt. „Thriller”. Po wyjściu z seansu atakują ich żywe trupy. Materiał trafił do księgi rekordów Guinessa – został wpisany w 2006 roku jako „teledysk który odniósł największy sukces”. Został wydany na kasecie VHS i sprzedał się w nakładzie 9 milionów egzemplarzy. Michael Jackson po wyemitowaniu teledysku został wykluczony ze wspólnoty Świadków Jehowy za szerzenie wiary w okultyzm pomimo tego, że zastosował odpowiednią notkę, w której zaznaczył swój brak poparcia dla tego typu praktyk. Śmiech, który słychać podczas piosenki, wykorzystano w horrorze Wesa Cravena pt. „Koszmar z ulicy Wiązów” (1984). View oEmbed on the source website Najlepsze teledyski wszech czasów Klipy zespołu Queen i Michaela Jacksona zapoczątkowały erę teledysków, które odgrywają kluczową rolę w promocji singli i płyt muzycznych. Poniżej przypominamy kilka najlepszych materiałów wszech czasów, które najczęściej pojawiają się w rankingach internetowych i na serwisach tematycznych. Peter Gabriel – Sledgehammer Surrealistyczny teledysk w reżyserii Stephena Johnsona powstał w 1986 roku. W jego produkcji wykorzystano technikę animacji poklatkowej, która pozwoliła na połączenie filmu rysunkowego z realistycznym. Do historii przeszła scena z tańczącymi kurczakami z supermarketu. View oEmbed on the source website A-ha – Take On Me Film do piosenki wyreżyserował Steve Barron w 1985 roku (artysta znany także z produkcji teledysku do „Bilie Jean” Michaela Jacksona). W pierwszych scenach dziewczyna piosenkarza ogląda komiks, w którym jeden z bohaterów puszcza do niej oko. Ciąg dalszy rozgrywa się w świecie rysunkowych animacji, przeplatanych realistycznym filmem. View oEmbed on the source website Nirvana – Smells Like Teen Spirit Jest to pierwszy teledysk nakręcony przez Samuela Bayera (który później współpracował m.in. z Metallicą). Nagranie z 1991 roku oddaje punkowy charakter utworu. Klip pokazuje koncert zespołu w szkole średniej, który otwiera występ cheerleaderek ubranych w sukienki z symbolami anarchistycznymi. W miarę rozkręcania się uczniowie wstają z krzeseł i demolują salę gimnastyczną. Teledysk został nagrodzony w dwóch kategoriach na festiwalu MTV Video Music Awards w 1992 roku – jako najlepszy nowy artysta i jako najlepszy teledysk alternatywny. Został także wpisany do księgi rekordów Guinnessa jako najczęściej emitowany w telewizji MTV Europe. View oEmbed on the source website Madonna - Vogue W utworze Madonna nawiązuje do queerowej kultury balowej Nowego Jorku, której charakterystycznym wyrazem był „voguing”, czyli pokazy mody organizowane przez osoby LGBT+. Teledysk powstał w 1990 roku w reżyserii Davida Finchera. W klipie wzięli udział tancerze z domu Xtravaganza, znani jako pionierzy voguingu. Statyczne ujęcia postaci nawiązują do obrazów Tamary Łempickiej. View oEmbed on the source website TOP 3 według serwisu Rolling Stone Według listy TOP 100, opublikowanej na serwisie Rolling Stone 30.07.2021, na trzecim miejscu plasuje się teledysk Madonny z piosenką „Vougue”. Drugie miejsce zajmuje Johnny Cash z klipem do nastrojowego „Hurt”, a na miejscu pierwszym jest Beyoncé z utworem „Formation”. Klip i piosenka Beyoncé z 2016 roku nawiązują do historii Czarnych Amerykanów, która stoi u podstaw tożsamości artystki. Teledysk powstał w reżyserii Meliny Matsoukas. View oEmbed on the source website
Film dla młodzieży – o szkole, dojrzewaniu, tolerancji, miłości, chorobach i narkotykach
Gatunek filmowy o nastolatkach, dla nastolatków i ich rodziców
Filmy dla młodzieży to obrazy skierowane do widzów w okresie dorastania. Poruszają tematy i problemy, którymi interesują się lub których doświadczają nastolatki. Najczęściej rozgrywają się na terenie szkoły. Opowiadają o akceptacji społecznej, tolerancji, przyjaźni i miłości, ale nie brak w nich także trudniejszych zagadnień, dotykających problemów zdrowotnych lub uzależnień. Spis treści: Filmy młodzieżowe o szkole Problemy okresu dojrzewania Filmy dla nastolatków o tolerancji Młodzieżowe filmy o miłości Filmy o problemach nastolatków Filmy dla młodzieży o chorobach O nastolatkach i uzależnieniach Filmy młodzieżowe o szkole Klasycznym przykładem jest „Stowarzyszenie Umarłych Poetów” (1989) w reżyserii Petera Weira. Pomimo nieco przestarzałych metod nauczania jest to film, który nadal dotyka aktualnych problemów nastolatków. Presja, aby sprostać oczekiwaniom rodziców, i odwaga do realizowania własnych pasji to główne motywy dramatu rozgrywającego się w prestiżowej Akademii Weltona – szkole z internatem dla chłopców. Wraz z nowy rokiem szkolnym do grona pedagogicznego dołącza absolwent akademii, John Keating (Robin Williams). Nowy nauczyciel postanawia wyjść poza sztywne zasady nauczania oparte na dyscyplinie, honorze, tradycji i doskonałości. Jego motywem przewodnim jest „carpe diem” i zgodnie z tą myślą chce obudzić w swoich uczniach wolnego ducha. John Keating pobudza wyobraźnię młodych mężczyzn, a dodatkowo intryguje ich opowieścią o dawnych stowarzyszeniu miłośników poezji. Charles Dalton (Gale Hansen), Neil Perry (Robert Sean Leonard), Knox Overstreet (Josh Charles), Todd Anderson (Ethan Hawke) i Richard Cameron (Dylan Kussman) w tajemnicy przed władzami szkoły reaktywują potajemne bractwo. „Stowarzyszenie Umarłych Poetów” to nasze miejsce pierwsze w rankingu kultowych filmów o szkole. View oEmbed on the source website Pozostałe filmy o szkole dla nastolatków The Duff [#ta brzydka i gruba] (2015) – historia nastolatki (Mae Whitman), która na imprezie dowiaduje się, że jest tą „brzydszą” przyjaciółką. Według niepisanych szkolnych zasad jej rolą jest podkreślanie atrakcyjności innych osób, obok których przebywa. Obraz w reżyserii Ariego Sandela zajmuje miejsce dziewiąte w naszym rankingu kultowych filmów o szkole, Ósma klasa (2018) – film w reżyserii Bo Burnhama opowiada o trzynastoletniej Kayli (Elsie Fisher), która prowadzi vloga w mediach społecznościowych. Wizerunek, który kreuje nieco odbiega od tego, jak jest postrzegana w szkole. Ten tytuł zajmuje trzecie miejsce w naszym rankingu filmów młodzieżowych o szkole, Szkoła melanżu (2019) – historia dwóch przyjaciółek, który uczyły się pilnie przez cztery lata szkoły średniej. Amy i Molly (Kaitlyn Dever i Beanie Feldstein) w ostatniej klasie postanawiają nadrobić imprezowe zaległości. Reżyseria: Olivia Wilde. View oEmbed on the source website Problemy okresu dojrzewania Dużą popularnością wśród nastolatków cieszą się filmy o dorastaniu – zmianach, które rozgrywają się na poziomie ciała i ducha. Najlepszym przykładem jest „Boyhood” (2014) w reżyserii Richarda Linklatera. Film ukazuje przemianę chłopca w mężczyznę na przestrzeni dwunastu lat. Akcja rozpoczyna się, gdy Mason (Ellar Coltrane) ma pięć lat. Z każdym kolejnym kadrem chłopiec jest coraz starszy. Zmienia się fizycznie i mentalnie, a uchwycenie przemian w skali czasu pozwala lepiej zrozumieć jego późniejsze wybory i motywacje jako dorosłego człowieka. Ciekawostką jest to, że proces powstawania filmu również został rozpisany w czasie – aktorzy grali przez 12 lat, więc dorastali równo ze swoimi bohaterami. View oEmbed on the source website Inne filmy o dorastaniu Problemy związane z czasem dojrzewania przewijają się w tematyce wielu filmów dla nastolatków, jednak w szczególny sposób zostają uwypuklone w następujących tytułach: Buntownik bez powodu (1955) – film o chłopaku (James Dean), który zmienia szkołę ze względu na problemy z prawem. Reżyseria: Nicholas Ray, Zabiłem moją matkę (2009) – dramat biograficzny w reżyserii Xaviera Dolana opowiada o trudnej relacji dorastającego chłopaka (Xavier Dolan) z matką (Anne Dorval), na której odbijają się wszystkie jego frustracje. Filmy dla nastolatków o tolerancji Jedną z najważniejszych potrzeb młodych osób jest potrzeba akceptacji społecznej. Jest to szczególnie trudne w okresie dorastania, czyli w czasie, kiedy kształtuje się tożsamość dorosłego człowieka. Poniższe tytuły zwracają uwagę na poczucie wyobcowanie, problem wykluczenia z grupy rówieśniczej i potrzebę tolerancji: Billy Elliot (2000) – opowieść o jedenastolatku (Jamie Bell), który wbrew oczekiwaniom ojca wybrał zajęcia dodatkowe z baletu zamiast boksu. Obraz w reżyserii Stephena Daldry'ego zajmuje miejsce trzecie w naszym ranking najlepszych filmów o balecie, Nastolatki (2015) – szwedzki dramat w reżyserii Alexandry-Theresy Keining o trzech nastolatkach, które są wyśmiewane przez równieśników, szykanowane, bywają także ofiarami przemocy. Po wypiciu soku z magicznego kwiatu zmieniają się w chłopców, Cudowny chłopak (2017) – dziesięcioletni August Pullman (Jacob Tremblay) urodził się z rzadką chorobą, w wyniku której ma zdeformowaną twarz, co zdecydowanie utrudnia mu kontakty z rówieśnikami. Obraz w reżyserii Stephena Chbosky'ego to miejsce trzecie w naszym rankingu 10. wyjątkowych filmów o chorobach, Twój Simon (2018) – film o nastolatku, który wie o tym, że jest gejem, ale nie odważył się jeszcze na coming out. Kiedy dowiaduje się, że nie jest odosobniony w szkole, postanawia się przełamać, aby nie stracić szansy na miłość. Dramat w reżyserii Grega Berlantiego otwiera nasz ranking najważniejszych filmów o gejach. View oEmbed on the source website Młodzieżowe filmy o miłości Wśród ważnych tematów w filmach dla nastolatków nie może zabraknąć miłości. O tej pierwszej, świeżej, wyjątkowej i uczuciach, które wywołuje, opowiadają: Do wszystkich chłopaków, których kochałam (2018) – komedia romantyczna dla nastolatek w reżyserii Susan Johnson. Nieśmiała Lara Jean pisze sekretne listy, do chłopaków, w których się kocha. W pewnym momencie, listy trafiają do adresatów. Obraz plasuje się na trzecim miejscu w rankingu filmów o miłości i szkole. Szkoła uczuć (2002) – film autorstwa Adama Shankmana o uczuciu pomiędzy popularnym chłopakiem (Shane West) a córką pastora (Mandy Moore). Miejsce pierwsze w rankingu filmów dla młodzieży o miłości, Twój na zawsze (2010) – to propozycja dla starszych nastolatków (16+), melodramat w reżyserii Allena Coultera opowiada o zbuntowanym chłopaku (Robert Pattinson), który w akcie zemsty postanawia uwieść córkę policjanta (Emilie de Ravin jako Ally Craig). View oEmbed on the source website Filmy o problemach nastolatków Lista problemów, z jakimi borykają się młodzi ludzie, mogłaby nie mieć końca. Z tematów podejmowanych w filmach na uwagę zasługują: ciąża nastolatek – o „wpadce”, dojrzałości do macierzyństwa, odpowiedzialności i aborcji w przemyślany sposób opowiada film „Juno” (2008) w reżyserii Jasona Reitmana. Szesnastolatka (Elliot Page) zachodzi w ciążę ze szkolną gwiazdą sportu, Paulinem Bleekerem (Michael Cera), reputacja w szkole – w komedii „Łatwa dziewczyna” (2010) autorstwa Willa Glucka prymuska Olive Pendersghast (Emma Stone) traci „dobre imię” w wyniku własnego kłamstwa, subkultury młodzieżowe – o ścieraniu się trudnych charakterów różnych młodych ludzi opowiada John Hudges w „Klubie winowajców” (1985). W filmie piątka licealistów z różnych grup społecznych musi za karę spędzić razem sobotę w szkole. View oEmbed on the source website Filmy dla młodzieży o chorobach Często młode osoby stają w obliczu bardzo dorosłych tematów, jakich jak ciężka, a nawet nieuleczalna choroba, która nie ma szans na wyleczenie. Wizja śmierci zmienia perspektywę patrzenia na świat. Gwiazd naszych wina (2014) – film o raku, miłości i książkach Wzruszający film o miłości nastolatków – „Gwiazd naszych wina” (2014) w reżyserii Josha Boone'a podejmuje tematykę nierównej walki z rakiem. Jest to opowieść o miłośniczce książek Hazel (Shailene Woodley) i młodym koszykarzu Gusie (Ansel Elgort), którzy poznali się na grupie wsparcia. Obraz zajmuje trzecie miejsce w rankingu najciekawszych filmów o raku. View oEmbed on the source website Earl, ja i umierająca dziewczyna (2015) – budująca opowieść o przyjaźni w najtrudniejszych chwilach życia Nastoletni Greg (Thomas Mann) zostaje poproszony przez swoją matkę, aby zajrzał do chorej na białaczkę Rachel (Olivia Cooke). Chłopak do tej pory starał się nie wchodzić w konflikty, wobec czego nie angażował się w relacje mogące zakłócić jego emocjonalny balans. Jednak przypadkowa znajomość z dziewczyną otwiera mu oczy, stając się początkiem niesamowitej przyjaźni. View oEmbed on the source website Aż do kości (2017) – dramat o leczeniu anoreksji Dwudziestoletnia Ellen (Lily Collins) uważa, że jest w stanie odchudzać się bez ryzyka utraty kontroli nad sytuacją. Jej rodzice zauważają jednak problem i kierują dziewczynę na leczenie do ośrodka. Dzięki specjalistycznej, aczkolwiek niekonwencjonalnej pomocy, Ellen zauważa chorobę, pracuje nad akceptacją siebie i buduje poczucie własnej wartości. O obrazie w reżyserii Marti Noxon pisaliśmy także w rankingu filmów o anoreksji. View oEmbed on the source website O nastolatkach i uzależnieniach Tematem ważnym w tematyce filmów dla młodzieży, zwłaszcza dla rodziców nastolatków, są narkotyki i alkohol. Rozmowa o uzależnieniach z dorastającym człowiekiem nie jest łatwa. Na szczęście z pomocą przychodzą filmy, które pokazują dramatyczne skutki nadmiernych eksperymentów: My, dzieci z dworca Zoo (1981) – to wyjątkowo wstrząsający film o narkotykach na podstawie pamiętników Christiane F. (Natja Brunckhorst). Dziewczyna bardzo szybko wchodzi w świat imprez i uzależnień. Z dilerami umawia się pod dworcem Zoo w Berlinie. Reżyseria: Uli Edel, Przetrwać w Nowym Yorku (1995) – film biograficzny na podstawie pamiętników muzyka i poety Jima Carrolla (Leonardo DiCaprio), który jako nastolatek sięga po heroinę, Dzieciaki (1995) – dramat w reżyserii Larry'ego Clarka o nastolatkach jeżdżących na deskorolkach. Dzieciaki bezrefleksyjnie eksperymentują z używkami i życiem erotycznym. Pewnego dnia okazuje się, że jedna z dziewczyn jest chora na AIDS, Mój piękny syn (2018) – film autorstwa Felixa Van Groeningena opowiada o relacjach w rodzinie, w której pojawiają się narkotyki. View oEmbed on the source website
Film akcji – gatunek spektakularnych scen walki, pościgów i pokazów kaskaderskich
Wyróżniki, historia i najważniejsze tytuły
Kino akcji to specyficzny rodzaj filmów, które trafiają do odbiorcy nastawionego na mocne wrażenia. Szybko zmieniające się kadry i odpowiednio dobrana muzyka utrzymują uwagę i napięcie, a brawurowe sceny pościgów i strzelanin z udziałem najlepszych aktorów gatunkowych dają upust nagromadzonym emocjom. Spis treści: Charakterystyka filmów akcji Historia gatunku Najlepsze produkcje z lat 80. Sentymentalny powrót w XXI wieku Charakterystyka filmów akcji Szybkie tempo akcji i nagromadzenie scen walki. Dochodzi do konfrontacji pozytywnych bohaterów z negatywnymi, a ich efektem są mrożące krew w żyłach pościgi i strzelaniny, często z udziałem sportowych samochodów, motocykli lub samolotów. W filmach akcji fabuła odgrywa drugorzędną rolę – najczęstszym motywem jest zemsta lub uratowanie kogoś z opresji. Główni bohaterowie nie mają głębokich portretów psychologicznych, ważniejsze są sceny starcia protagonistów z antagonistami, okraszone bogatą oprawą pirotechniczną z mocnym akcentem pokazów kaskaderskich. Historia gatunku Kino akcji wywodzi się z filmów sensacyjnych, w których sceny walk i strzelanin stanowiły jedynie dodatek uzupełniający intrygę. W filmach akcji punkt ciężkości przeniesiony jest na spektakularną rozrywkę z dużą ilością wybuchów pirotechnicznych, podrasowanych przy użyciu efektów specjalnych. Duży wpływ na ukształtowanie gatunku miały popularne już od lat 60. XX wieku filmy z Bondem – agentem od zadań specjalnych, który wyrusza w najdalsze zakątki świata, aby zdemaskować przestępcę. View oEmbed on the source website Tytuły, które ukształtowały kino akcji Oprócz serii z agentem 007, warto wymienić także: Bullitt (1968) – kryminał sensacyjny w reżyserii Petera Yatesa, w którym agent Frank Bullitt (Steve McQueen) na własną rękę bada sprawę zabójstwa świadka koronnego, Brudny Harry (1971) – dramat sensacyjny z Clintem Eastwoodem w roli porucznika z San Francisco, reżyseria: Don Siegel, Francuski łącznik (1971) – dramat kryminalny na faktach w reżyserii Williama Friedkina o nowojorskich policjantach (Gene Hackman i Roy Scheider) na tropie handlarzy heroiną, Ucieczka gangstera (1972) – film w reżyserii Sama Peckinpaha ukazuje perspektywę przestępcy Doca McCoya (Steve McQueen). Mężczyzna wychodzi na wolność po kilkuletniej odsiadce w więzieniu. Po wyjściu, zgadza się na udział w napadzie na bank, a gdy akcja się nie udaje, staje się wrogiem dwóch stron – policji i mafii. Wejście smoka (1973) – amerykańsko-hongkoński film o sztukach walki w reżyserii Roberta Clouse'a z Brucem Lee w roli głównej. View oEmbed on the source website Najlepsze produkcje z lat 80. Filmy akcji pojawiły w latach 80. XX wieku i od razu zdobyły ogromną popularność. Z każdym kolejnym tytułem wiążą się narodziny nowej gwiazdy – Sylwestra Stallone, Arnolda Schwarzeneggera, Bruce'a Willisa, Jackie'ego Chana, Chucka Norrisa, Jean-Claude'a Van Damme'a i Stevena Seagala. Rambo: Pierwsza krew (1982) – film akcji z Sylvestrem Stallonem w roli głównej John James Rambo (Sylvester Stallone) jest weteranem wojny w Wietnamie. Kiedy wraca do domu, okazuje się, że jego ostatni przyjaciel z oddziału nie żyje. Włócząc się przed siebie, dociera do miasta Hope, w którym zwraca uwagę lokalnej władzy. Niesłusznie schwytany przez policję, nie zamierza wejść w rolę ofiary. Na atak odpowiada atakiem, stając się wrogiem stróżów prawa, którzy wzywają na posiłki Gwardię Narodową. Film powstał w oparciu o książkę Davida Morrella, która w zamierzeniu autora miała wydźwięk antywojenny. Historia doczekała się czterech kontynuacji, z których ostatnia ukazała się w 2019 roku („Rambo: Ostatnia krew”). We wszystkich w roli głównej wystąpił Sylvester Stallone. Reżyseria: Ted Kotcheff. View oEmbed on the source website Terminator (1984) – Arnold Schwarzenegger jako android zaprogramowany do zabijania Akcja filmu rozgrywa się w latach 80., do których cofa się główny bohater – android (Arnold Schwarzenegger), aby zabić matkę przywódcy przyszłych rebeliantów, Sarę Connor (Linda Hamilton). Z przyszłości przybywa także Kyle Reese (Michael Biehn), aby ją chronić. Chociaż obraz w reżyserii Jamesa Camerona zawiera elementy filmów science fiction, są one tylko dodatkiem do scen akcji, czyli pościgu za Sarą Connor czy starć między Terminatorem a Kyle'em Reesem. Kwestia, którą wypowiada Arnold Schwarzenegger jako Terminator: „I'll be back” („Wrócę”) przeszła do historii kina, zajmując 37. miejsce wśród 100. najlepszych kwestii filmowych wszech czasów (lista Amerykańskiego Instytutu Filmowego z 2005 roku). „Terminator” otrzymał trzy Saturny jako najlepszy film sci-fi, za najlepszy scenariusz i charakteryzację. Pisaliśmy o nim także w zestawieniu najlepszych filmów o podróżach w czasie. View oEmbed on the source website Predator (1987) – pierwszy z serii filmów o walkach komandosów z kosmicznymi wojownikami To kolejny film akcji w klimacie science fiction. Opowiada o grupie żołnierzy, którzy zostają wysłani w głąb dżungli, aby odnaleźć zaginionych pilotów. Na miejscu okazuje się, że nie są pierwszą ekipą ratunkową, a poprzednia została okrutnie wymordowana i obdarta ze skóry. Podejrzenia padają na grupę miejscowych partyzantów, jednak okazuje się, że kto inny jest odpowiedzialny za zbrodnie. Z grupy komandosów jedynie Dutch (Arnold Schwarzenegger) uchodzi z życiem. Przed polującymi przybyszami z kosmosu ucieka także przedstawicielka grupy partyzantów, Anna (Elpidia Carrillo). Film w reżyserii Johna McTiernana zapoczątkował serię produkcji o walkach komandosów z rasą kosmicznych wojowników, zwanych Predatorami. Pierwsza część została nagrodzona na festiwalu Saturny w 1988 za najlepszą muzykę. Montaż dźwięku został uhonorowany Złotą Szpulą w tym samym roku. View oEmbed on the source website Zabójcza broń (1987) – połączenie filmu akcji z komedią kryminalną Film otworzył kolejną popularną serię – tym razem o dwóch policjantach, którzy są skazani na współpracę pomimo diametralnych różnic w usposobieniu i podejściu do życia. Roger Murtaugh (Danny Glover) to Afroamerykanin, który niedawno przekroczył pięćdziesiątkę. Martin Riggs (Mel Gibson) jest biały, porywczy, a do tego po śmierci żony ma zapędy samobójcze. Razem badają sprawę śmierci prostytutki Amandy, która okazuje się mieć powiązanie z walką gangów na poziomie najbardziej wpływowych organizacji przestępczych na rynku narkotykowym. Obraz w reżyserii Richarda Donnera został nagrodzony Złotą Szpulą w 1988 roku za najlepszy montaż dźwięku. To także miejsce trzecie w naszym rankingu filmów o policji. View oEmbed on the source website Szklana pułapka (1988) – świąteczny film akcji z Bruce'em Willisem w roli głównej Przypadek sprawia, że agent McClane (Bruce Willis) znajduje się w wieżowcu zaatakowanym przez organizację terrorystyczną. Na świąteczne przyjęcie przychodzi prywatnie, aby pogodzić się ze swoją żoną Holly (Bonnie Bedelia). Wkrótce okazuje się, że tylko on może powstrzymać napastników przed kradzieżą kilkuset milionów dolarów z firmowego skarbca. Film w reżyserii Johna McTiernana został nagrodzony Złotą Szpulą w 1989 roku (najlepszy montaż dźwięku), Błękitną Wstęgą (nagroda Stowarzyszenia Krytyków Filmowych z Tokio) i nagrodą Ryuu Masayuki Japońskiej Akademii Filmowej w 1990 roku jako najlepszy film zagraniczny. To także miejsce czwarte w naszym rankingu najlepszych filmów z lat 80. View oEmbed on the source website Sentymentalny powrót w XXI wieku Fani gwiazd z lat 80. mogli z wypiekami na twarzy śledzić ich wielki powrót w pierwszej dekadzie XXI wieku. Największy rozgłosy zdobyły: Szklana pułapka 4.0 (2007) – w tej części niezwyciężony detektyw John McClane (Bruce Willis) walczy z hakerami, który działalność paraliżuje USA w Dzień Niepodległości, reżyseria: Len Wiseman, John Rambo (2008) – ze spokojnego życia rzecznego przewoźnika w Bankoku, John Rambo (Sylvester Stallone) zostaje wyrwany, aby uratować chrześcijańskich misjonarzy z rąk bezwzględnego majora Pa Tee Tinta, reżyseria: Sylvester Stallone, JCVD (2008) – zrealizowany z przymrużeniem oka komediowy film akcji, w którym Jean-Claude Van Damme gra samego siebie, reżyseria: Mabrouk El Mechri, Niezniszczalni (2010) – film w reżyserii Sylvestra Stallone, w którym udało mu się zebrać śmietankę gwiazd kina akcji. W jego produkcji wystąpili: Let Li, Jason Statham, Teryy Crews, Eric Roberts, Bruce Willis, Dolph Lundgren i on sam jako Barney Ross. Wszyscy tworzą grupę wyspecjalizowanych najemników, których celem jest obalenie despotycznego dyktatora w Ameryce Południowej. View oEmbed on the source website
Film przygodowy – gatunek, który nie pozwala na nudę
Historia filmów przygodowych i najważniejsze tytuły
Film przygodowy wyrósł z tradycji literackich Juliusza Verne'a i Arthura Conana Doyle'a. To kino wizjonerów i marzycieli. Twórcy mogą dać upust swojej wyobraźni, a widzowie – okrążyć świat dookoła lub odwiedzić wyspy, których nie zaznaczono na mapie. A wszystko u boku głównego bohatera, który pokona każdą przeszkodę na swojej drodze. Spis treści: Wyróżniki filmu przygodowego Historia kinematografii – pionierzy kina przygodowego Pierwsze filmy przygodowe Ekranizacje powieści przygodowych i mitów z lat 50. i 60. XX wieku Renesans filmów przygodowych w latach 80. i 90. XX wieku Filmy płaszcza i szpady – honorowe kino przygodowe Film podróżniczy – kino z motywem drogi Film korsarski – czyli morskie przygody piratów i poszukiwaczy skarbów Wyróżniki filmu przygodowego Jeden pozytywny bohater – protagonista, czasem może to być grupa poszukiwaczy przygód, jednak z wyraźną postacią lidera. Szybkie tempo akcji – w filmach przygodowych decyzje trzeba podejmować błyskawicznie, a w przypadku popełnienia błędu trzeba się liczyć z konsekwencjami, takimi jak schwytanie przez wroga lub objęcie przez kogoś innego prowadzenia w drodze do skarbu. Liczne przeszkody – główny bohater nie może od razu dotrzeć do celu, po drodze ociera się o śmierć, traci ekwipunek, a czasem także przyjaciół z drużyny. Efekty specjalne – w filmach przygodowych są one szczególnie ważne, mają sprawiać, że widz czuje się częścią przygody. Często przedstawiają fikcyjne stworzenia, na przykład mityczne zwierzęta, ale w sposób wiarygodny i spójny z przedstawioną rzeczywistością. Historia kinematografii – pionierzy kina przygodowego Prekursorami filmu przygodowego byli Georges Méliès i Edwin Porter – to twórcy, którzy u zarania epoki filmowej eksperymentowali z różnymi gatunkami. W dorobku Georgesa Mélièsa znajdziemy pierwsze baśnie filmowe („Kopciuszek” z 1899 roku) i filmy science fiction, takie jak: „Podróż na księżyc” (1902) czy „Zdobycie bieguna” (1912). Za jego pierwszy film przygodowy możemy uznać „Rajd Paryż – Monte Carlo automobilem” (1905). Z kolei Edwin Porter zasłynął z pierwszego w historii kina westernu – „Napad na ekspres” (1903). Opierając się na dorobku kina niemego tych dwóch twórców powstały późniejsze produkcje, sztandarowe dla gatunku filmów przygodowych. View oEmbed on the source website Pierwsze filmy przygodowe W 1905 roku powstał film „Przygody Sherlocka Holmesa” w reżyserii Jamesa Stuarta Blacktona – przez wielu badaczy uznawany za pierwszy film przygodowy w historii kina. Amerykański reżyser filmów niemych był także prekursorem filmów animowanych. Produkcjami, które wyznaczyły standard gatunku były także: 20 000 mil podmorskiej żeglugi (1916) – film niemy w reżyserii Staurta Patona na podstawie powieści Juliusza Verne'a, Zaginiony świat (1925) – również niemy film przygodowy, będący ekranizacją powieści Arthura Conana Doyle'a. Obraz w reżyserii Harry'ego O. Hoyta to jednocześnie pierwszy z gatunku monster movie, czyli filmów o potworach. View oEmbed on the source website Ekranizacje powieści przygodowych i mitów z lat 50. i 60. XX wieku Pierwszy duży pik w historii kina przygodowego miał miejsce w latach 50. i 60. XX wieku. Powstały wtedy wielkie ekranizacje powieści podróżniczych i filmy, odwołujące się do mitologii starożytnych Greków i Rzymian: Wyspa skarbów (1950) – film w reżyserii Byrona Haskina jest adaptacją powieści Roberta Louisa Stevensona. Opowiada o trójce podróżników, którzy postanawiają odnaleźć skarb kapitana Flinta. Wyruszają okrętem na karaibską wyspę, na którym spotykają piratów, W 80 dni dookoła świata (1956) – to opowieść o zakładzie pewnego angielskiego lorda (David Niven) z francuskim kamerdynerem o możliwość okrążenia kuli ziemskiej w ciągu 80. dni. Obraz w reżyserii Michaela Andersona powstał w oparciu o książkę Juliusza Verne'a. W 1957 roku zdobył pięć Oscarów jako najlepszy film, za najlepszy scenariusz adaptowany, muzykę, zdjęcia i montaż, Jazon i Argonauci (1963) – ekranizacja mitu greckiego o wyprawie Argonautów do Kolchidy po złote runo. W filmie w reżyserii Dona Chaffreya w roli Jazona wystąpił Todd Armstrong. Ten tytuł zajmuje drugie miejsce w naszym rankingu filmów o bogach greckich. View oEmbed on the source website Renesans filmów przygodowych w latach 80. i 90. XX wieku Lata 80. i 90. XX wieku to szczególny okres w historii kina przygodowego. Powstają wówczas epickie produkcje w ramach Kina Nowej Przygody – dają one początek seriom, z których kolejne tytuły powstają do dzisiaj: Poszukiwacze zaginione Arki (1981) – to pierwszy z serii filmów o Indianie Jonesie (Harrison Ford), archeologu, który nie waha się stanąć do walki z nazistami, aby odnaleźć Arkę Przymierza. Produkcje w reżyserii Stevena Spielberga zajmują 3. miejsce w naszym rankingu filmów o podróżach. Park Jurajski (1993) – to kolejny wielki tytuł w reżyserii Stevena Spielberga, który utorował drogę innym filmowcom w zakresie wykorzystania efektów specjalnych w kinie. W pierwszej części nowopowstały Park Jurajski nie jest jeszcze otwarty dla zwiedzających. Zanim to nastąpi, musi przejść testy bezpieczeństwa, w których udział biorą Allan Grant (Sam Neil), Ellie Sattler (Laura Dern), Donald Gennaro (Martin Ferrero) i Ian Malcolm (Jeff Golblum). View oEmbed on the source website Filmy płaszcza i szpady – honorowe kino przygodowe W ramach kina przygodowego możemy wyróżnić podgatunek, w którym główny bohater walczy ze złem przy pomocy broni (zazwyczaj białej) w obronie lokalnej społeczności. Najbardziej znane przykłady „filmów płaszcza i szpady” to: Znak Zorro (1940) – obraz w reżyserii Roubena Mamouliana przedstawia historię Diego Vegi (Tyrone Power), który wraca ze studiów w Madrycie do rodzinnego Los Angeles. Na miejscu okazuje się, że gubernator króla Hiszpanii, don Luis Quintero (J. Edward Bromberg) zastąpił jego ojca i terroryzuje miejscową ludność. Ubrany w czarną maskę i pelerynę postanawia przywrócić sprawiedliwość, a jego znakiem rozpoznawczym jest wycięta szpadą litera „Z”. Produkcja z 1940 roku jest remake'iem filmu niemego z 1920 roku. Płomień i strzała (1950) – to film kostiumowy w stylu przygód o Robinie Hoodzie. Głównym bohaterem jest Dardo (Burt Lancaster), który razem z grupą rebeliantów postanawia sprzeciwić się tyranii hrabiego Hawka. Reżyseria: Jaques Tourneur, Fanfan Tulipan (1952) – francuski przebój kinowy z lat 50. XX wieku. Film opowiada o przygodach młodego mężczyzny (Gérard Philipe), który ucieka do wojska przed aranżowanym małżeństwem. Monochromatyczna komedia przygodowa w reżyserii Christiana-Jaque zdobyła Złotą Palmę w Cannes i Srebrnego Niedźwiedzia na Berlinale w 1952 roku. View oEmbed on the source website Film podróżniczy – kino z motywem drogi Kolejnym podgatunkiem filmów przygodowych są filmy o podróżach, takie jak: Bonnie i Clyde (1967) – romantyczna opowieść o parze gangsterów (Faye Dunaway i Warren Beatty) podróżujących przez Stany Zjednoczone w reżyserii Arthura Penna. To także jeden z najlepszych filmów o mafii w historii kina. Siedem lat w Tybecie (1997) – film o alpiniście (Brad Pitt), który zostawia swoją rodzinę, aby zdobyć Nanga Parbat w Himalajach. Obraz w reżyserii Jeana–Jacquesa Annauda zajmuje pierwsze miejsce w naszym rankingu filmów o górach. Prosta historia (1999) – kino drogi w mistrzowskim wykonaniu Richarda Farnswortha, który jako Alvin Straight przemierza Stany Zjednoczone na traktorze, aby odwiedzić umierającego brata. Obraz w reżyserii Davida Lyncha to nasze miejsce drugie w zestawieniu najlepszych filmów podróżniczych. View oEmbed on the source website Film korsarski – czyli morskie przygody piratów i poszukiwaczy skarbów Filmy przygodowe o piratach mają długą historię i jak pokazuje sukces „Piratów z Karaibów” to temat, który jest wiecznie żywy. Poniżej kilka przykładów, których rozwinięcie znajduje się w zestawieniu najlepszych filmów o piratach. Kapitan Blood (1935) – to pełna zaskakujących zwrotów akcji historia lekarza (Errol Flynn), który zostaje piratem dzięki pomocy pięknej Arabeli Bishop (Olivia de Havilland). Reżyseria: Michael Curtiz, Karmazynowy pirat (1952) – to pierwowzór „Piratów z Karaibów”. Główny bohaterem jest kapitan Vallo (Burt Lancaster), który naprzemiennie zmienia fronty, aby osiągnąć własne cele. Reżyseria: Robert Siodmak, Piraci z Karaibów (2003-2017) – pięć filmów o przygodach kapitana Jacka Sparrowa w mistrzowskiej kreacji Johnny'ego Deppa. View oEmbed on the source website
Anime – gatunek japońskich filmów animowanych
Historia, podział, twórcy i najważniejsze produkcje
Anime to gatunek japońskich filmów animowanych, które wyróżnia charakterystyczna kreska. W kulturze popularnej anime zaistniało dzięki serialom „Dragon Ball”, „Pokemon” czy „Czarodziejka z księżyca”. Do kin trafiło w postaci pięknych i poruszających filmów dla dorosłych japońskiego Studia Ghibli. Spis treści: Znaczenie terminu „anime” Wyróżniki gatunku Historia japońskich filmów animowanych Najważniejsze filmy anime Podział anime Znaczenie terminu „anime” Termin „anime” pochodzi od angielskiego słowa „animation” i w Japonii jest stosowany w odniesieniu do wszystkich filmów animowanych, nie tylko rodzimej produkcji. Poza Krajem Kwitnącej Wiśni jest to określenie stosowane do japońskich filmów i seriali animowanych. Wyróżniki gatunku Styl rysowania, wywodzący się z japońskiego stylu rysowania komiksów, określanych terminem „manga”. Pełne ekspresji postaci o dużych oczach i włosach cieniowanych w charakterystyczny sposób. Anime bazuje na rysunku analogowym, jednak obecnie coraz częściej wykorzystywane są techniki komputerowe. Rzadko stosowane są techniki animacji trójwymiarowej, w niektórych przypadkach korzysta się z techniki motion capture, która umożliwia przeniesienie płynności ruchów postaci do filmów animowanych. W ramach anime powstają filmy różnych gatunków: filmy przygodowe, komedie, dramaty, filmy akcji, fantasy, romanse, horrory i science fiction. Anime jest adresowane do wszystkich grup społecznych: dzieci, dorosłych, chłopców, dziewczynek, gejów, lesbijek, osób niebinarnych. Historia japońskich filmów animowanych Twórcami pierwszych filmów animowanych byli Ōten Shimokawa, Jun'ichi Kōuchi i Seitarō Kitayama. Swoje prace zaprezentowali w 1917 roku, a pięciominutowy film pt. „Opowieść o odźwiernym Mukuzō Imokawie” przeszedł do historii jako pierwszy reprezentant gatunku. W latach 30. XX wieku aż do końca II wojny światowej gatunek anime był wykorzystywany przez rządzących w celach propagandowych, aby wzmacniać kult cesarza. W tych czasach popularne były filmy o Momotarō w reżyserii Mitsuyo Seo. View oEmbed on the source website Rozwój anime w latach 60. XX wieku Zaraz po II wojnie światowej dużym zainteresowaniem, również w Japonii, cieszyły się amerykańskie filmy animowane wytwórni Walta Disneya czy Warner Bros. Tymczasem w Japonii rozwija się manga – komiksy dla dzieci i dorosłych z charakterystyczną kreską. Filmy anime jakie znamy dzisiaj ukształtowały się w latach 60. XX wieku. Najważniejsze tytuły z tamtego okresu to: Astro Boy (1963-1976) – serial animowany o robocie stworzonym przez naukowca na wzór swojego zmarłego syna na podstawie mangi autorstwa Osamu Tezuki, Sally czarodziejka (1966-1991) – serial anime na podstawie mangi z gatunku mahō-shōjo o przygodach czarodziejki wśród zwykłych ludzi. Komiks narysował Mitsuteru Yokoyama. Kimba, biały lew (1966-1967) – pierwszy w Japonii kolorowy serial animowany na podstawie mangi dla chłopców autorstwa Osamu Tezuki. View oEmbed on the source website Pierwsze filmy anime w Polsce Anime zostało spopularyzowana w Europie i Stanach Zjednoczonych w latach 80. XX wieku. W Polsce pojawiło się za sprawą serialu „Wojna planet/Załoga G” – bajka była emitowana w Japonii w latach 1972-1974, w Polsce premierowy odcinek można było obejrzeć w TP1 w letnim cyklu czwartkowych Teleferii w 1980 roku. View oEmbed on the source website Najważniejsze filmy anime Jak pisze Brian Ruh w rozdziale na temat anime w książce pt. „Directory of World Cinema: Japan” (Intellect, 2010): Anime to jedyne w swoim rodzaju medium, za którego pośrednictwem reżyser może rzeczywiście rozwijać swój styl. (...)W przypadku anime ekranowe światy tworzy się absolutnie od zera, w związku z czym nawet najdrobniejszy szczegół trafiający do finalnej wersji filmu jest w jakimś sensie zamierzony. Umożliwia to twórcom autorskiego anime, jak Hayao Miyazaki, Mamoru Oshii czy Satoshi Kon, kreowanie dzieł składających się na spójną i oryginalną filmografię. Poniżej przykłady najpopularniejszych dzieł. Akira (1988) – anime o gangach motocyklowych na podstawie mangi seinen Akcja filmu rozgrywa się w przyszłości w postapokaliptycznym świecie. W wyniku ogromnego wybuchu Tokio zostało zrównane z ziemią. Ulice pogrążonego w chaosie miasta opanowały gangi motocyklowe, a fanatycy religijny zwiastują nadejście mesjasza o imieniu Akira. Ranny podczas potyczek z wrogim gangiem Tetsuo zostaje porwany przez wojsko. Trafia do laboratorium i zostaje poddany eksperymentom, dzięki którym zyskuje ponadprzeciętną siłę. Film w reżyserii Katsuhiro Ōtomo zajmuje drugie miejsce w naszym rankingu najlepszych filmów o motocyklistach. View oEmbed on the source website Grobowiec świetlików (1988) – wzruszający film o relacjach w obliczu zagrożenia życia Akcja filmu rozgrywa się w czasie wojny. Trwa nalot na japońskie miasto portowe Kobe, Chłopiec o imieniu Seita i jego młodsza siostra Setsuko uciekają do schronu, w który mają spotkać się ze swoją matką. Chwilę przed ich dotarciem, schron zostaje zbombardowany. Matka jest ciężko ranna, a ojciec walczy na morzu, więc rodzeństwo postanawia zamieszkać u ciotki. Nie znajduje tam jednak ciepła domowego ogniska. Seita i Setsuko uciekają od ciotki i postanawiają zamieszkać w bunkrze. Film powstał w japońskim studiu Ghibli w reżyserii Isao Takahaty na podstawie opowiadań Akiyukiego Nosaki, w których autor odwołuje się do własnych wspomnień z II wojny światowej. Obraz został nagrodzony Błękitną Wstęgą (nagroda Stowarzyszenia Krytyków Filmowych z Tokio) w 1989 roku. View oEmbed on the source website Księżniczka Mononoke (1997) – film o walce człowieka ze światem przyrody Kiedy dzik o imieniu Nago atakuje wioskę, dzielny Ashitaka postanawia stanąć z nim do walki. Pokonuje zwierzęcego demona, ale w zamian musi spełnić jego warunek – ma udać się do miasta, z którego przybył Nago, aby dowiedzieć się, dlaczego został on zamieniony w dzika. Ashitaka wyrusza w daleką podróż. W końcu przybywa do miasta, którego mieszkańcy wydobywają żelazo i wycinają lasy pod produkcję broni. W lesie spotyka San, wilczycę znającą ludzki język. Film anime powstał w reżyserii założyciela studia Ghibli, Hayao Miyazakiego, otrzymał główną nagrodę Ryuu Masayuki na gali Japońskiej Akademii Filmowej i Błękitną Wstęgę z rąk Stowarzyszenia Krytyków Filmowych z Tokio w 1998 roku. O tym tytule pisaliśmy także w zastawieniu najpiękniejszych filmów o ekologii. View oEmbed on the source website Metropolis (2001) – tragiczna opowieść o robotce uciekającej przed człowiekiem Akcja filmu rozgrywa się w trzypoziomowym mieście przyszłości. Książę Red postanawia stworzyć robota, który będzie rządził metropolią. Tymczasem syn naukowca jest wielkim przeciwnikiem robotów. Kiedy powstaje robotka Tima, postanawia ją zniszczyć. Fabuła do anime powstała w oparciu o film science fiction „Metropolis” (1926) w reżyserii Fritza Langa – więcej o tym tytule w rankingu najciekawszych filmów o przyszłości. Reżyseria: Rintarō. View oEmbed on the source website Spirited Away: W krainie Bogów (2001) – poruszające anime odwołujące się do mitologii japońskiej Główną bohaterką jest dziewczynka o imieniu Chihiro, która przez przypadek trafia do krainy duchów. Tam poznaje Haku, który najpierw przybiera postać chłopca, ale z czasem okazuje się, że potrafi zmieniać się także w inne stworzenia, na przykład w smoka. Haku zaprowadza ją do swojej matki, bogini Yubaby, u której dziewczyna zostaje na służbie. Film w reżyserii Hayao Miyazakiego zdobył wiele prestiżowych nagród: Złoty Niedźwiedź na festiwalu Berlinale w 2002 roku (najlepszy film animowany), Oscar w 2003 roku – jako najlepszy długometrażowy film animowany, Saturn w 2003 (najlepszy film animowany), Critics' Choice w 2003 roku (najlepszy film animowany), cztery nagrody Annie w kategoriach: pełnometrażowy film animowany, za reżyserię, scenariusz i muzykę, Złoty Satelita w 2003 roku – jako najlepszy film animowany lub łączący w sobie różne media. View oEmbed on the source website Podział anime Gatunek anime dzieli się na wiele różnych rodzajów, często ze względu na typ odbiorców lub rodzaj przedstawianych treści. Poniżej najbardziej popularne rodzaje filmów anime: sentai – to produkcje, w których główny bohater jest zbiorowy i najczęściej jest to „walcząca drużyna”, niektóre postacie mogą posiadać nadprzyrodzone umiejętności. Jego odmianą jest „super sentai” o przygodach i misjach superbohaterów, mecha – filmy anime osadzone w klimacie science fiction, opowiadające o walce robotów lub ludzi z robotami bądź humanoidami, shōnen – anime o chłopcach adresowane do chłopców, np. „Dragon Ball” lub „Pokémon”. mahō-shōjo – angielski termin to „magical girls”, co odwołuje się do głównych bohaterek, najczęściej nastolatek, które posiadają magiczne moce, jak w serialu „Czarodziejka z księżyca” (1992-1997), seinen – filmy i seriale anime dla starszej młodzieży, ecchi – anime dla dorosłych o zabarwieniu erotycznym, ale bez pokazywania stosunków płciowych, przykłady: „Green Green”, „Chobits” Hentai – termin stosowany w kręgu zachodnioeuropejskim na filmy pornograficzne w stylu anime, w języku japońskim słowo „hentai” oznacza „zboczeniec” i ma negatywne znaczenie. Źródła: Bartłomiej Paszylk, Słownik gatunków i zjawisk filmowych, ParkEdukacja, Bielsko-Biała 2010, s. 167-168
Filmy religijne – gatunek wydzielony ze względu na tematykę
Historia filmów religijnych, podział i najlepsze produkcje
Film religijny odnosi się do szeroko pojętej duchowości człowieka. Może omawiać kwestie wiary i dylematów moralnych, przedstawiać historie ze świętych ksiąg lub życiorysy wielkich postaci Kościoła. W kręgu kultury zachodnioeuropejskiej zazwyczaj jest powiązany z chrześcijaństwem. Spis treści: Historia filmów religijnych Główny podział filmów religijnych Film biblijny – szczególna odmiana filmu religijnego Film biograficzny religijny Filmy religijne poza kręgiem chrześcijańskim Historia filmów religijnych Za pierwszy film o tematyce religijnej uznawana jest „Fotodrama stworzenia” (1912-1913) – amerykańska produkcja zrealizowana przez Towarzystwo Strażnica, składające się z przedstawicieli zborów Świadków Jehowy. Kolorowe przeźrocza opowiadają historię od stworzenia świata aż po kres tysiącletniego panowania Jezusa Chrystusa. Obraz zsynchronizowano z muzyką i narracją, z której dowiadujemy się o zamierzeniu bożym planie i jego punkcie zwrotnym w 1914 roku. View oEmbed on the source website Film został po raz pierwszy wyświetlony w styczniu 1914 roku w teatrze Temple dla publiczności liczącej 5000 osób. Seans trwał osiem godzin i należy do najdłuższych w historii kina. Główny podział filmów religijnych Najprościej filmy religijne możemy podzielić na fabularne i dokumentalne. Scenariusze obrazów fabularnych często odwołują się do motywów biblijnych, opowiadają o cudach lub przedstawiają drogę do nawrócenia. Filmy dokumentalne opowiadają o świętych i hierarchach Kościoła, mniejszych ugrupowaniach religijnych lub są zapisem wydarzeń ważnych dla wiernych. Filmy religijne fabularne – przykładowe produkcje W filmach fabularnych o tematyce religijnej często głównymi bohaterami są osoby na stanowiskach kościelnych, np. księża, zakonnicy lub misjonarze. To także historie nawrócenia na wiarę, na przykład chrześcijańską w czasach, kiedy nie było jeszcze religią dominującą w naszym kręgu kulturowym. Czasem bohaterami są zwykli ludzie, którzy dostali wiadomość od Boga: Quo Vadis (1951) – ekranizacja powieści Henryka Sienkiewicza, w której opisana jest historia miłości rzymskiego legionisty Marka Winicjusza (Robert Taylor) do chrześcijanki o imieniu Ligia (Deborah Kerr). Obraz w reżyserii Mervyna LeRoya otrzymał dwa Złote Globy za najlepsze kolorowe zdjęcia i dla aktora Petera Ustinova, który wystąpił w roli Nerona, Imię róży (1986) – w filmie kryminalnym na podstawie powieści Umberta Eco ojciec William z Baskerville (Sean Connery) próbuje rozwiązać zagadkę śmierci innego zakonnika z klasztoru benedyktynów. Produkcja w reżyserii Jeana-Jascquesa Annauda zdobyła dwie nagrody BAFTA w 1988 roku – za rolę główną w wykonaniu Seana Connery'ego oraz za najlepszą charakteryzację. Został doceniony także na włoskim festiwalu filmowym, gdzie otrzymał pięć statuetek Davida Di Donatello (1987), a także francuskim – Cezar w kategorii: najlepszy film zagraniczny (1987). „Imię róży” zajmuje 5. miejsce w naszym rankingu filmów o średniowieczu. Chata (2017) – Mack Philips (Sam Worthington) jest szczęśliwym ojcem trójki dzieci do czasu, gdy jego najmłodsza córka Missy zostaje porwana. Wszystko wskazuje na morderstwo, chociaż nie udaje się odnaleźć ani ciała, ani sprawcy zabójstwa. Kilka lat później Mack otrzymuje list, który zdaje się pochodzić od Boga. Postanawia przyjąć zaproszenie, zgodnie z którym ma się udać do chatki, gdzie prawdopodobnie została zamordowana dziewczynka. Film w reżyserii Stuarta Hazeldine'a był nominowany do nagrody Teen Choice w 2017 roku, Milczenie (2016) – to jeden z najlepszych filmów z Liam Neesonem w roli głównej. Siedemnastowieczny duchowny, Cristóvão Ferreira (Liam Neeson) jest misjonarzem w Japonii w czasie okrutnych i brutalnych prześladowań chrześcijan. Obraz powstał na podstawie powieści japońskiego pisarza Shūsaku Endō – katolika żyjącego wśród większości buddyjskiej. Reżyseria: Martin Scorsese, nagroda za najlepszy scenariusz adaptowany od National Board of Review w 2016 roku. View oEmbed on the source website Filmy religijne dokumentalne Wśród dokumentów religijnych szczególne miejsce zajmują historię zamkniętych społeczności, które ulegają manipulacji ze stronny przywódców religijnych. Obszerną kategorią są także filmy potwierdzające lub obalające dowody na istnienie Jezusa: Jonestown (2006) – film o sekcie z Gujany, której przywódca doprowadził do zbiorowego samobójstwa prawie tysiąca wiernych w listopadzie 1978 roku. Autorem dokumentu jest Stanley Nelson, który zebrał relacje nielicznych świadków zbrodni – tych, którym udało się przeżyć, Obóz Jezusa (2006) – w dokumencie Heidi Ewing i Rachel Grady poznajemy historie dzieci, uczestniczących w obozach religijnych prowadzonych przez pastorkę Besky Fisher, Oblicze Jezusa (2023) – polski film Jarosława Rędziaka na temat wizerunków Jezusa na Całunie Turyńskim i chuście z Manoppello. View oEmbed on the source website W ramach filmów dokumentalnych można wyróżnić zapisy wydarzeń religijnych, na przykład pielgrzymek, które są ważnym elementem kultury chrześcijańskiej i islamu. Charakterystyczne dla polskiej kinematografii przełomu ustrojowego (lata 70. 80. i 90. XX wieku) są dokumentacje pielgrzymek Jana Pawła II. „Pielgrzym” (1979) w reżyserii Andrzeja Trzosa-Rastawieckiego jest pierwszym dokumentem o Janie Pawle II, który był wyświetlany w kinach. Film szczegółowo relacjonuje każdy dzień pierwszej pielgrzymki papieża do Polski – od 2 do 10 czerwca 1979 roku. View oEmbed on the source website Film biblijny – szczególna odmiana filmu religijnego Zdecydowana większość filmów o tematyce religijnej jest oparta na historiach z Pisma Świętego. Jak pokazują poniższe przykłady, zarówno Stary, jak i Nowy Testament może być skarbnicą tematów o uniwersalnym przekazie: Samson i Dalila (1949) – opowiada o rewolucjoniście Samsonie (Victor Mature) i jego miłości do Dalili (Hedy Lemarr) – siostry zmarłej narzeczonej. Kobieta wkrótce go zdradzi ścinając jego długie włosy, które zapewniały mu ponadprzeciętną siłę. Jeden z najstarszych filmów biblijnych powstał w reżyserii Cecila B. DeMille'a na podstawie przypowieści z Księgi Sędziów. Film zdobył dwa Oscary w 1951 r. – za kostiumy i scenografię, Dziesięcioro przykazań (1956) – epicka opowieść o Mojżeszu (Charlton Heston), który wyprowadził Izraelitów z niewoli egipskiej. To kolejny obraz Cecila B. DeMille'a nagrodzony Oscarem – tym razem w 1957 roku za najlepsze efekty specjalne, a także miejsce 1. w naszym rankingu filmów o Bogu, Opowieść wszech czasów (1965) – film opowiada całą historię życia Jezusa (Max von Sydow) – od narodzin w Betlejem do śmierci na krzyżu. Obraz w reżyserii Jeana Negulesco i Davida Leana zajmuje miejsce 9. w naszym rankingu filmów o Jezusie, Ostatnie kuszenie Chrystusa (1988) – to z kolei alternatywna opowieść o Jezusie (Willem Dafoe), który zamiast śmierci wybiera szczęśliwe życie z Marią Magdaleną (Barbara Hershey). Film w reżyserii Martina Scorsese jest adaptacją powieści Nikosa Kazandzakisa i zajmuje miejsce 5. we wspomnianym powyżej rankingu. View oEmbed on the source website Film biograficzny religijny W tej kategorii znajdują się zarówno filmy dokumentalne, jak i fabularne, które odwołują się do biografii błogosławionych, świętych lub przywódców religijnych. Pieśń o Bernadette (1943) – dramat biograficzny przedstawiający historię życia świętej Bernadette Soubirous (Jennifer Jones) na podstawie powieści Franza Werfela. Młoda dziewczyna dostaje objawienia Maryi Dziewicy w grocie Massabielle w Lourdes w 1858 roku. Film w reżyserii Henry'ego Kinga otrzymał cztery Oscary w 1944 roku – za rolę główną w wykonaniu Jennifer Jones, za muzykę, scenografię i zdjęcia, Brat Słońce, siostra Księżyc (1972) – poetycka biografia w reżyserii Franca Zeffirelliego przedstawia życie świętego Franciszka z Asyżu przez pryzmat kultury lat 60. XX wieku. Obraz został nagrodzony Davidem Di Donatello w 1972 roku i Nagrodą Katolickiego Biura Filmowego na MFF w San Sebastian, w roli głównej wystąpił Graham Faulkner, Z dalekiego kraju (1981) – obraz w reżyserii Krzysztofa Zanussiego to jeden z bardziej znanych filmów o Janie Pawle II, który w rzetelny sposób przybliża kontekst życia Karola Wojtyły. View oEmbed on the source website Filmy religijne poza kręgiem chrześcijańskim W gatunek filmów religijnych wpisują się także historie o innych systemach wiary – judaizmie, islamie, buddyzmie czy religiach afrykańskich: Tybetańska księga umarłych (1994) – film dokumentalny na temat filozofii buddyjskiej jest opowieścią o kulturze Tybetu i reinkarnacji – śmierci, która daje początek nowemu życiu. Obraz w reżyserii Barrie'ego McLeana uzupełnia muzyka Leonarda Cohena, Persepolis (2007) – film animowany dla dorosłych przedstawiający wspomnienia Marjane Satrapi z czasów rewolucji islamskiej w Iranie. Reżyseria: Vincent Paronnaud i Marjane Satrapi, Nagroda Jury na festiwalu w Cannes w 2007 roku, dwa Cezary w 2008 roku w kategoriach: najlepszy debiut i najlepszy scenariusz adaptowany, Sąsiedzi Boga (2012) – dramat obyczajowy w reżyserii Meniego Yaisha przedstawiający historię trzech młodych mężczyzn – chasydów, mieszkających na obrzeżach Tel Awiwu. Film został wyróżniony Nagrodą Stowarzyszenia Autorów, Reżyserów i Kompozytorów (SACD) w Cannes w 2012 roku, Timbuktu (2014) – film na faktach o okupacji islamskiej w Afryce w reżyserii Abderrahmane Sissako, nagrodzony w Cannes w 2014 roku i w Paryżu. Obraz o konflikcie w stolicy Mali zdobył siedem Cezarów w 2015 roku. W naszym rankingu filmów o Afryce zajmuje 8. miejsce. View oEmbed on the source website
Film komediowy – charakterystyka gatunku i najważniejsze produkcje
O tym, z czego i dlaczego śmiejemy się na filmach
Film komediowy to gatunek w ramach filmów fabularnych, który został wyróżniony ze względu na reakcję, jaką wywołuje u odbiorcy. Pierwsze komedie wywodziły się z tradycji teatralnych i cyrkowych. Opierały się na prostych schematach i przerysowanych żartach. Dzięki pojawieniu się filmów dźwiękowych humor mógł zaistnieć także w wersji słownej, co sprawiło się, że stał się coraz bardziej wysmakowany. Spis treści: Początki komedii filmowej Wyróżniki filmu komediowego Kultowe komedie z Louisem de Funès Pastisz i filmy Woody'ego Allena Parodia – czyli produkcje obśmiewające inne gatunki filmowe Komedia surrealistyczna w wykonaniu grupy Monty Pythona Komedia romantyczna – lekka filmowa opowieść o charakterze miłosnym Czarna komedia – czyli o poważnych sprawach z przymrużeniem oka Komediodramaty – czyli tzw. wyciskacze łez Początki komedii filmowej Komedia to jeden z najstarszych gatunków filmowych, a jej początki widoczne są już w obrazach tworzonych przez braci Lumière. Za pierwszy film komediowy uznawany jest „Polewacz polany” (1895). Pomysł na stworzenie tej krótkiej noweli powstał z inspiracji opowiadaniem Hermana Vogla o chłopaku, który w ramach żartu staje na wężu ogrodowym. Kiedy zdejmuje nogę, woda pod zwiększonym ciśnieniem polewa ogrodnika. Żartowniś próbuje uciec, ale wściekły ogrodnik go dogania i sprawia mu lanie. View oEmbed on the source website Filmy Charliego Chaplina Silnym fundamentem gatunku były filmy slapstickowe z wytwórni Macka Sennetta, w ramach której powstały pierwsze komedie Charliego Chaplina, takie jak „Gorączka złota” (1925). Jest to pełnometrażowy film fabularny, który łączy w sobie wątek komediowym z miłosnym. Główny bohater (grany przez Charliego Chaplina) wyrusza na wyprawę w poszukiwaniu złota. Nieszczęśliwym zbiegiem okoliczności trafia do chaty groźnego przestępcy. Na szczęście tuż za nim pojawia się kolejny poszukiwacz fortuny (Mack Swain) i wybawia go z opresji. Razem uciekają z chaty gangstera, a następnie poznają Georgię (Georgia Hale), która gra na uczuciach głównego bohatera. View oEmbed on the source website Pierwsze komedie dźwiękowe braci Marx Przyglądając się historii komedii filmowej, nie można pominąć twórczości pięciu braci – Leonarda, Adolpha, Juliusa, Miltona i Herberta Marksów. Rodzeństwo zdobyło sławę dzięki występom wodewilowym na początku XX wieku. Wraz z rozpowszechnieniem się nowych możliwości przekazu, postanowili uwiecznić swoje gagi na taśmie filmowej. Ich najbardziej rozpoznawalny film „Kacza zupa” (1933) to komedia absurdu i satyra na zachowanie dyktatorów. Opowiada o małym państewku o nazwie Freedonia, które tonie w długach. Wdowa po milionerze zgadza się udzielić państwu pożyczki, pod warunkiem, że prezydentem zostanie Rufus T. Firefly. Po dojściu do władzy przywódca zamienia się w dyktatora. View oEmbed on the source website Wyróżniki filmu komediowego Komedia to kategoria estetyczna – jej zadaniem jest wywołanie u odbiorcy określonej reakcji. W tym przypadku jest to reakcja komiczna. Aby rozśmieszyć widza, twórcy filmów sięgają po różne techniki, takie jak zaskoczenie, sprzeczność lub kontrast. Wyróżniamy trzy rodzaje komizmu: humor sytuacyjny – to splot różnych nieoczekiwanych wydarzeń, w wyniku których bohater jest wplątany w niecodzienną sytuację. Wybrnięcie z niej nie jest łatwe i wymusza kolejne zabawne akcje, komizm bohaterów – polega na uwypukleniu pewnych cech głównych postaci, takich jak głupota, otyłość lub chciwość. Tym cechom podporządkowana jest fabuła filmu, komizm słowny – w tym przypadku żart mają charakter językowy, przejawiając się w żartobliwych powiedzonkach i zabawnych dialogach. Kultowe komedie z Louisem de Funès Duży wkład w rozwój gatunku wniosły francuskie filmy z udziałem Louisa de Funès (1914-1983) w reżyserii Jeana Giraulta, takie jak „Koko” (1963) czy „Żandarm z Saint-Tropez” (1964), na którego bazie powstały liczne kontynuacje. Aktor jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci z historii kina. Wyróżniał się specyficzną szeroką mimiką, nadmierną gestykulacją i charakterystycznym chodem. View oEmbed on the source website Pastisz i filmy Woody'ego Allena W latach 70. XX wieku w ramach komedii filmowej pojawił się trend, będący satyrą na kondycję klasy średniej. Inicjatorem i głównym twórcą w ramach tego nurtu był Woody Allen – amerykański reżyser i twórca tzw. komedii intelektualnej. Pierwszym filmem, którym zdobył uznanie krytyków, jest „Annie Hall” (1977) – pełna licznych zwrotów akcji opowieść o parze, która wzajemnie ma wgląd w swoją przeszłość. W filmie obok Woody'ego Allena wystąpiła Diane Keaton. Obraz został nagrodzony czterema Oscarami w 1978 roku – jako najlepszy film, za reżyserię, scenariusz i rolę pierwszoplanową w wykonaniu wybitnej amerykańskiej aktorki. View oEmbed on the source website Parodia – czyli produkcje obśmiewające inne gatunki filmowe Za twórcę parodii filmowej uchodzi Mel Brooks, autor kultowych tytułów takich jak: „Płonące siodła” (1974) i „Kosmiczne jaja” (1987). Dużą popularnością cieszyły się także obrazy Jerry'ego i Davida Zuckerów oraz Jima Abrahamsa – „Czy leci z nami pilot?” (1980) i seria „Naga broń” (1988-1994). O słynnej parodii filmów katastroficznych pisaliśmy także w rankingu filmów o samolotach. Z produkcji parodiujących inne gatunki warto wymienić: Straszny film (2000) – film o nastolatkach, którzy uciekają przed seryjnym mordercą, parodia horrorów i thrillerów w reżyserii Ivory'ego Wayansa, To nie jest kolejna komedia dla kretynów (2001) – to pełna absurdalnych sytuacji opowieść o rozterkach miłosnych i problemach egzystencjalnych amerykańskich nastolatków. To parodia filmów dla młodzieży o szkole w reżyserii Joela Gallena, Komedia romantyczna (2006) – obraz w reżyserii Aarona Seltzera parodiuje znane komedie romantyczne, takie jak: „Mój chłopak się żeni” (1997) czy „Moje wielkie greckie wesele” (2002), Totalny kataklizm (2008) – w tej absurdalnej historii grupa nastolatków musi pokonać katastrofy meteorologiczne i inne wielkie kataklizmy. Film w reżyserii Jasona Friedberga i Aarona Seltzera jest parodią kina młodzieżowego, przygodowego i produkcji o superbohaterach. View oEmbed on the source website Komedia surrealistyczna w wykonaniu grupy Monty Pythona Najlepszymi przykładami na surrealistyczne podejście do komedii filmowej są obrazy angielskich komików z grupy Monty Pythona. Obok licznych skeczy telewizyjnych grupa Johna Cleese'a, Grahama Chapmana i Terry'ego Gilliama stworzyła także kilka absurdalnych filmów pełnometrażowych: Monty Python i Święty Graal (1975) – opowieść o średniowiecznych rycerzach, którzy wyruszają na poszukiwanie kielicha, z której pił Jezus podczas Ostatniej Wieczerzy, Żywot Briana (1979) – alternatywna historia życia i śmierci Zbawiciela. Ten tytuł zajmuje miejsce pierwsze w naszym rankingu najlepszych filmów o Jezusie, Sens życia według Monty Pythona (1983) – zbiór skeczów na temat różnych etapów cyklu ludzkiego życia. View oEmbed on the source website Komedia romantyczna – lekka filmowa opowieść o charakterze miłosnym To podgatunek, który powstał z połączenia komedii i melodramatu. Głównym wątkiem jest historia miłości pary głównych bohaterów, która zazwyczaj kończy się szczęśliwie, a przy tym zawiera liczne elementy humorystyczne. W pierwszych komediach romantycznych z lat 30., 40. i 50. XX wieku często pojawiał się motyw przypadkowego spotkania, w wyniku którego główni bohaterowie uświadamiają sobie, że od zawsze byli sobie przeznaczeni. Komedie romantyczne przeżywały renesans w latach 90., za sprawą następujących produkcji: Pretty Women (1990) – pierwsza z serii popularnych komedii romantycznych z Julią Roberts w roli głównej. Ona jest prostytutką z prowincji, a on (Richard Gere) biznesmenem, który potrzebuje kobiety do towarzystwa na ważnym bankiecie. Reżyseria: Garry Marshall, Bezsenność w Seattle (1993) – to jeden z największych filmowych hitów lat 90. XX wieku. Meg Ryan gra dziennikarkę Annie, która poruszona historią samotnego ojca (Tom Hanks) wyrusza z Baltimore do Seattle na zachodnie wybrzeże. Reżyseria: Nora Ephron, Cztery wesela i pogrzeb (1994) – to pełen zabawnych sytuacji film dla dwojga w reżyserii Mike'a Newella. Wieczny kawaler (Hugh Grant) świetnie się bawi na kolejnych rodzinnych imprezach, a jego serce jest otwarte na różne przygodne znajomości do czasu, aż poznaje Carrie (Andie MacDowell). Masz wiadomość (1998) – film o miłości, która rozkwita pomiędzy dwójką miłośników książek dzięki znajomości internetowej. W rolach głównych: Meg Ryan i Tom Hanks, reżyseria: Nora Ephron. View oEmbed on the source website Czarna komedia – czyli o poważnych sprawach z przymrużeniem oka W filmach określanych jako czarne komedie przedmiotem żartu są tematy zazwyczaj traktowane śmiertelnie poważnie, takie jak ciężka choroba, morderstwo czy wojna. W kinematografii za czołowych twórców podgatunku uchodzą: Quentin Tarantino – w stylistykę czarnego humoru wpisują się „Pulp Fiction” (1994) i „Bękarty wojny” (2009). Drugi tytuł zajmuje miejsce czwarte w naszym rankingu filmów o nazistach, Jean-Pierre Jeunet – o jego krwawej historii, która rozegrała się w pewnej francuskiej kamienicy, pisaliśmy w rankingu najlepszych filmów o kanibalach, Tim Burton – znany jest z wielu czarny komedii, takich jak: „Sok z żuka” (1988), „Marsjanie atakują!” (1996) czy „Gnijąca panna młoda” (2005). Wiele z nich stanowi świetne propozycje w ramach seansu na Halloween, Martin McDonagh – to z kolei irlandzki reżyser znany z czarnej komedii gangsterskiej „Najpierw strzelaj, potem zwiedzaj” (2008). View oEmbed on the source website Komediodramaty – czyli tzw. wyciskacze łez Komediodramat lub inaczej film tragikomiczny różni się od komedii romantycznej tym, że przedstawione w nim uczucia są traktowane poważnie. Obok elementów humorystycznych pojawiają się wątki dramatyczne, a czasem nawet tragiczne, które powodują u odbiorcy smutek, współczucie lub wzruszenie. Wyróżnikiem jest również to, że zazwyczaj historia nie kończy się happy endem. Przykłady najlepszych komediodramatów w historii kina: Forrest Gump (1994) – jeden z najlepszych filmów motywacyjnych wszech czasów. Główny bohater (Tom Hanks) pomimo niskiego ilorazu inteligencji jest w stanie osiągnąć więcej niż większość z nas. Reżyseria: Robert Zemeckis, Życie jest piękne (1997) – wyjątkowo poruszający film o wojnie, obozie koncentracyjnym i sile ludzkiej wyobraźni. W roli głównej zobaczymy samego reżysera, Roberta Benigniego, Dzień świra (2002) – jednocześnie zabawna i gorzka opowieści o sfrustrowanym nauczycielu języka polskiego w reżyserii Marka Koterskiego. W roli Adasia Miauczyńskiego wystąpił Marek Kondrat. Ten tytuł zajmuje miejsce piąte w naszym rankingu filmów o nauczycielach i taką samą pozycję w zestawieniu filmów o chorobach psychicznych. Nietykalni (2011) – piękna opowieść o przyjaźni białego milionera z czarnoskórym imigrantem z Senegalu w reżyserii Olivera Nakache'ego. Więcej o fabule w zestawieniu najciekawszych filmów na faktach. View oEmbed on the source website
Filmy science fiction – gatunek urzeczywistniający najśmielsze teorie naukowe
Kosmos, nowe technologie i nieustanna refleksja nad istotą człowieczeństwa
Gatunek science fiction stwarza niekończące się możliwości generowania światów i wizji przyszłości. Stawia pytania o rozwój technologiczny i naszą obecność w kosmosie. W wielu filmach pojawiają się wątki filozoficzne, dzięki którym możemy na chwilę zatrzymać się i zastanowić nad konsekwencjami dokonań nauki. Spis treści: Wyróżniki gatunku filmowego Pierwsze filmy science fiction Niemiecki ekspresjonizm z lat 30. Lata 50. – filmy o kosmosie z czasów zimnej wojny Przełom lat 60. i 70. – rozważania nad sztuczną inteligencją Wielkie kosmiczne serie z końca lat 70. Filmy science fiction w latach 80. Najważniejsze produkcje z przełomu wieków Współczesne kino fantastycznonaukowe Wyróżniki gatunku filmowego Science fiction to gatunek pokrewny do fantasy i horroru. Razem tworzą szersze pojęcie – fantastykę. Wszystkie łączą elementy nadprzyrodzone. W filmach fantasy mają one źródło w baśniach i mitologiach, w horrorach pojawiają się, aby wywołać przerażenie, w obrazach fantastycznonaukowych są rozwinięciem teorii naukowych. Do cech charakterystycznych gatunku science fiction należą: motywy zaczerpnięte ze świata nauki, istnienie życia na innych planetach, komunikacja z istotami pozaziemskimi, podróże w kosmos, podróże w czasie, wysoko rozwinięta technologia, sztuczna inteligencja, aspekt filozoficzny. Pierwsze filmy science fiction Kino science fiction to gatunek towarzyszący początkom kinematografii z końca XIX wieku. Za pierwszy film fantastycznonaukowy uchodzi niema produkcja pt. „Sen astronoma albo księżyc w odległości metra” (1898) w reżyserii Georgesa Mélièsa. To bardzo krótki montaż, co jest charakterystyczne dla wspomnianych czasów. Rzeczywisty kierunek w ramach estetyki gatunku wyznaczył kolejny obraz Mélièsa z 1902 roku – „Podróż na księżyc” na podstawie powieści Juliusza Verne'a, najważniejszego twórcy literackiej fantastyki naukowej. Film opowiada o grupie astronomów, którzy zostają wysłani na kosmiczną ekspedycję, aby zbadać warunki życia panujące na księżycu. Na miejscu szaleje burza śnieżna, a następnie pojawiają się kosmici. Zabierają oni naukowców przed oblicze króla. Jednak okazuje się, że można ich łatwo pokonać poprzez zwykłe dotknięcie parasolem. View oEmbed on the source website Niemiecki ekspresjonizm z lat 30. W kolejnych latach dużą rolę w rozwoju gatunku odegrały filmy niemieckiego ekspresjonisty Fritza Langa, takie jak „Metropolis” (1927) i „Kobieta na księżycu” (1929). Pierwszy obraz przedstawia miasto przyszłości, którego mieszkańcy zostali podzieleni na dwie grupy: rządzących intelektualistów, którzy żyją w luksusowych osiedlach na powierzchni Ziemi, robotników, zamieszkujących podziemia. Jedną z głównych postaci jest kobieta-robotka o imieniu Futura. Film został zniszczony, zapomniany i dopiero po lata zdobył uznanie krytyków. Więcej na temat fabuły – w rankingu 10 najciekawszych filmów o przyszłości i nowych technologiach. View oEmbed on the source website Z kolei „Kobieta na księżycu” to pierwszy w historii film, który ukazuje aktorów we wnętrzu rakiety podczas podróży w kosmos. Fabuła powstała na podstawie powieści autorstwa żony Fritza Langa, Thei von Harbou. Obydwie produkcje należą do epoki niemego kina. View oEmbed on the source website Lata 50. – filmy o kosmosie z czasów zimnej wojny Czynnikiem napędzającym rozwój kina science fiction w latach 50. XX wieku był wyścig zbrojeń pomiędzy ZSRR a Stanami Zjednoczonymi. Zagrożenie atomowe i programy kosmiczne mocarstw odbiły się głośnym echem w historii kinematografii. Do najważniejszych tytułów tego okresu należą: Dramat w kosmosie (1959) – film w reżyserii Viktora Morgensterna, Kosmos wzywa (1959) – reżyseria Aleksandr Kozyr i Mikhail Karzhukov. Innym ważnym motywem w ramach gatunku był wizerunek obcych. Przykładem, który najlepiej oddaje wyobrażenia na ten temat, jest „Inwazja pożeraczy ciał” (1956) w reżyserii Dona Siegela. View oEmbed on the source website Przełom lat 60. i 70. – rozważania nad sztuczną inteligencją Produkcje z lat 60. i 70. XX wieku zrodziły się z pytań odnośnie granic rozwoju technologicznego i jego wpływu na funkcjonowanie ludzi w przyszłości. Z tego okresu należy wymienić trzy filmy: 2001: Odyseja kosmiczna (1968) – to rodzaj rozprawy filozoficznej. Na pokładzie statku kosmicznego Discovery dochodzi do buntu robota o nazwie HAL 9000 . Cała załoga ginie, jedynie dr David Bowman (Keir Dullea) dociera do orbity Jowisza. Film w reżyserii Stanleya Kubricka otrzymał Oscara w 1969 r. za najlepsze efekty specjalne, Mechaniczna pomarańcza (1971) – to kolejny film w reżyserii Stanleya Kubricka. Tym razem głównym tematem jest przemoc, na którą remedium ma być fikcyjna metoda resocjalizacji. O tym tytule pisaliśmy także w rankingu najciekawszych filmów o psychopatach, Solaris (1972) – opowieść o żałobie i przepracowaniu straty rozgrywa się w przestrzeni kosmicznej. Tam Kris Kelvin (Donatas Banionis) rozmawia z fantomem żony, Hari (Natalia Bondarczuk), która popełniła samobójstwo. Film zdobył Złotą Palmę w Cannes w 1972 roku. Reżyseria: Andriej Tarkowski. View oEmbed on the source website Wielkie kosmiczne serie z końca lat 70. Na końcówkę lat 70. przypadają początki dwóch filmowych serii o fikcyjnych podróżach w przestrzeni międzyplanetarnej. Gwiezdne wojny: część IV – Nowa nadzieja (1977) – to w tej części młody Luke Skywalker (Mark Hamill) dowiaduje się, że jego ojciec był rycerzem Jedi. Odkrywa w sobie moc i wyrusza na Gwiazdę Śmierci, aby uratować księżniczkę Leię (Carrie Fisher). „Nowa nadzieja” jest pierwszą częścią oryginalnej trylogii w reżyserii George'a Lucasa. Na całą główną serię, o czym pisaliśmy w rankingu filmów o kosmosie, składa się dziewięć tytułów – trylogia oryginalna, trylogia prequeli i trylogia sequeli. Obcy – ósmy pasażer Nostromo (1979) – to kolejny początek serii, tym razem o obcej formie życia. W wyniku odkrycia na księżycu Acheron, jaja istot pozaziemskich zostają przeniesione na planetę Ziemię. Więcej na temat fabuły – w zestawieniu filmów o kosmitach. „Obcy” to pierwsza amerykańska seria sci-fi, w której główną bohaterką jest kobieta, Ellen Ripley (Sigourney Weaver). Autor pierwszej części, Ridley Scott, wyreżyserował także dwa prequele – Prometeusz (2012) i Obcy: Przymierze (2017). View oEmbed on the source website Filmy science fiction w latach 80. Zanim nastąpił kolejny pik w historii gatunku, kino science fiction zaliczyło niewielki regres w latach 80. XX wieku. Obrazy przedstawiające eksperymenty naukowe i technologiczne miały negatywny wymiar – ich niekontrolowany przebieg zagrażał ludzkości i zapowiadał zagładę, a główny bohater dystopijnych opowieści był skazany na porażkę. Pomimo dużego spadku popularności filmów sci-fi, sukces osiągnęły dwa tytuły: Łowca androidów (1982) – w wyniku eksperymentów genetycznych powstają tzw. replikanci – ludzkie kopie, które zostają odseparowane od prawdziwych ludzi. Zamieszkują one pozaziemską kolonię w przestrzeni kosmicznej. Jednak w wyniku buntu zaczynają atakować Ziemię. Walkę z nimi podejmują jednostki specjalne, czyli łowcy androidów. Obraz w reżyserii Ridleya Scotta zajmuje miejsce piąte w rankingu kultowych filmów lat 80. Diuna (1984) – film w reżyserii Davida Lyncha, w którym wpływowi magnaci rywalizują o kontrolę nad planetą Arrakis. Jest ona jedynym źródłem cennego surowca, pozwalającego na podróże w czasie i przestrzeni. Obraz powstał na podstawie powieści Franka Herberta. W 2021 i 2024 r. historia została ponownie zaadaptowana w dwóch kinowych częściach. „Diuna” z 2021 r. zdobyła sześć oscarowych statuetek za muzykę autorstwa Hansa Zimmera, scenografię, efekty specjalne, zdjęcia, dźwięk i montaż. View oEmbed on the source website Najważniejsze produkcje z przełomu wieków W końcówce lat 90. XX wieku gatunek zdominowały motywy cyberpunkowe, co jest widoczne w następujących produkcjach: Piąty element (1997) – to opowieść o pozaziemskich istotach, które od lat sprawują opiekę nad czterema ziemskimi żywiołami. Niestety rasa zostaje zniszczona przez inne wrogie plemię. Na szczęście ziemskim naukowcom udaje się odtworzyć jedną postać na podstawie zachowanych komórek. Kobieta o imieniu Leeloo (Milla Jovovich) ucieka z laboratorium prosto do taksówki byłego komandosa, Korbena Dallasa (Bruce Willis). Film w reżyserii Luca Bessona otrzymał nagrodę BAFTA w 1998 r. za efekty specjalne, Matrix (1999 – 2003) – rozwija koncepcję idei Platona, ukazując świat realny jako nieprawdziwy. Matrix, w którym żyjemy, jest wytworem sztucznej inteligencji. Jedynie garstce ludzi udaje się żyć poza siecią imitującą realia z 1999 roku. Do grona tych osób dołącza programista i haker Neo (Keanu Reeves), w którym Morfeusz (Laurence Fishburne) upatruje wybrańca. View oEmbed on the source website Współczesne kino fantastycznonaukowe W XXI wieku w filmach science fiction rozwijane są wcześniejsze wątki, takie jak: inwazja obcych, podróże w kosmosie, nadprzyrodzone moce czy sztuczna inteligencja. Zmienia się technologia, a za nią sposób przedstawienia historii. Efekty specjalne są bardziej wiarygodne, a technika motion capture zaczerpnięta z filmów animowanych pozwala na „grę aktorską” robotów czy istot pozaziemskich. Z nowych motywów należy wymienić wizje pandemiczne, poszukiwanie schronienia w obliczu nadciągającego kataklizmu czy tułaczkę przez pustkowia w filmach postapokaliptycznych. Ex Machina (2014) – obraz w reżyserii Alexa Garlanda zadaje pytanie o świadomość sztucznej inteligencji. Młody programista Caleb (Domhnall Gleeson) staje się królikiem doświadczalnym w eksperymencie swojego szefa. Kontakt z robotką Avą (Alicia Vikander) zdaje się do złudzenia przypominać doświadczenie prawdziwego człowieka. Więcej o tym tytule w rankingu filmów o robotach, Interstellar (2014) – to wizja wykorzystania w praktyce teorii fizyków na temat tunelu czasoprzestrzennego. Dzięki niemu można skolonizować inną planetę, co jest odpowiedzią na zbliżającą się katastrofę ekologiczną. Film w reżyserii Christophera Nolana otrzymał Oscara za efekty specjalne w 2015 roku, Nowy początek (2016) – fabuła filmu w reżyserii Denisa Villeneuve'a skupia się na komunikacji z innymi mieszkańcami wszechświata. Kiedy na Ziemi ląduje 12 potężnych obiektów, do rozszyfrowania przekazu kosmitów zostaje wyznaczona językoznawczyni Louise Banks (Amy Adams). Film został nagrodzony Oscarem w 2017 roku w kategorii: najlepszy montaż dźwięku. View oEmbed on the source website Źródła: Klaudia Stępień-Kowalik, W stronę science fiction, http://dx.doi.org/10.12775/Tek.2021.006
Fantasy – gatunek filmowy, który nawiązuje do świata baśni i mitów
Czas na ucieczkę do krainy elfów, niziołków, goblinów i jednorożców!
Fantasy to gatunek filmów fabularnych często mylony z fantastyką naukową. Jednak od opowieści o podróżach międzygwiezdnych, cyborgach i robotach różni się kilkoma ważnymi kwestiami, a przede wszystkim przedstawieniem świata. To uniwersum pełne magicznych stworzeń, inspirowanych mitologią i folklorem, czyli tym, co przetrwało w podaniach ludowych, starych księgach i dawnych legendach. Spis treści: Charakterystyka filmów fantasy Historia gatunku i podział na dwa główne nurty Filmy fantasy w latach 80. Epicki powrót na początku XXI wieku Charakterystyka filmów fantasy Terminem fantasy określane są zarówno filmy, jak i utwory literackie. To gatunek pokrewny z science fiction i horrorem, w których również mogą występować zjawiska nadprzyrodzone. Wszystkie trzy zawierają się w zbiorczym pojęciu fantastyki, a w wielu produkcjach wzajemnie się przenikają. Do wyróżników fantasy należą: motywy magiczne, dotyczące zjawisk nadprzyrodzonych, fantastyczne światy, elementy wymyślonego folkloru, eskapizm – czyli ucieczka od świata rzeczywistego. Historia gatunku i podział na dwa główne nurty Kino fantasy narodziło się w latach 80. XX wieku wraz z odwrotem od paradygmatu filmów science fiction. Nowe produkcje zaczęły powstawać równolegle w dwóch nurtach: fantasy magii i miecza – w których szczególną rolę odgrywają zaklęcia, rzucane przez czarnoksiężników. To filmy rozgrywające się w światach zamieszkanych przez magiczne stworzenia, takie jak: elfy, gobliny czy jednorożce, heroic fantasy – inaczej filmy bohaterskie, w których pierwszoplanowa postać wykazuje się nadludzką wręcz siłą i heroicznymi umiejętnościami. Excalibur (1981) – jeden z pierwszych filmów magii i miecza To ekranizacja książki Thomasa Malory'ego opartej na legendach o królu Arturze i rycerzach Okrągłego Stołu. Opowiada o magicznym mieczu, który czarodziej Merlin (Nicol Williamson) odzyskał od Pani Jeziora. Excalibur zostaje wbity w kamień i tylko ten, kto jest w stanie go wyciągnąć, będzie mógł zostać królem. O prawo do władania mieczem walczą Artur (Nigel Terry) i jego siostra Morgana (Helen Mirren). Film w reżyserii Johna Boormana Złotą Palmę w Cannes w 1981 roku. View oEmbed on the source website Conan Barbarzyńca (1982) – obraz w nurcie heroic fantasy Za tytuł, który rozpowszechnił trend bohaterskich opowieści, uznawany jest „Conan Barbarzyńca” w reżyserii Johna Miliusa. To historia potężnego wojownika, który po latach niewoli odzyskuje wolność. Teraz jego celem jest zemsta na bezwzględnym zabójcy rodziców, który przed laty najechał jego rodzinną wioskę w górzystej Cymerii. Conan (Arnold Schwarzenegger) wyrusza w daleką podróż, aby odszukać złoczyńcę – Thulsę Dooma (James Earl Jones). Towarzyszy mu napotkany po drodze łucznik-złodziej o imieniu Subotai (Gerry Lopez), a następnie piękna Valeria (Sandahl Bergman), królowa złodziei. W 1983 roku występująca w głównej roli żeńskiej Sandahl Bergman otrzymała nagrodę na festiwalu Złote Globy jako najbardziej obiecująca aktorka. View oEmbed on the source website Zobacz także: Filmy o rycerzach – przegląd najciekawszych produkcji Filmy fantasy w latach 80. Już w latach 80. większą popularnością cieszyły się obrazy z wątkami magicznymi, bez głównej postaci heroicznego bohatera. Poniżej produkcje, które wyznaczyły drogę dla współczesnych epickich opowieści. Niekończąca się opowieść (1984) – baśń fantastyczna dla całej rodziny To film familijny, będący adaptacją powieści Michaela Ende. Głównym bohaterem jest Bastian (Barret Oliver), chłopiec nieakceptowany przez rówieśników. W ucieczce przed nimi ukrywa się w księgarni, gdzie odkrywa wyjątkową książkę, pełną przepięknych ilustracji. Dzięki niej przenosi się do opisywanej krainy. Tam wyrusza na wyprawę w towarzystwie wojownika Atreyu (Noah Hathaway) i smoka (Alan Oppenheimer). Młody Noah Hathaway za rolę w filmie „Niekończąca się opowieść” otrzymał Saturna w 1985 r. Ten tytuł zajmuje także miejsce piąte w naszym rankingu najlepszych filmów o smokach. View oEmbed on the source website Legenda (1985) – wzruszający film o jednorożcach Akcja filmu rozgrywa się w świecie zamieszkałym przez leśne elfy i wróżki. Zły Władca Ciemności zleca swojemu gnomowi zabicie dwóch ostatnich jednorożców i odcięcie im rogów w celu zdobycia ich magicznych właściwości. Świadkami tej okrutnej sceny są księżniczka Lili (Mia Sara) i jej przyjaciel Jack (Tom Cruise), który zna mowę zwierząt. „Legenda” w reżyserii Ridleya Scotta jest oparta na schemacie klasycznej baśni o walce dobra ze złem. View oEmbed on the source website Labirynt (1986) – film fantasy Davidem Bowie w roli głównej W obrazie w reżyserii Jima Hensona porządek świata rzeczywistego zostaje zakłócony przez nieprzemyślane życzenie nastolatki o imieniu Sarah (Jennifer Connelly). Dziewczyna, zmuszona do opieki nad młodszym bratem, życzy mu, aby zamienił się w goblina. Kiedy jej prośba się spełnia, jedyną możliwością na odwrócenie zaklęcia jest walka z królem Goblinów (David Bowie). Aby dostać się do jego posiadłości, należy przejść przez skomplikowany labirynt. Ścieżkę dźwiękową do filmu uzupełniają utwory Davida Bowie'ego, takie jak „Magic dance” czy „Underground”. View oEmbed on the source website Epicki powrót na początku XXI wieku W latach 90. nastąpił regres w gatunku fantasy, a na ekranach kin pojawiły się filmy, które nie przyniosły oczekiwanego sukcesu. Przykładem jest „Hook” w reżyserii Stevena Spielberga z Robinem Williamsem w roli głównej. Pomimo pięciu nominacji do Oscara, obraz nie zdobył żadnej statuetki. Spektakularne odrodzenie przyniósł początek XXI wieku za sprawą ekranizacji „Władcy Pierścieni” w reżyserii Petera Jacksona. Mistrzowsko poprowadzona intryga, dopracowana scenografia i widowiskowe efekty specjalne wyznaczyły nowy standard w historii gatunku. Władca Pierścieni: Drużyna Pierścienia (2001) – pierwsza część trylogii na podstawie powieści Tolkiena Początek historii rozgrywa się w Shire, malowniczej wiosce hobbitów. Młody Frodo Baggins (Elijah Wood) musi z niej uciekać przed sługami Saurona, którzy chcą mu odebrać pierścień. Razem z grupką przyjaciół postanawia zasięgnąć porady czarodzieja Gandalfa (Ian McKellen). Po drodze wpadają w tarapaty, z których ratuje ich elfka Arwena (Liv Tyler). Wkrótce odbywa się narada u jej ojca, Elronda (Hugo Weaving). Zostaje ustalone, że magiczny pierścień należy zanieść do Mordoru i zniszczyć. Obraz Petera Jacksona otrzymał cztery oscarowe statuetki w 2002 r. za najlepszą charakteryzację, muzykę, efekty specjalne i zdjęcia. W dwóch kolejnych latach ukazały się kolejne części trylogii: Władca Pierścieni: Dwie wieże (2002) – w której Drużyna Pierścienia rozpada się, a Sam (Sean Astin) i Frodo (ponownie Elijah Wood) muszą samodzielnie kontynuować wyprawę, Władca Pierścieni: Powrót króla (2003) – w której Sam i Frodo padają ofiarami zasadzki Golluma (Andy Serkis), a na Polach Pelennoru rozgrywa się walka sił Mordoru z armią Śródziemia pod wodzą Aragorna (Viggo Mortensen). View oEmbed on the source website Opowieści z Narnii: Lew, czarownica i stara szafa (2005) – film przygodowy na podstawie książek dla dzieci Fabuła filmu rozgrywa się w fantastycznej krainie Narnii, która istnieje równolegle do naszego świata. Portalem jest stara szafa, a jej niezwykłe właściwości odkrywają Łucja (Geirgie Henley), Zuzanna (Anna Popplewell), Piotr (William Moseley) i Edmund (Skandar Keynes) – rodzeństwo spędzające wakacje na wsi w domu ekscentrycznego profesora. Po przejściu na drugą stronę okazuje się, że w Narnii panuje nieustanna zima. Urok rzucony przez Białą Czarownicę (Tilda Swinton) może zakończyć tylko powrót lwa Aslana, na którego mieszkańcy czekają już od 100 lat. Obraz w reżyserii Andrew Adamsona powstał na podstawie powieści C. S. Lewisa. Kontynuacje to: Opowieści z Narnii: Książę Kaspian (2008), Opowieści z Narnii: Podróż Wędrowca do Świtu (2010). View oEmbed on the source website Labirynt fauna (2006) – baśń dla dorosłych w reżyserii Guillermo del Toro Akcja ma miejsce w Hiszpanii po II wojnie światowej, w czasie dyktatury generała Franco. Jedenastoletnia Ofelia (Ivana Baquero) przeprowadza się z matką na wieś. Spacerując po lesie, odkrywa tajemniczy labirynt. Spotyka w nim fauna (Doug Jones), który stawia przed nią trzy zadania do wykonania. „Labirynt fauna” zdobył trzy Oscary w 2007 roku za najlepszą charakteryzację, scenografię i zdjęcia. Zajmuje także miejsce drugie w naszym rankingu filmów o potworach. View oEmbed on the source website Alicja w Krainie Czarów (2010) – film fantasy Tima Burtona To ekranizacja dwóch książek Lewisa Carrolla opowiadających o przygodach Alicji (Mia Wasikowska) w krainie magii i iluzji. Światem, do którego po latach wraca dziewiętnastoletnia bohaterka, włada demoniczna Królowa Kier (Helena Bonham Carter). Dziewczynie przyjdzie się z nią zmierzyć, jednak po drodze nie omieszka wstąpić na herbatkę do Szalonego Kapelusznika (Johnny Depp). Film zdobył dwa Oscary w 2011 roku – za najlepszą scenografię i kostiumy. To także miejsce siódme w naszym rankingu najlepszych filmów o magii. View oEmbed on the source website Źródła: Bartłomiej Paszylk, Słownik gatunków i zjawisk filmowych, ParkEdukacja 2010
Melodramat – gatunek filmowy w obronie tradycyjnych wartości
Melodramat to forma przekazu, mająca na celu wywołanie u widza określonej reakcji. Tragiczne zakończenie powoduje uczucie żalu i smutku za niepomyślnym losem głównych bohaterów. Jednak brak happy endu przywraca porządek przedstawionego świata, dając poczucie, że w tej rzeczywistości nie mogło być inaczej. Melodramat często występuje w połączeniu z innymi gatunkami filmowymi. Spis treści: Cechy klasycznego melodramatu Historia gatunku filmowego Odmiany melodramatu Cechy klasycznego melodramatu Melodramat w filmie to gatunek wierny swoim tradycjom. Przez niektórych jest uważany za „skostniały”, inni – doceniają jego klasyczny schemat. Według kanonu filmowego zawiera następujące cechy: ukazuje dwie wersje rzeczywistości – świat, który istnieje naprawdę i jego idealistyczną wersję, głównych bohaterów spotyka nagła i niespodziewana miłość – często od pierwszego wejrzenia, powoduje w nich głęboką przemianę, parze kochanków na drodze do szczęścia stają przeciwności losu – często związane z różnicami społecznymi, na przykład przynależnością do różnych klas lub sprzeciwem rodziny, miłość narusza obowiązujący porządek świata – w związku z czym historia zakazanej miłości nie kończy się szczęśliwie, nagłe i dramatyczne zakończenie – rozwiązanie pojawia się nagle, na przykład w postaci góry lodowej, jak w „Titanicu” (1997) Jamesa Camerona. Motyw deus ex machina znany z tragedii greckiej dodaje patetyczności, unicestwia próbę naruszenia tradycji i przywraca równowagę. View oEmbed on the source website Historia gatunku filmowego Melodramat wywodzi się z tradycji dramatycznych. W teatrze opowieści o zakazanej i nieszczęśliwej miłości w patetycznej oprawie muzycznej pojawiły się już w XVIII wieku. Odbiorcom dawały poczucie sprawiedliwości – zło zawsze ponosiło klęskę, a dobro zwyciężało. Z utworów scenicznych melodramat przeniknął do świata literatury. Na początku XIX wieku została wydana powieść Jane Austen „Rozważna i romantyczna” ukazująca losy sióstr Dashwood – Eleonory, która w rodzinie jest głosem rozsądku, i Marianny – skłonnej do uniesień marzycielki, kochającej poezję i muzykę. W 1929 r. ukazała się powieść Ernesta Hemingwaya „Pożegnanie z bronią”, w której miłość rozgrywa się w czasie I wojny światowej. Historia melodramatu w filmie sięga początku XX wieku. Epokę na pełne łez i uniesień kino rozpoczął „Romans miłosny” (1904) w reżyserii Luciena Nongueta i Loranta Heilbronna. Kanon wyznaczył film „Złamana lilia” (1919) w reżyserii Davida Warka Griffitha. Jest to historia miłości młodego Chińczyka Huana Cheng (Richard Barthelmess) do katowanej przez ojca angielskiej nastolatki (Lillian Gish). Mężczyzna przyjeżdża do Londynu, aby nauczać o buddyzmie. Kiedy widzi krzywdę Lucy, zabiera dziewczynę do siebie i otacza opieką, co ma dramatyczne konsekwencje dla wszystkich bohaterów. View oEmbed on the source website Odmiany melodramatu Klasyczny melodramat opiera się na motywie zakazanej miłości, która kończy się tragicznie dla pary głównych bohaterów. Sztandarowym przykładem jest „Love Story” (1970) w reżyserii Arthura Hillera na podstawie powieści Ericha Segala. On (Ryan O'Neal) jest sportowcem i studentem Harvardu, pochodzi z bogatej rodziny i jest spadkobiercą rodzinnego biznesu. Ona (Ali MacGraw) jest córką piekarza i studentką muzyki klasycznej. Ich miłości sprzeciwia się ojciec chłopaka, grożąc, że jeśli wezmą ślub, odetnie syna od pomocy finansowej. View oEmbed on the source website Melodramat macierzyński To odmiana, która powstała tuż obok melodramatu klasycznego. W filmie „Matczyne serce” (1913) w reżyserii Davida Warka Griffitha przedstawiona jest historia młodego małżeństwa. Para rozstaje się w momencie, gdy kobieta (Lilian Gish) zachodzi w ciążę. Dramatyzm sytuacji potęguje śmierć dziecka chwilę po narodzinach. View oEmbed on the source website Melodramat ojcowski W odpowiedzi na melodramat macierzyński powstały filmy uwzględniające perspektywę ojca. W „Sprawie Kramerów” (1979) – w reżyserii Roberta Bentona – Joanna (Meryl Streep) opuszcza Teda (Dustin Hoffman) po ośmiu latach małżeństwa, pozostawiając mu pod opieką ich siedmioletniego syna, Billy'ego. Twierdzi, że nie nadaje się na matkę. Ted, który niedawno dostał awans w pracy, poświęca się pracom domowym i wychowaniu dziecka. Po latach Joanna wraca. View oEmbed on the source website Romanse władców, czyli melodramat historyczny Historie nieszczęśliwej miłości często rozgrywają się w czasach historycznych. Film kostiumowy „Prywatne życie Elżbiety i Essexa” (1939) w reżyserii Michaela Curtiza jest ekranizacją głośnego romansu pomiędzy królową Elżbietą I z dynastii Tudorów (Bette Davies) a lordem Essex (Errol Flynn). Na drodze do ich wspólnego szczęścia stają militarne ambicje lorda Essex, który staje na czele armii. Ich miłości dodatkowo zagraża intryga damy dworu Penelope Grey (Olivia de Havilland). View oEmbed on the source website Film romantyczny To specyficzna odmiana melodramatu, w której – pomimo szeregu nieprzychylnych zawirowań – historia kończy się szczęśliwie dla pary głównych bohaterów. Najpopularniej filmy z gatunku komedii romantycznych to hollywoodzkie produkcje, takie jak „Pretty Women” w reżyserii Garry'ego Marhalla czy „Notting Hill” Richarda Curtisa. W obydwu w roli głównej zobaczymy Julię Roberts, w pierwszym filmie w duecie z Richardem Gere'em, w drugim – u boku Hugh Granta. View oEmbed on the source website
Film wojenny – gatunek ukazujący różne oblicza konfliktu zbrojnego
Charakterystyka gatunku i najważniejsze produkcje
Film wojenny to gatunek wyróżniony z uwagi na temat. Jego fabuła zwykle dotyczy otwartych konfliktów zbrojnych na lądzie, morzu lub w powietrzu. Często opowiada także o życiu codziennym jeńców wojennych, żołnierzy, ale także ludności cywilnej w czasie wojny. Wydarzenia przedstawione w filmach mogą być fikcyjne lub historyczne, np. oparte na biografii bohaterów wojennych. Spis treści: Charakterystyka gatunku filmowego Historia filmów wojennych Najczęstsze tematy w ramach gatunku wojennego Polskie kino wojenne Charakterystyka gatunku filmowego Filmy wojenne często realizowane są z dużym rozmachem, skupiając uwagę widza na widowiskowym przedstawieniu scen batalistycznych. Inne cechy charakterystyczne to: akcja rozgrywa się w XX i XXI wieku – w przypadku produkcji na tematy wcześniejsze mówimy o filmach historycznych, jeśli akcja rozgrywa się w przyszłości – są to filmy science fiction, są przedstawione działania zbrojne – nawet jeśli dotyczą małych jednostek, dbałość o szczegóły oraz rzetelne przedstawienie faktów historycznych – nawet jeśli historia i bohaterowie są fikcyjni, kontekst wydarzeń musi być prawdziwy, podstawowa opozycja binarna: my i oni – w dalszym kontekście może przekładać się na kolejne zestawienia, takie jak: dobro i zło, prawość i niegodziwość czy odwaga i tchórzostwo. Historia filmów wojennych Najstarszym filmem wojennym jest niema produkcja „Charlie żołnierzem” w reżyserii Charliego Chaplina. Obraz z 1918 r. opowiada o nieporadnym żołnierzu, któremu w odróżnieniu od innych rekrutów nie idzie najlepiej podczas przygotowań na obozie szkoleniowym. Pomimo tego zostaje wysłany na front we Francji, a następnie bierze udział w tajnej misji. View oEmbed on the source website Najczęstsze tematy w ramach gatunku wojennego W ramach gatunku najczęściej powstają obrazy o I i II wojnie światowej oraz filmy o Wietnamie. Specyficzną odmianą kina wojennego są filmy o Holocauście, których wzorcowe przykłady stanowią „Lista Schindlera” Stevena Spielberga czy „Życie jest piękne” Roberto Benigniego. Obrazy przedstawiające brutalną rzeczywistość obozów koncentracyjnych często uzupełnia doskonała muzyka, oddająca głębię nastroju. Ścieżka dźwiękowa do filmu „Życie jest piękne” skomponowana przez Nicolę Piovani została nagrodzona Oscarem w 1999 r. Doskonałym przykładem jest również „Pianista” w reżyserii Romana Polańskiego z muzyką Wojciecha Kilara. View oEmbed on the source website Ważnym tematem w ramach gatunku są konflikty na Bliskim Wschodzie. O wojnie w Iraku opowiada „The Hurt Locker. W pułapce wojny” Kathryn Bigelow , a o misji w Afganistanie – „9 kompania” Fedora Bondarchuka. To obrazy, które docierają na kres ludzkiej wytrzymałości, ukazują bestialskie oblicze machiny wojennej, która nie zważa na problemy jednostki. Portrety bohaterów są naznaczone lękiem o przetrwanie, bezsilnością i traumą. Czasem powtarza się motyw młodego amerykańskiego żołnierza, który wyrusza na misję pełen ideałów, a wraca jako wrak człowieka, jeśli uda mu się przeżyć. Dobrym przykładem jest film „Jarhead: żołnierz piechoty morskiej” w reżyserii Sama Mendesa. View oEmbed on the source website Polskie kino wojenne W polskich filmach punkt ciężkości często przeniesiony jest na bohaterów – indywidualnych lub zbiorowych – którzy muszą sobie poradzić z wojenną traumą. Dlatego wielu filmoznawców mówi o dramacie wojennym. Przykładem są następujące obrazy: Kanał (1956) – film w reżyserii Andrzeja Wajdy opowiada o oddziale AK, który w ostatnich dniach Powstania Warszawskiego próbuje przedostać się do Śródmieścia. O tym tytule pisaliśmy także w rankingu filmów o Powstaniu Warszawskim, Jutro idziemy do kina (2007) – dramat Michała Kwiecińskiego to historia trójki maturzystów, których zaskakuje wybuch II wojny światowej. W rolach głównych: Jakub Wesołowski, Mateusz Damięcki, Antoni Pawlicki, Anna Gzyra i Julia Pietrucha, W ciemności (2011) – film o II wojnie światowej w reżyserii Agnieszki Holland, którego akcja rozgrywa się na kresach wschodnich. Jest to opowieść o kanalarzu, Leopoldzie Sosze (Robert Więckiewicz), który za pieniądze pomagał uciekinierom z getta we Lwowie przetrwać pod ziemią, Wołyń (2016) – Wojciecha Smarzowskiego opowiada o rzezi wołyńskiej na pograniczu polsko–ukraińskim. Akcja rozpoczyna się niewinnie – od uroczystości weselnych, na których wspólnie bawią się przedstawiciele różnych narodowości. W filmie wystąpili: Michalina Łabacz, Arkadiusz Jakubik, Vasili Vasylyk, Izabela Kuna i Jacek Braciak. View oEmbed on the source website Film antywojenny W ramach gatunku należy wyróżnić produkcje o wydźwięku antywojennym, które w szczególny sposób ukazują okrucieństwo wojny. Poniżej przykładowe produkcje: MASH (1970) – komediodramat wojenny w reżyserii Roberta Altmana to gorzka groteska na temat wojny w Korei. Opowiada o trójce chirurgów ze szpitala polowego, którzy pracują tak, jakby wokół nie toczyła się żadna wojna. W rolach głównych: Donald Sutherland, Elliott Gould i Tom Skerritt. Film zdobył Oscara w 1971 r. za scenariusz na podstawie powieści Richarda Hookera, Johnny poszedł na wojnę (1971) – głównym bohaterem jest żołnierz, który w wyniku wybuchu bomby traci wszystkie kończyny, twarz i zmysły wzroku, słuchu i powonienia, jednak jego mózg funkcjonuje normalnie. Reżyseria: Dalton Trumbo, Cienka czerwona linia (1998) – film opowiada o starciu armii amerykańskiej z Japończykami na Wyspach Salomona w czasie II wojny światowej. Jest to nie tylko przedstawienie akcji zbrojnej, ale także tego, jak działania militarne wpływają na życie lokalnych mieszkańców. O tym tytule pisaliśmy w rankingu najlepszych filmów o wojnie, reżyseria: Terrence Malick, w rolach głównych: Sean Penn, Adrien Brody, Jim Caviezel, Ben Chaplin i George Clooney, Dr Strangelove, czyli jak przestałem się martwić i pokochałem bombę (1964) – film o zimnej wojnie w reżyserii Stanleya Kubricka. W satyrze na temat wyścigu zbrojeń szalony generał Jack D. Ripper (Sterling Hayden) decyduje o ataku atomowym na ZSRR, Full Metal Jacket (1987) – obraz Stanleya Kubricka na temat wojny w Wietnamie. Głównym bohaterem jest Joker (Matthew Modine), który jako korespondent wojenny doświadcza sytuacji wojennej w najbardziej krytycznych momentach, Na zachodzie bez zmian (2022) – dramat wojenny w reżyserii Edwarda Bergera na podstawie powieści Ericha Marii Remarque'a. Opowiada o przeżyciach młodego niemieckiego żołnierza, Paula Bäumera (Felix Kammerer) i jego kolegów w czasie I wojny światowej. View oEmbed on the source website
Horror jako gatunek filmowy – definicja i przykłady najlepszych filmów
Jaka jest historia klasycznych horrorów i czym różnią się od thrillerów?
Horror to gatunek filmowy, który często jest uznawany za gorszy od innych, bardziej wysmakowanych thrillerów psychologicznych czy dramatów społecznych. Jednak historia pokazuje, że mistrzowie kina grozy potrafią stworzyć w ramach tej kategorii arcydzieła, które zainspirują wielu późniejszy twórców. Sekretem udanego dreszczowca jest sztuka budowania nastroju. Spis treści: Wyróżniki horroru Początki kina grozy Trzech twórców horroru Najlepsze horrory inspirowane klasyką gatunku Wyróżniki horroru Horror jest specyficzną odmianą filmów fantastycznych, których fabuła rozgrywa się w pozornie zwyczajnej scenerii, jednak mają miejsce zdarzenia nie dające się wytłumaczyć w racjonalny sposób. Scenografia i muzyka tworzą nastrój zagrożenia i niepokoju – w każdej chwili z cienia może wyłonić się przerażająca postać, a życie głównych bohaterów wisi na włosku. Główne motywy w filmach grozy to: wampiry, wilkołaki, duchy, demony, zombie, nawiedzone domy, kanibale i psychopatyczni zabójcy, epidemie wirusa, apokalipsa. Gatunek filmowy ma swoje źródła w powieści gotyckiej, która jest charakterystyczna dla twórczości Mary Shelley z przełomu XVIII i XIXI wieku. Tym, co odróżnia horrory od thrillerów, jest większa ilość przemocy, która ma obudzić w odbiorcach pierwotne instynkty, wywołując przerażenie, odrazę i obrzydzenie. Gatunkami powiązanymi z horrorem jest gore i slusher. Początki kina grozy Historia gatunku sięga przełomu XIX i XX wieku. Twórcą pierwszego horroru jest Georges Méliès – francuski iluzjonista, reżyser i producent filmowy. To on wprowadził do kina triki, po które przez lata sięgali późniejsi twórcy. W trzyminutowej etiudzie z 1896 roku pt. „Rezydencja diabła” pojawiają się elementy typowe dla kina grozy, takie jak średniowieczny zamek, nietoperz, Mefistofeles, duchy, szkielety i wiedźmy. Niemiecki ekspresjonizm Po I wojnie światowej duże znaczenie miały filmy, które powstały w nurcie niemieckiego ekspresjonizmu, takie jak: Gabinet doktora Caligari (1920) – to film niemy w reżyserii Roberta Wiene. Główny bohater podczas jednego ze swoich pokazów przebudza śpiącego od urodzenia Cezara. Ten lunatykując przepowiada śmierć mężczyzny oglądającego występ, Golem (1920) – trzecia części trylogii Paula Wagnera opowiada o wielkim potworze stworzonym z gliny, który ma ochronić Żydów zamieszkujących getto w Pradze. Wkrótce jednak staje się dla nich zagrożeniem, Nosferatu – symfonia grozy (1922) – to film inspirowany „Draculą” Brama Stokera. W roli mrocznego hrabiego z Transylwanii wystąpił Max Schreck. O tym tytule pisaliśmy w rankingu filmów o wampirach. View oEmbed on the source website Pierwsze horrory amerykańskie Kolejny przełom w historii gatunku nastąpił za sprawą kultowych produkcji amerykańskich z lat 20. i 30. XX wieku. Poniżej najważniejsze tytuły: Dzwonnik z Notre Dame (1923) – film niemy w reżyserii Wallace'a Worsleya na podstawie powieści Victora Hugo, opowiada o mocno zdeformowanym człowieku (Lon Chaney), zamieszkującym dzwonnicę w Katedrze Marii Panny w Paryżu i jego uczuciu do pięknej Esmeraldy (Patsy Ruth Miller). Upiór w operze (1935) – film grozy utrzymany w podobnym klimacie o potwornie wyglądającym muzyku (Lon Chaney) mieszkającym w podziemiach Opery Paryskiej. Mroczny geniusz zakochuje się w młodej śpiewaczce operowej (w tej roli Mary Philbin). Reżyseria: Rupert Julian i Edward Sedgwick, Dracula (1931) – to jedna z wielu ekranizacji powieści Brama Stokera. W filmie Toda Browninga i Karla Freunda wystąpili: Bela Lugosi i Helen Chandler, Frankenstein (1931) – adaptacja powieści Mary Shelley o doktorze, który ożywił ludzkie zwłoki. Reżyseria: James Whale Mumia (1932) – horror w reżyserii Karla Freunda, w którym zostaje przywrócona do życia egipska mumia kapłana Imhotepa (w roli ożywionej mumii wystąpił Boris Karloff). Trzech twórców horroru Za największych twórców gatunku uznawani są Alfred Hitchcock, Dario Argento i John Carpenter. Alfred Hitchcock – mistrz „suspensu” Brytyjski reżyser urodził się w 1899 r. w Londynie, zmarł w 1980 r. w Los Angeles. W swojej długoletniej karierze stworzył ponad 50 filmów fabularnych, wśród których za najlepsze uznawane są filmy grozy. Jego pierwszym dreszczowcem był „Lokator” z 1927 roku. Jest to historia londyńskiej kamienicy, w której grasuje tajemniczy morderca, podpisujący się na ciałach swoich ofiar jako „Mściciel”. Akcję rozpoczyna ujęcie krzyczącej dziewczyny. W tym filmie po raz pierwszy pojawił się charakterystyczny dla Alfreda Hitchcocka „suspens” Niepewność odnośnie tego, co wydarzy się za chwilę, często dotyczy głównych bohaterów i ma istotny wpływ na fabułę całego filmu. Mrożącego krew w żyłach zawieszenia możemy doświadczyć w jego późniejszym filmie „Ptaki” (1963). Historia toczy się spokojnym tempem do momentu, w którym główna bohaterka nie zostaje zaatakowana przez mewę. Drugim elementem wyróżniającym reżysera są ujęcia z perspektywy „podglądacza”. Kamera płynnie podąża za głównym bohaterem, potęgując uczucie grozy i niepokoju u widza. View oEmbed on the source website Dario Argento – reżyser krwawych gialli Włoski reżyser zasłynął z produkcji horrorów w nurcie określanym włoskim terminem giallo. To odmiana filmów grozy, których fabuła opiera się na zagadce kryminalnej, a jej rozwikłaniu towarzyszą brutalne morderstwa. Zbrodnie często dotyczą przypadkowych świadków, a charakterystycznym rekwizytem zabójcy są czarne rękawiczki. Pierwszym filmem Daria Argento, który został doceniony przez krytyków, był „Ptak o kryształowym upierzeniu” z 1970 roku. Jego fabuła rozgrywa się w Rzymie. Para głównych bohaterów mieszka w domu przeznaczonym do rozbiórki. Pewnego dnia mężczyzna jest świadkiem brutalnej napaści na młodą kobietę przez mężczyznę ubranego na czarno. Chociaż udaje się uratować ofiarę, zabójca pozostaje na wolności. Sam jako jedyny świadek musi pozostał we Włoszech do końca rozwiązania sprawy. View oEmbed on the source website John Carpenter – autor pierwszego filmu z serii „Halloween” Akcja filmu „Halloween” (1978) w reżyserii Johna Carpentera rozgrywa się w miasteczku Haddonfield w 1963 roku. W halloweenowy wieczór sześcioletni chłopiec Michael Myers (Will Sandin) morduje swoją starszą siostrę (Sandy Johnson). Rodzice wysyłają do go szpitala psychiatrycznego, skąd po piętnastu latach ucieka, aby odnaleźć drugą, młodszą siostrę Laurie (Jamie Lee Curtis). W pogoń za przestępcą rusza jego wieloletni psychiatra, doktor Sam Loomis (Donald Pleasence). Z inspiracji horrorem powstało 12 kontynuacji autorstwa różnych twórców. Sam John Carpenter powrócił do historii w 2018 r. – w wyniku współpracy z reżyserem Davidem Gordonem Greenem powstała tzw. trylogia sequeli, na którą składają się bezpośrednie kontynuacje produkcji z 1978 r. Tym, co wyróżnia horrory Carpentera, są zastygające w bezruchu lub wolno kroczące postaci, co świadczy o tym, że zostały one opanowane przez wszechpotężne i destruktywne zło. Bohaterowie jego filmów przeżywają dylematy moralne widząc, jak najbliższe im osoby zostają opętane przez siły zła. Najlepsze horrory inspirowane klasyką gatunku Złoty okres dla kina grozy przypada na lata 60., 70., i 80. XX wieku. Wtedy powstają kultowe produkcje George'a A. Romera, Romana Polańskiego, Briana De Palmy i Stanleya Kubricka. Noc żywych trupów (1968) – jeden z pierwszych filmów o zombie Film opowiada o małżeństwie, które udaje się na cmentarz, aby odwiedzić grób zmarłego ojca. Kiedy Johnny (Russell Streiner) dla żartów próbuje nastraszyć żonę, zza drzewa wychodzi prawdziwa postać, która powstała z grobu. Wkrótce Johnny, Barbara (Judith O'Dea) i kilkoro innych ocalałych mieszkańców miasteczka będą musieli zmierzyć się z hordą nieumarłych. O tym tytule pisaliśmy także w rankingu najlepszych filmów o zombie. View oEmbed on the source website Dziecko Rosemary (1968) – horror psychologiczny z wątkiem satanistycznym Główną bohaterką filmu Romana Polańskiego jest Rosemary Woodhouse (Mia Farrow). Kobieta jest w ciąży i doświadcza niepokojących objawów, np. ma ochotę na krwiste mięso. Jej przyjaciel Hutch (Maurice Evans) przypuszcza, że padła ofiarą czarnej magii. O satanistyczne obrzędy podejrzewa sąsiadów, Minnie i Romana Castevetów (Ruth Gordon i Sidney Blackmer). Z czasem okazuje się, że w sprawę zamieszani są także jej mąż oraz lekarz prowadzący ciążę. View oEmbed on the source website Egzorcysta (1973) – przerażający horror o wypędzaniu demonów Horror w reżyserii Williama Friedkina opowiada o opętaniu dwunastolatki (w roli dziewczynki wystąpiła Linda Blair) przez ducha Kapitana Howdy'ego. Zrozpaczona matka (Ellen Burstyn) ściąga do domu egzorcystów – Damiena Karrasa (Jason Limmer) i ojca Merrina (Max Von Sydow). Rozpoczyna się walka z siłami zła. O tym tytule pisaliśmy także w rankingu filmów o egzorcyzmach. View oEmbed on the source website Carrie (1976) – horror o nastolatkach Akcja filmu na podstawie powieści Stephena Kinga rozgrywa się w szkole. Na balu odstająca od rówieśników Carrie (Sissy Spacek) używa swoich nadnaturalnych umiejętności, aby zemścić się na tych, którzy postanowili z niej szydzić. O „Carrie” w reżyserii Briana De Palmy pisaliśmy w rankingu kultowych filmów o szkole. View oEmbed on the source website Lśnienie (1980) – tajemnica hotelu w górach Horror psychologiczny Stanleya Kubricka to jeden z najlepszych filmów lat 80. XX wieku. Jego akcja rozgrywa się zimą w odciętej od świata górskiej rezydencji. Sprowadza się do niej pisarz Jack Torrence (Jack Nicholson) wraz z żoną i synem. Po pewnym czasie chłopiec zaczyna doświadczać niepokojących wizji. View oEmbed on the source website
Film animowany – historia, techniki animacji i przełomowe produkcje
Film animowany to obok fabuły i dokumentu jeden z trzech głównych rodzajów filmowych. Ze względu na brak ograniczeń wizualnych pozwala nie tylko na liniowe przedstawienie narracji, ale także na bardziej abstrakcyjną formę przekazu. Od momentu wyświetlenia pierwszego filmu przez braci Lumière w 1985 roku wynaleziono wiele różnych sposobów na tworzenie animacji. Wielu współczesnych twórców sięga po stare techniki lub łączy kilka, tworząc wizualne działa sztuki. Poniżej sprawdzamy, co stoi u podstaw. Spis treści: Historia filmów animowanych Techniki tworzenia filmów animowanych Najważniejsze animacje w historii kina Polskie filmy animowane Historia filmów animowanych Pierwsze filmy animowane związane są z wynalezieniem metody zdjęć poklatkowych. Zanim jednak umieszczono rysunki na taśmie filmowej, stosowano proste urządzenia, pozwalające na szybką zmianę kadru. W fenakistiskopie grafiki były umieszczone na obrzeżach obracającego się dysku, z kolei w zoetropie rysunki znajdowały się wewnątrz cylindra. Najprostszą metodą na wywołanie wrażenia ruchu był kineograf albo inaczej „flipbook”. Jego działanie polegało na szybkim wertowaniu kartek z rozrysowaną scenką. Pierwsza animacja na ekranach kin Najstarszym zarejestrowanym filmem rysunkowym są „Zabawne grymasy śmiesznych twarzy” stworzone przez Jamesa Stuarta Blacktona w 1906 r. Krótkometrażowa etiuda nawiązuje do sztuki „chalk talk”, która polegała na tworzeniu przez rysownika zabawnych karykatur na oczach publiczności. View oEmbed on the source website Sztuka animacji Walta Disneya Jednak największy przełom w tej historii zawdzięczamy wytwórni Walta Disneya, w której w 1928 r. powstała jedna z pierwszych dźwiękowych animacji pt. „Parowiec Willie”. To w niej po raz pierwszy zobaczyliśmy kultową Myszkę Miki. Kreskówka była ogromnym przedsięwzięciem, a jej stworzenie wymagało nawet 700 rysunków dziennie. Za pomysł, scenariusz i udźwiękowienie odpowiadał Walt Disney, a ilustracje wykonał Ub Iwerks. Fabuła nawiązuje do filmu slapstickowego „Marynarz słodkich wód” z Busterem Keatonem w roli głównej. View oEmbed on the source website Zobacz także: Filmy animowane nagrodzone Oscarem – TOP 5 Techniki tworzenia filmów animowanych Obecnie w filmach animowanych wykorzystywane są różne techniki, a ich wybór dyktują walory artystyczne lub odbiorca, dla którego powstaje obraz. W niektórych produkcjach twórcy korzystają z kilku metod jednocześnie – na przykład, aby wyróżnić prowadzenie narracji na kilku płaszczyznach. Poniżej krótka charakterystyka najważniejszych technik: rysunkowa – to zdecydowanie najbardziej pracochłonna metoda tworzenia filmów animowanych. Rysunki powstają ręcznie na kartkach, kalkach, celuloidach lub przy pomocy programów komputerowych do tworzenia ilustracji 2D. Następnie są filmowane lub skanowane i łączone w programie do montażu, lalkowa – do tworzenia kolejnych klatek wykorzystywane są kukiełki, których szkielet najczęściej jest oparty na metalowej konstrukcji. Dzięki temu można tworzyć stabilne kadry, a w kolejnych zmienia się tylko pozy lalek. Jedną z form tej techniki jest metoda plastelinowa, w której postacie i otoczenie są wykonane z materiałów plastycznych, piaskowa – w tej technice obrazy powstają z materiałów sypkich, takich jak mąka, cukier, sól lub piasek. W kolejnych kadrach są modyfikowane, dając wrażenie ruchu, animacja 3D – polega na tworzeniu obrazów i postaci za pomocą programów do grafiki trójwymiarowej. Pierwszym filmem pełnometrażowym, który powstał w technice 3D, był „Toy Story” (1995) w reżyserii John Lassetera, pracującego dla wytwórni Pixar, pikselacja – to technika, w której wykorzystywane są zdjęcia przedmiotów lub postaci w różnych fazach ruchu. W ten sposób powstał film „Tango” (1980) w reżyserii Zbigniewa Rybczyńskiego – nagrodzony Oscarem w 1983 roku, motion capture – to sposób na płynne poruszanie się animowanych bohaterów. Naturalny ruch aktorów rejestrowany jest przez kamerę w przestrzeni trójwymiarowej, a następnie przeniesiony na animowane postaci. Tę technikę zastosowano w filmie „Ekspres Polarny” (2004) w reżyserii Roberta Zemeckisa dla wytwórni Warner Bros. Na grze aktorskiej Toma Hanksa opierają się ruchy głównych bohaterów tej historii. Najważniejsze animacje w historii kina Najwięcej o historii filmów animowanych mówią same tytuły. Dzięki swojej pomysłowości i zastosowanym technikom to one dokonywały kolejnych przełomów w zakresie sztuk wizualnych. Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków (1937) – pierwszy pełnometrażowy film Walta Disneya To historia oparta na znanej baśni braci Grimm. Zła macocha planuje śmierć swojej pasierbicy, która jako jedyna istota na świecie jest piękniejsza od niej. Na szczęście nadworny myśliwy oszczędza dziewczynę i każe jej uciekać do lasu. Tam Śnieżka znajduje schronienie w chatce siedmiu pracowitych i dobrodusznych krasnoludków. Obraz wytwórni Disneya w reżyserii Davida Handa pojawił się w polskich kinach w 1938 r. W 1939 r. otrzymał Nagrodę Specjalną na oscarowej gali jako filmowa innowacja. View oEmbed on the source website Zwariowane Melodie – kreskówki wytwórni Warner Bros. Pierwszy odcinek zapowiadający serię „Looney Tunes” powstał w 1929 r. W pilotażu widzimy rysownika (Rudolf Ising), który mozolnie tworzy główną postać. Po narysowaniu Bosko ożywa i tym samym rozpoczynają się jego zabawne przygody. W kolejnych seriach pojawiają się bohaterowie, których dobrze znamy, między innymi królik Bugs, kaczor Daffy, kanarek Tweety i kot Sylwester oraz Kojot i Struś Pędziwiatr. Animacje wyróżniają charakterystyczne żarty sytuacyjne, często oparte na przemocy, i cięty humor. View oEmbed on the source website Flintstonowie (1960–1966) – rodzinne seanse z Hanna-Barbera To animowana seria o dwóch rodzinach jaskiniowców. Na pierwszy plan wysuwa się przyjaźń pomiędzy Fredem Flintstonem a Barneyem Rubble'em. Każdy ma swoją rodzinę i zwierzaki, które pomagają w pracach domowych. W 1994 r. na podstawie kreskówki powstał film pełnometrażowy „Flintstonowie” w reżyserii Briana Levanta, a cztery lata później jego prequel – „Flintstonowie: Niech żyje Rock Vegas!” (2000). View oEmbed on the source website Toy Story (1995) – film Pixara w technice 3D Na kultowej bajce Disneya kolejne pokolenia rezolutnych dzieciaków uczą się, czym jest przyjaźń. Szeryf Chudy nie jest tylko ulubioną zabawką, ale największym przyjacielem Andy'ego. Co roku, gdy zbliżają się urodziny chłopca, kowboj przeżywa dramat. Boi się tego, że dzieciak dostanie inną, lepszą zabawkę, która zastąpi jego zaszczytne miejsce na łóżku. Obawy szeryfa okazują się prawdziwe, gdy w domu Andy'ego pojawia się Buzz Astral – kosmiczny astronauta. Zdegradowany Chudy trafia do skrzyni z zabawkami i postanawia pozbyć się intruza. Jednak jego plan okazuje się wadliwy i sam popada w tarapaty. Film animowany „Toy Story” zachwyca świetnymi dialogami, które w oryginalnym dubbingu wypowiadają znani aktorzy – Tom Hanks, Tim Allen czy Wallace Shawn. W polskiej wersji usłyszymy m.in. Roberta Czebotara, Tomasza Koniecznego i Edytę Jungowską. Do klasyki przeszła ścieżka dźwiękowa z genialną piosenką „You've got a friend in me” Randy'ego Newmana – po polsku: „Ty druha we mnie masz” w wykonaniu Stanisława Soyki. View oEmbed on the source website Trio z Belleville (2003) – surrealistyczna animacja dla dorosłych Film w reżyserii Sylvaina Chometa łączy klasyczną dwuwymiarową animację z techniką 3D. W nurcie czarnej komedii, nawiązując do różnych stylów w kulturze i sztuce – od Art Deco po gotyk – opowiada historię chłopca o imieniu Champion, który jest wychowywany przez babcię. To ona zauważa jego pasję do kolarstwa i postanawia przygotować go do wyścigu Tour de France. Niestety chłopiec zostaje porwany. Aby go uratować, Madame Souza i pies Bruno będą musieli wyruszyć aż za ocean do metropolii o nazwie Belleville. W 2004 r. obraz otrzymał dwie nominacje do Oscarów – jako najlepszy film animowany i za piosenkę „Belleville Rendez-Vous” w wykonaniu Beatrice Bonifassi. Został także nagrodzony Złotym Satelitą (najlepszy film animowany lub łączący w sobie różne media) i Cezarem za najlepszą muzykę filmową. View oEmbed on the source website Mój sąsiad Totoro (1987) – japońska sztuka animacji To przepiękna historia o potędze wyobraźni utrzymana w stylistyce charakterystycznej dla japońskiego studia Ghibli. Fabuła rozgrywa się w starym domu na wsi, do którego przeprowadza się ojciec z dwiema córkami, aby być bliżej ich matki, która od dłuższego czasu przebywa w szpitalu. Starsza z sióstr, Satsuki zaprzyjaźnia się z chłopcem z sąsiedztwa o imieniu Kanta. Następnie razem z młodszą Mei odkrywają magiczny świat leśnych stworzeń, które nazywają się Totoro. Twórca filmu Hayao Miyazaki zawarł w historii wątki autobiograficzne. On także jako mały chłopiec wychowywał się tylko z ojcem, ponieważ jego matka długo przebywała w szpitalu. View oEmbed on the source website Inne znane produkcje studia Ghibli to: Księżniczka Mononoke (1997) – film ekologiczny dla dorosłych o walce człowieka z dziką przyrodą, Spirited Away: W krainie Bogów (2003) – tajemnicza i trzymająca w napięciu animacja o podróży Chihiro do świata duchów, Ponyo (2008) – wzruszająca opowieść o zetknięciu z innością, pokazana poprzez przyjaźń chłopca z rybią księżniczką. O tym tytule pisaliśmy w rankingu filmów o syrenach, Chłopiec i czapla (2023) – historia młodego Mahito, który po śmierci matki wyrusza w podróż na skraj życia i śmierci. Polskie filmy animowane Historia polskich filmów animowanych również ma na swoim koncie wiele ciekawych produkcji. Na niektórych wychowywali się nasi rodzice i dziadkowie. Inne, stanowiąc wyraz artystycznych wizji, zdobyły uznanie krytyków na międzynarodowych festiwalach filmowych. Studio Se–ma-for w Łodzi Nazwa Se-ma-for została przyjęta w 1960 r. dla Studia Małych Form Filmowych. To tutaj w latach 60. XX wieku powstał serial animowany „Zaczarowany ołówek”, w którym głównym bohater przy pomocy magicznego ołówka może stworzyć wszystko. W latach 70. i 80. popularność zdobyły także kolejne animacje: „Miś Uszatek”, „Opowiadania Muminków” i „Przygody kota Filemona”. View oEmbed on the source website W ramach studia powstała nagrodzona Oscarem awangardowa produkcja Zbigniewa Rybczyńskiego pt. „Tango” (1980). Akcja filmu rozgrywa się w małym pokoju, do którego kolejno wchodzi 26 różnych postaci. W filmie zastosowano technikę pikselową, polegająca na robieniu zdjęć i nakładaniu ich na siebie zgodnie z sekwencją animacji. View oEmbed on the source website Filmy rysunkowe dla dzieci – „Bolek i Lolek”, „Reksio” czy „Przygody Koziołka Matołka”? Dużą rolę w historii polskich filmów animowanych odegrało także Studio Filmów Rysunkowych w Bielsku-Białej. Tu powstał popularny animowany „tasiemiec” opowiadający o przygodach Bolka i Lolka. Pierwszy odcinek został wyemitowany w 1962 r., a w ciągu kolejnych 23 lat powstało ponad 150 odcinków. W 1973 r. do dwójki przyjaciół dołączyła dziewczynka o imieniu Tola. View oEmbed on the source website Kolejnym rysunkowym hitem był „Reksio” – serial animowany z tej samej wytwórni w Bielsku-Białej. Przygody psa i innych podwórkowych zwierząt mogliśmy śledzić od 1967 do 1990 r. Animację stworzył Lechosław Marszałek, który wcześniej pracował nad serią o Bolku i Lolku. Zrezygnował jednak z tworzenia tej historii w chwili, gdy jej współtwórcy postanowili, że chłopcy będą bawić się bronią w ramach przygód na Dzikim Zachodzie. W zamian wpadł na pomysł spokojnej historii, która nie będzie epatować przemocą. View oEmbed on the source website „Dziwne przygody Koziołka Matołka” to z kolei produkt warszawskiego Studia Miniatur Filmowych. Animowany serial o przygodach koziołka w drodze do Pacanowa powstał na podstawie komiksu Kornela Makuszyńskiego i Mariana Walentynowicza. W latach 1969–1971 mogliśmy zobaczyć 26 odcinków. View oEmbed on the source website Katedra (2002) – film Tomasza Bagińskiego w technice animacji komputerowej Na wyróżnienie zasługuje jeszcze jedna polska produkcja, która otrzymała nominację do Oscara w 2003 r. W filmie „Katedra” Tomasza Bagińskiego widzimy tajemniczą przestrzeń oczami pielgrzyma. Razem z nim wchodzimy do środka gotyckiego gmachu, aby wraz ze wschodem słońca ujrzeć skrywane w nim sekrety. Obraz powstał za pomocą grafiki komputerowej na podstawie opowiadania Jacka Dukaja. View oEmbed on the source website
Slapstick – rodzaj komedii filmowej wywodzący się z tradycji teatralnych i kina niemego
Historia filmów slapstickowych, nazwiska komików, najpopularniejsze tytuły i inspiracje
Slapstick to podgatunek filmowy, dla którego nie ma tematów tabu. W zabawnej grotesce można wyśmiać praktycznie wszystko – od polityki i władzy po wielkie produkcje filmowe. Jej nazwa została zapożyczona od urządzenia cyrkowego, które służyło do wytwarzania trzaskających dźwięków podczas występów klaunów. Spis treści: Slapstick – charakterystyka gatunku Historia filmu slapstickowego Filmy inspirowane slapstickiem Slapstick – charakterystyka gatunku Klasyczny slapstick charakteryzuje szybka akcja, rubaszny humor i mocno przerysowani bohaterowie. To filmy, w których nie ma miejsca na nudę, ponieważ kadry zmieniają się jak w kalejdoskopie, a aktorzy są w ciągłym ruchu. Bohaterowie filmowej burleski przeżywają zabawne przygody, pełne mniejszych lub większych nieporozumień. W slapsticku często występują aluzje seksualne czy proste żarty odnoszące się do fizjonomii drugiego człowieka. Postacie są wyraziste, wręcz kreskówkowe, a sekwencje filmowe – spontaniczne, co oznacza, że możemy się spodziewać szybkich i nagłych zmian motywu oraz nastroju. Historia filmu slapstickowego Początki filmów slapstickowych związane są nazwiskiem brytyjskiego impresario Freda Karno. W 1912 r. jego trupa teatralna, ze względu na cenzurę w Anglii, postanowiła poszukać szczęścia w Ameryce. W jej składzie byli Charlie Chaplin i Arthur Stanley – wybitni komicy, których pojawienie się w Stanach przyciągnęło uwagę amerykańskiego reżysera i producenta filmów Macka Sennetta. Z inicjatywy „króla komedii” powstały pierwsze komedie, w których pełno jest niewybrednych żartów. Za pierwszy film slapstickowy uchodzi zaledwie sześciominutowy „Cohen na Coney Island”. Charlie Chaplin – legenda kina amerykańskiego Brytyjski komik urodził się w Londynie w rodzinie aktorów wodewilowych. Kiedy matka Charliego zachorowała i straciła pracę w teatrze, chłopak przerwał szkołę i rozpoczął pracę w trupie tanecznej, aby wspomóc ją finansowo. Do teatru objazdowego Freda Karno dołączył w 1907 r., a po przybiciu do wybrzeży Ameryki, zrobił spektakularną karierę w Stanach Zjednoczonych. Mack Sennett zauważył go podczas „Wieczoru w angielskim Music-Hallu” i zaproponował mu angaż w filmach komediowych. Umowę z wytwórnią Keystone Charlie Chaplin podpisał w 1913 r. Z czasem aktor zaczął tworzyć własne filmy. Najlepsze produkcje w reżyserii i z udziałem Charliego Chaplina to: Brzdąc (1921) – przedstawia perypetie wędrownego szklarza, który opiekuje się porzuconym chłopcem, Gorączka złota (1925) – opowiada o grupie poszukiwaczy złota i ich podróży na Alaskę w celu szybkiego zbicia fortuny, Dyktator (1940) – satyra na faszyzm przedstawia historię dyktatora, który mści się na Żydach za to, że nie dostał pożyczki na rozbudowę armii. O tym ostatnim pisaliśmy również w rankingu najlepszych filmów o nazistach. View oEmbed on the source website Buster Keaton – gwiazda kina niemego Omawiając historię filmów slapstickowych, nie sposób pominąć produkcji z udziałem Bustera Keatona. Aktor znany jako „człowiek o kamiennej twarzy” zasłynął z poważnej mimiki, która groteskowo uzupełnia humorystyczną fabułę filmów. Możemy go obejrzeć w następujących produkcjach: Rozkosze gościnności (1923) – dwudziestoletni William McKay (Buster Keaton) dowiaduje się, że odziedziczył w spadku dom w Rockville. Nie jest świadomy tego, że w rodzinnej miejscowości trwa odwieczna waśń między McKayami a Canfieldami. Kiedy po latach wraca do wioski, wpada w sam środek konfliktu, Marynarz na dnie morza (1924) – po tym, jak piękna Betsy (Kathryn McGuire) odrzuca zaręczyny Rollo (Muster Keaton), mężczyzna decyduje się na samotny rejs statkiem. Jednak dziwny zbieg okoliczności sprawia, że na pokładzie znajduje się także jego niedoszła narzeczona, Generał (1926) – akcja filmu rozgrywa się w czasie wojny secesyjnej. Młody Johny jest maszynistą lokomotywy o nazwie Generał. Jest zły na to, że armia Konfederatów nie chce dopuścić go do walki na froncie. Jednak i on będzie musiał zmierzyć się z bohaterskim zadaniem, kiedy „Generał” zostanie porwany przez wroga. View oEmbed on the source website Flip i Flap, czyli Oliver Hardy i Stan Laurel Termin „slapstick” w dosłownym tłumaczeniu oznacza „lepiący się klaps, uderzenie lub policzek”, który możemy wymierzyć komuś w postaci tortu na twarzy. W tej idei doskonale spełniali się komicy Oliver Hardy i Stan Laurel, znani w Polsce jako Flip i Flap. Duet po raz pierwszy zaistniał w filmie „Spodnie dla Filipa” w 1927 roku. Z ich udziałem powstało ponad 100 produkcji – niemych i dźwiękowych po 1929 roku. Flip jest niski i szczupły, a Flap – wysoki i pokaźny gabarytowo. Obydwoje są niezdarni i roztargnieni, a dodatkowo Flip zawsze pakuje swojego towarzysza w tarapaty. Para komicznych bohaterów często pojawia się w towarzystwie bardzo zdecydowanych kobiet, które potrafią postawić na swoim. Najpopularniejsze filmy z ich udziałem to: Kacza zupa (1933) – w niewielkim kraju o nazwie Freedonia prezydent Rufus mianuje się dyktatorem. Wprowadza zmiany w państwie i doprowadza do wojny z sąsiadującą Sylvanią. Film powstał jako satyra na faszyzm we Włoszech. Flip i Flap: Indyjscy piechurzy (1935) – dwójka ekscentrycznych przyjaciół udaje się do Szkocji, aby poznać testament wujka Flipa. Płyną na wyspy jako pasażerowie na gapę, po czym okazuje się, że w spadku otrzymują jedynie zwietrzałą tabakę i stare szkockie dudy. Następnie dziwnym splotem okoliczności lądują w Indiach, Flip i Flap w Legii Cudzoziemskiej (1939) – tytułowa para przyjaciół zaciąga się do Legii, aby odbić żonę oficera, Dwaj detektywi (1944) – Flip i Flap zostają wynajęci do ochrony pewnego budynku. Okazuje się, że mieszka tam naukowiec, który konstruuje bombę. Akcja filmu rozgrywa się w czasie II wojny światowej, Flip i Flap na bezludnej wyspie (1951) – załoga statku pasażerskiego rozbija się na bezludnej wyspie koralowej, gdzie powołuje własny rząd. Nikt z zewnątrz nie interesuje się nowoodkrytą ziemią, dopóki nie zostają odkryte tam złoża cennego uranu. View oEmbed on the source website Benny Hill i jego slapstickowe show Brytyjski komik, zanim został gwiazdą autorskiego programu „The Benny Hill Show”, imał się różnych zawodów. Urodzony w 1924 roku Alfred Hawthorne Hill był mleczarzem, doboszem i operatorem mostów. W czasie II wojny światowej pracował jako lektor w słuchowiskach radiowych. W telewizji zadebiutował w 1949 r. Jego skecze można było oglądać na kanale BBC od 1955 r., a następnie na amerykańskim ITV (od 1969 r.). Slapstickowy charakter filmów Benny'ego Hilla podkreślają zastosowane techniki, takie jak „undercranking”, czyli przyspieszenie, parodia i pantomima. Wersja amerykańska została pozbawiona pikantnych szczegółów, które zupełnie nie raziły widzów na wyspach brytyjskich. View oEmbed on the source website „Różowa pantera” – seria zabawnych zagadek kryminalnych Pierwszy film o różowej panterze, która krzyżuje szyki nieporadnego inspektora Clouseau (Peter Sellers), pojawił się w 1963 roku i otworzył serię dziewięciu produkcji. Tradycje slapstickowe widoczne są w zabawnych gagach i grze aktorskiej bazującej na pantomimie. W filmie dialogi są marginalne – niektóre sceny komentuje głos narratora, ale przede wszystkim rozgrywają się one w rytm muzyki skomponowanej przez Henry'ego Manciniego. Cechą charakterystyczną „Różowej pantery” są animacje przeplatające film z udziałem aktorów. Większość produkcji z oryginalnej serii wyreżyserował Blake Edwards. View oEmbed on the source website Filmy inspirowane slapstickiem Chociaż czarno–białe filmy nieme przeszły już do historii, miłośnicy kina nadal chętnie wracają do technik gatunku, które pozawalają przedstawiać świat w bardziej humorystyczny sposób. Poniżej kilka przykładów, które pełną garścią czerpią z tradycji slapstickowych. Czy leci z nami pilot? (1980) – parodia filmów katastroficznych Akcja komedii rozgrywa się na pokładzie samolotu, do którego wsiada straumatyzowany pilot wojskowy Ted Striker (Robert Hays). Chociaż mężczyzna zarzeka się, że już nigdy więcej nie wzbije się w powietrze, decyduje się na podniebną podróż, aby zdobyć serce ukochanej stewardessy (Julie Hagerty). Tymczasem wśród załogi dochodzi do zatrucia pokarmowego. Okazuje się, że jedynie Ted może zastąpić pilota. Film zajął 4. miejsce na liście 101. najzabawniejszych scenariuszy wszech czasów z 2015 r. Reżyseria: Jim Abrahams i David Zucker. O tym tytule pisaliśmy także w rankingu najlepszych filmów o samolotach. View oEmbed on the source website Naga broń (1988 – 1994) – kultowa seria komedii policyjnych Głównym bohaterem cyklu jest niezdarny porucznik Frank Dreblin (Leslie Nielsen). Policjant nie grzeszy inteligencją, jednak wychodzi nawet z największych opresji dzięki zabawnym zbiegom okoliczności. W rozwiązywaniu zagadek kryminalnych wspiera go detektyw Nordberg (O. J. Simpson). W filmach występuje także Priscilla Presley w roli Jane Spencer. Kobieta w pierwszej części jest asystentką głównego antagonisty Dreblina, a w ostatniej – zostaje żoną porucznika. View oEmbed on the source website Kosmiczne jaja (1987) – parodia „Gwiezdnych wojen” Lone Starr (Bill Pullman) i jego towarzysz Barf (John Candy) potrzebują pieniędzy na spłatę długów. Aby je zdobyć, ruszają w podróż kosmiczną, której celem jest odbicie księżniczki Vespy (Daphne Zuniga) z rąk okrutnego Lorda Hełmofona (Rick Moranis). Jej ojciec jest skłonny zapłacić sporą sumę za życie swojej córki i bezpieczeństwo planety. Jeśli tego nie zrobią, zły lord pochłonie z Druidii cały zapas powietrza. W filmie Mela Brooksa pojawiają się nie tylko odwołania do „Gwiezdnych wojen” George'a Lucasa, ale także do innych klasyków fantasy, takich jak: „Star Trek” (pierwszy film powstał w reżyserii Roberta Wise'a) czy „Obcy – ósmy pasażer Nostromo” w reżyserii Ridleya Scotta. Więcej o produkcjach rozgrywających się w przestrzeni międzyplanetarnej – w rankingu filmów o kosmosie. View oEmbed on the source website Głupi i głupszy (1994) – amerykańska komedia pomyłek Lloyd Christmas (Jim Carrey) i Harry Dunne (Jeff Daniels) wyruszają w podróż do Kolorado, aby oddać porzuconą na lotnisku walizkę. Są przekonani, że bagaż należy do pięknej kobiety o imieniu Mary (Lauren Holly), którą Lloyd od dawna darzy platoniczną miłością. Tymczasem w walizce znajdują się pieniądze stanowiące okup dla porywaczy. Film w reżyserii braci Farrellych zdobył dwa Złote Popcorny MTV w 1995 r. – za rolę główną w wykonaniu Jima Carreya i najlepszy pocałunek (Jim Carrey i Lauren Holly). View oEmbed on the source website Maska (1994) – superbohaterska komedia z Jimem Carreyem To pastisz filmów o superbohaterach. Nudne życie Stanleya Ipkissa (Jim Carrey) odmienia maska należącą do nordyckiego boga Lokiego. Po jej założeniu mężczyzna zyskuje polot i pewność siebie. Sypie żartami jak z rękawa, ale także popada w niemałe tarapaty. Tytułowa maska okazuje się szczególnie groźna w rękach złoczyńcy Doriana Tyrella (Peter Greene). Przy nim psoty Stalneya wypadają blado i niewinnie. W „Masce” Chucka Russella zobaczymy także Cameron Diaz w roli Tiny, o której względy walczą dwaj główni antagoniści. View oEmbed on the source website Setki bobrów (2022) – komedia slapstickowa z XXI wieku Obraz w reżyserii Mike'a Cheslika odwołuje się do korzeni podgatunku filmowego. Czarno–białe kadry uzupełnia skoczna muzyka, a szybkie sceny naszpikowane są żartami sytuacyjnymi. Głównym bohaterem jest Jean Kayak (Ryland Brickson Cole), który aspiruje do bycia najlepszym traperem Ameryki. Aby uzyskać tytuł, a przy okazji zdobyć także rękę córki handlarza futrami, musi przechytrzyć setki bobrów. View oEmbed on the source website
Western – gatunek filmowy powiązany z mitem Dzikiego Zachodu
Kamień milowy w amerykańskiej kinematografii
Western to jeden z najstarszych gatunków filmowych. Można powiedzieć, że narodził się wraz z amerykańską kinematografią na początku XX wieku. Wywodzi się z tradycji ludowej i legend o rozbójnikach, które stanowiły podstawę literackich westernów autorstwa Jamesa Coopera czy Jacka Londona. Spis treści: Historia westernów amerykańskich Budowa klasycznego westernu Klasyka gatunku w historii kina Western w kinie europejskim Upadek filmów o Dzikim Zachodzie Antywestern i pastisz Historia westernów amerykańskich Za pierwszy amerykański western uznawany jest „Napad na ekspres” w reżyserii Edwina S. Portera z 1903 r. Jest to film niemy, w którym pojawił się pierwszy kaskader w historii kina, Frank Hanaway. W 1928 r. wyszedł pierwszy western dźwiękowy – „W starej Arizonie” w reżyserii Raoula Walsha i Irvinda Cunningsa. Budowa klasycznego westernu Dla gatunku charakterystyczne są następujące elementy: wyrazisty bohater – zazwyczaj jest to kowboj, może być szeryfem lub tajemniczym jeźdźcem z odległych krain. Nawet jeśli działa poza prawem, jest uosobieniem bohaterskich cech charakteru, takich jak honor, szlachetność i odwaga. Jego nieodzownym atrybutem jest kapelusz i rewolwer, malownicza sceneria – klasyczne westerny rozgrywają się na Dzikim Zachodzie w czasie wojny secesyjnej, walk z Indianami i tak zwanej gorączki złota. Obowiązkowe jest małe miasteczko z saloonem, kościołem i aresztem. Dookoła rozciągają się bezkresne prerie i rozległe kaniony, walka dobra ze złem – istotą gatunku jest konflikt między dobrem a złem – z tym, że niekoniecznie to, co jest zgodne z prawem jest uznawane za dobre. Niezbędny jest także wątek miłosny. Klasyka gatunku w historii kina Obrazy, do których odwołują się wszystkie późniejsze westerny i antywesterny, to przede wszystkim filmy Johna Forda, Howarda Hawksa i Freda Zinnermanna. Dyliżans (1939) – pierwszy film Johna Forda Podróż dyliżansem z Arizony do Nowego Meksyku nie jest bezpieczna, kiedy na wolności przebywa groźny przywódca Apaczów, Geronimo, a także zbiegły z więzienia Ringo Kid (John Wayne). Pomimo tego znalazło się kilku śmiałków. Wśród podróżników znajduje się Lucy Mallory, żona oficera w zaawansowanej ciąży, dziewczyna lekkich obyczajów Dallas (Claire Trevor), niestroniący od alkoholu doktor Josiah Boone (Thomas Mitchell) czy podejrzany hazardzista Hatfield. Jest także szeryf Wilcox (George Bancroft), który ma nadzieję, na dorwanie zbiegłego przestępcy. Zgodnie z obawami na drodze pojawia się niebezpieczny Ringo Kid. Bohaterowie zmuszeni są do podjęcia decyzji, które ujawnią ich prawdziwe oblicza. Western w reżyserii Johna Forda zdobył dwa Oscary w 1940 r. – dla aktora Thomasa Mitchella, a także za najlepszą muzykę filmową. View oEmbed on the source website W samo południe (1952) – ballada o heroicznym szeryfie Szeryf Will Kane (Gary Cooper) wkrótce ma przejść na emeryturę. Planuje wyprowadzić do się do innego miasta razem ze swoją świeżo poślubioną żoną Amy Flower (Grace Kelly). Jednak okazuje się, że do Hadleyville ma przybyć zwolniony z więzienia przestępca Frank Miller (Ian MacDonald). Kane opóźnia wyjazd aby spotkać się i rozprawić z bandytą. Obraz Freda Zinnermanna zdobył cztery oscarowe statuetki w 1953 r. – dla Gary’ego Coopera za główną rolę, piosenkę „High Noon” w wykonaniu Texa Rittera, całą ścieżkę dźwiękową autorstwa D. Tiomkina i montaż. View oEmbed on the source website Rio Bravo (1959) – western Howarda Hawksa W odciętym od świata miasteczku na Dzikim Zachodzie szeryf John T. Chance (John Wayne) musi poradzić sobie z bandą rabusiów, którzy planują odbić osadzonego w więzieniu Joe Burdette’a (Claude Akins). Stróż prawa nie ma silnego wsparcia – jego zastępcami są pijak Dude (Dean Martin) i kulejący starzec Stumpy (Walter Brennan). Pomoc oferuje przejeżdżający z kolumną wozów Pat Wheeler (Ward Bond). Pytanie, czy można mu ufać? Podejrzenia wzbudza także atrakcyjna hazardzistka Feathers (Angie Dickinson) ścigana listem gończym. Angie Dickinson za rolę w filmie Howarda Hawksa otrzymała nagrodę na festiwalu Złote Globy w 1960 r. jako najbardziej obiecująca nowa aktorka. View oEmbed on the source website Western w kinie europejskim Chociaż w Europie nie znajdziemy aż tak spektakularnych krajobrazów jak w Arizonie czy Nowym Meksyku, gatunek świetnie przyjął się również na naszym rodzimym gruncie. Początkowo europejskie westerny nie były doceniane przez krytyków. Dopiero po latach zdobyły uznanie. Spaghetti westerny W drugiej połowie XX wieku wieku dużą popularnością cieszyły się westerny kręcone przez twórców włoskiego i hiszpańskiego kina. Za najwybitniejszego twórcę gatunku uchodzi Sergio Leone, znany z takich tytułów jak „Dobry, zły i brzydki” czy „Pewnego razu na Dzikim Zachodzie”. Z filmami włoskiego reżysera mocno powiązane jest nazwisko wybitnego kompozytora Ennio Morricone, a także amerykańskiego aktora Clinta Eastwooda. View oEmbed on the source website Westerny niemieckie W latach 60. popularne były także filmy niemieckie. W koprodukcji niemiecko-włosko-jugosłowiańskiej powstały filmy o Winnetou, dzielnym Apaczu z powieści przygodowych Karola Maya, z Pierre’em Brice’em w roli głównej. Cykl w reżyserii Haralda Reinla kręcony był w Jugosławii. W NRD po 1964 r. powstały także takie obrazy jak „Synowie Wielkiej Niedźwiedzicy” (1966) w reżyserii Josefa Macha czy „Białe Wilki” (1969) Konrada Petzolda. View oEmbed on the source website Polski western To przede wszystkim nowele Jerzego Zarzyckiego – „Człowiek, który zdemoralizował Hadleyburg” oraz „Komedia z pomyłek” z 1967 r., a także „Eukaliptus” (2001) w reżyserii Marcina Krzyształowicza czy „Summer Love” (2006) Piotra Uklańskiego. Z inspiracji gatunkiem powstały takie produkcje jak „Prawo i pięść” (1964) w reżyserii Jerzego Hoffmana i Edwarda Skórzewskiego oraz „Wilcze echa” (1968) pod batutą Aleksandra Ścibora-Rylskiego. View oEmbed on the source website Upadek filmów o Dzikim Zachodzie Po rewolucji społecznej w latach 60. XX wieku zmienił się stosunek do historii Dzikiego Zachodu. Okazało się, że „obcy” i „dziki” Indianin jest przedstawicielem wartościowej kultury, co znalazło odzwierciedlenie w filmach „Człowiek zwany koniem” (1970) w reżyserii Elliota Silversteina czy „Tańczący z wilkami” (1990) Kevina Costnera. Ten ostatni to nasze miejsce pierwsze w rankingu filmów z Kevinem Costnerem. Przykładem dobrego westernu, który nie deprecjonuje rdzennych mieszkańców Ameryki, jest „Zabójstwo Jesse’ego Jamesa przez tchórzliwego Roberta Forda” (2007) Andrew Dominika. To opowieść o relacji pomiędzy szefem a członkiem grupy przestępczej, który zazdrości mu sławy. View oEmbed on the source website Antywestern i pastisz Antywesterny bazują na klasycznym schemacie, jednak są podyktowane zupełnie odmienną ideologią. Następuje zamiana ról. Siły dobra uosabiają Indianie, a amerykański kowboj reprezentuje zło i przemoc. Przykładem jest film „Strzały o zmierzchu” (1962) w reżyserii Sama Peckinpaha. Do westernu odwołują się także współczesne produkcje, takie jak „Django” (2012) Quentina Tarantino czy „Siedmiu wspaniałych” (2016) Antoine’a Fuquy. To obrazy, które korzystają z wypracowanych archetypów, aby podkreślić absurdalność historii. Kino postmodernistyczne miesza klasyczne gatunki filmowe, dając upust artystycznej ekspresji. View oEmbed on the source website