Dawid Szurmiej dorastał w cieniu wyjątkowych rodziców. Przełomowa decyzja zmieniła jego życie
Syn Gołdy Tencer i Szymona Szurmieja ujawnia prawdę o relacjach rodzinnych
Aktor, reżyser, producent filmów fabularnych i reklamowych. Niedługo będzie miał polską premierę wyprodukowany przez niego głośny film „Innego końca nie będzie”. Artystyczny gen odziedziczył po słynnych i niezwykłych rodzicach: Gołdzie Tencer i Szymonie Szurmieju. Poszedł jednak własną drogą. Dawid Szurmiej w pełnej humoru rozmowie opowiada Beacie Nowickiej o swoich pasjach (a ma ich wiele), stand-upie dla mamy i swoim… dybuku. [Ostatnia publikacja na VUŻ-u i Viva Historie 14.02.2025 r., na FB Viva.pl: 15.08.2025 r.] Jest jedynym synem Gołdy Tencer. Dawid Szurmiej dorastał w cieniu wyjątkowych rodziców. Wywiad VIVA! – „Wychowałeś się” w Teatrze Żydowskim. To prawda, chociaż jak było potrzebne dziecko w przedstawieniu, każde było idealne, bylebym to nie był ja, bo jeszcze – broń Boże – złapię tego bakcyla i będę chciał pracować w teatrze, a przecież aktorstwo to nie jest poważny zawód. Dlatego wyjechałem na studia filmowe do Londynu, gdzie rodzice nie mieli nic do powiedzenia i sam mogłem zdecydować, co chcę w życiu robić. Teraz robię same „poważne” rzeczy (śmiech). Jak mnie szlag trafia z filmem, mam możliwość popracować w teatrze, jak mam przesyt teatru, wracam do filmu, choć ostatnio bardziej poświęciłem się temu drugiemu. [...] – Energię życiową, którą kipisz, dostałeś w puli genów? Myślę, że tak, ale tata był chyba bardziej zwariowany ode mnie. Nie wiem, ile w tym prawdy, ponoć jeździł czołgiem, przejechał całą Syberię, prowadził samolot, był wicemistrzem Dolnego Śląska w boksie… Kiedy się urodziłem, był już po sześćdziesiątce. Mimo to mieliśmy fenomenalne relacje, przyjacielskie. Dla taty nie było ważne, kim jesteś: prezydentem, sprzątaczką, ministrem, kierowcą, wszystkich traktował na równi. Tę postawę przejąłem po nim. Poza tym nauczył mnie pozytywnego podejścia do życia. Zasady, że jeśli czegoś nie umiem, to się nauczę. Tata grał w piłkarskiej drużynie ZWM Zryw Jawor, bo chciał być sportowcem, ja też chciałem, w związku z tym przez lata grałem w futbol amerykański. Zerwałem więzadło krzyżowe, złamałem kilka kończyn, uszkodziłem bark, miałem dwa wstrząśnienia mózgu, ale… było warto. Nie wystąpiłem na olimpiadzie, za to na Stadionie Narodowym oglądały nas tysiące widzów i było to cudowne uczucie. Tata mi pokazał, że warto spełniać drobne, zabawne, niepozorne marzenia. Niekoniecznie trzeba czerpać z życia garściami, ale warto je smakować. – Po mamie masz poczucie humoru? Nie wypuszczę cię w drogę powrotną do Krakowa bez jedzenia (śmiech)! To mam po mamie i babci, która też bardzo aktywnie uczestniczyła w moim życiu. Kocham moją mamę, zabije mnie za to, co teraz powiem, ale mam wrażenie, że jej poczucie humoru bywa bardzo głęboko ukryte. Obiecałem jej stand-up. Będzie się zaczynał tak: „Czym różni się żydowska matka od terrorysty? Z terrorystą zawsze można negocjować…” (śmiech). – Czekam niecierpliwie na ten stand-up! To „ciężar” tego dziedzictwa sprawił, że reżyserię studiowałeś w Londyńskiej Szkole Filmowej? Niełatwo dorastać w cieniu wyjątkowych rodziców. Myślę, że głównym powodem mojego wyjazdu na studia za granicę było pragnienie odnalezienia siebie. Zrozumienie, kim jestem i czego chcę od życia. Długo tego nie wiedziałem. Pamiętam, że za namową taty złożyłem papiery do szkoły filmowej w Moskwie. Trochę mówiłem po rosyjsku – w przeciwieństwie do taty, który znał ten język doskonale – ale byłem przerażony, że wyląduję w kraju, o którym niewiele wiem, i będę tam sam. Wcześniej sporo czasu spędziłem w Stanach, najlepsza przyjaciółka mojej mamy mieszkała w Nowym Jorku i poniekąd wychowałem się w kulturze anglosaskiej. Na szczęście przyszło pismo ze szkoły w Londynie, że mnie przyjęli. To były fantastyczne lata, doświadczenia, które kształtowały. Szkoła była międzynarodowa, poznałem ludzi z całego świata, wiele się nauczyłem. Uzbrojony w wiedzę wróciłem do Warszawy i… okazało się, że nikogo nie znam. W branży filmowej nie mieli pojęcia, kim jest Szymon Szurmiej, więc nie mogłem jechać na nazwisku. Odbijałem się od różnych drzwi, aż w końcu… – …udało Ci się. Z przyjaciółmi prowadzisz dom produkcyjny Studio AGART, robicie międzynarodowe projekty. Mój tata był cudownym człowiekiem, ale fatalnym biznesmenem. Założył agencję artystyczną, która nazywała się Agart, zatrudnił sześć osób na pół etatu, ale… nikt nic nie robił, trzeba było tę agencję szybko zamknąć. Gdy ją zamknęliśmy, tata powiedział: „Jak będziesz miał kiedyś własną firmę, nazwij ją Agart”. [...]
Między nimi była wielka różnica wieku. Mimo to Gołda Tencer i Szymon Szurmiej byli razem 44 lata
„Dla wielu ludzi nasz związek nie był normalny”
Dzieliło ich 27 lat. Łączyła miłość do teatru. I do siebie nawzajem. Gdy urodził się ich syn Dawid Gołda Tencer miała 35 lat, a Szymon Szurmiej 62. Dziś przypadałyby jego 100 urodziny. Przypominamy niezwykłą historię miłości artystów. Gołda Tencer i Szymon Szurmiej: historia miłości Gołda Tencer wspominała w książce „Gołda Tencer. Jidisze Mame” Katarzyny Przybyszewskiej–Ortonowskiej: „Kochały się w nim wszystkie dziewczyny. Jedna z aktorek w teatrze nawet się przez niego chciała otruć. Była przekonana, że ją podrywał (…) Tak, Szymon był kochliwy, a jego zachowanie wobec kobiet mogło być opacznie odbierane”. W 2008 roku legendarny artysta udzielił wywiadu Jolancie Gajdzie–Zadwornej i Maciejowi Miłoszowi (www.rp.pl, 5 września 2008). Dziennikarze zapytali go wtedy: „Już jako pięciolatek recytował pan wiersze. Teraz ma pan lat 85 i ciągle ta sztuka i teatr. Nie znudziło się panu?”. A on z właściwym dla siebie poczuciem humoru odpowiedział: „Zdecydowanie nie. Ani sztuka, ani teatr, ani kobiety”, chociaż miał u boku ukochaną trzecią żonę Gołdę Tencer”. W marcu 1970 roku byli już parą, ale długo ukrywali swój związek. „Szymon miał wtedy 46 lat, ja - dwadzieścia”. Opowiadała też, że wielu kolegów z teatru się domyślało, ale nikt nie odważył się zapytać wprost. Rodzice Gołdy Tencer też o ich związku nie dowiedzieli się od razu. „Rodzice traktowali Szymona z szacunkiem, on był dyrektorem teatru, znanym reżyserem, ja – młodą aktorką, trochę uczennicą, może ulubienicą profesora. Przecież Szymon był trzy lata starszy od mojej mamy”. Czytaj także: Krzysztof Chamiec i Laura Łącz dla tego uczucia zaryzykowali wszystko. Rozdzieliła ich śmierć... Gołda Tencer i Szymon Szurmiej Gołda Tencer i Szymon Szurmiej: droga do małżeństwa Na 21. urodziny tata zabrał Gołdę do Sopotu i urządził jej przyjęcie na Batorym. Ona nocowała z nim w pensjonacie, Szymon Szurmiej wynajął pokój na mieście. I tylko jego przyjaciel, neurochirurg profesor Tadeusz Bacia powtarzał, że to się nie może udać. Już po śmierci Szymona Szurmieja profesor miał powiedzieć: „Gołda, ja nigdy nie wierzyłem, znając Szymona, że przeżyjecie razem tyle czasu”. „Ja też nie wierzyłam. Dlatego zachowywałam tę niewygodną tajemnicę przez wiele lat, nic nie mówiąc, nikomu się nie zwierzając. Pozwoliłam, by rzeczy działy się same”, dodała Gołda Tencer. Udało się. Choć między Gołdą Tencer i Szymonem Szurmiejem było 26 lat różnicy, spędzili razem 44 lata. „Na początku nasze relacje były jasne. Dyrektor, aktorka. Nic poza tym. Ale przebywaliśmy często razem, a może nawet cały czas spędzaliśmy razem. Zespół teatralny szybko i niepostrzeżenie stał się moją rodziną (…) Uczucie zaczynało się rodzić trochę bez mojej świadomości. Ukradkowe spojrzenia, przelotne gesty, uśmiechy coraz cieplejsze. Z niecierpliwością wyczekiwałam kolejnego spotkania, próby, wieczornego wyjścia”. Czytaj także: Rozstali się przez zazdrość. Historia miłości Andrzeja Kopiczyńskiego i Marii Chwalibóg Gołda Tencer i Szymon Szurmiej: syn W książce aktorka zwierzała się: „Wiedziałam, że ma we Wrocławiu żonę i córkę. O pierwszej żonie i dzieciach, starszych zresztą ode mnie, dowiedziałam się po jakimś czasie. Kiedy już był ze mną korespondował ze swoimi dawnymi miłościami. Te listy mam do dziś”. Opowiedziała też, że Szymon Szurmiej pragnął mieć z nią dzieci. Najlepiej drużynę piłkarską, jak żartował. „Zawsze chciałam mieć dzieci, a kiedy związałam się z Szymonem, on ciągle powtarzał, że chciałby mieć nawet całą drużynę piłkarską. Tymczasem czas mijał, a my w wirze zajęć, wyjazdów teatralnych, nowych spektakli, projektów, spotkań zapomnieliśmy o najważniejszym. Kiedy robi się tak zwaną karierę, wszyscy wokół powtarzają, że na dzieci zawsze przyjdzie pora. Czy na pewno? Choć wróż tarocista przepowiedział jej, że nie będzie mieć dzieci. Na szczęście się nie sprawdziło. Jest Dawid. Dwa tygodnie później była w ciąży. I dodała: „A najbardziej oszalał Szymon. Miał wtedy sześćdziesiąt dwa lata, troje dzieci, z czego dwoje starszych ode mnie, i wnuki. Szymon zawsze był młody i żywotny, ale pojawienie się Dawida dodało mu energii. Bawił się z synkiem, nosił na barana, kładł się na podłogę, udawał Gargamela, bo w telewizji akurat leciały Smerfy. Do tej pory w naszym życiu na pierwszym miejscu był teatr, teraz na prowadzenie zdecydowanie wysunął się syn”. Gołda Tencer zawsze mówiła, że życie z jej mężem wcale nie było usłane różami. Kłócili się jak szaleni i o wszystko. On nie był jej dłużny. W programie „Taka miłość się nie zdarza” mówił: „Nie mam dobrego dnia, jeśli nie dochodzi w nim do jakiegoś starcia z moją małżonką. Ale to nic nie znaczy. Nasze starcia są emocjonalne, ale one nie hamują, przeciwnie, pchają naprzód. W naszym związku nie ma nudy, nie ma nienawiści, nie ma obojętności. Może nasze małżeństwo nie jest doskonałe, ale jest mocne. Chodzi o to, by ludzie dobierali się nie ze względu na podobieństwo charakterów, ale na podobieństwo życiowych zamierzeń”. Czytaj także: Alicja Jachiewicz tkwiła po uszy w nieudanym związku, gdy poznała miłość swojego życia — aktora Stefana Szmidta Gołda Tencer, Szymon Szurmiej, Opłatek Filmowców, Va Banque, 18.12.2000 rok Gołda Tencer i Szymon Szurmiej: wspólna praca Mówi się, że prawdziwy mężczyzna powinien spłodzić syna, zbudować dom i posadzić drzewo. Szymon Szurmiej i Gołda Tencer stworzyli wspaniały dom w Komorowie pod Warszawą. Tam uciekli z hałaśliwej Koszykowej, gdzie drzwi ich mieszkania prawie się nie zamykały. Wciąż i wciąż ktoś ich odwiedzał. W Komorowie jednak wcale nie było inaczej. „Drzwi się nie zamykały, czajnik gwizdał, nie nadążaliśmy z parzeniem kawy i herbaty. Mama gotowała więcej i więcej, by dla wszystkich starczyło, na stole pojawiały się dodatkowe talerze, a w pokojach gościnnych wciąż wymieniało się pościel dla kolejnych gości (…) Naprawdę trudno zliczyć, ilu ludzi przewinęło się przez nasz dom. Nieustannie ktoś u nas nocował” opowiadała Katarzynie Przybyszewskiej–Ortonowskiej. Ale wielką częścią ich życia był Teatr Żydowski. „Krótko po tym, jak wprowadziliśmy się na Grzybowską, razem z Szymonem posadziliśmy przed teatrem kasztanowiec. Doglądaliśmy jak rósł. A rósł szybko, jak nasz teatr. Pojawiały się nowe gałązki, nowe listki. Czasem przytulałam się do drzewa i wyraźnie słyszałam, że szumi w jidysz. Dodawało mi to sił. Wszystko zaczynało się układać. Przyszłość miała realny kształt”. Gdy w 2005 roku Gołda Tencer miała swój benefis, Krzysztof Jasiński zapytał Szymona Szurmieja, za co ją kocha. A on odpowiedział anegdotą, która sprawiła, że cały teatr wybuchł gromkim śmiechem. „Gołda jest spod znaku Lwa. Lwica. Oglądaliście na pewno filmy przyrodnicze i widzieliście, jak biedna sarenka ucieka, a ta lwica leci, leci i gdy wreszcie dorwie, złapie tymi pazurami… Koniec pieśni. Ale Gołda natknęła się na mnie, czyli na Bliźniaka. I nie wiadomo, którego złapała. W ciągu tych trzydziestu pięciu lat, gdy jesteśmy razem, zawsze jeden Bliźniak próbuje się wymknąć z tych pazurków. Ale cały czas jest w naszej relacji jakaś sprzeczność. I ta sprzeczność jest tak dobra, że człowiek nie chce się wcale od niej odczepić. I tak się właśnie kocha Gołdę”. Czytaj także: JStracił wnuczka, kobiety zostawiły go z niczym. Trudne życie Marka Siudyma Szymon Szurmiej, Dawid Szurmiej, Konferencja Festiwalu Gwiazd w Międzyzdrojach. Warszawa, 17.06.2009 rok Gołda Tencer z synem Dawidem Szurmiejem "Nasze życie nigdy nie było nudne" „Dla wielu ludzi nasz związek nie był normalny. Bo i nie oszukujmy się, nie był”, z rozbrajającą szczerością Gołda Tencer pisze w swojej biografii. I choć większość osób, które ich znały, nie dawały im szans, oni jakby wbrew przewidywaniom byli razem do śmierci Szymona Szurmieja: „Wytrzymaliśmy razem czterdzieści cztery lata i nie żałuję ani jednej minuty. Nasze życie nigdy nie było nudne, ale zawsze siedzieliśmy na małym wulkanie. Kochaliśmy się i zabijaliśmy. Emocjonalny rollecoaster”, opowiadała. „Rodzina to moje wielkie bogactwo. Są obok mnie w wigilię (obchodzimy zarówno święta chrześcijańskie, jak i żydowskie), zasiada nawet 30 osób. Starsze dzieci Jan i Lena - oboje reżyserzy, od lat działają osobno. Na własny rachunek pracuje też wnuczka aktorka i wnuk, który jest szefem produkcji. Obok mam za to żonę aktorkę i reżyserkę, a ostatnich dniach także najmłodszego syna. Dawid, absolwent szkoły filmowej w Londynie, robi mi benefis. Ja na to gwiżdżę, ale on wymyśla różne fajne rzeczy”, mówił Szymon Szurmiej w rp.pl. W tym samym wywiadzie powiedział też: „Chciałbym mieć wystrzałową śmierć. Na stulecie moich urodzin zginąć od kuli zazdrosnego męża, któremu poderwałem żonę” żartował w swoim stylu. Czytaj także: Jerzy Janeczek rolą Witii z filmu Sami Swoi podbił serca widzów. Jak wyglądało jego życie? Szymon Szurmiej i Gołda Tencer: pożegnanie W „Gołda Tencer. Jidisze Mame” Gołda wspominała: „Żyliśmy w biegu. Nasze życie było ciekawe, emocjonalne, szalone, pełne ludzi i zdarzeń. Dlaczego mi się wydawało, że to będzie trwać wiecznie? Szymon nigdy nie chorował”. Jednak zaczął tracić wzrok. A potem spadł ze sceny. I już na nią nie wrócił. Gasł powoli. „Myślę, że wtedy, w dziewięćdziesiątej wiośnie, po raz pierwszy poczuł się stary. I stracił chęć do życia”. Zmarł 16 lipca 2014 roku w wieku 91 lat. W książce „Gołda Tencer. Jidisze Mame” Gołda mówiła: „Szymon Szurmiej był kolorowym ptakiem i życie z nim też było kolorowe. Ale „kolorowe” wcale nie oznacza „łatwe”. Jednak po Jego śmierci, w programie „Porozmawiajmy”, rok po śmierci męża Gołda Tencer mówiła: „Szymon nauczył mnie, jak trzeba się śmiać, jak płakać. Pokazał nam, co to jest teatr, co to jest kultura żydowska. Brakuje go”. Choć wiele razy przyznawała, że ponieważ oboje mieli bardzo silne charaktery, wiele razy w ich związku iskrzyło. Te słowa Gołda Tencer w swojej książce skierowała do męża: „Do widzenia, Szymonie. Do zobaczenia. Ciekawe, gdzie jesteś. Co robisz? Czytasz? Reżyserujesz? Grasz? Czy masz komu opowiadać dowcipy? Czy świat, w którym teraz przebywasz, jest lepszy od tego, który opuściłeś? Tęsknisz w ogóle? Bardzo, bardzo cię brakuje. Nie tylko mnie”. "Gołda Tencer. Jidisze Mame", Katarzyna Przybyszewska–Ortonowska, wyd. Edipresse książki
Gołda Tencer i Szymon Szurmiej byli razem niemal pół wieku. Mieli dwójkę dzieci: syna Dawida i teatr
Dzieliło ich 26 lat. Łączyła miłość, która przetrwała wszystko
W maju 2013 na łamach magazynu „VIVA!” opublikowaliśmy wyjątkową sesję. Jej bohaterami byli Gołda Tencer i Szymon Szurmiej. Oboje zgłębili wszystkie tajniki aktorstwa i reżyserii, ale za swoją największą misję uznawali pielęgnowanie pamięci, rozumiane bardzo szeroko. Podporządkowali temu całe życie. Sesja i wywiad były tym bardziej szczególne, że wielki artysta Teatru Żydowskiego zmarł nieco ponad rok później – 16 lipca 2014 roku. Dla niej był to bolesny cios – przeżyli w końcu razem 44 lata. Dzieliło ich 26 i z tego powodu spotykali się z ostracyzmem. „Dla wielu ludzi nasz związek nie był normalny”, wspominali. Ale udało im się przetrwać. Gdy on odszedł, ona nie porzuciła tego, co razem zbudowali. Wręcz przeciwnie – tę niezwykłą działalność Gołda Tencer kontynuuje do dziś... Przypominamy tę niezwykłą rozmowę w przededniu setnej rocznicy urodzin Szymona Szurmieja. Archiwym VIVY! – Gołda Tencer i Szymon Szurmiej. Wywiad o związku, miłości i pamięci Mówią, że „ojczyzną Żydów jest pamięć”. To ich życiowe credo. Od 40 lat prowadzą w Warszawie Teatr Żydowski. Jedyny taki teatr na świecie. Razem na scenie, razem w życiu. Ich dramatyczne losy to materiał na przejmującą książkę. O wojennej i powojennej przeszłości, żydowskich korzeniach i losach oraz o miłości do sztuki Gołda Tencer i Szymon Szurmiej opowiadają Romanowi Praszyńskiemu. Trudno z Państwem umówić się na rozmowę. Wyjeżdżacie do Meksyku? Gołda Tencer: Za parę dni. Zaprosiła nas największa meksykańska gmina żydowska. Zobaczyli nas na YouTube, chyba zacznę wierzyć w Internet. Przyjechały stamtąd trzy osoby na nasz warszawski Festiwal Kultury Żydowskiej „Warszawa Singera” i zachwyciły się przedstawieniem „Lechaim na Próżnej”, które gramy w języku jidysz. I teraz wylatujemy do Meksyku w 22 osoby! To przyjemne, tym bardziej że dostaliśmy też zaproszenie z Brazylii, gdzie prawdopodobnie w tym roku będziemy grali „Bonjour monsieur Chagall” w reżyserii Szymona Szurmieja. A w Nowym Jorku wystąpimy ze sztuką o Januszu Korczaku „Noc całego życia” napisaną przez Ryszarda Marka Grońskiego. Fantastyczne plany. Szymon Szurmiej: Dla Gołdy. Dla Pana już nie? Gołda: Szymon zwiedził cały świat. Szymon: Zjeździłem świat z panią Idą Kamińską, wielką żydowską aktorką, która po wojnie była dyrektorem Teatru Żydowskiego. Poznałem też świat jako członek Światowego Kongresu Żydów, jedyny człowiek z bloku wschodniego. Ale teraz mam 90 lat, a tam leci się 17 godzin. To mnie strasznie męczy. Gołda: Postawili nam jeden warunek: że jedzie Szymon Szurmiej. I czy mu będzie daleko, czy nie, to i tak musi polecieć. Panie dyrektorze, pan kocha teatr, kocha jeździć. Czytaj także: Kim była Ida Kamińska, jedyna Polka, która otrzymała nominację do Oscara? Jej życie nie było usłane różami Szymon Szurmiej w sesji dla „VIVY!”, maj 2013 roku Żona Pana zmusza? Gołda: Szymona do niczego nie można zmusić. Taki charakter. Szymon: Jadę, bo nie chcę skapcanieć. Twórczość pobudza, to mój sposób na długowieczność. Zdarza się, że leżę i marzę o widowisku i już mnie nosi, już je widzę, robię. To nie pozwala mi myśleć o dolegliwościach. Wszystkie problemy odchodzą na bok. W zeszłym roku upadłem w łazience i złamałem trzy żebra, odwieźli mnie do szpitala. Ale wieczorem grałem w „Dybuku”. I wszedłem na scenę, jak gdyby nigdy nic, chociaż okazało się, że mam też uszkodzone ścięgno Achillesa. Gdy stoję przed publicznością, zapominam o wszystkim. To jakiś rodzaj fluidu, który płynie ze sceny na widownię i z powrotem. Gdy grałem, ból zniknął. Dopiero gdy wróciłem do garderoby, zacząłem stękać. Na scenie człowiek ucieka od lat. Nie zdaję sobie sprawy, ile mam. Gołda: Nasz syn Dawid mówi, że tata jest, był i będzie zawsze dzieckiem. I to prawda. Szymon pozostał chłopcem. Kocha ludzi, kocha życie, kocha teatr. Państwo od 40 lat mieszacie Wasz teatr i życie. Szymon: Nie wiem, czy byśmy wytrzymali ze sobą, gdyby nie sztuka. Gdybym ja miał więcej czasu, albo Gołda. Nie wiadomo, czego byśmy sobie poszukali. Po 40 latach wspólnych zmagań mamy syna, który też poszedł w tym kierunku, jest reżyserem, producentem, ukończył szkołę filmową w Londynie. Jeśli się kłócimy, to ostro i o sztukę. Dawid ma 27 lat, a my go wciąż traktujemy jak gówniarza. Ale jest spoiwem rodziny. Jest miłością naszego życia. Świetny facet. Mieszkacie razem? Gołda: Nie. Ma fantastyczne dwa psy, które na pewno mają ADHD, Heksę i Buźkę. Jak się zaczął Wasz związek? Spotkaliście się w Teatrze Żydowskim, Pani była młodą aktorką, Pan – dojrzałym reżyserem? Szymon: O, przy tym dojrzałym reżyserze było wiele młodych aktorek. Gołda: Bardzo skromny jesteś. Zaczęło się rzeczywiście jak kompletny mezalians, bo ja pochodzę z bardzo dobrego tradycyjnego żydowskiego domu. Teatr i małżeństwo ze sztukmistrzem to ostatnie, co powinnam wybrać. W dodatku Szymon rzeczywiście otoczony był przez kobiety. Jego przyjaciele ostrzegali mnie, że ten romans się nie uda. Pan dyrektor podrywał mnie i drugą aktorkę, moją przyjaciółkę Julitę. Szymon: Nie podrywał. Gołda: Oczywiście, on był podrywany. Po latach spotkałam się z Julitą, która wyjechała do Chicago, i zastanawiałyśmy się, która z nas lepiej wybrała. Czy ja, czy ona? Szymon: Postaw pytanie inaczej: „Kto na tym najgorzej wyszedł?”. Gołda: Ja wiem. Co nam się wspólnie udało, to Dawid. To nie ulega wątpliwości. Nie nudzimy się w życiu absolutnie. Czytaj także: Dawid Szurmiej o relacji z matką, gwiazdą Teatru Żydowskiego, Gołdą Tencer Szymon Szurmiej z synem Dawidem, sesja dla magazynu VIVA!, maj 2013 Kłócicie się? Ostre małżeństwo? Gołda: Jesteśmy mocnymi znakami. Szymon: Ja jestem łagodnym znakiem, jestem Bliźniakiem. Wspieramy się w sensie rodzinnym. Gorzej jest w teatrze, tu różnimy się w sposobie widzenia wielu spraw. Gołda: Dlatego ja nie gram w sztukach pana dyrektora. Po tym, jak przyszłam do teatru jako młoda dziewczyna, zagrałam wiele głównych ról. Ale na próbach, gdy widziałam, jak zdejmował marynarkę i wbiegał na scenę, od razu uciekałam i płakałam. Krzyczał? Gołda: Czy krzyczał? On krzyczy do tej pory. Taki charakter. Każdy wiedział, że jeżeli przed premierą nie dojdzie do karczemnej awantury, to premiera nie może być udana. Ale myśmy mieli ciekawe życie. Mamy wspólny cel, nas łączy teatr. Oddaliście mu całe życie, dlaczego? Szymon: Ja jestem kundlem. Ojciec Polak, matka Żydówka. Doskonale wiem, że kultura żydowska jest częścią składową kultury polskiej. Trzeba pamiętać, że w czasie wojny tutaj została zamordowana jedna trzecia kultury polskiej. Bez Tuwima, Słonimskiego, Brzechwy czy Schulza byłoby smutnawo. Nigdy o tym z Gołdą nie dyskutowaliśmy, było oczywiste, że coś zginęło i nie wolno dopuścić, żeby ludzie o tym zapomnieli. Ten teatr nie ma swego starego odbiorcy. Postanowiliśmy pokazać polskiemu młodemu pokoleniu zamordowaną, ale szalenie mądrą kulturę. I jak widzimy pełen teatr, roześmiane twarze, to jesteśmy szczęśliwi. I zepsuci. Gdy wracam do domu po przedstawieniu, w którym Gołda nie brała udziału, a ona pyta: „Jak było?”, odpowiadam: „Jak zwykle. Owacja na stojąco!”. Gołda: U nas cały czas coś się dzieje. Słyszy pan te głosy za ścianą? To spotkanie Stowarzyszenia Dzieci Holocaustu. To jest nasze centrum kultury, razem z Fundacją Shalom uczymy języka jidysz. Przez nasze warsztaty przewinęło się pół tysiąca osób. Teraz sami uczą języka jidysz, są tłumaczami. Mamy Żydowski Uniwersytet Otwarty, Uniwersytet Trzeciego Wieku, uczymy naszej wspólnej polsko-żydowskiej historii, co roku organizujemy Festiwal „Warszawa Singera”, już 10. W tym roku przyjedzie syn Isaaca Bashevisa Singera, Israel Zamir, będzie gościem honorowym festiwalu. Kultura przede wszystkim. Co Was napędza? Gołda: Miałam trochę szczęścia w życiu. Robię to, co kocham, jestem aktorką. W moim domu w Łodzi rodzice mówili w jidysz, chodziłam do żydowskiej szkoły. Jestem drugim pokoleniem Holocaustu. Chcę opowiadać historie tych, którzy nie zdążyli. W Waszym domu mówiło się o wojnie? Gołda: Nie. Rodzice nie chcieli obarczać swoich dzieci. W domach kolegów podobnie. Ale wiem, że tata był w getcie warszawskim, w czasie wojny zginęła jego pierwsza żona z córeczką. Nigdy z bratem nie myśleliśmy, że to nasza siostra. Dopiero niedawno mówię: „Janusz, wiesz, to była nasza siostra”. W dorosłym życiu takie odkrycia. Dziś żałuję, że nie pytałam rodziców o przeszłość, ale dzieci nigdy nie pytają. Dwa lata temu napisała do mnie pani z Łukowa, że przeglądając archiwum, trafiła na rodzinę Tencerów. Niebywałe, nagle odzyskałam rodzinę. Wiem, że tata miał sześcioro rodzeństwa, wiem, jak nazywała się z domu jego mama. Jedna z sióstr taty miała na imię Leja. Teraz w naszej rodzinie narodziła się dziewczynka, osiem miesięcy temu, córeczka bratanka. I też ma na imię Leja. Jest prawnuczką naszego taty, ale w 110 lat po jego narodzinach. Szymon: Moja praprawnuczka. Jak złapała mnie za palec, nie chciała puścić! Gołda: Tak, Tencerówna o cudnym uśmiechu. Myślę, że to, co robimy, to nie przypadek. Jak wystawa „Ciągle widzę ich twarze” – zebraliśmy dziewięć tysięcy zdjęć Żydów polskich. Na początku czerwca w Madrycie będzie 53. otwarcie wystawy w świecie. Opowiadamy historie ludzi, którzy nie byli na pierwszych stronach gazet, a historia zapomniałaby o nich. Czytaj także: Między nimi była wielka różnica wieku. Mimo to Gołda Tencer i Szymon Szurmiej byli razem 44 lata Gołda Tencer i Szymon Szurmiej, sesja dla magazynu „VIVA!”, maj 2013 Jakby ta pamięć Was wybrała? Gołda: Jeden z pisarzy żydowskich napisał, że ojczyzną Żydów jest pamięć. To moje credo życiowe. Szymon: Gołda robi Festiwal „Warszawa Singera” już 10 lat. Poznałem kiedyś Singera, siedział ze mną parę razy i pytał, jak wyglądają Nalewki. „Mistrzu – mówię – Nalewek nie ma”. On zasmucony: „Jak to nie ma?”, więc zacząłem mu opowiadać o Nalewkach, które on sam opisał. Jaki on był uradowany. Siedział ze mną człowiek, który nigdy nie wyjechał z Polski! Chciałbym, żeby doszło do świadomości zwykłych ludzi, że popełnione zostały potworne czyny przez Niemców. Ale gdy swój uderzy, boli mocniej. Marzec ’68 w Polsce to była wielka tragedia. Wciąż nie zdajemy sobie sprawy, co wtedy zostało zrobione. Teraz, jak mamy różne uroczystości, przyjeżdżają do nas ludzie i mówią dziwne rzeczy: „Ja nie wiedziałem, że jestem Żydem. Byłem Polakiem. Dlaczego mnie wypędzili stąd?”. A Pana w marcu ’68 wyrzucano z Polski? Szymon: Nie, powtarzałem, że to ja mogę wyrzucać, bo jestem stąd. Gołda: Ja bardzo utożsamiam się z pokoleniem marca ’68. To był koniec mojego świata młodości. Proszę spojrzeć na to zdjęcie na ścianie, to moja klasa: Michał ze Szwecji, Grzesiu z Danii, Szymon z Nowego Jorku, Maria z Teksasu, Renia z New Jersey, Hanka z Izraela, Renia z Brukseli, Heniek z Izraela. Moje pokolenie mówiło: „Gołda, musisz wyjechać”. Potem zaczęli powtarzać: „Dobrze, że nie wyjechałaś, mamy do kogo wracać”. Przyjeżdżają bardzo często na festiwal. Cały czas mamy kontakt, przyjaźnimy się, nie żyjemy tylko czasem minionym. Na szczęście marzec ’68 nie zabił w nas miłości. Mam ukochanego brata w Szwecji. Jesteśmy genialnym rodzeństwem. Pani, podobnie jak mąż, skromna? Gołda: Nie rozumiem tego pytania. Myślałam, że wszystkie rodzeństwa są takie, ale każdy mówi: jesteście wyjątkowi. My się po prostu kochamy, jesteśmy ze sobą w najtrudniejszych momentach. Potrafimy rozmawiać dwa, trzy razy dziennie. Brat jest lekarzem, skończył medycynę w Szwecji, jest ordynatorem szpitala w Lundzie, nefrologiem. A przy tym pięknie pisze, pięknie śpiewa. Napisał książeczkę o naszej rodzinie: „W kuchni mamy Soni”. Pisze o Waszym łódzkim mieszkaniu? Gołda: Tak, o tacie, który był kaletnikiem i całymi dniami siedział w swojej małej pracowni, gdzie nawet spał na stole. Robił torby. Zawsze mówiliśmy z bratem: „Jakie one brzydkie!”, ale cała Polska je kupowała. Pisze o mamie i jej kuchni, wspaniałym karpiu po żydowsku i gęsi, którą on musiał sam faszerować i piec. Dziś w naszym domu, przy Próchnika 28, nikt znajomy już nie mieszka. Nie jeżdżę do Łodzi, bo zostały tylko domy, ale nie ma już tych ludzi. Jaki był Pani żydowski dom? Gołda: Bardzo ciepły. Mama była prawdziwą jidysze mame, zajmowała się nami. Mieliśmy ogromną miłość rodziców i otwarty dom. Wszyscy do nas przychodzili. Miałam mnóstwo koleżanek i kolegów. Żyłam trochę jak pod kloszem. Dziś wiem, że strach czaił się gdzieś z tyłu głowy. To były wspomnienia rodziców, o których nie chcieli mówić. Ojciec co drugą noc krzyczał przez sen. Myśmy lecieli do sypialni, a on mówił: „Dobrze, żeście mnie obudzili”. Te sny dzieci w drugim i trzecim pokoleniu, że gonią nas Niemcy, nie są przypadkowe. To trauma, z którą jeszcze wiele pokoleń musi się uporać. Ale że to trauma, wiem dziś. Wtedy o tym się nie mówiło. Człowiek cieszył się życiem. Mama pysznie gotowała, karmiła nas i naszych rówieśników. Moje koleżanki dziś wspominają, że po raz pierwszy u mnie poznały smak ananasa. Szymon: Jak graliśmy w Łodzi, to jedliśmy kurczaki u niej w domu. Twoja mama to była jedyna kobieta, która mnie naprawdę kochała. Gołda: Oczywiście. Przy tym była młodsza od ciebie. Szymon powinien trafić do Księgi rekordów Guinnessa. Z tego powodu, że jest praprapradziadkiem. Z poprzednich małżeństw ma troje dzieci, nawet starsze ode mnie. W większości wszyscy są związani z kulturą żydowską. To jego ogromna zasługa, że przekazał tę kulturą potomkom. Jego dzieci występują i reżyserują w Teatrze Żydowskim. (Akurat do gabinetu zagląda syn, Dawid Szurmiej, reżyser i producent, więc korzystam z okazji i pytam). Gołda Tencer, Szymon Szurmiej, Dawid Szurmiej, sesja dla magazynu VIVA!, maj 2013 Jakim ojcem był Szymon Szurmiej? Dawid Szurmiej: Ojcem, jakich mało. Naprawdę poświęcał mi czas. Rzadko wyjeżdżał, graliśmy w piłkę, opowiadał mi o swoich przygodach. Gdy miałem 13 lat, mama kategorycznie zabroniła mi jeździć na motocyklu. „Po moim trupie”, powiedziała. Gdy to usłyszał, natychmiast kupił mi crossowy motor. I specjalnie sam się nauczył kierować, żebyśmy mogli razem jeździć po lesie. Ludzie mówili: „Taki stary ojciec”. Ale to pozór. Pamiętam moją pierwszą wizytę na próbie w Teatrze Żydowskim. Byłem bardzo przejęty, że obserwuję go wśród aktorów, w świątyni sztuki. A on obejrzał próbę, wstał i zrugał aktorów, gorzej niż kapral w wojsku. Byłem w szoku. Przez całe życie uwielbiam rozmawiać z nim o sztuce. Robimy różne rzeczy, ale nawzajem szanujemy swoje artystyczne wybory. Szymon: Nie chciałem iść do Teatru Żydowskiego. Pracowałem w Teatrze Polskim we Wrocławiu i było mi tam dobrze. Świetni aktorzy tam grali. Ale w 1968 roku przyjechał minister kultury, Tejchma, i prosił, żebym poszedł do Żydowskiego. Ida Kamińska emigrowała wtedy z zespołem, teatr się rozpadał. Więc przyjechałem do Warszawy w 1969 roku i założyłem przy teatrze Studium Aktorskie, żeby mieć nowych aktorów. Do tego studium zapisała się Gołda. I tak się zaczęło nasze wspólne życie. Zanim trafił Pan do Wrocławia, wiele Pan przeszedł. Jak wyglądało Pana dzieciństwo? Szymon: Rzadko się zdarza, żeby ortodoksyjna Żydówka uciekła z polskim szlachciurą. A to był przypadek mojej mamy. Jej ojciec był prawą ręką cadyka z Międzyborza. Miał tartak, był bogaty. Ojciec zatrzymał się u niego przejazdem, coś reperował. I uciekli razem z moją matką. Cała rodzina ją wyklęła. Dla nich była umarła. A u Żydów, jak ktoś umiera, jest zwyczaj, że wszyscy siedzą razem siedem dni na tak zwanej pokucie. Jak ktoś musi wyjść, coś załatwić, to sypie do butów groch, żeby go uwierało. Matka zawsze odizolowana, rodzina męża też ich nie przyjęła. Przeżyliśmy w Łucku bardzo ciężkie życie. Ojciec pił, dobrze poznałem, co to głód. Miałem sześć lat, a już grałem na perkusji na żydowskich weselach. Ale skończyłem szkołę żydowską i gimnazjum, chociaż było płatne. To zasługa mojej mamy. Wszystkie święta przygotowywała, jakby nic się nie stało. Były to też łobuzerskie i przyjemne czasy. Przez ubikację właziłem do kina. Bardzo dużo czytałem. Ja dostawałem 20 groszy. Za 10 groszy można było kupić 10 deko obrzynek z kiełbasy. Uwielbiałem to, ale chodziłem do kiosku i dawałem 10 groszy sprzedawczyni, a ona pozwalała mi czytać. Wtedy czytałem wszystko, jak leci, nawet trudne rzeczy. Miałem dziewięć lat, gdy czytałem „Materializm dialektyczny” Marksa. To może złamać człowieka. Gołda: Oj, prawda. Szymon: Zawsze miałem pasję do czytania. Dziś tragiczne dla mnie jest to, że mam plamkę na oku. Widzę was wszystkich, ale nie przeczytam ani jednej literki. Dobrze, że pamięć istnieje. Pożerałem książki i miałem potężną wyobraźnię. Gdy w gimnazjum przyszła komisja sprawdzać postępy, profesor kazał mi opowiadać o rewolucji francuskiej. Wstałem i przez 40 minut mówiłem tak, że wszyscy słuchali z otwartymi ustami. Potem profesor wziął mnie i mówi: „Dałbym ci piątkę, ale ty nie mówiłeś o rewolucji francuskiej. Ty opowiadałeś »Nędzników« Wiktora Hugo!”. Czytaj także: Gołda Tencer: „Echo Holocaustu zawsze towarzyszyło mojemu dzieciństwu” Gołda Tencer, Szymon Szurmiej, Dawid Szurmiej, sesja dla magazynu VIVA!, maj 2013 A jak Pan trafił na zesłanie do tajgi? Szymon: Przez romantyzm. W 1939 roku, gdy weszli bolszewicy, zaczęła się wywózka Polaków. Komisarz policji miał córkę, która była nieosiągalna dla mnie. Ale gdy wywieźli całą rodzinę komisarza, córka ocalała, bo była u koleżanki. Wziąłem tę córkę i ukryłem na wsi. Mój kolega w dobrej wierze pochwalił się, że ukryłem dziewczynę. Zaraz mnie wzięli. Przyszli po mnie, gdy byłem na obozie młodzieżowym. Mama nie wiedziała, co się ze mną stało, nikt nie wiedział. A ja przesiedziałem trzy lata na Kołymie, a potem trzy lata na zesłaniu w Dżambule w Kazachstanie. Byłem ukochanym więźniem na Kołymie, bo śpiewałem piosenki, recytowałem wiersze. Więźniowie mnie pilnowali, żebym się nie przemęczał. Byłem chuchro. Kazali mi palić ognisko i gotować kipiok – gorącą wodę. Był tam zespół aktorski, bardzo dużo się nauczyłem. O teatrze i o życiu. Patriotyzmu się nauczyłem. Ale do Armii Andersa Pan nie poszedł? Szymon: Poszedłem. Dotarłem do miejsca, gdzie mogłem zaciągnąć się do Andersa. Tam kopalnie były, stanęliśmy z tobołkami, dostaliśmy grochówki z kotła. Wtedy pan porucznik przyszedł i mówi: „Żydzi na prawo, Polacy na lewo”. Selekcję Żydów zrobił. Wszyscy się rozeszli, a ja zostałem na środku. „A ty co?”, pyta. „Nie wiem, gdzie iść. Ojciec Polak, matka Żydówka”. Jak on mnie walnął, aż mi krew do grochówki poleciała. Koledzy wołają z obu stron: „Chodź!”. A ja powiedziałem: „Dziękuję”, wziąłem tobołek i wróciłem do Dżambułu. Po wojnie wróciłem ze swoją pierwszą żoną do Polski. Dwa tygodnie jechaliśmy pociągiem. Musieliśmy wysiąść w Jaworze, bo zaczęła rodzić. I zostaliśmy tam. O rodzinie z Łucka długo nie miałem wiadomości. Dopiero po wojnie dowiedziałem się, że moja matka poszła do konwoju śmierci, żeby ochronić męża i moją siostrę. Dała się zabić, żeby nikt się nie dowiedział, że Polak mieszka z Żydówką. Z Państwa życiorysów można by nakręcić film. Albo sztukę w teatrze wystawić. Gołda: Ma powstać sztuka na benefis Szymona „W 90 lat dookoła Szurmieja”. Teraz szykujemy się do benefisu w naszym teatrze z okazji jego urodzin. Wystąpi wielu naszych przyjaciół, na pewno między innymi Maryla Rodowicz, Piotr Fronczewski, Wojtek Pszoniak, Daniel Olbrychski, Irena Santor, Jerzy Połomski, Vadim Brodski, Jacek Wójcicki czy zespół artystyczny Don Vasyl & Roma, prezentujący muzykę cygańską. Pani powiedziała, że najlepiej w życiu udał się Wam syn. A przecież Teatr Żydowski to też Wasze dziecko? Gołda: Tym trudniej się chwalić. Tak, nasz syn to jest miłość ponad życie, mój kadysz, a teatr to nasze miejsce na ziemi. Nie wyobrażam sobie życia bez teatru. Jesteśmy jak rodzina, w której raz jest lepiej, raz gorzej, jak w każdej rodzinie, ale dobrze nam razem. Szymon: Nie ma takiego drugiego teatru na świecie. Czytaj także: Michał Waszyński udawał katolickiego księcia, by ukryć żydowskie pochodzenie. To on odkrył Audrey Hepburn i Sophię Loren Gołda Tencer, Szymon Szurmiej, sesja dla magazynu „VIVA!”, maj 2013 Gołda Tencer w sesji dla „VIVY!”, maj 2013 Książka Katarzyny Przybyszewskiej-Ortonowskiej, „Gołda Tencer. Jidisze Mame”, wydawnictwo Edipresse, 2019 rok Gołda Tencer, Szymon Szurmiej, Odsłonięcie pomnika upamiętniającego ofiary getta w Falenicy, 23.08.1992
Gołda Tencer: „Mamy mocną relację z Dawidem. Muszę powiedzieć, że dużo się uczę od syna”
Jak się kłócą? Jak kochają? Jaką mają misję?
Legenda Teatru Żydowskiego i międzynarodowy producent. Matka i syn. Gołda Tencer i Dawid Szurmiej. Ona miała nie mieć dzieci, on uciekł od niej do Londynu. Jak się kłócą? Jak kochają? Jaką mają misję? W ramach cyklu Archiwum Vivy!: wywiady przypominamy rozmowę z Gołdą Tencer i Dawidem Szurmiejem. Wywiad ukazał się w grudniu 2019 roku w magazynie VIVA!. Podobno wróżbita przepowiedział, że nie będzie miała Pani dzieci? Gołda: Tak, to było w czasie, kiedy ustawianie tarota było bardzo modne. Spotkałam się z pewnym mężczyzną w kawiarni. Dużo mi naopowiadał, ale gdy zapytałam, ile będę miała dzieci, powiedział, że nie będę miała wcale. To było straszne, wróciłam do domu spłakana. Mąż zdziwiony: „Co się dzieje?”. Ta niepomyślna wróżba przyśpieszyła moje życie. Dziesięć dni później zrobiłam testy ciążowe. Byłam w ciąży. Wypada zapytać o pieluszki. Dawid: Ale mama w życiu nie zmieniała mi pieluszek! Skąd Pan wie? Dawid: Od babci. Mamo, zmieniałaś pieluszki? Gołda: Chyba tak. Wtedy jeszcze tetrowe. A tata prasował. Przez miesiąc. Dawid: Właśnie, a potem wyjechał za granicę i przywiózł pampersy. Widzę ten wasz tercet egzotyczny – ciebie z tatą i babcią. Myślę, że babcia dyrygowała podziałem pracy. Gołda: Wszyscy po kolei zmieniali. Jak to jest być matką? Gołda: Jako kobieta się zmieniłam. Poczułam się pewniejsza, bardziej kobieca. Aktorsko też dojrzałam. Pamiętam ten moment, kiedy leżałam na sali porodowej i podali mi pierwszy raz dziecko do karmienia. Mój syn uśmiechnął się w charakterystyczny sposób, krzywo. Pomyślałam: Cały Szymon. Rzeczywiście – jak tata – był strasznie głośny. Czytaj także: Między nimi była wielka różnica wieku. Mimo to Gołda Tencer i Szymon Szurmiej byli razem 44 lata Pierwsze wspomnienie z mamą? Dawid: Mam taką fotografię pamięci. Jadę po osiedlu pomarańczowym moskwiczem na pedały. Mama stoi obok, szal zarzucony na ramiona, upewnia się, że nie spowoduję wypadku przy prędkości dwóch kilometrów na godzinę. Gołda: Pamiętam ten pomarańczowy samochodzik. Dawid: A ja pamiętam cię jeżdżącą szarym polonezem. Gołda: Ciągle miałam polonezy. Dawid: Bo w każdym urywałaś podwozie na leżących „policjantach”. Pamiętam, jak mnie odbierałaś ze szkoły. Już z daleka słychać było grzechot twojego nadjeżdżającego samochodu. Pamiętam też, jak na promie do Szwecji grałem w jednorękiego bandytę. I wygrałem dla ciebie dużo pieniędzy, które potem wydaliśmy na jedzenie w barze na statku. I pamiętam, że do dzisiaj nie możesz mi wybaczyć, że widziałem 20 twoich recitali, a nie obejrzałem 21., bo tata zabrał mnie na otwarcie windy w Pałacu Kultury. Nie patrz tak. Do dzisiaj mi się za to obrywa. Przechowuje Pani śpioszki syna? Gołda: Mam jego pierwsze ubranka, skarpeteczki. Mam pierwszą pozytywkę. Mam wszystkie rysunki. Dlaczego Pani zbiera? Gołda: Nie wiem. Mam tak od własnego dzieciństwa. Zachowałam fartuszek z pierwszej klasy. Listy od moich przyjaciół, od byłych narzeczonych. Całe życie wszystko zbieram i wszystko jest dla mnie ważne, każda karteczka. Wszystko, co wiąże się z Dawidem, mam w pudle. Wszystkie miśki, które dostał, jak był mały. Jest ich ze 40. Pierścionek zaręczynowy mamy też Pani zachowała? Gołda: Tak, pierwszy, jaki dostała od taty. Zawsze go nosiła. Mam tyle fantastycznych rzeczy. Rodzina mamy przetrwała wojnę w ZSRR na Syberii, zachowało się parę zdjęć. Rodzina taty cała zginęła. U taty zawsze pusta ramka i to strasznie boli. Nie ma śladu rodziny. Po wielu latach zadzwoniła do mnie pani z Łukowa, że przeglądając dokumenty, natrafiła na rodzinę Tencerów. Niebywałe, bo myśmy szukali i nic. Przysłała dokumenty pisane cyrylicą. Mój brat przyjechał ze Szwecji, jego żona jest rusycystką. Studiowaliśmy te dokumenty, doszliśmy, że było sześcioro rodzeństwa w rodzinie taty. I odkryliśmy, jak nazywała się pierwsza przedwojenna żona mojego taty. Nawet trafiliśmy na ich intercyzę. Zbieram wszystko. Z niczym nie potrafię się rozstać. Zapytałam Dawida: „I co ja mam z tym wszystkim zrobić? Może to trzeba wyrzucić?”. Dawid: Odpowiedziałem: „Mamo, zostaw”. Nie ma innej odpowiedzi. To wspomnienia, historia. Gołda: Mamy mocną relację z Dawidem. Muszę powiedzieć, że dużo się uczę od syna. Czego? Gołda: Otwarcia na ludzi, na świat. Dawid to inne pokolenie. Pokolenie obywateli świata. Obserwuję, to co robi. Nauczył mnie swobodnego podejścia do czasu. Ja jestem z tych, co jak umawia się na 17.00, to jestem punktualnie. A Dawidek od dziecka mówił: „Będę za chwileczkę”. Wtedy ja w domu w Komorowie wystawałam cała w nerwach przy oknie, czekałam, aż się pojawi. Teraz wiem, że ta chwilka może trwać od dziesięciu minut do dwóch godzin. Akceptuję to. A jak było w amerykańskiej szkole, do której chodził syn? Gołda: Międzynarodowa szkoła oprócz języka uczyła otwartości. Dawid korzystał z tego aż za bardzo. W szkole była lista tych, co najbardziej rozrabiali. Dawid był na pierwszym miejscu. Raz spadł na drugie. Tak się przejął, że od razu wrócił na pierwsze. Rozrabiaka? Gołda: Raczej niesamowity temperament. Brał udział we wszystkich zajęciach sportowych, grał w koszykówkę, piłkę nożną, uprawiał aikido. Przyjaźnie ze szkoły zachował do dzisiaj. A jak Pani wspomina relacje Dawida z ojcem, Szymonem Szurmiejem? Gołda: To była wielka miłość. Niesamowita relacja. Szymon miał 62 lata, gdy Dawid się urodził. A mimo to kopał z synem piłkę, nosił go na barana, jeździł z nim w góry. To była cudowna miłość dwóch facetów podobnych do siebie. Dawid przypomina ojca. W sensie charakteru. Mieszanka wybuchowa, krzyczy, a chwilę później przyłóż do rany. Czytaj także: „Przechowuję śpioszki syna!”. Gołda Tencer czule o swoim synu, Dawidzie Szurmieju Jaką mamą była Gołda Tencer? Dawid: Zawsze stylowo ubrana, szpileczki obowiązkowo, miniówa. Dlaczego chować nogi, jak można pokazać? Podstawa to czerwona szminka. Włosy miałaś kruczoczarne, ale nie zawsze kręcone. Prostowałaś je. Zawsze byłaś modna. I paliłaś na potęgę, co najmniej dwie paczki dziennie. Dlatego ja nie palę. Dom był zawsze pełen ludzi, towarzyskich spotkań. Odkąd pamiętam, widziałem cię grającą i reżyserującą na scenie. Ale zawsze miałaś czas dla mnie. To jestem zdziwiony. Myślałem, że Pani życie spędziła w teatrze. Dawid: Mama nauczyła mnie, że trzeba zachowywać granice między pracą a prywatnością. Miała czas, żeby wyjechać na fajne wakacje do Kołobrzegu czy na Mazury. Zawsze była, żeby upewnić się, czy nie spowoduję wypadku moskwiczem na pedały. Co prawda samochodem nie chciała nauczyć mnie jeździć, więc nauczył mnie tata, który nie miał prawa jazdy i kompletnie nie umiał jeździć. Miała czas na wszystko – oglądaliśmy filmy, graliśmy w karty, siedzieliśmy i gadaliśmy godzinami. Jednej rzeczy tylko nie robiła. Nie gotowała. Gołda: Wiedziałam, że to powiesz! Dawid: I może dobrze, że tego nie robiłaś. Gołda: Raz zrobiłam. Dawid: Dwa. Raz spaliłaś. Gołda: To były bezy. Za pierwszym razem udało mi się, nawet imię Dawida wyrzeźbiłam w cieście. Dawid: Za drugim razem też byłem zachwycony. Jadłem czarne, spalone bezy i mówiłem, jakie są cudowne. Może trzeba było zacząć od czegoś prostszego, jajecznicy? Gołda: To była domena mojego męża. Jajecznica à la Simon była legendą. Szymon miał na nią patent. Nikt nie mógł tego robić, potem przejął to Dawid. Dawid: Jajecznica polega na tym, że się bierze wszystko, co się ma pod ręką. Najlepiej, żeby było tłuste jak smalec czy słoninka. Mama częściej przytulała czy krzyczała? Dawid: Lała mocno. Żartuję. Mama jest z tych przytulających, co zagłaszczą na śmierć. Przytuli tak mocno, że rano człowiek budzi się niedotleniony. Gołda: Dawid miał dużo miłości w domu. Od nas – ode mnie i Szymona – także od babci, która mieszkała razem z nami. W Pani biografii „Gołda Tencer. Jidisze Mame” Dawid zażartował, że z terrorystą łatwiej się negocjuje niż z żydowską matką. Dawid: To nie żart, to fakt. Mama potrafi być uparta. Gołda: W stosunku do ciebie nie jestem. Dawid: Nie? Dialog sprzed trzech dni. Ja: „Zimno jest, rozpalę w kominku”. Ty: „Tylko nie w kominku. Kominek może cię zabić!”. Ja: „Mamo, ale kominek jest drożny, był kominiarz, wszystko sprawdził”. Ty: „Kominek może cię zabić!”. Rozpaliłem, wszystko ok, ale ty zła: „Zawsze wszystko zrobisz po swojemu!”. Gołda: Pamiętam, że kominek źle działał i dymił. Jak słyszę, że chcesz uruchomić, to mam dygot. Dawid: Ale zawsze musi być po twojemu. Gołda: Oczywiście, że tak. Dawid: Nie jesteś uparta, tylko zawsze musi być po twojemu? Gołda: Racja musi być po mojej stronie. Dawid: Dlatego łatwiej się negocjuje z terrorystą. Bo jak moja mama ma rację, to ją ma! Jak powie, że Czechosłowacja istnieje, to Czechosłowacja zacznie istnieć ze strachu! Czy dlatego na studia reżyserskie wybrał się Pan aż do Londynu? Dawid: To, że dzieliło nas dwa i pół tysiąca kilometrów, nie było bez znaczenia. Ale ważne było też, że Polska otworzyła się na Europę, a ja znałem język. To były świetne studia. Mogłem rozwijać się w swoim kierunku, bez asekuracyjnej siatki rozpiętej przez rodziców. Gołda: Poleciałeś na studia, a ja już drugiego dnia byłam w Londynie! Dawid: Nie, to było znacznie później. Pamiętam, mieszkałem w nieco szemranej dzielnicy, byłem tam jedną z niewielu obcych osób. A kiedy moja mama ze swoimi niecodziennie bogatymi przyjaciółmi przyjechali po mnie bentleyem – otwartym kabrioletem, trąbiąc i wrzeszcząc: „Dawid!”, miałem prawo troszkę się zdziwić. Gołda: Tęskniłam i wysyłałam ci słoiki z jedzeniem, aż któregoś dnia napisałeś: „Przestańcie, nie daję rady tego jeść!”. Po studiach wrócił Pan do Polski? Dawid: O mało co, a zacząłbym od filmów dla dorosłych. Poznałem człowieka ze studia kręcącego takie produkcje, który zaproponował mi współpracę. Na szczęście nie skusiłem się. W Polsce nie znałem zbyt wielu osób, w branży filmowej ludzie nie mieli pojęcia, kim jest Szymon Szurmiej, więc nie mogłem jechać na nazwisku. Chodziłem do domów produkcyjnych, proponowali pracę za darmo. Zrobiłem kilka teledysków do portfolio, zacząłem realizować mniejsze formy reklamowe. To, że studiowałem w Londynie, było z jednej strony przekleństwem, ale z drugiej okazało się, że mogę zaprosić do współpracy ludzi z całego świata. I mogę na całym świecie realizować ciekawe rzeczy. Od Stanów począwszy, na Pakistanie i Indiach skończywszy. Prowadzę mały dom produkcyjny. Produkujemy filmy fabularne, dokumenty, reklamy, teledyski. Gołda: W Cannes był pokazywany twój pierwszy film fabularny, który produkowałeś, „Robert Mitchum nie żyje”. Dawid: Od tego filmu koprodukcji francusko-belgijsko-norwesko-polskiej sporo się ruszyło. Miałem dwadzieścia kilka lat, gdy go realizowaliśmy. Żeby dodać sobie powagi, udawałem, że mam trzydziestkę. Nawet urządziłem na planie 30. urodziny. Gołda: Byłam bardzo dumna, gdy film był pokazywany w Warszawie. Dawid: Byłem twoją randką. Wszyscy pisali: „Diwa Teatru Żydowskiego pojawiła się z synem na premierze, przypadkiem producentem filmu”. Film był francuskojęzyczny, ale miał polską ścieżkę muzyczną. Wojciech Pszoniak wystąpił w roli rektora szkoły filmowej i Danuta Stenka jako dziewczyna, którą interesował się główny bohater. Co uważa Pan za swoje największe osiągnięcie? Dawid: Najbardziej mnie cieszy, że wciąż mogę realizować kolejne projekty, coraz ciekawsze, coraz większe. I mam nadzieję, że coraz ważniejsze. Udało się zdobyć kilka nagród, Yaha w Polsce za teledyski, Srebrnego Lwa w Cannes za film reklamowy. Dobrze jest wygrać, ale jeszcze lepiej jest móc tworzyć. Choć mógłbym powiedzieć, że moim najważniejszym osiągnięciem jest, że mama w końcu zauważyła i wie, co robię. Współpracuje Pan z mamą w Teatrze Żydowskim? Dawid: Kocham teatr jako formę. W Teatrze Żydowskim poniekąd się wychowałem i wracam do niego. Z jednej strony wychowałem się bardzo międzykulturowo, poznałem wiele cudownych osób z wielu stron świata. Ale nie zapominam, że kultura żydowska jest szalenie ważną częścią mnie. Jest szalenie ważną częścią naszej narodowej kultury polskiej. I dlatego chętnie biorę udział w różnych realizacjach Teatru Żydowskiego, bo wierzę głęboko, że mogę czymś podzielić się z widzami. Czytaj także: Gołda Tencer: „Echo Holocaustu zawsze towarzyszyło mojemu dzieciństwu” Dlaczego poświęciła Pani życie Teatrowi Żydowskiemu? Gołda: Zawsze chciałam być aktorką. Zawsze wiedziałam, że w Teatrze Żydowskim. Gdy teatr przyjeżdżał do Łodzi, kiedy byłam dziewczynką, każdą sztukę widziałam 10, 15 razy. Wiedziałam, że teatr to moje życie. Marzenie się spełniło po Marcu ’68. Chociaż kiedy zaczęłam grać, to publiczności było mniej na widowni niż aktorów na scenie. Strasznie to bolało. Żydzi polscy zostali zmuszeni do opuszczenia kraju, wyjechała też część zespołu. Trzeba chwalić Szymona Szurmieja za to, że wtedy został dyrektorem. Dzięki niemu teraz jesteśmy. Chociaż od 2016 roku tułamy się bez siedziby. A dlaczego założyła Pani fundację „Shalom” i od lat robi Festiwal Kultury Żydowskiej Warszawa Singera? Gołda: Bycie aktorką przestało mi wystarczać. Zaczęłam reżyserować, zaczęłam śpiewać. Objechałam z recitalami cały świat. I zaczęłam robić festiwal. Jest tyle do zrobienia – pokazujemy kulturę żydowską, uczymy języka jidisz, mamy otwarty uniwersytet. Zabrakłoby miejsca w tym wywiadzie, gdybym chciała wszystko wymieniać. Dlaczego Pani to wszystko robi? Gołda: Z potrzeby serca. Jakbym oddawała cząstkę głosu tym sześciu milionom Żydów, którzy zginęli w Holocauście. Oni nie opowiedzą swojej historii, tylko my to możemy zrobić. Próbować opowiadać. Ja to próbuję robić. Strażniczka pamięci? Dawid: Jesteś strażniczką pamięci. Powtarzałem to wiele razy. Nie płacz. Gołda: Zawsze jak to mówisz, szklą mi się oczy. Urządziliśmy wielką wystawę fotografii „I ciągle widzę ich twarze”. Każdy mi mówił: „Gołda, kto ma zdjęcia Żydów polskich? Kto zachował? Nikt!”. Okazało się, że zebraliśmy dziewięć tysięcy fotografii, wystawa była pokazana w 70 miastach świata. Pani widzi w synu następcę? Gołda: Festiwal miał 16 edycji w Warszawie, dwie w Nowym Jorku. Bardzo mi zależy, żeby Dawid to pociągnął. Ja nie jestem z łagodnych baranków, nie wycofam się. Ale widzę w tej roli Dawida, wiem, że potrafi wnieść wiele nowego. Dawid: Czy to jest oferta pracy? Jeżeli tak, chciałbym znać warunki. A poważnie – to, co robisz, jest bardzo ważne. Jest bardzo potrzebne. Chętnie biorę w tym udział i chętnie też realizuję swoje rzeczy, czasem przy twoim udziale. Gołda: Dawid jest indywidualistą. Wiem o tym. Nigdy niczego mu nie narzucę. Dawid: Potrafimy się zabić w pracy. Nie jesteś łagodnym barankiem. I chcesz, żeby każdy robił wszystko tak, jak ty chcesz. Pan przejmie schedę po mamie? Dawid: Mama tak naprawdę nie potrzebuje, żeby ktokolwiek przejmował po niej schedę. Mama będzie robiła swoje do końca życia i jeszcze 100 lat dłużej. Jest jak królowa angielska. Czy dla Pana ten głos sześciu milionów jest równie ważny? Dawid: Robię mnóstwo rzeczy niezwiązanych z pamięcią i historią. Skupiam się na teraźniejszości. Ale głęboko wierzę, że należy pamiętać. Trzeba oddać głos ludziom, którzy go nie mają. Nie tylko tym sześciu milionom pomordowanych Żydów. Każdemu. Miałem koleżankę, która zmarła trzy miesiące temu w wieku 31 lat. Spadła ze schodów. Cudowna kobieta, uczyła dzieci, miała fajnego męża. Mimo że długo się nie widzieliśmy, dzisiaj pamiętam o jej zamiłowaniu do bajek Disneya, „Króla Lwa”. Ludzie żyją tak długo, jak długo są w naszej pamięci. Czy w Pani jest lęk związany z przeszłością, wojną? Gołda: Lęk idzie ze mną przez całe życie. Ogromny lęk. W dzieciństwie śniło mi się, że gonią mnie Niemcy. Gdy dorosłam, mówili, że aby się pozbyć lęku, trzeba rozmawiać ze sobą. Próbowałam, ale bez skutku. Zmęczyłam się tym mówieniem. Całe życie walczyłam, żeby nie przekazać tych lęków Dawidowi. Gdy w dzieciństwie wracałam ze szkoły, moi rodzice stali w oknie i mnie wypatrywali. Gdy sama byłam matką, też stałam w oknie. Szymon miał podobnie. Wypatrywaliśmy wracającego ze szkoły Dawida, ale gdy docierał do domu, wsadzaliśmy nosy w gazety, udawaliśmy, że wcale nie czekamy. W autobiografii pisze Pani: „Przeszłość była mi przeznaczona. Szukałam dybuków”. Gołda: Wydaje mi się, że dybuki są zawsze koło mnie. Wyjaśnijmy – to dusze zmarłych, które wcielają się w żywych. Gołda: Wiele razy grałam w spektaklu „Dybuk”. Może stąd moje połączenie? W moim ukochanym teatrze na placu Grzybowskim, który został zburzony, zawsze widziałam małe dybuki. Siedziały w kątach i czuwały nad nami. Dobre dybuki? Gołda: Powiem szczerze, moje życie miało różne barwy, ciemne też. Ale dybuki zawsze widziałam dobre. Gdy musieliśmy opuścić teatr, nie poszły za nami. Może wrócą do nowej siedziby? Gołda: Oby. Prezydent Rafał Trzaskowski obiecał, że przypadającą w tym roku 70. rocznicę Teatru Żydowskiego będziemy obchodzić w gmachu Teatru na Woli, gdzie będzie nasz nowy dom. Można powiedzieć, że jest Pan trzecim pokoleniem po Holocauście. Przejął Pan traumę po rodzicach? Dawid: Prawdę mówiąc, w trudnej dyskusji historycznej, która odbywa się w Polsce, wszyscy jesteśmy kolejnym pokoleniem po Holocauście. Nie tylko ja czy moi rówieśnicy. Ale każdy w Warszawie, cały kraj. Na tej ziemi każdy jest częścią przeszłości – czasem przerażającej, czasem pięknej. Nie wyniosłem traumy z domu. Wyniosłem za to wiele anegdot, bo mój tata, który przeżył wojnę, wolał wszystko zamienić w żart. Nie dotknęła mnie też trauma z powodu przeszłości mojego dziadka, którego cała rodzina została zamordowana. Patrzę na ich historie jak na własne korzenie, widzę ich głębię, widzę, jak są skomplikowane. Żywy obraz tego, jak cudowna i jak straszna potrafi być ludzkość. Gołda: Nie obarczaliśmy cię własnymi lękami. Dawid: Prawdziwą traumą mojego dzieciństwa było to, jak znalazłem twój stanik na stole. Gołda: Przestań. Dawid: Taki żydowski humor. Żart w miejsce grozy. Czytaj także: Dawid Szurmiej o relacji z matką, gwiazdą Teatru Żydowskiego, Gołdą Tencer
Gołda Tencer i jej syn, Dawid Szurmiej, o swojej wyjątkowej relacji
Jaką matką jest aktorka? Jakie ma wady i zalety?
On - producent filmowy, który odnosi sukcesy na całym świecie. Ona - legendarna aktorka Teatru Żydowskiego, wielka osobowość, artystka nietuzinkowa i jedyna w swoim rodzaju. Ich relacja również jest niebanalna: potrafią się spierać o wiele rzeczy, ale stanowią dla siebie przede wszystkim ogromne wsparcie. Gołda Tencer i Dawid Szurmiej szczerzy jak nigdy! Gołda Tencer i Dawid Szurmiej o swoich wadach – Dawid jest taką baśnią. O nim można opowiadać i on opowiada. Wszystko, co zamienia i o czym chce mówić, powstaje z tego nowa baśń – podkreśla Gołda Tencer. A jakie wady widzi w legendarnej aktorce Dawid Szurmiej? – Mama do dzisiaj jest nadopiekuńcza i to nie zawsze już jest dobre, bo czasami dzieci troszeczkę dorastają i potrzebują troszeczkę swobody. Stara się działać jako mój agent, w związku z czym jak ja z kimkolwiek umówię się na godzinę 11, ona dzwoni o 10 i pyta się: „Dawid, gdzie Ty jesteś?! My zaczęliśmy o 10!”. Odpowiadam: „Mamo, ja wiem, ale...”, Ona: „Dawid, Ciebie jeszcze nie ma... Jest 10:05, Ciebie jeszcze nie ma!” – śmieje się producent filmowy. Z kolei jego mama, zapytana o wady syna, odpowiada bez wahania: – spóźnia się jak swój tatuś. Druga? Wszystko jest zawsze „manana”, jutro. On zdąży – zdradza. Gołda Tencer i Dawid Szurmiej o swoich zaletach i relacji A jakie zalety ma Dawid Szurmiej w oczach matki? – Jego trzeba kochać! Każdy, kto go pozna, to go kocha, bo on jest ciepły. W Dawidzie jest wiele miłości, empatii dla ludzi, więc to jest najważniejsze. A przy tym on jest z tych ludzi, którzy chętnie wszystkim pomagają – podkreśla Gołda Tencer. A jakie syn widzi w aktorce zalety? – Jest jedną z niewielu osób, do której można zadzwonić o 2.00 nad ranem, a ona odbierze i zaspanym głosem powie: „halo? Co się dzieje?”. Ja na to: „mamo, chciałem Ci o czymś powiedzieć”. Ona: „tak? O 2.00 nad ranem? No to mów, mów”, więc słucha, rozmawia i nie rzuca słuchawką. Natomiast w ciągu dnia bywa mało cierpliwa, bo ma wiele różnych rzeczy na głowie. Ale w nocy to ona żyje. Odbiera telefony od przyjaciół, znajomych, ode mnie, prowadzi godzinne dyskusje, więc to jest szalenie fajne – zaznacza Dawid Szurmiej. I dodaje, że tak naprawdę zalet jego mama ma wiele. – Ale jedna rzecz, za którą jestem jej naprawdę wdzięczny, to to, że zawsze miała czas dla mnie, żeby zawieźć mnie z jednych zajęć na drugie, na trzecie, na dziesiąte i że miałem okazję bardzo wielu rzeczy spróbować jako dziecko. [...] Niczego mi nigdy nie brakowało – deklaruje. A jak Gołda Tencer odpowiedziała na pytanie o wychowanie syna? – On by powiedział, że w ogóle go nie wychowałam (śmiech). Ja nie wiem. To chyba jest cud, że Dawid jest taki, jaki jest, ale oczywiście byłam ja, była babcia Sonia, która mieszkała razem z nami, była pani, która nam pomagała i o dziwo tak jak Dawid mówi, że ja zawsze znajdowałam czas dla niego, bo on był i jest dla mnie najważniejszym w życiu, co mnie spotkało. To jest najpiękniejszy prezent mój i Szymona – mówi wzruszona aktorka. Pełny wywiad z Gołdą Tencer i jej synem Dawidem Szurmiejem możesz zobaczyć powyżej.
Dawid Szurmiej o relacji z matką, gwiazdą Teatru Żydowskiego, Gołdą Tencer
Dawida Szurmieja wychowały dwie gwiazdy Teatru Żydowskiego – jego matka, aktorka Gołda Tencer i ojciec, reżyser Szymon Szurmiej. Jednak syn poszedł własną drogą i został producentem filmowy. Po filmowej szkole w Londynie realizuje produkcje w wielu miejscach na świecie. Od Stanów Zjednoczonych po Pakistan. W wywiadzie dla dwutygodnika VIVA! wspomina z matką dzieciństwo. Jaką mamą była Gołda Tencer? Dawid: Zawsze stylowo ubrana, szpileczki obowiązkowo, miniówa. Dlaczego chować nogi, jak można pokazać? Podstawa to czerwona szminka. Włosy miałaś kruczoczarne, ale nie zawsze kręcone. Prostowałaś je. Zawsze byłaś modna. I paliłaś na potęgę, co najmniej dwie paczki dziennie. Dlatego ja nie palę. Gołda: Coś dobrego przynajmniej zrobiłam. Dawid: Kochająca życie, dom był zawsze pełen ludzi, towarzyskich spotkań. Odkąd pamiętam, widziałem cię grającą i reżyserująca na scenie. Ale zawsze miałaś czas dla mnie. To jestem zdziwiony. Myślałem, że Pani życie spędziła w teatrze. Dawid: Mama nauczyła mnie, że trzeba zachowywać granice między pracą, a prywatnością. Miała czas, żeby wyjechać na fajne wakacje do Kołobrzegu czy na Mazury. Zawsze była, żeby upewnić się czy nie spowoduję wypadku moskwiczem na pedały. Co prawda samochodem nie chciała nauczyć mnie jeździć, więc nauczył mnie tata, który nie miał prawa jazdy i kompletnie nie umiał jeździć. Miała czas na wszystko – oglądaliśmy filmy, graliśmy w karty, siedzieliśmy i gadaliśmy godzinami. Jednej rzeczy tylko nie robiła. Nie gotowała. Gołda: Wiedziałam, że to powiesz! Dawid: I może dobrze, że tego nie robiłaś. Gołda: Raz zrobiłam. Dawid: Dwa. Raz spaliłaś. Gołda: To były bezy. Za pierwszym razem udało mi się, nawet imię Dawida wyrzeźbiłam w cieście. Dawid: Za drugim razem też byłem zachwycony. Jadłem czarne, spalone bezy i mówiłem, jakie są cudowne. Może trzeba było zacząć od czegoś prostszego, jajecznicy? Gołda: To była domena mojego męża. Jajecznica a’la Simon była legendą. Szymon miał na nią patent. Nikt nie mógł to robić, potem przejął to Dawid. Dawid: Jajecznica polega na tym, że się bierze wszystko, co się ma pod ręką. Najlepiej, żeby było tłuste, jak smalec, czy słoninka.
„Przechowuję śpioszki syna!”. Gołda Tencer czule o swoim synu, Dawidzie Szurmieju
Aktorka Gołda Tencer jest gwiazdą Teatru Żydowskiego. Jej też zawdzięczamy coroczny wielki Festiwal Kultury Żydowskiej Warszawa Singera. Jej syn, Dawid Szurmiej jest producentem filmowym. Za film reklamowy dostał Srebrnego Lwa w Cannes. Oboje kochają się, ale gdy przychodzi im współpracować, spierają się do upadłego. Jak wyglądało macierzyństwo artystki Teatru Żydowskiego? Jak Dawid Szurmiej wspomina swoją matkę? Zdradzili to w wywiadzie dla dwutygodnika VIVA! Mama częściej przytulała, czy krzyczała? Dawid: Lała mocno. Żartuję. Mama jest z tych przytulających, co zagłaszczą na śmierć. Przytuli tak mocno, że rano człowiek budzi się niedotleniony. Gołda: Dawid miał dużo miłości w domu. Od nas – ode mnie i Szymona – także od babci, która mieszkała razem z nami. W Pani biografii „Gołda Tencer. Jidisze mame” Dawid zażartował, że z terrorystą łatwiej się negocjuje niż z żydowską matką. Dawid: To nie żart, to fakt. Mama potrafi być uparta. Gołda: W stosunku do ciebie nie jestem. Dawid: Nie? Dialog sprzed trzech dni. Ja: „Zimno jest, rozpalę w kominku”. Ty: „Tylko nie w kominku. Kominek może cię zabić!”. Ja: „Mamo, ale kominek jest drożny, był kominiarz, wszystko sprawdził”. Ty: „Kominek może cię zabić!”. Rozpaliłem, wszystko ok, ale ty zła: „Zawsze wszystko zrobisz po swojemu!”. Gołda: Pamiętam, że kominek źle działał i dymił. Jak słyszę, że chcesz uruchomić, to mam dygot. Dawid: Ale zawsze musi być po twojemu. Gołda: Oczywiście, że tak. Dawid: Nie jesteś uparta, tylko zawsze musi być po twojemu? Gołda: Racja musi być po mojej stronie. Dawid: Dlatego łatwiej się negocjuje z terrorystą. Bo jak moja mama ma rację, to ją ma! Jak powie, że Czechosłowacja istnieje, to Czechosłowacja zacznie istnieć ze strachu! (...) Podobno wróżbita przepowiedział, że nie będzie miała Pani dzieci? Gołda: Tak, to było w czasie, kiedy ustawianie tarota było bardzo modne. Spotkałam się z pewnym mężczyzną w kawiarni, miał mnie nie znać, żeby jego przepowiednie były wiarygodne, ale przywitał mnie słowami: „O, pani Gołda”. Akurat zagrałam w „Austerii” Jerzego Kawalerowicza, więc ludzie mnie rozpoznawali. Dużo mi naopowiadał, ale gdy zapytałam, ile będę miała dzieci, powiedział, że nie będę miała wcale. To było straszne, wróciłam do domu spłakana. Mąż zdziwiony: „Co się dzieje?”. Ta niepomyślna wróżba przyśpieszyła moje życie. Dziesięć dni później zrobiłam testy ciążowe. Byłam w ciąży. Najgorszy wróżbita świata. Gołda: Gdy zostawiłam go w kawiarni, byłam przerażona. Nie wiedziałam, że to zapoczątkuje naszą historię - matki i syna. Wypada zapytać o pieluszki. Dawid: Ale mama w życiu nie zmieniała mi pieluszek! Skąd Pan wie? Dawid: Od babci. Mamo, zmieniałaś pieluszki? Gołda: Chyba tak. Wtedy jeszcze tetrowe. A tata prasował. Przez miesiąc czasu. Dawid: Właśnie, a potem wyjechał za granicę i przywiózł pampersy. Widzę ten wasz tercet egzotyczny - ciebie z tatą i babcią. Myślę, że babcia dyrygowała podziałem pracy. Gołda: Wszyscy po kolei zmieniali. Jak to jest być matką? Gołda: Jako kobieta się zmieniłam. Poczułam się pewniejsza, bardziej kobieca. Aktorsko też dojrzałam. Kobiety często o tym mówią. Poród i macierzyństwo zmienia całe życie. Pamiętam ten moment, kiedy leżałam na sali porodowej i podali mi pierwszy raz dziecko do karmienia. Mój syn uśmiechnął się w charakterystyczny sposób, krzywo. Pomyślałam: „cały Szymon”. Rzeczywiście, jak tata był strasznie głośny. Pierwsze wspomnienie z mamą? Dawid: Mam taką fotografię pamięci. Jadę po osiedlu pomarańczowym moskwiczem na pedały. Mama stoi obok, szal zarzucony na ramiona, upewnia się, że nie spowoduję wypadku przy prędkości dwóch kilometrów na godzinę. Gołda: Pamiętam ten pomarańczowy samochodzik. Dawid: A ja pamiętam cię jeżdżącą szarym polonezem. Gołda: Ciągle miałam polonezy. Dawid: Bo w każdym urywałaś podwozie na leżących „policjantach”. Pamiętam, jak mnie odbierałaś ze szkoły. Już z daleka słychać było grzechot twojego nadjeżdżającego samochodu. Pamiętam też, jak na promie do Szwecji grałem w jednoręcznego bandytę. I wygrałem dla ciebie dużo pieniędzy, które potem wydaliśmy na jedzenie w barze na statku. I pamiętam, że do dzisiaj nie możesz mi wybaczyć, że widziałem dwadzieścia twoich recitali, a nie obejrzałem dwudziestego pierwszego, bo tata zabrał mnie na otwarcie windy w Pałacu Kultury. Nie patrz tak. Do dzisiaj mi się za to obrywa. Przechowuje Pani śpioszki syna? Gołda: Mam jego pierwsze ubranka, skarpeteczki. Mam pierwszą pozytywkę. Nie mówiąc o wszystkich rysunkach.