Anne Frank
Fot. World History Archive/East News
WSPOMNIENIE

Wstrząsający zapis czasów Zagłady. Anne Frank, autorka Dzienników, obchodziłaby urodziny

Jej pamiętnik to dziś jedna z najważniejszych książek XX wieku

Katarzyna Sielicka 12 czerwca 2021 13:16
Anne Frank
Fot. World History Archive/East News

Pierwszy wpis w dzienniku Anny Frank nosi datę 12 czerwca 1942 roku. To dzień trzynastych urodzin żydowskiej dziewczynki, mieszkającej z rodziną w Amsterdamie. W prezencie dostała między innymi zeszyt, który zapisywała dzień po dniu przez dwa lata. Od lipca 1942 do sierpnia 1942 ukrywała się w oficynie kamienicy nad kanałem przy Prisengracht 263. Jej pamiętnik to dziś jedna z najważniejszych książek XX wieku. Został przetłumaczony na ponad siedemdziesiąt języków i wpisany na listę dziedzictwa kulturowego UNESCO.

Anne Frank zaczyna pisać Dziennik

Anne urodziła się we Frankfurcie. Jej rodzina – mama Edith, ojciec Otto i siostra Margot opuścili opanowane przez nazistów Niemcy w 1934 roku i wyemigrowali do Holandii. W Amsterdamie siostry chodziły do szkoły Montessori, ojciec prowadził przedsiębiorstwo handlu przyprawami.

Gdy wybuchła wojna dziewczęta musiały przenieść się do żydowskiego liceum. Opis wszystkich kolegów i koleżanek z klasy, nie pozbawiony drobnych złośliwości to jedna z pierwszych notatek Anne. „Sądzę, że będę Ci mogła wszystko powierzyć, tak jak jeszcze nigdy nikomu, i mam nadzieję, że będziesz dla mnie wielkim oparciem”, napisała 12 czerwca 1942 roku w pamiętniku. „Aby to wyobrażenie długo wyczekiwanej przyjaciółki powiększyć jeszcze w mojej fantazji, nie chcę tak po prostu, jak każdy inny, umieszczać w tym dzienniku faktów, ale chcę mu pozwolić, aby sam był tą przyjaciółką, a ta przyjaciółka ma na imię Kitty”.

Trzy tygodnie później rodzina Frank została zmuszona do opuszczenia wygodnego mieszkania przy placu Merwedeplein. Żydom w okupowanej Holandii wiodło się coraz gorzej, Niemcy stopniowo wprowadzali coraz ostrzejsze ograniczenia od obowiązku noszenia gwiazdy Dawida, oddania własnych rowerów, zakazu przemieszczania się autem i tramwajem, godzinę policyjną po systematyczne wywożenie ich do obozów zagłady.

Właśnie takie wezwanie do stawienia się w siedzibie SS przyszło do rodziny Frank w środę, 8 lipca 1942. Następnego dnia o świcie Anne ubrana w kilka warstw rzeczy, żeby nie brać ze sobą zwracającej uwagi walizki zamknęła za sobą drzwi i udała się do kryjówki na Prinsengracht. W mieszkaniu zostawiła ukochanego kotka Moortje, którego w dzienniku wspominać będzie wiele razy. “Chcieliśmy uciec, jedynie uciec i bezpiecznie przybyć na miejsce, nic więcej”.

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Anne fell out of love of Peter and from 20 May 1944 onwards, her thoughts were dominated by a new desire: after the war, Anne wanted to publish a book about her time in the Secret Annex. Her diary formed the basis, but 15-year-old Anne looked critically at the 13-year-old girl she had been at the beginning of the period in hiding. Much was left out or rewritten. Alongside working on the book, Anne still kept her diary.⁠ ⁠ In her last diary letter - three days before her arrest - she concluded that there were really two Annes inside of her: a superficial, funny Anne and a serious Anne. In the company of others, the superficial Anne was dominant, while she would so much like to show her serious side. It saddened her that she had not succeeded in doing so yet.⁠ ⁠ #annefrank #diary #secretannex

Post udostępniony przez Anne Frank House (@annefrankhouse_official)

Opis przejścia z kamienicy frontowej do ukrytej z tyłu oficyny na Prinsengracht jest tak skomplikowany, że trudno go sobie wyobrazić. W sieci można odbyć wirtualny spacer i obejrzeć miejsce, które stało się domem Anne i jej rodziny, Petronelli i Hermana van Pels (w dzienniku nazwanych van Daan), ich syna Petera, a także dentysty Fritza Pfeffera (w dzienniku – Albert Dussel).

Nie chcę żyć bez sensu

„Nie chcę jak większość ludzi żyć bez sensu. Chcę przynosić pożytek lub rozrywkę ludziom, którzy żyją dookoła mnie, a którzy mnie jednak nie znają, chcę żyć nadal, również po śmierci! I dlatego taka jestem wdzięczna Bogu, że przy narodzeniu dał mi już jedną możliwość, żebym się rozwijała i żebym pisała, a więc żebym wyrażała wszystko, co jest we mnie! Pisząc, wyrzucam z siebie wszystko, moje zmartwienie znika, moja odwaga odżywa! Ale, i to jest wielkie pytanie, czy będę jeszcze kiedyś mogła napisać coś wielkiego, czy zostanę jeszcze kiedyś dziennikarką i pisarką?”, zanotowała 5 kwietnia 1944 roku.

Pamiętnik Anne to historia przerażającej wojennej codzienności, ale też niezwykły opis uczuć dorastającej dziewczyny. Życie w oficynie jest trudne, jej mieszkańcy muszą zachowywać się cicho, nie wolno im ani na chwilę opuścić kryjówki. Pomagają im współpracownicy Ottona Franka Johannes Kleiman i Victor Kugler, Bep Voskuijl i Miep Gies, która zabierze i przechowa dziennik po aresztowaniach Gestapo.

Anne zmuszona jest dzielić mały pokoik z Fritzem Pfefferem, z którym trudno jej żyć w zgodzie. Jej łóżko ma zaledwie metr pięćdziesiąt, żeby się położyć, musi dostawić dwa krzesła.

Z czasem w kryjówce zaczyna brakować jedzenia, Anne nie bardzo ma też w czym chodzić – wyrasta ze wszystkich ubrań, które zabrała z domu. Mimo to wielokrotnie pisze w dzienniku, że ich sytuacja jest znacznie lepsza niż tych, którzy pozostali na zewnątrz.

Informacje o tym, co się dzieje w Holandii o postępującej eksterminacji Żydów, budzących nadzieje poczynaniach aliantów ukrywający się czerpią ze słuchanego potajemnie radia lub od ludzi, którzy przynoszą im żywność.

Jestem i będę szczęśliwa!

„Nie jestem bogata, nie mam pieniędzy ani dóbr ziemskich, nie jestem ładna, nie jestem inteligentna, nie jestem mądra, ale jestem i będę szczęśliwa! Mam szczęśliwą naturę, kocham ludzi, nie jestem podejrzliwa i chcę widzieć ich wszystkich razem ze mną szczęśliwych”, zapisała 25 marca 1944 roku.

Anne nie jest grzeczną dziewczynką. Kłóci się praktycznie ze wszystkimi – zwłaszcza z panią van Pels, ma też ogromny żal do matki, której zarzuca, że jej nie rozumie. „Ludzi poznaje się dobrze dopiero wtedy, kiedy się z nimi raz porządnie pokłóciło. Dopiero potem można oceniać ich charaktery”, pisze w dzienniku. Wkurza ją siostra i dentysta, który nie chce się dzielić jedzeniem i nie pozwala jej korzystać ze stolika, przy którym mogłaby pisać. To między innymi opisy tych osób, które zamieściła w swoim dzienniku, spowodowały, że ojciec, który po wojnie wydawał dzienniki w pierwszym wydaniu, ocenzurował je. Zabrakło tam też fragmentów dotyczących dojrzewania i seksualność Anne, o których dojrzale i otwarcie pisała.

Moja lżejsza strona

Anne stara się żyć tak normalnie, jak to jest tylko możliwe. Mnóstwo czyta, choć jej krótkowzroczność pogłębia się, szydełkuje, z pasją uczy się stenotypii. Pod koniec pobytu w oficynie, w 1944 roku nawiązuje romans z Peterem.

Już jako trzynastolatka na początku książki wyznaje, że od adoratorów wprost nie mogła się opędzić. Przed ucieczką zakochuje się w niej starszy kolega, Helmut.

Pod koniec dziennika wyznaje, że są „dwie Anne”. „Moja lżejsza, powierzchowna strona zawsze będzie wyprzedzała tę głębszą i dlatego stale będzie zwyciężać (…) Wszystko odczuwam inaczej niż wypowiadam i przez to mówią, że latam za chłopakami, że jestem flirciarą, mądralą i czytelniczką romansideł. Wesoła Anne śmieje się z tego, bezczelnie odpyskowuje, zachowuje się, jakby jej było wszystko jedno, ale o nie, dokładnie na odwrót reaguje ta cicha Anne”, notuje w swoim ostatnim wpisie 1 sierpnia 1944 roku.

Trzy dni później do oficyny wkracza Gestapo. Po aresztowaniu rodziny Frank, van Pels, oraz Pfeffer, Kleiman i Kulger zostali przewiezieni do obozu przejściowego w Westerbork, a stamtąd do Auschwitz. Anne i Margot przetransportowano następnie do Bergen-Belsen, gdzie najpierw Margot, a później Anne zmarły na tyfus na krótko przed wyzwoleniem obozu przez Brytyjczyków. Zagładę przeżył tylko Otto Frank, który do końca życia mieszkał w Szwajcarii i zajmował się spuścizną po córce.

Wykonywał rozkazy

Do dziś nie wiadomo, kto zadenuncjował ukrywających się. Oficer, który dowodził akcją Karl Silberbauer, nie zabrał dziennika. Po wojnie opowiedział o nim Szymonowi Wiesenthalowi, który odnalazł go prowadząc śledztwo w sprawie aresztowania Anne i pozostałych. Silberbauer nie uważał się za winnego ich śmierci tłumacząc, że „wykonywał jedynie rozkazy, winny natomiast jest człowiek, który złożył donos”. Jego zeznanie zakończyło jednak spekulacje dotyczące autentyczności dziennika, które pojawiły się po wojnie.

Pierwsze wydanie dzienników wyszło w 1947 roku i wkrótce potem pod kamienicę przy Prinsensgracht zaczęli przyjeżdżać czytelnicy chętni, by obejrzeć kryjówkę. Dziś w kamienicy znajduje się Muzeum Anne Frank, jedno z najbardziej obleganych miejsc w Amsterdamie. Po drugiej stronie rzeki IJ na budynku dawnej stoczni od 2016 widnieje mural upamiętniający Anne pod hasłem „Let me be myself”.

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Anne Frank mural outside I.J. Hellen #ig #personal

Post udostępniony przez J // San Jose ➡️ Los Angeles (@chinesehyung)

„To wielki cud, że nie zrezygnowałam ze wszystkich swoich oczekiwań, bo wydają się absurdalne i niewykonalne. Mocno się ich jednak trzymam, mimo wszystko, ponieważ wciąż jeszcze wierzę w wewnętrzną dobroć ludzi. Zupełnie niemożliwe jest dla mnie budowanie wszystkiego na bazie śmierci, nędzy i zamieszania”, napisała Anne w jednym z ostatnich wpisów przed aresztowaniem. 

Korzystałam z książki “Dziennik Anne Frank” Wydawnictwo Znak 2020.

TAGI #książka

Wideo

Paweł Królikowski zostawił najpiękniejszy możliwy testament. Żona opowiedziała o szczegółach

Polecamy

Magazyn VIVA!

Bieżący numer

EWA CHODAKOWSKA I LEFTERIS KAVOUKIS o balansie, jaki dała im pandemia, domu w Warszawie i… raju w Atenach. Co takiego wydarzyło się, że RAFAŁ KRÓLIKOWSKI powiedział sobie: „Hola, hola, panie Królikowski, czasami trzeba przystopować…”? AIDA KOSOJAN-PRZYBYSZ z córkami ALICJĄ i MARGO – Jak być matką, kiedy widzi się przyszłość? W cyklu Kobiece historie: Fonda, Birkin, Joplin, Mitchell – buntowniczki i hippiski, które zmieniły świat. Miasto miłości: Nowy Jork nie pozwoli zasnąć zakochanym.