Z Międzyrzeca Podlaskiego na krańce świata. Niezwykła droga Elżbiety Dzikowskiej. Te tajemnice skrywała przez dekady
Odważna, wyjątkowa, doświadczona przez życie. Dla wielu Polaków ikona. Elżbieta Dzikowska przeszła w życiu wiele, otworzyła na świat swoich rodaków. Prywatnie miała dwóch mężów: Andrzeja Dzikowskiego i Tony'ego Halika. Poznaj jej niezwykłą, porywającą historię.
Ani myśli o emeryturze. Elżbieta Dzikowska, urodzona 19 marca 1937 roku w Międzyrzecu Podlaskim, to niekwestionowana legenda polskiego reportażu i podróżnictwa. Choć skończyła już 88 lat, wciąż pozostaje aktywna zawodowo i artystycznie. Jak dziś wygląda jej życie? Nadal jest pełne pasji... Ostatnia publikacja na FB 28.12.2025 r. Nieustanna pasja do podróży i sztuki Elżbieta Dzikowska przez całe życie łączyła podróżowanie z głębokim zainteresowaniem kulturą i historią odwiedzanych miejsc. Jej podejście było pełne szacunku do innych tradycji i narodów, a także chęci zrozumienia świata takim, jakim jest naprawdę, bez uproszczeń. Miała w tym wszystkim wyjątkową misję... „Pieprz i wanilia” – program, który otworzył Polakom okno na świat Wspólnie z Tonym Halikiem prowadziła kultowy program „Pieprz i wanilia”, emitowany w TVP w latach 70., 80. i 90. Dla wielu Polaków był to pierwszy kontakt z egzotycznymi kulturami. Ich prezentacje nie były tylko geograficzne – opowiadały o ludziach, ich problemach, wartościach i codziennym życiu. Czytaj także: Elżbieta Dzikowska o Tonym Haliku: „Nie żałuję ani jednego dnia z nim” Twórczość literacka i fotograficzna – dokumentowanie świata i emocji Dzikowska to także autorka wielu książek podróżniczych i albumów fotograficznych. Jej publikacje, jak „Groch i kapusta” czy „Polska znana i mniej znana”, zdobyły ogromną popularność, ukazując piękno naszego kraju i świata z perspektywy człowieka wrażliwego i uważnego. Jej zdjęcia wielokrotnie były prezentowane na wystawach krajowych i międzynarodowych. Wystawy i projekty artystyczne – łączenie pasji z misją edukacyjną Elżbieta Dzikowska jest kuratorką licznych wystaw sztuki współczesnej i ludowej. Promuje artystów nieprofesjonalnych, organizuje ekspozycje ukazujące sztukę Ameryki Łacińskiej i Azji. Jej działania edukacyjne mają na celu przybliżenie Polakom bogactwa światowych kultur. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/48/2025/05/national54-f9888f4.jpg" width="1500" height="1005" alt="Marek Fiedler, Elżbieta Dzikowska, Martyna Wojciechowska, jubileuszowe wydanie 100 numeru „National Geographic”, Warszawa, styczeń 2008" title="Marek Fiedler, Elżbieta Dzikowska, Martyna Wojciechowska, jubileuszowe wydanie 100 numeru „National Geographic”, Warszawa, styczeń 2008" /> Życie prywatne – między miłością a samotnością Choć znana głównie z działalności zawodowej, życie prywatne Elżbiety Dzikowskiej również pełne było emocji, głębokich więzi, wzlotów i uczuć. Związek z Tonym Halikiem – miłość i wspólna pasja Dla niego zostawiła męża. Jak przyznała, po prostu powiedziała pewnego dnia Andrzejowi Dzikowskiemu, że się zakochała. Tony Halik był jej wielką miłością i partnerem w podróży życia. Choć nie byli małżeństwem (co wyznała po latach), łączyła ich silna relacja oparta na wspólnych wartościach, pasji i współpracy. Po jego śmierci w 1998 roku Dzikowska wiele razy wspominała, jak bardzo tęskni za ich wspólnymi wyprawami i rozmowami. Stwierdzała wprost, że teraz podróżuje za nich dwoje... Relacje rodzinne – codzienne życie Nie ma dzieci. „Gdybym miała, bardzo bym je kochała. Ale że nie mam, to mi ich nie brak. Dzieci to przedłużenie życia, ja przedłużam je sobie inaczej – poprzez książki, filmy, kolekcjonowanie sztuki. Cały swój zbiór, a są w nim dzieła najlepszych polskich artystów, klasyków współczesności, zapisałam notarialnie Muzeum Okręgowemu w Toruniu”, kwitowała w rozmowie z Alicją Dąbrowska dla „Wysokich Obcasów”. Nieczęsto mówi o życiu rodzinnym. Żyje skromnie, ale otoczona książkami, zdjęciami i wspomnieniami z podróży. Czytaj także: Miałam dwóch bardzo dobrych mężów – mówi słynna podróżniczka Elżbieta Dzikowska Codzienność seniorki – aktywność i niezależność Pomimo wieku, Dzikowska jest samodzielna, aktywna i niezależna. Bierze udział w wydarzeniach kulturalnych, pisze, udziela się w mediach społecznościowych i uczestniczy w spotkaniach autorskich. Nie unika tematów starzenia się i samotności, ale mówi o nich z mądrością i uważnością. Mentorka i przyjaźń – relacja z Martyną Wojciechowską Martyna Wojciechowska wielokrotnie nazywała Dzikowską swoją mentorką i wzorem. Łączy je miłość do świata i ludzi, odwaga i wrażliwość. 88-latka wspierała dziennikarkę TVN w jej projektach, a Wojciechowska niejednokrotnie podkreślała, jak wielki wpływ miała na nią starsza koleżanka. Ich relacja to przykład kobiecego wsparcia i szacunku między pokoleniami. Obecna działalność i wyzwania Choć nie podróżuje już tak intensywnie, Elżbieta Dzikowska nadal działa na wielu polach. Co jakiś czas pojawia się w mediach: tak było na początku maja, gdy gościła w „Dzień Dobry TVN”. Zawsze dopisuje jej świetny humor. Nowe projekty i publikacje – nieustanna kreatywność W ostatnich latach wydała kolejne tomy „Polski znanej i mniej znanej” oraz nowe albumy fotograficzne. Pracuje nad digitalizacją archiwum z podróży i planuje kolejne wystawy. Jej działalność pozostaje inspiracją dla młodszych pokoleń podróżników. Zaangażowanie społeczne i ekologiczne – głos w ważnych sprawach Dzikowska angażuje się w akcje edukacyjne i ekologiczne. Uważa, że podróżowanie wiąże się z odpowiedzialnością, dlatego promuje zrównoważony turystykę i szacunek dla lokalnych społeczności. „To ludzie bezmyślnie wypowiedzieli wojnę naturze. Czy to wszystko nie dzieje się z ludzkiej głupoty? Dlaczego są susze? Bo za dużo emituje się dwutlenku węgla do atmosfery. A susze wywołują straszne pożary, jakie ostatnio nawiedziły Australię, Kalifornię, Syberię, nawet Amazonię będącą płucami świata, dostarczającą nam 20 procent tlenu. Sami podcinamy gałąź, na której siedzimy”, grzmiała w rozmowie z Elżbietą Pawełek dla „VIVY!” we wrześniu 2020 roku. Problemy zdrowotne i osobiste – siła w obliczu trudności Z wiekiem pojawiły się problemy zdrowotne (przede wszystkim ze wzrokiem), które ograniczyły jej mobilność, ale nie odebrały ducha walki. W wywiadach mówi o tym szczerze – nie unika tematów trudnych, lecz pokazuje, że można z nimi żyć z godnością. „Mam na siatkówce martwe komórki, straciłam widzenie centralne. Nie mogę czytać ani pisać. Musiałam zrezygnować z samochodu” - ubolewała Elżbieta Dzikowska w tygodniku „Świat i Ludzie”. Jedno jest pewne: wciąż nie brakuje jej chęci do życia... Czytaj także: „Teraz podróżuję za nas dwoje”. O miłości i podróżach Elżbieta Dzikowska opowiada Oli Kwaśniewskiej
Miałam dwóch bardzo dobrych mężów – mówi słynna podróżniczka Elżbieta Dzikowska
Kim był jej pierwszy mąż, Andrzej Dzikowski?
Elżbieta Dzikowska to jedna z najbardziej znanych i lubianych polskich podróżniczek. Przez wiele lat była związana z Tonym Halikiem. Zjeździli razem cały świat. Opowiadali o swoich podróżach w bardzo popularnym programie „Pieprz i wanilia”. Wszyscy myśleli, że Tony Halik jest mężem Elżbiety Dzikowskiej, dopiero po latach okazało się, że ich związek nie był sformalizowany. Choć myśleli i mówili o sobie jako o mężu i żonie. Kim był Andrzej Dzikowski, pierwszy mąż Elżbiety Dzikowskiej? [Ostatnia aktualizacja na VUŻ i Viva Historie: 24.01.2025 rok] Elżbieta Dzikowska i Andrzej Dzikowski: historia miłości Elżbieta Dzikowska, a właściwie Józefa Elżbieta Górska-Dzikowska urodziła się w 1937 roku, w Międzyrzecu Podlaskim. Jej ojciec, Zygmunt Górski, był nauczycielem. Podczas wojny działał w AK, zginął w maju 1944 roku, kiedy Elżbieta miała siedem lat. Mama, po śmierci męża, żeby utrzymać córkę i syna, założyła w Międzyrzeczu Podlaskim herbaciarnię z dyskretnym wyszynkiem. „Ponieważ późno wracała do domu i dwa razy napadli ją złodzieje, chcąc pozbawić utargu, stałam się jej ochroniarzem. Codziennie wychodziłam po nią wieczorem z kłódką prababci przypominającą kształtem pistolet. Pomogło. Już wtedy musiałam być bardzo samodzielna i odpowiedzialna”, opowiadała Elżbieta Dzikowska w „Wysokich Obcasach”. Przyszła podróżniczka skończyła sinologię na Uniwersytecie warszawskim, pracowała w miesięczniku „Chiny”, a potem w podróżniczych „Kontynentach”, gdzie zajmowała się krajami Ameryki Łacińskiej. Zobacz też: Fabrykował swój życiorys, do wszystkiego podchodził z dystansem. Janowi Himilsbachowi wróżono Hollywood, ten jednak... nie chciał uczyć się angielskiego Mąż Elżbiety Dzikowskiej ucieszył się, że jej wybrankiem jest Tony Halik Gdy podczas podróży do Meksyku w 1974 roku spotkali się z Tonym Halikiem, była mężatką. Wyszła za dziennikarza Andrzeja Dzikowskiego, w końcu lat 50. Byli razem 17 lat, mieli ślub cywilny i kościelny. Ale, gdy Elżbieta Dzikowska poznała Tony'ego Halika, postanowiła swojemu byłemu mężowi powiedzieć wprost, że zakochała się w innym. Byłemu, bo formalnie byli już po rozwodzie, jednak po roku rozstania postanowili z Andrzejem Dzikowskim, że do siebie wrócą. Dadzą sobie drugą szansę. Zobacz też: Wyleczyła się przy nim z traumy, był miłością jej życia. Jan Suzin i Alicja Pawlicka byli wspaniałym małżeństwem Chyba jednak nie było już między nimi wielkich uczuć, bo Andrzej Dzikowski bardzo się ucieszył, że jego partnerka wybrała właśnie Tony’ego Halika. Bardzo go cenił i chciał poznać jako swojego następcę. Poprosił Elżbietę, żeby zaprosiła go na kolację. „I przyjechał! Dzikowski urządził kolację, żeby poznać swego następcę. Był wyśmienitym kucharzem, a tego wieczoru postarał się szczególnie. Były polskie dania: czerwony barszcz, który Tony bardzo lubił, pierogi z mięsem, kapustą i grzybami, sernik, wino. Obaj panowie byli nieco spięci, ale zachowywali się wobec siebie elegancko. Mnie było najtrudniej. Wkrótce Andrzej Dzikowski ożenił się z inną kobietą. Wcale nie dziwił się, że jego żona straciła głowę dla Tony'ego i życzył jej wiele szczęścia u jego boku. Elżbieta Dzikowska zostawiła mu mieszkanie, a sama przeprowadziła się do niewielkiego, kupionego przez Tony'ego Halika za dolary mieszkanka przy ulicy Inflanckiej. Tak zaczęła się jej nowa, wielka życiowa przygoda. Zobacz też: Wspólne życie nie było im pisane, rozstali się przez zazdrość. Historia miłości Andrzeja Kopiczyńskiego i Marii Chwalibóg Elżbieta Dzikowska mówi: Pierwszy mąż? Zawsze go chwalę Elżbieta Dzikowska ma sentyment do swojego pierwszego męża. „To był dobry mąż. Zawsze go chwalę”, mówiła w jednej z rozmów. A w "Wysokich obcasach" zwierzała się: „Miałam dwóch bardzo dobrych mężów. Nasze układy były partnerskie. Szanowaliśmy się, mieliśmy do siebie zaufanie i pozwalaliśmy sobie na realizowanie marzeń, razem i osobno”. Tony Halik, który był miłością życia Elżbiety Dzikowskiej, zmarł w 1998 roku
Elżbieta Dzikowska o Tonym Haliku: „Nie żałuję ani jednego dnia z nim”
Podróżniczka świętuje dziś swoje 85. urodziny
Elżbieta Dzikowska – historyczka sztuki, sinolożka, legendarna podróżniczka, reżyserka (ur. 1937). Wraz z Tonym Halikiem stworzyła najpopularniejszy duet podróżników w Polsce. Ich program „Pieprz i wanilia” oglądało 18 milionów widzów. Autorka wielu książek. Bohaterka biografii „Dzikowska” napisanej przez Romana Warszewskiego. Z okazji 85. urodzin znanej historyczzki sztuki i podróżniczki przypominamy rozmowę Magdaleny Żakowskiej z Elżbietą Dzikowską, która ukazała się w „Urodzie Życia” 7/2020. Magdalena Żakowska: Kiedy czytałam o waszych podróżach, to ciągle zastanawiałam się, który element dzikiej natury przerażał panią najbardziej. Pająki? Węże? Owady? Elżbieta Dzikowska: Dzika natura nie przeraża mnie ani trochę, przecież jestem Dzikowska. Zresztą, lubię być blisko natury nie tylko podczas wielkich wypraw. Z pierwszym mężem, Andrzejem Dzikowskim, dużo podróżowaliśmy z namiotem. On łapał ryby, ja zbierałam grzyby, było co jeść, a przemieszczaliśmy się kajakiem. Z drugim mężem pływałam żaglówką. Myślałam, że z pierwszym mężem była pani krótko. Wzięliście ślub jeszcze na studiach, a chwilę później wyjechała pani na swoją pierwszą wielką wyprawę – sześć tygodni w Chinach. Nie było tak źle. Byliśmy sobie bliscy i blisko – po ślubie przez osiem lat wynajmowaliśmy pokój z możliwością korzystania z kuchni, a w sumie byliśmy ze sobą 17 lat. Z Tonym – 25 lat. Bez ślubu. Nie potrzebowaliśmy go. Dla mnie Tony był mężem. Zawsze tak o nim myślałam. Jak byśmy sami sobie udzielili ślubu, to najważniejsze. Nie lubię słowa „partner” w kontekście związku uczuciowego. Ale mam wrażenie, że Tony Halik to był pani „partner in crime”, najlepszy towarzysz przygód. To już bardziej! Którą ze wspólnych chwil zapamiętała pani i lubi wspominać najbardziej? Trudno mi wyróżnić jedną. Było ich wiele, cały wspaniały serial. Po raz pierwszy zobaczyła go pani... W jednym z jego filmów dokumentalnych. Wydał mi się śmieszny i wyłączyłam telewizor. Dlaczego śmieszny? Taki śmieszny facet, kompletnie nieinteresujący jako mężczyzna. Piękny nie był, ale jak się później okazało, miał mnóstwo uroku, wdzięk. I poczucie humoru. Nasze pierwsze spotkanie – w Meksyku – nie miało nic z romantycznego uniesienia. To nie była miłość od pierwszego wejrzenia, ale potrafił na nią zasłużyć. Jak? Przy nim świat był ciekawszy, mniej przewidywalny, a życie stawało się przygodą. Tony był niebywale twórczy, kreatywny i lubił to samo, co ja: poznawać świat i opowiadać o tym innym. Dla niego to była miłość od pierwszego wejrzenia? Nie wiem, ale na to wyglądało. Mieliście wspólną pasję, ale byliście też swoimi przeciwieństwami – pani po sinologii i historii sztuki, on samouk, który nie skończył nawet liceum. Ale chciał się wszystkiego dowiedzieć. Interesowała go także kultura, chociaż powiadał, że woli to, co się rusza, na przykład życie Indian, podczas gdy mnie fascynowało najbardziej to, co stoi, czyli zabytki. Jak powiedziałam, że chciałabym wyruszyć tropem katedr średniowiecznych, to kupił przyczepę Niewiadów i ruszyliśmy do Santiago de Compostela, a potem jeszcze dalej. Sam miał ogromne doświadczenie życiowe, bardzo wiele przeżył i ja też się od niego mnóstwo nauczyłam. Miał wielki talent operatorski i filmowy. Jeśli miałabym wskazać jedną cechę, która nas połączyła, to powiedziałabym, że nam się chciało. Mieliśmy głód życia, poznawania, zapał, dzięki któremu pokonywaliśmy wszelkie przeszkody. Zobacz także: „Teraz podróżuję za nas dwoje”. O miłości i podróżach Elżbieta Dzikowska opowiada Oli Kwaśniewskiej Kochał żeglować, a pani miała chorobę morską. Choroba morska to jest coś potwornego. Kiedy wyruszaliśmy na morze, bardzo cierpiałam, myślałam tylko o tym, żeby nie istnieć. Przez pierwsze dni zawsze chciałam zawracać, jak najszybciej wysiąść. Ale chęć poznania była jednak większa. Później odkryłam skopolaminę, którą się naklejało za uszami i na 72 godziny hamowała chorobę. Podczas jednej z naszych ostatnich wspólnych podróży, po Wyspach Kanaryjskich, okazało się, że nie mam skopolaminy, więc podróż między wyspami pokonywałam samolotami, a Tony płynął. Spotykaliśmy się w kolejnych portach. Wtedy po raz pierwszy to on miał chorobę morską. „Teraz rozumiem, jak cierpiałaś. Przepraszam” – powiedział. To była zresztą z różnych powodów nietypowa podróż. Miała się nie odbyć. To znaczy? Tony już wtedy bardzo źle się czuł, chorował ciężko na serce. Sprzedał naszą żaglówkę, Halikówkę, ale nie umiał usiedzieć na miejscu, potrzebował jakiegoś kolejnego celu. I już następnego dnia, pod moją nieobecność, zdążył te pieniądze ze sprzedaży Halikówki wydać przez telefon na wynajęcie na dwa miesiące żaglówki na Wyspach Kanaryjskich. Nie było wyjścia, musieliśmy jechać. Na pierwszy miesiąc zaprosiliśmy na tę żaglówkę jednych znajomych lekarzy, a na drugi innych. I tak ten ostatni rejs Tony odbył pod stałą opieką lekarską. Jest pani historyczką i krytyczką sztuki, interesuje się pani sztuką współczesną. Tym też zaraziła pani Halika? Rzeczywiście, mam sporą kolekcję sztuki współczesnej zapisaną notarialnie po moim długim życiu Muzeum Okręgowemu w Toruniu. Pamiętam, jak kupiłam obraz Jacka Sempolińskiego, pełen emocji, z dziurami. Tony powiedział: „Za taką kasę nie było przynajmniej nic mniej dziurawego?”. Ale przyczynił się do rozwoju mojej kolekcji, bo część obrazów kupiłam za pieniądze, które wygrałam z nim w karty, w kanastę. Czy jak się tak dużo podróżuje, to dom, ognisko domowe są ważne? Dom to nie tylko budynek. To byliśmy my, razem, gdziekolwiek przyszło nam się znaleźć. Więc to ognisko mieliśmy ze sobą. Co was jeszcze łączyło? Jak to co? Miłość. Ale pytam o to, co widać na co dzień. U nas miłość było widać na co dzień. Gdybym miała z kimś powtórzyć swoje życie, to na pewno z nim. Nie żałuję ani jednego dnia. W waszym związku to on trzymał bank? Od zawsze pracowałam i byłam samodzielna finansowo, ale Tony miał więcej pieniędzy z racji tego, że przez lata zarabiał w dolarach, miał wyrobioną zawodową pozycję na świecie. Kiedy wyruszaliśmy w podróż, było naturalne, że on płacił. Ja miałam marzenia, a on je realizował. Czy można sobie wyobrazić lepszą sytuację?! W biografii Tony’ego Halika Mirosław Wlekły pisze, że nie miał on w sobie nic z kobieciarza, że był oddany jednej kobiecie, Elżbiecie Dzikowskiej. Ale pani twierdzi inaczej. Kobieciarz to może za dużo powiedziane, ale, jak by to ująć, interesowało go życie we wszystkich aspektach. Zwracał uwagę na piękne kobiety i sam podobał się kobietom. Co nie zmienia faktu, że był wiernym, oddanym mężem. Była pani jego drugą żoną. Pierwszą, Pierrette, poznał w czasie II wojny światowej we Francji. Zamieszkali w Meksyku, mieli syna, Ozanę, obecnie producenta programów dla Discovery. Na początku podróżowali razem. Kiedy urodził się Ozana i osiedli w Meksyku, Pierrette przyłączyła się do sekty różokrzyżowców. Wtedy bardzo się od siebie oddalili. Tony’ego ciągle gdzieś nosiło, ciągle był w podróży, a ona… Myślę, że była w Meksyku bardzo samotna. Na waszą pierwszą wspólną wyprawę, do Baja California w Meksyku, pojechała pani dlatego, że zwolniło się miejsce po… …jakiejś Krysi czy Basi, nie pamiętam. No cóż, samotnym mężczyzną nigdy nie był. Rzeczywiście, dokładnie słyszałam z drugiego pokoju całą jego rozmowę telefoniczną z tą kobietą. Z zaangażowaniem namawiał ją, żeby z nim jechała, a jak odmówiła, to oświadczył mi z dumą, że „udało mu się załatwić dla mnie miejsce”! Był niezłym spryciarzem. I sporo w życiu konfabulował. Dopiero dzięki biografii Mirosława Wlekłego, wydanej już po śmierci Tony’ego Halika, dowiedzieliśmy się, że jego matka miała przed wojną romans, urodziła kochankowi córkę, a ojciec Tony’ego Halika popełnił samobójstwo. Tony miał wtedy 12 lat, a matka odesłała go na wychowanie do kuzyna ojca. Swoje dzieciństwo przedstawiał zawsze w jasnych barwach, a było naznaczone wielką traumą. To było dla mnie wielkie zaskoczenie. Nie wiedziałam o tych stronach jego biografii. Nigdy nie powiedział mi o samobójstwie ojca. Pojawiał się w jego opowieściach jako bohater jego dzieciństwa, ale byłam przekonana, że zginął w czasie wojny z rąk Niemców. Nie przyznał się też, że w czasie wojny podpisał volkslistę i został wcielony do Wehrmachtu. Opowiadał, że był pilotem w RAF-ie. Myślę, że bał mi się przyznać, powiedzieć prawdę, bo moja rodzina bardzo w czasie wojny cierpiała. Mój ojciec został rozstrzelany przez Niemców, mój dziadek zginął w Ostaszkowie, a wuj był jednym z pierwszych więźniów obozu Auschwitz. Ktoś zarzucił mi, że nie dopuszczałam do siebie wiedzy o wojennej przeszłości Tony’ego, ale to on do tego nie dopuszczał, widocznie myślał, że prawda mogłaby zmienić mój stosunek do niego. Polecamy: W rocznicę urodzin Sławomira Mrożka przypominamy EKSKLUZYWNY WYWIAD z pisarzem i jego żoną Mogłaby? Pyta pani, czy kochałabym go mniej? Tak. Nie. Potrafiłabym go zrozumieć. Żałuję, że mi tego wszystkiego nie powiedział, bo zrzuciłby z siebie wielki ciężar. To musiało być wielkie brzemię, nieść te wszystkie kłamstwa. Podobnie było z jego współpracą z SB. Też mi o tym nigdy nie powiedział, ale nie mam do niego pretensji i nie mam mu nic do zarzucenia. Zgodził się na te spotkania ze służbami z miłości do mnie, żeby dostać kartę stałego pobytu i móc zamieszkać ze mną w Polsce, bo ja nie wyobrażałam sobie, żebym mogła mieszkać gdzie indziej. Zresztą – o czym on donosił? I SB się to znudziło. Pozbyli się Tony’ego. Dla pani Tony Halik wrócił do Polski. Ale myślę, że beze mnie też by kiedyś wrócił, bo on naprawdę kochał Polskę, wszystko, co polskie było dla niego najlepsze, najpiękniejsze. Po śmierci Tony’ego przeczytałam jego teczkę w IPN, nic tam nie ma. Tony nikogo nie pomówił, na nikogo nie doniósł. Opowiadał im o współpracy gospodarczej między Meksykiem a Chinami, o tym, co pewnie dzień wcześniej przeczytał w jakiejś zagranicznej gazecie. Życie Tony’ego nie było łatwe i przypadło na dramatyczne czasy, ale nigdy nikogo nie skrzywdził. Wasz program „Pieprz i wanilia” oglądało co tydzień 18 milionów widzów. Dziś to wynik niewyobrażalny. Musiało mu być ciężko ukrywać swoją przeszłość, kiedy był już tak bardzo znany. Na co dzień był otwarty, wesoły i szczęśliwy. Takiego go znałam. Ale jak się okazało po jego śmierci, był też bardzo zamknięty, wewnętrznie pokiereszowany. Takiego siebie ukrywał. Chyba wolałabym, żeby pozostał dla świata takim, jakiego sam siebie stworzył. Po jego śmierci znalazłam kopertę, której zawartość miałam spalić. Były w niej listy szefa Résistance, francuskiego ruchu oporu, które potwierdzały, że Tony zdezerterował z Wehrmachtu, przystąpił do ruchu oporu i był wojennym bohaterem. To świadczy o tym, że obawiał się, że prawda o jego wcieleniu do Wehrmachtu wyjdzie na jaw, ale zależało mu, żebym znała całą prawdę. Nie spaliłam tych listów. Oddałam je Muzeum Podróżników im. Tony’ego Halika w Toruniu. Widziała pani film „Tony Halik”, który miał premierę na festiwalu Doc Against Gravity? Fragmenty. I zapowiada się bardzo ciekawie. Wie pani, jeśli zebrać te wszystkie fakty, prawdziwe i wykreowane życie Halika połączyć, to jest to materiał na niejeden film, a nawet serial. Uważał, że jest urodzony dla przygody, tak jak głosi tytuł jednej z jego książek. Miał w sobie olbrzymi głód życia i odkrywania świata. Był świadkiem najważniejszych wydarzeń swoich czasów. Zrobił wywiad z Omarem Torrijosem Herrerą, autorytarnym przywódcą Panamy, i Fidelem Castro. Razem jako pierwsi Polacy byliśmy w Vilcabambie, legendarnej stolicy Inków. Odkryliśmy ją dla Polski poprzez nasze filmy. Właśnie! Miał tyle rzeczywistych przygód i osiągnięć. Po co jeszcze fikcyjne?! Nazywałam go Coco Loco, bo lubił sobie dodawać. Ten jego pióropusz i ogon – musiał prezentować się okazalej niż w rzeczywistości. On panią nazywał sową. Bo mądra, wykształcona, inteligentna. Dostałam od niego ponad 300 figurek sów, które wynajdywał we wszystkich zakątkach świata. Była jakaś podróż, której nie udało wam się odbyć? Tak, pod koniec jego życia. Bardzo chciał zobaczyć Indonezję, kupił nam bilety na samolot. Był już bardzo ciężko chory, myślę, że chciał umrzeć w podróży. Nie zgodziłam się. Nie miałam siły na to, żeby z nim jechać po śmierć. Która z waszych podróży była tą najważniejszą, najpiękniejszą? Były takie dwie. Do Vilcabamby w 1976 roku i w 1987 roku przez Stany Zjednoczone – siedem miesięcy kamperem przez 27 stanów tropem rezerwatów indiańskich i parków narodowych. W czasie pandemii wzięłam się do przeglądania materiałów, które stamtąd przywieźliśmy, dzięki internetowi uwspółcześniłam te wszystkie trasy i napisałam już ponad połowę nowej książki z cyklu „Tam, gdzie byłam. Nieznany znany kraj”. Pandemia zmieniła nasze podejście do podróżowania. Jako ludzkość zdaliśmy sobie sprawę, że przesadziliśmy, że ta kompulsywna potrzeba, żeby być wszędzie i zewsząd przywieźć jakąś pamiątkę – fragment rafy, muszlę, dzidę – jest destrukcyjna i chora. Ciężko się nie zgodzić, tym ciężej, że kocham podróżować. I nie unikam świata. W ubiegłym roku byłam w Papui-Nowej Gwinei, teraz z moich darów i zdjęć z tego ciekawego kraju jest wystawa w Muzeum Podróżników. Zapraszam. Pani, najsłynniejsza polska podróżniczka, od lat powtarza: zanim ruszysz do Tajlandii, zobacz Polskę. Nie samolotem, nie samochodem, ale rowerem albo kajakiem. Jak tylko wyjdę z sanatorium, wyruszam na spływ kajakowy Nidą. To moja tradycja – co roku spływam z przyjaciółmi inną rzeką Polski, chociaż na Czarnej Hańczy byłam już dwa razy i nie żałuję. Za drugim razem nieświadomie przepłynęłam z kolegą granicę z Białorusią. W naszej sprawie musiał interweniować szef straży granicznej w Suwałkach i jego odpowiednik z Grodna. Przyjechali. Wypuszczono nas po kilkunastu godzinach, ale groziło nam 15 dni aresztu. Nie ma się czym chwalić, jednak przyjaciele zazdrościli nam tej przygody. Po Polsce zaczęła pani podróżować po śmierci Tony’ego Halika. Jako podróżnik nie interesował się Polską? Bardzo, ale po górach z zasady nie chodził, mawiał, że skaczą po nich tylko kozy i rogacze. Lubił Polskę z perspektywy wody. Ale myśmy się nie ograniczali, dawaliśmy sobie wolność. Ja kolekcjonowałam sztukę współczesną, której on nie rozumiał, i jechałam sama w góry, a on sam pływał po morzu. Ja w Paryżu jadłam mule, a on chodził na golonkę. Każdy robił to, co lubił, a najpiękniejsze było to, że wiele z tych rzeczy było wspólnych. Bez niego podróżuje pani sama? Z przyjaciółmi. Mam grupę przyjaciół, którzy są fanatykami przygód i detektywami historii. Tony nie żyje, ale mi ciągle chce się chcieć. Myślę, że by się z tego cieszył. Skąd się bierze takich przyjaciół? Zbiegi okoliczności. Na turnusie odchudzającym w Gołubiu poznałam proboszcza z Głowna, księdza Stanisława Banacha. Zaprzyjaźniliśmy się, a przez niego poznałam młodych pasjonatów historii, z których jeden, Jacek Perzyński, jest dziennikarzem i zajmuje się głównie Tatarami i Mongołami w Polsce, napisał wiele książek. Drugi przyjaciel, Krzysztof Laszkiewicz, jest z zawodu tokarzem, a pasjonuje się historią i odnalazł akt lokacyjny Łodzi z 1436 roku wydany przez Władysława Jagiełłę. Opisał to w książce. Wspaniale. Razem jeździmy i poznajemy Polskę. Kiedy mnie zabierają w podróż, na samochodzie umieszczają napis: „Ekspedycja Elżbiety Dzikowskiej: Polska znana i mniej znana”. Jak restrykcje związane z pandemią się trochę rozluźniły, pojechaliśmy w trasę po zabytkowych miejscowościach w okolicach Łodzi. Opisałam już dwie z tych tras w szóstym tomie „Polski znanej i mniej znanej”. Będzie też w niej rozdział „Od Paska do Strzemińskiego”. Jan Chryzostom Pasek urodził się prawdopodobnie w Węgrzynowicach. Na fundamentach dworu Pasków wybudowano tam w końcu XVIII wieku nowy dwór z przepięknym parkiem i 500-letnim dziś już dębem. Tam się pamięć o Pasku chroni i przywraca. Wczoraj zadzwoniła do mnie właścicielka tego dworu z informacją, że chce odtworzyć historyczny ogród różany i postawić w parku rzeźbę wydry. Wie pani, dlaczego wydry? Nie mam pojęcia. Jan Chryzostom Pasek miał oswojoną wydrę, która zastępowała mu psa. Bardzo ją kochał, towarzyszyła mu we wszystkim, a nawet spała z nim w jednym łóżku. Jak potrzebował ryb, to na ustalone hasło wydra wskakiwała do rzeki i mu je przynosiła. Skąd pani czerpie tyle energii? Jak to skąd? Raz do roku przyjeżdżam do sanatorium w Busku-Zdroju, gdzie w tej chwili rozmawiamy. Muszę pochwalić 21. Wojskowy Szpital Uzdrowiskowo-Rehabilitacyjny, czuję sie tu jak w domu, sprzęt super, profesjonalny i miły personel. Jeżdżę tu od 11 lat. W młodości przeżyłam gruźlicę kręgosłupa… W więzieniu? W wieku 15 lat spędziła pani pół roku w więzieniu za przynależność do organizacji antykomunistycznej. Tak, ale nie ma co o tym pisać. Nie chciałam budować kariery na styropianie. Nie chciałam też być kombatantem, bo to, co robiłam, robiłam dla kraju, a nie dla pieniędzy czy przywilejów. Zgodziłam się dopiero, jak się okazało, że łatwiej będzie dostać się do sanatorium w Busku-Zdroju. Uległam sobie. I to jest dopiero dobry powód! Jestem futuro, a nie retro. Patrzę do przodu. Za tydzień mam zastrzyk w oko z powodu żółtej plamki, dwa dni później wernisaż w Toruniu, trzy dni później wyruszam na spływ kajakowy. Myślałam, że tutaj, w sanatorium, będę miała czas na pisanie, ale pochłonęły mnie zabiegi i polityka, kampania wyborcza. Złości się pani na ludzi, którzy głosują inaczej? Nie. Ja łączę ludzi. I nie dzielę Polaków ze względów politycznych. Dzielę ich tylko na tych, co są źli i dobrzy. No i jeszcze na tych, którzy rozumieją sztukę, i tych, którzy jej nie cierpią. Bo tylko sztuka cię nie oszuka. Zobacz także: Afryka na zdjęciach i zaskakujące fotograficzne abstrakcje na wystawie Elżbiety Dzikowskiej *** Rozmowa z Elżbietą Dzikowską ukazała się w „Urodzie Życia” 7/2020
„Teraz podróżuję za nas dwoje”. O miłości i podróżach Elżbieta Dzikowska opowiada Oli Kwaśniewskiej
Związek Tony’ego Halika i Elżbiety Dzikowskiej do dziś jest legendą
Kiedy Elżbieta Dzikowska zobaczyła Tony’ego Halika pierwszy raz, jak opowiadał o skoczkach w Acapulco, pomyślała: „Jaki śmieszny facet”. I wyłączyła telewizor. Z tym „śmiesznym facetem” spędziła 24 lata – aż do jego śmierci. Razem zjechali cały świat, zrealizowali około 300 filmów i programów telewizyjnych z kultowego cyklu „Pieprz i wanilia”. „Teraz podróżuję za nas dwoje”, mówi. Przypominamy wywiad, którego Elżbieta Dzikowska udzieliła Oli Kwaśniewskiej. Tony Halik i Elżbieta Dzikowska: historia miłości – Ponoć mało brakowało, a do Pani spotkania z Tonym Halikiem w ogóle by nie doszło? Elżbieta Dzikowska: Gdyby nie prezydent Meksyku, to rzeczywiście byłoby trudno. Był rok 1974, otrzymałam wówczas roczne stypendium przyznane przez peruwiańską minister kultury i leciałam do Limy przez Meksyk, bo tam właśnie odbywał się kongres Światowego Stowarzyszenia latynoamerykanistów, którego byłam członkiem. Obiecałam przed wyjazdem Ryszardowi Badowskiemu, że przy okazji zrobię dla telewizyjnego „Klubu sześciu kontynentów” wywiad z mieszkającym wówczas w Meksyku Tonym Halikiem. Zadzwoniłam do niego, żeby się umówić, ale odpowiedziała mi tylko automatyczna sekretarka, bo Tony był akurat w Gujanie Francuskiej. Zostawiłam swój numer telefonu i wykręciłam kolejny telefon – do polskiej ambasady, a tam czekała na mnie depesza z wiadomością, że peruwiańska pani minister została zdymisjonowana, a moje stypendium unieważnione. Więc postanowiłam: wracam do ojczyzny. Na szczęście mój przyjaciel, José Luis Cuevas, wielki artysta, którego poznałam 10 lat wcześniej jako młodego i początkującego grafika, zaprosił mnie na obiad, na którym był prezydent Luis Echeverria Álvarez. Siedzieliśmy przy jednym stole. Zapytał, jakie mam plany, więc powiedziałam, że wracam do kraju. A on na to: „Przecież my możemy dać pani stypendium! Przyjdzie pani jutro na przyjęcie i mój rzecznik prasowy to załatwi”. Przyszłam, ale nikt mnie nie chciał wpuścić. Niewiele myśląc, wyrwałam kartkę z notesu i napisałam liścik do prezydenta, prosząc jakiegoś spóźnionego gościa o przekazanie go. I udało się. Dostałam roczne stypendium, a Tony zdążył wrócić i oddzwonił. To był ten przypadek. Ale tak naprawdę Tony’ego poznałam najpierw w telewizorze. Opowiadał o skoczkach w Acapulco, a ja pomyślałam: Jaki śmieszny facet. I wyłączyłam telewizor. – Czyli nie szła Pani na to spotkanie z nastawieniem, że zmieni Pani życie? Elżbieta Dzikowska: Ależ skąd! Ja miałam przecież męża w ojczyźnie, Andrzeja Dzikowskiego. I to był dobry mąż. Zawsze go chwalę. Tony przyjechał po mnie czerwonym fordem pinto. Nowy samochód, premiera, więc był bardzo dumny. I tak się w tym samochodzie kokosił… – …że nazwała go Pani Coco-Loco. Elżbieta Dzikowska: Tak (śmiech). On zawsze był Coco-Loco. Szalony. I zawsze lubił o swoich sukcesach opowiadać, bywało, że w nadmiarze. Wówczas zawiózł mnie do swojego domu, pięknego zresztą, wiele w nim było fragmentów sztuki przedkolumbijskiej. W kominku upiekł mi befsztyk i poczęstował barszczem czerwonym z papierka, odejmując sobie od serca, bo ten barszcz ktoś mu z Polski przywiózł. Chwaliłam, chociaż był do niczego, mięso za to wyśmienite. On był wtedy prezydentem Związku Dziennikarzy Zagranicznych w Meksyku i organizował różne wyjazdy, na które mnie dopraszał. Zaprzyjaźniliśmy się. Polecamy: W rocznicę urodzin Sławomira Mrożka przypominamy EKSKLUZYWNY WYWIAD z pisarzem i jego żoną
Elżbieta Dzikowska: „Lockdown sprzyja naturze, ale my też jesteśmy jej częścią. Chcemy żyć”
Czy światu uda się uniknąć katastrofy klimatycznej?
Od dżungli woli pustynie. Uwielbia fotografować diuny, na których wiatr maluje obrazy. I kocha Wenecję. Ale czy świat, który znamy, przetrwa? Czy zniesie kolejne susze, pożary, powodzie? Czy nie da się zadeptać turystom? Z Elżbietą Dzikowską, legendarną podróżniczką, współtwórczynią słynnego programu „Pieprz i wanilia”, rozmawia Elżbieta Pawełek. Zaczęłaś jeździć po świecie, zanim stało się to modne. Pamiętasz pierwszą podróż? Pierwszą podróż, tak jak pierwszą miłość, zawsze się pamięta. To były Chiny, 1957 rok. Wysłał mnie tam Uniwersytet Warszawski, po czwartym roku filologii chińskiej. Właśnie wyszłam za mąż za Andrzeja Dzikowskiego, ale w podróż poślubną udaliśmy się osobno. Ja właśnie do Chin, a on – na brygady żniwne! Lot trwał aż dwa dni, z lądowaniem w Nowosybirsku. Nie pokochałam samolotu. Nie od razu zostałaś rasową podróżniczką? Nie, najpierw musiałam znaleźć pracę, z czym po sinologii było ciężko. Pierwszą moją robotą stało się odkurzanie książek w bibliotece uniwersyteckiej, pracowałam też w Ciechu, PAX-ie. Wtedy postanowiłam zdobyć prawdziwy zawód i zostać historykiem sztuki, o czym marzyłam. I się udało. W miesięczniku „Kontynenty” zaproponowano Ci kierowanie działem Ameryki Łacińskiej… Najpierw pracowałam w miesięczniku „Chiny”, a kiedy pismo upadło, zaproponowano mi prowadzenie działu Ameryki Łacińskiej w „Kontynentach”. Nie miałam o tym kontynencie pojęcia, ale zaczęłam się uczyć hiszpańskiego, doszkalać i z czasem zostałam ponoć specjalistą. W pierwszą podróż z ramienia „Kontynentów” popłynęłam do Meksyku na statku „Transportowiec”. Po drodze zatrzymaliśmy się na Kubie, gdzie odwiedziłam między innymi bar, w którym swoją ulubioną whisky pijał Ernest Hemingway. Moim przewodnikiem był dziennikarz PAP-u Mirosław Ikonowicz – dziękuję. Na trzymiesięczną wyprawę do Meksyku dostałam 180 dolarów, ale zwiedziłam wszystko, co chciałam. Byłam pierwszym polskim dziennikarzem piszącym o sztuce przedkolumbijskiej, ale i o sztuce współczesnej w Ameryce Łacińskiej. Myślałam, że opowiesz o sztuce przetrwania. Za 180 dolarów chyba nie dało się zaszaleć? Potrafię przetrwać w każdych warunkach, to były zresztą inne czasy. Pamiętam, jak pierwszy raz zabrałam ze sobą aparat fotograficzny zorkę. W ostatniej chwili kolega z „Ekranu” Tadeusz Kubiak uczył mnie, jak zakłada się kliszę fotograficzną i co się z tym aparatem wyrabia. A wyrabiało się różnie, może 20 procent zdjęć nadawało się do publikacji. Tak w tym zasmakowałam, że postanowiłam dokumentować świat w ruchu i skończyłam kurs operatorski. W następną podróż wyruszyłam już z kamerą, tym razem na statku „Krynica”, i zrobiłam swój pierwszy film jako operator o połowie diamentów nad rzeką Orinoko w Wenezueli. Stamtąd ruszyłam na Wyspę Wielkanocną, gdzie nie widziało się zbyt wielu turystów, za to wszędzie pasły się owce i stada koni. Wyspa była łysa, pozbawiona drzew i palm, do czego przyczynili się albo sami mieszkańcy prowadzący ich rabunkową wycinkę, albo też szczury zjadające owoce i nasiona palm. Po zielonej wyspie pełnej drzew została pusta łąka. Smutny widok. Smutny, ale jednak piękny, bo olbrzymie, megalityczne posągi skierowane twarzami do oceanu wyglądają imponująco. Na małej Wyspie Wielkanocnej powstała wielka cywilizacja z tajemniczym pismem rongorongo. Dziś podróżnicy prześcigają się, kto więcej zwiedził i zrobił sobie więcej selfie. Nikt Cię nie pokona, byłaś wszędzie… Na szczęście nie wszędzie. Nie byłam w Albanii, do której się wybieram w przyszłym roku, nie dotarłam na Grenlandię, ale odwiedziłam sąsiednią Islandię, która jest cudem natury. Uwielbiam jej gorące źródła. Z lotniska od razu przejechaliśmy do basenu, żeby się pokąpać. To przepiękny, zadbany ekologicznie kraj, który skradł moje serce. Ale przyszłość Islandii, podobnie jak Grenlandii, jest zagrożona z powodu topniejących lodowców. Niestety, Islandia to kraina lodu i ognia, gdzie znajduje się najwięcej czynnych wulkanów. Ich erupcje niszczą lodowce. Kiedy jeździłam tam śnieżnym skuterem, widziałam, jak z trzaskiem odrywają się fragmenty wielkiego lodowca Vatnajökull i spływają do zatoki. To był znak, że lodowiec się topi. Coraz częściej to się zdarza też w Arktyce i na Antarktydzie, a podobno już pękają lodowce w Alpach. Wedle prognoz za 40 lat ich tam nie będzie, po prostu spłyną. Wtedy niebezpiecznie podniesie się poziom morza, z czym zetknęłam się w ubiegłym roku w Wenecji, do której jeżdżę od wielu lat. W dwa dni zalało całe wybrzeże. To było przerażające, zwłaszcza że zacumowały tam wielkie statki pełne turystów. Strasznie jest patrzeć na to, jak cywilizacja niszczy Wenecję, jak ludzie ją zadeptują. A statki niewiele jej dają, bo tysiące ludzi na nich śpią i jedzą i tylko tłum robią na placu Świętego Marka. Żal mi Wenecji, bo to najpiękniejsze miasto świata. Włosi próbują ją ratować, ograniczając ruch turystyczny. Ale na liście miejsc, które mogą zatonąć, jest Triest, Dubrownik czy rajskie Malediwy. Cywilizacja wypowiedziała wojnę naturze? To ludzie bezmyślnie wypowiedzieli wojnę naturze. Czy to wszystko nie dzieje się z ludzkiej głupoty? Dlaczego są susze? Bo za dużo emituje się dwutlenku węgla do atmosfery. A susze wywołują straszne pożary, jakie ostatnio nawiedziły Australię, Kalifornię, Syberię, nawet Amazonię będącą płucami świata, dostarczającą nam 20 procent tlenu. Sami podcinamy gałąź, na której siedzimy. Karol Darwin zachwycał się puszczą amazońską podczas podróży dookoła świata, pisząc, że jest to „kipiąca życiem cieplarnia, pełna egzotycznych motyli i ptaków”. Po raju została wypalona ziemia. To przez chytrość. Ludzie wypalają lasy pod pastwiska i pola uprawne, pozbawiając domostw miliony pierwotnych zwierząt i ptaków. Przyszłość Amazonii jest niepewna, a przez to i nasza. Znajduje się tam dziewięć krajów, z których większość poznałam. Nie lubię dżungli, bo jest tam błoto, ciężko się chodzi, nogi grzęzną… Lepiej poruszać się łodzią po Amazonce i jej dorzeczach, podziwiając po drodze wielką różnorodność ryb, ptaków i roślinności, choć to wszystko może wkrótce zginąć. Od dżungli wolisz… …pustynie. Uwielbiam fotografować diuny, na których wiatr maluje obrazy. Uwieczniam ich małe fragmenty, które powiększone stają się abstrakcją, zaświadczając, że wszystko wywodzi się z natury. Pustynie mają być wykorzystane do produkcji energii. Czytałam, że w 2050 roku znaczny procent energii stamtąd zasili Europę. Tam zawsze jest słońce i wiatr i będzie to energia ekologiczna. Martwi jednak to, że część jezior i mórz pustynnieje. Morze Martwe zmniejszyło objętość o jedną trzecią, skurczyło się tak bardzo, że restauracje i hotele znajdujące się niegdyś w pierwszej linii brzegowej dziś są nawet półtora kilometra od wody! To wszystko dzieje się przez niedbałość człowieka, susze, które niszczą nas i naturę. Niespodziewanie koronawirus pomógł naturze. Kiedy w Chinach podczas epidemii stanęły fabryki, zniknął też smog znad Pekinu. A na rajskich plażach całego świata pojawiły się żółwie i foki. To jest paradoks, tylko do czego to doprowadzi? Taki lockdown sprzyja naturze, ale my też jesteśmy jej częścią. Chcemy żyć. Od tego jednak, jakie będzie nasze środowisko, zależeć będzie jakość naszego życia. Ludzie gremialnie ruszyli na turystyczne szlaki. Trudno im tego zabronić. Świat stał się otwarty. Kto ma zdrowie, pieniądze i czas, może zobaczyć wszystko. Koronawirus to przystopował, ale normalnie wszędzie jest pełno turystów. Trzeba świat przed tym bronić, choć nie wiem jak. Na Machu Picchu w Peru wpuszcza się zwiedzających w określonych godzinach i tylko w jednym kierunku. Na Galapagos ograniczono ruch do 100 tysięcy turystów rocznie. Ale czy to pomoże? Cały wywiad w nowej VIVIE! dostępnej w sprzedaży od czwartku 1 października. Elżbieta Dzikowska zwiedziła niemal cały świat:
Iza Miko o byciu eko: „naprawę Ziemi trzeba zacząć od siebie, od własnego podwórka”
„Potrzebne jest prawo i wprowadzenie kar”, przekonuje
Żyje ekologicznie, pomaga bezdomnym, została weganką, przygarnęła psa skazanego na śmierć. Stawia na edukację ekologiczną dzieci. To niewiedza powoduje, że ludzie nie wierzą w ekologię. „Pandemia pokazała, że czas na zmiany na poziomie globalnym. Potrzebne jest prawo i… wprowadzenie kar”, mówi Iza Miko w rozmowie z Beatą Nowicką. Iza Miko o wychowaniu w świadomości eko i pracy na rzecz zmiany świata Pandemia zmieniła nasze życie. Jako cywilizacja dostaliśmy znak, że jest źle. Czy z tego znaku skorzystamy? Nie jestem pewna, ale nie możemy go ignorować i udawać, że nic się nie wydarzyło. Iza Miko: Żyjemy w świecie, w którym nie da się już zwalać winy na innych. Naprawę Ziemi trzeba zacząć od siebie, od własnego podwórka. Jako nastolatka nauczyłam się brać odpowiedzialność za to, co kupuję i co wyrzucam, bo w przyrodzie nic nie ginie. Każdy wybór ma konsekwencje. Świadoma konsumpcja jest niezwykle ważna. To jest ten pierwszy ważny krok do zmiany świata – mniej kupuję, mniej produkuję śmieci. Dlatego wierzę w edukację ekologiczną dzieci. To niewiedza powoduje, że ludzie nie wierzą w ekologiczną ideę. Myślę, że dopiero to młode pokolenie będzie miało świadomość ekologiczną wpisaną w DNA. Pandemia pokazała, że nadszedł czas na zmiany masowe, na poziomie globalnym. Potrzebne jest prawo i wprowadzenie kar, bo inaczej wielu ludzi nie zmieni nawyków, zachowań. Ludzie wybierają to, co najłatwiejsze i najtańsze. Życie ekologiczne nie jest najtańsze, niestety. Szczególnie teraz, w czasach epidemii. Ludzie panikują, stracili pracę, boją się o zdrowie, życie, w Ameryce zaczęły się kradzieże. Nikt nie myśli o ekologii, tylko o przetrwaniu. Ale wkrótce się pozbieramy i to będzie czas, żeby wyciągnąć konkretne wnioski. A z drugiej strony mam wrażenie, że pandemia nauczyła ludzi współczucia, powrotu do natury, to wielki plus. Spacery z psem stały się najlepszą częścią mojego dnia. Chodząc z nim, wymieniam na głos rzeczy, za które jestem wdzięczna. Dziękuję za poczucie humoru, które mnie trzyma przy życiu, za kreatywność, dzięki której nie jest nudno. Dziękuję za rodzinę, za ich ogromne wsparcie. Z mamą rozmawiam trzy–cztery razy dziennie od 24 lat, wyobrażasz to sobie?! Zamiast zabijać czas, robiąc nieistotne rzeczy, na przykład wgapiać się w telefon, powinniśmy skupić się na tym, co naprawdę ważne. Każdy z nas doskonale wie, co to jest. Jesteś jedyną znaną mi osobą, która już w dzieciństwie odebrała edukację obywatelską i ekologiczną dzięki mamie. Mówimy na nią „Matka Teresa”, bo zawsze chce wszystkich ocalić, każdemu pomóc. Mama z kolei odziedziczyła to po swoim tacie, dziadek był taki sam: pomagał, załatwiał, ratował, pocieszał. Na urodziny i imieniny dostawał stosy kwiatów i czekoladek, w części były pieniądze. Jeszcze przed świtem następnego dnia, tak aby nikt go nie widział i nikomu nie było przykro, brał te bukiety i zanosił do kościoła, a pieniądze wrzucał na tacę kościelną. Mama uczyła mnie i brata, że pół dnia jest na nasze przyjemności i cele, a druga połowa na polepszanie świata i pomaganie innym. Uważała, że człowiek powinien… …zachować balans? Nie wyobrażam sobie życia, w którym liczy się tylko ja, ja i ja. Aktorstwo jest egoistyczne z zasady, zawsze miałam z tym problem. Depresja dopadła mnie w wieku 19 lat. Zagrałam w „Wygranych marzeniach”, po raz pierwszy osiągnęłam ogromny sukces. Mój chłopak, z którym wtedy byłam, nie mógł tego zrozumieć: „Przecież jesteś na plakatach w całej Ameryce, ludzie rozpoznają cię na ulicy, o co ci chodzi?”. Próbowałam mu tłumaczyć: „No tak, ale jak ta moja praca pomaga światu?”. Byłam załamana, że aktorstwo jest takie puste. Może nie rozumiał Cię, bo nie wiedział, jakie dzieciństwo „zafundowali” Ci rodzice? Nie potrafiłabym żyć tylko dla siebie, wydaje mi się to nienaturalne. Kiedy mama robiła placki ziemniaczane, patrzyła, czy są jakieś dzieci na podwórku: „Jesteś głodny, przychodź, najesz się”. Drzwi były otwarte. Rodzice dawali nam poczucie, że my mamy wszystkiego na tyle dużo, żeby jeszcze się podzielić. Nie wierzyli w przesyt: „Nie bawisz się już tym misiem, tą lalką? To idziemy oddać biedniejszym dzieciom” i jeździliśmy na wieś, do znajomych rodzin. „Wy macie dostatnie, bezpieczne życie, ale to nie znaczy, że inni tak żyją”. Mam poczucie, że moim obowiązkiem jest walczyć za osoby, które nie mają głosu, praw, siły, są słabsze ode mnie. Nie buntowałaś się, kiedy rodzice zabierali Ci zabawki albo „gonili” do pomocy? Nie, bo potrafili mnie tego nauczyć w naturalny sposób. Wpoili mi, że nie musimy kurczowo trzymać się rzeczy, bo szczęście pochodzi ze środka, z radości życia. Na Instagramie dodałam niedawno filmik, jak tańczę z tatą „Dziadka do orzechów”. Moje najpiękniejsze wspomnienia to wygłupy rodzinne. Wolę mieć paszport wypełniony stemplami niż konto pieniędzmi. Chodzi o doświadczenia, rozwój. Może dlatego nie jestem w stanie znieść osób zimnych. Cały wywiad w nowej VIVIE! dostępnej w sprzedaży od czwartku 1 października. Co jeszcze w VIVIE! 19/2020? Elżbieta Dzikowska: Legendarna podróżniczka o odkrywaniu świata przed laty i o tym, jak bronić świat przed... turystami. Tomasz Zubilewicz: Czy rzeczywiście zostało nam tylko kilkanaście lat, by opanować choć częściowo degradację świata? A może tylko panikujemy? Uratuj Ziemię: Rafy koralowe w Papui-Nowej Gwinei, niezwykłe „lasy kamiennych igieł” na Madagaskarze, drzewa jak z bajki na Sokotrze - ostatnie bastiony nieskażonej przyrody. Czy ocaleją? A w VIVE! Extra: Pięćdziesiąt lat temu było nas ponad dwa razy mniej. Dziś ludzkość liczy 7,7 miliarda. Czym grozi przeludnienie? I czy epidemie są jego wynikiem? Naukowcy biją na alarm.
Afryka na zdjęciach i zaskakujące fotograficzne abstrakcje na wystawie Elżbiety Dzikowskiej