Najpiękniejsze filmy o Mikołaju – 7 magicznych propozycji na świąteczny seans
Nasze TOP 7 filmów o Mikołaju to przezabawne, urocze, a także pełne refleksji produkcje, które skupiają się na tej legendarnej postaci. Czasami jest to zdziwaczały odludek, innym razem sympatyczny staruszek albo pełen werwy mężczyzna w średnim wieku. Skąd pochodzi i w jaki sposób dostarcza w jeden wieczór prezenty dla dzieci na całym świecie? Dla dociekliwych – nie jedna, ale wiele odpowiedzi na te i inne nurtujące pytania. Spis treści: Miejsce 1: Klaus (2019) – alternatywna geneza legendy o Świętym Mikołaju Miejsce 2: Cud na 34. ulicy (1947) – klasyka świątecznych filmów Miejsce 3: Noc Świętego Mikołaja (2000) – film moralnego niepokoju o Mikołajkach w Polsce Miejsce 4: Przyjaciel Świętego Mikołaja (2010) – familijny film przygodowy na Święta Miejsce 5: Kronika świąteczna (2018) – familijna przygoda twórców „Harry'ego Pottera” Miejsce 6: Artur ratuje Gwiazdkę (2011) – film animowany o dysfunkcyjnej rodzinie Świętego Mikołaja Miejsce 7: Ekspres polarny (2004) – porywająca podróż do krainy Mikołaja Inne filmy o Mikołaju na Gwiazdkę, które bawią i wzruszają do łez Klaus (2019) – alternatywna geneza legendy o Świętym Mikołaju Urocza i zabawna animacja „Klaus” opowiada o tym, jak rozkręcił się świąteczny biznes w niewielkim miasteczku za kołem podbiegunowym. A wszystko za sprawą egoistycznego listonosza Jespera. Aby zrealizować pracowniczą normę, czyli 6 tysięcy listów, postanawia zająć się dystrybucją zabawek, które wytwarza miejscowy stolarz. Wpada na pomysł, aby wysyłać je dzieciom na całym świecie w zamian za napisanie listu. Niestety działania dwójki głównych bohaterów nie podobają się lokalnemu burmistrzowi. Mieszkańcy Smeerensburga zaczynają ze sobą rozmawiać, wieszają skarpety na kominkach, są życzliwi i hojni, co zaburza dotychczasowy porządek. Hiszpański film animowany w reżyserii Sergio Pablosa to świetna rozrywka dla całej rodziny. Magiczna opowieść o Mikołaju zdobędzie serca i zaspokoi ciekawość młodszych widzów, a starszych rozbawią inteligentne dialogi. W 2020 r. „Klaus” otrzymał nagrodę BAFTA jako najlepszy film animowany oraz siedem nagród na festiwalu Annie. Ocena na Filmwebie: 8,1. View oEmbed on the source website Cud na 34. ulicy (1947) – klasyka świątecznych filmów Głównym bohaterem jest Kris Kringle (Edmund Gwenn), który pracuje jako Święty Mikołaj w domu towarowym w Nowym Jorku. Sympatyczny staruszek utrzymuje, że jest prawdziwym Mikołajem. Zupełnie inaczej myśli Doris Walker, która jest odpowiedzialna za marketing i promocję sklepu – nie wierzy w bajki o świętym Mikołaju, a swoje przekonania wykłada kilkuletniej córeczce, Susan. Na głównego bohatera podają oskarżenia o ukrywanie prawdziwej tożsamości. Sprawa ląduje w sądzie. W głośnym procesie uczestniczy całe miasto. Jedni są za podtrzymaniem zarzutów wobec oszusta, inny sympatyzują ze staruszkiem. W obronie Mikołaja staje Fred Gailey (John Payne). Jemu szczególnie zależy na tym, aby przywróć magię Świąt Bożego Narodzenia. Jest zakochany w Doris i chciałby tchnąć w jej życie trochę więcej wiary i radości. „Cud na 34. ulicy” w reżyserii George'a Seatona w 1948 r. otrzymał trzy Oscary w kategoriach: najlepszy aktor drugoplanowy (Edward Gwenn), najlepsze materiały do scenariusza, najlepszy scenariusz (George Seaton). Na podstawie oryginalnej fabuły powstały aż trzy telewizyjne remake'i i jedna produkcji kinowa – „Cud na 34. ulicy” w reżyserii Lesa Meyfielda. Ocena na Filmwebie: 7,6. View oEmbed on the source website Noc Świętego Mikołaja (2000) – film moralnego niepokoju o Mikołajkach w Polsce Akcja filmu rozgrywa się przed Mikołajkami. Lucjan (Zbigniew Buczkowski) i Jędruś (Leszek Zduń) otrzymują przepustkę z więzienia, aby zawieźć prezenty dla dzieci z domu dziecka. Przebierają się za anioła i św. Mikołaja, ale na wolności mają zupełnie inne plany, np. Lucjan chce odwiedzić swoją narzeczoną Izę (Edyta Olszówka). Pod domem dziecka okazuje się, że w paczce od sponsorów zamiast zabawek znajdują się artykuły dla dorosłych, takie jak prezerwatywy. Lucjan i Jędruś włamują się do zamkniętego supermarketu, aby uratować Boże Narodzenie. Film powstał w ramach cyklu „Święta polskie”, którego inicjatorem był Grzegorz Łoszewski. W ramach serii powstało 13 produkcji, których akcja rozgrywa się podczas głównych świąt obchodzonych w Polsce, takich jak Mikołajki, Wigilia, Wielkanoc, Boże Ciało, ale także Pierwsza Komunia, Barbórka, Dzień Ojca czy Walentynki. Dzięki temu możemy obejrzeć także inne głośne tytuły, takie jak „Biała sukienka” Michała Kwiecińskiego czy „Przybyli Ułani” Sylwestra Chęcińskiego. Ocena na Filmwebie: 6,9. View oEmbed on the source website Przyjaciel Świętego Mikołaja (2010) – familijny film przygodowy na Święta Tuż przed świętami dochodzi od strasznego zdarzenia – Święty Mikołaj traci pamięć. Dzieje się to podczas podróży do Nowego Jorku, którą główny bohater odbywa w towarzystwie śnieżnobiałego pupila o imieniu Łapa. Mikołaj zatrudnia się w centrum handlowym, a Łapa i jego nowopoznani przyjaciele usiłują przywrócić mu pamięć. „Przyjaciel Świętego Mikołaja” to piękny i zabawny film dla małych i dużych widzów. Szczególnie zauroczy fanów czworonogów, ponieważ gadające psiaki wypadają wprost rewelacyjnie. A do tego tak pięknie i lekko niezdarnie budują świąteczną atmosferę. Ocena na Filmwebie: 6,8. View oEmbed on the source website Zobacz także: Najciekawsze filmy o zwierzętach – mniej lub bardziej udomowionych Kronika świąteczna (2018) – familijna przygoda twórców „Harry'ego Pottera” Kate (Darby Camp) i Teddy (Judah Lewis) to rodzeństwo, które nie zawsze jest zgodne i ma sobie wiele do zarzucenia. Starszy brat jest złośliwy wobec młodszej siostry, która wierzy w świąteczne bajki. Kiedy zostają sami w Wigilię, dziewczynka postanawia nagrać Mikołaja (Kurt Russell) w akcji. Ustawia kamerę i okazuje się, że to wszystko jest prawdą – starszy pan z brodą w czerwonym kubraczku, sanie i renifery istnieją! Dzieciaki zakradają się do zaprzęgu i powodują wypadek, który w konsekwencji znacznie opóźnia dostawę prezentów. Czy uda się naprawić błąd? Czas nagli, ale z pomocą gromady lojalnych elfów jest na to szansa. Film w reżyserii Claya Kaytisa szybko zdobył serca dzieciaków na całym świecie. Być może dlatego, że proponuje nowy, bardziej współczesny wizerunek Mikołaja. Na pewno nie jest on tylko rubasznym staruszkiem z brodą i wypiekami na twarzy. Za to znacznie bardziej przypomina superbohatera z komiksów i filmów sci–fi. Za produkcję „Kroniki świątecznej” odpowiadają twórcy filmu „Harry Potter i kamień filozoficzny”. Na fali popularności w 2020 r. powstał sequel w reżyserii Chrisa Columbusa. Główna bohaterka nie jest już dzieckiem, ale nastolatką, która nie ma ochoty spędzać świąt z matką i jej nowym partnerem. Z kolei u boku Kurta Russela pojawia się Goldie Hawn w roli Pani Mikołajowej. Ocena na Filmwebie: 6,7. View oEmbed on the source website Artur ratuje Gwiazdkę (2011) – film animowany o dysfunkcyjnej rodzinie Świętego Mikołaja Dziadek Mikołaj jest już na emeryturze. Teraz firmą i logistyką dystrybucji prezentów zajmuje się jego najstarszy syn, Steve. Paczki dostarczane są w nowej technologii – na saniach, które nie są wykrywalne przez tradycyjne policyjne radary. Jednak w tym roku dochodzi do wpadki. Pomimo dobrej logistyki i pełnej automatyzacji procesu, na koniec zostaje jeden prezent, którego nie otrzyma w tym roku ośmioletnia dziewczynka z Kornwalii. Steve nie ma zamiaru się tym przejmować, ale zupełnie innego zdania jest jego młodszy brat, Artur. Ma dwie godziny na to, aby samodzielnie dostarczyć prezent i uratować honor rodziny. Za reżyserię odpowiada Sarah Smith, która jest autorką także innej świetnej animacji z 2021 pt. „Ron Usterka”. Film opowiada o przyjaźni chłopca z nie–do–końca–sprawnym robotem. Produkcja z 2011 r. otrzymała nagrodę Annie za przezabawny dubbing w wykonaniu Billa Nighy'ego. Ocena na Filmwebie: 6,7 View oEmbed on the source website Zobacz także: Najlepsze filmy animowane nagrodzone Oscarem – TOP 5 Ekspres polarny (2004) – porywająca podróż do krainy Mikołaja Nasze TOP 7 zamyka film o magicznej gwiazdkowej przejażdżce pociągiem na Biegun Północny, która jest marzeniem każdego dziecka. Tajemniczy ekspres zatrzymuje się w środku nocy tuż pod oknem głównego bohatera. Chłopiec jest sceptyczny wobec tych wszystkich świątecznych bajek dla małych dzieci. A jednak wsiada do pociągu, który zabiera go wprost do polarnej krainy. Podczas podróży Hero Boy poznaje Hero Girl i Billy'ego. Razem przeżywają niesamowite chwile i odkrywają zachwycającą wioskę elfów. W końcu docierają do warsztatu Świętego Mikołaja. Jednak w tej pięknej historii przyjdzie im także stanąć do walki z nieprzyjemnym typem, który planuje zepsuć Święta. Podróżą zarządza ekscentryczny konduktor (Tom Hanks) w eleganckim mundurze, który stale pobudza ciekawość i wyobraźnię załogi ekspresu. Komputerowo stworzona animacja wiernie oddaje prawdziwe ruchy aktora. Można więc powiedzieć, że Tom Hanks nie tylko użyczył głosu, ale faktycznie zagrał w filmie. Dzięki zaawansowanej technologii powstała postać chłopca, który przypomina aktora z dziecięcych lat. Ocena na Filmwebie: 6,6. View oEmbed on the source website Inne filmy o Mikołaju na Gwiazdkę, które bawią i wzruszają do łez Nieważne, czy wierzymy w istnienie Świętego Mikołaja, czy nie. Nawet w najbardziej zabieganych domach zawsze jest chwila oddechu. Warto przeznaczyć ją na wspólny seans, który przypomina o tym, co najważniejsze. A dla zwiększenia wyboru, uzupełniamy listę o inne doskonałe produkcje: Dzika noc (2022) – thriller w reżyserii Tommy'ego Wirkola to propozycja dla starszych dzieci. Kiedy posiadłość zamożnej rodziny staje się obiektem ataku przestępców, Święty Mikołaj (David Harbour) przybywa na ratunek. Śnięty Mikołaj (1994) – komedia familijna w reżyserii Johna Pasquina, w której główny bohater – Scott Calvin (Tim Allen) zastępuje Mikołaja, Zły Mikołaj (2003) – film o oszuście, który w przebraniu Świętego Mikołaja i z pomocą wspólnika – Elfa wykorzystuje świąteczne zamieszanie, aby przeprowadzić serię udanych kradzieży. Jednak na drodze staje im ośmiolatek, który naprawdę wierzy w Święta. Reżyseria: Terry Zwigoff, Święty Mikołaj (1985) – to wzruszająca opowieść o chłopcu o imieniu Mikołaj, który dawno temu żył w odległej Laponii. Gdy jego rodzice zginęli, sierotą zaopiekowali się wszyscy mieszkańcy wioski. W ramach wdzięczności chłopiec postanowił raz w roku podrzucać im własnoręcznie przygotowane podarki. Reżyseria: Juha Wuolijoki, Dawid i Elfy (2021) – polski film familijny o elfie Albercie, który ucieka z fabryki Mikołaja. Poznaje chłopca Dawia, który szuka magii świąt w wielkim mieście. Reżyseria: Michał Rogalski. W rolach głównych: Cezary Żak, Monika Krzywkowska, Jakub Zając Zawód Święty Mikołaj (2001) – akcja toczy się wokół producentki telewizyjnej (Whoopi Goldberg), która zatrudnia nowego aktora do roli Świętego Mikołaja. Reżyseria: Peter Werner. Renifer Świętego Mikołaja (1989) – film o niezwykłej przyjaźni ośmioletniej dziewczynki z rannym reniferem. Reżyseria: John D. Hancock.
Czarna komedia – gatunek, który rozładowuje napięcie
Czy dla filmów z czarnym humorem istnieją tematy tabu?
Czarna komedia to specyficzny gatunek filmowy, który dotyka tematów drażliwych, ale w taki sposób, aby nikogo nie urazić. Odpowiednio dobrana scenografia i przerysowani bohaterowie sprawiają, że widz automatycznie nabiera dystansu. Śmierć, wojna, ludzkie ułomności – to tematy, z których nie można śmiać się przy stole. W kinie wszystko jest dozwolone. Spis treści: Wyróżniki czarnych komedii Czarny humor od Franka Capry Z czego śmieją się twórcy „Latającego Cyrku Monty Pythona”? Klasyka w reżyserii Tima Burtona Delicatessen (1991) – sekret pewnego sklepu u Jean-Pierre’a Jeuneta Bękarty wojny (2009) – jak Quentin Tarantino zdetonował napięcie w temacie II wojny światowej? Czarna komedia w Polsce Wyróżniki czarnych komedii W czarnej komedii przedmiotem żartu są sprawy zazwyczaj traktowane poważnie. Najczęstsze motywy to śmierć, gwałt, cierpienie, nieuleczalna choroba, niepełnosprawność, wojna, morderstwo. Wizualnie korzysta z estetyki surrealizmu. Scenografia często ma charakter baśniowy lub fantastyczny. Czarna komedia operuje groteską, łącząc w sobie elementy przeciwstawne, takie jak piękno i brzydota, realizm i fantastyka. Bohaterowie mają wyraźnie zarysowane cechy charakterystyczne, które dodatkowo podkreśla ich wygląd, np. niecodzienna fryzura, strój i zachowanie. Czarny humor od Franka Capry Za najstarszy przykład komedii, która nie boi się przekraczać granicy tzw. dobrego smaku, uchodzi „Arszenik i stare kroniki” (1944) w reżyserii Franka Capry. Jest to opowieść o pozornie zwyczajnych i sympatycznych ciotkach Mortimera Brewstera (Cary Grant). Główny bohater przyjeżdża do nich ze swoją świeżo poślubioną małżonką. Starsze panie (Josephine Hull i Jean Adair) skrywają jednak pewien sekret – przychodzących na amory mężczyzn częstują winem z arszenikiem. Ofiary zakopują w piwnicy przy pomocy chorego psychicznie Teddy'ego (John Alexander). View oEmbed on the source website Z czego śmieją się twórcy „Latającego Cyrku Monty Pythona”? Pisząc o czarnej komedii, nie można nie wspomnieć o brytyjskich komikach, którzy w swoich skeczach nie uznawali tematów tabu. John Cleese, Terry Gilliam, Graham Chapman, Eric Idle, Terry Jones i Michael Palin śmiali się ze wszystkiego – religii, narodowości i ludzkich przywar. Ich „Żywot Briana” (1979) jest satyrą na życie Jezusa Chrystusa, a w „Sensie życia według Monty Pythona” (1983) obśmiewają służbę zdrowia, zwyczaje seksualne, system edukacji, otyłość i śmierć. View oEmbed on the source website Klasyka w reżyserii Tima Burtona Niekwestionowanym mistrzem czarnych komedii jest Tim Burton, a jego „Sok z żuka” (1988) stał się inspiracją dla wielu późniejszych twórców. Film opowiada o duchach, które po śmierci nie zamierzają opuścić swojego dotychczasowego domu. Żyją sobie szczęśliwie do czasu, gdy do ich posiadłości wprowadza się rodzina miłośników sztuki. Adam (Alec Baldwin) i Barbara (Geena Davis) wynajmują bioegzorcystę, aby usunąć ludzi ze swojego domu. Przywołują go trzykrotnie wypowiadając jego imię: „Beetlejuice, Beetlejuice, Beetlejuice!”. Tymczasem okazuje się, że córka nowych lokatorów jest całkowicie odporna na niecne zagrywki „Żukosoczka”. Lydia Deetz (Winona Ryder) o wiele lepiej dogaduje się z istotami ze świata umarłych niż ludzi żywych. View oEmbed on the source website Czarne komedie stanowią główny dorobek w filmografii Tima Burtona. Z pozostałych filmów warto wymienić: Gnijącą pannę młodą (2005) – film animowany dla dorosłych opowiada o świecie żywych i alternatywnym świecie umarłych, do którego zostaje wciągnięty Victor, kiedy zagubiony ucieka z próby generalnej do własnego ślubu, Marsjanie atakują (1996) – komedia fantastycznonaukowa łączy w sobie elementy czarnego humoru i satyry politycznej. W rolach głównych zagrali: Jack Nicholson, Glenn Close, Natalie Portman i Pierce Brosnan, Sweeney Todd: Demoniczny golibroda z Fleet Street (2007) – film na podstawie broadwayowskiego musicalu opowiada historię Benjamina Barkera (Johnny Depp), który wraca z wygnania do rodzinnego miasta z planem zemsty. W domu nad piekarnią pani Lovett (Helena Bonham Carter) otwiera zakład fryzjerski. A dzięki swoim klientom zaopatruje sąsiadkę w farsz do pasztecików. Obrazy Tima Burtona zdominowały nasz ranking filmów na Halloween. View oEmbed on the source website Delicatessen (1991) – sekret pewnego sklepu u Jean-Pierre’a Jeuneta Akcja filmu rozgrywa się w pewnym francuskim miasteczku po globalnym kataklizmie. Ogromną popularnością cieszy się sklep mięsny pana Clapeta (Jean-Claude Dreyfus). Nie wszyscy jednak wiedzą, że rzeźnik skrywa tajemnicę. Podstępnie zwabia nowych lokatorów, aby następnie przerobić ich mięso na wyroby garmażeryjne. Do mieszkania wprowadza się młody akrobata Louision (Dominique Pinon), który także ma paść ofiarą zasadzki. Sprawa się komplikuje, kiedy chłopak zakochuje się w córce rzeźnika, Julie Clapet (Marie-Laure Dougnac). Film „Delicatessen” został nagrodzony czterema Cezarami w 1992 roku jako najlepszy film debiutancki, za najlepszy scenariusz, montaż i scenografię utrzymaną w duchu surrealizmu. View oEmbed on the source website Bękarty wojny (2009) – jak Quentin Tarantino zdetonował napięcie w temacie II wojny światowej? Film porusza kilka wątków. Jednym jest zemsta na nazistach, którą planuje Aldo Raine (Brad Pitt). W tym celu we Francji powołuje tajną jednostkę złożoną z amerykańskich Żydów. Ich celem ma być wytropienie nazistów. Największych fanatyków zabijają, a tych, którym darują życie, naznaczają swastyką wypaloną na czole. Drugi ważnym wątkiem jest historia Żydówki Shosanny Dreyfus (Mélanie Laurent), która w przeszłości była świadkiem egzekucji swojej rodziny. Teraz jako dorosła kobieta jest właścicielką kina i również ma okazję do zemsty. Za rolę nazisty Hansa Landy, zwanego „łowcą Żydów”, Christoph Waltz otrzymał Oscara, nagrodę na festiwalu BAFTA i Złote Globy w 2010 roku. Czarna komedia Quentina Tarantino została uhonorowana także Kryształową Statuetką w konkursie People's Choice. To również miejsce 4. w naszym rankingu filmów o nazistach. View oEmbed on the source website Czarna komedia w Polsce Filmy zawsze stanowiły wentyl bezpieczeństwa, pozwalając na rozładowanie napięcia. Także na naszym rodzimym gruncie powstawały komedie z czarnym humorem, takie jak: Sprawa się rypła (1984) – film w reżyserii Janusza Kidawy opowiada o babci Kornelii i jej rodzinie. Gospodarz domu (Franciszek Pieczka), łasy na nagrodę z urzędu z okazji 100. urodzin babci, postanawia „wskrzesić” zmarłą staruszkę, Rewers (2009) – akcja czarnej komedii w reżyserii Borysa Lankosza toczy się równolegle w dwóch czasach – współcześnie i w latach 50. XX wieku. Główną bohaterką jest Sabina (Agata Buzek), którą matka (Krystyna Janda) i babcia (Anna Polony) chcą intratnie wydać za mąż. W pewnym momencie na horyzoncie pojawia się przystojny Bronisław Falski (Marcin Dorociński), który jednak okazuje się agentem Urzędu Bezpieczeństwa, Kołysanka (2010) – czarna komedia Juliusza Machulskiego opowiada o bladolicej rodzinie Makarewiczów, która wprowadza się do posiadłości na Mazurach. Więcej na temat fabuły w rankingu filmów o wampirach. View oEmbed on the source website
Film noir – gatunek, nurt czy styl? Historia i najlepsze produkcje
Kryminały, horrory i melodramaty w charakterystycznej oprawie wizualnej. Co jeszcze wyróżnia filmy noir?
Film noir jako gatunek lub nurt w kinematografii zaistniał i trafił na podatny grunt w latach 40. i 50. XX wieku. To przede wszystkim dzieło europejskich reżyserów, którzy wyemigrowali do Stanów Zjednoczonych, aby móc tworzyć filmy niezależnie od propagandy związanej z II wojną światową. Kino noir jest trudne do zdefiniowania, a jednak wyróżnia się charakterystyczną mroczną estetyką, archetypami bohaterów i motywami, po które chętnie sięgają również późniejsi twórcy. Spis treści: Co to znaczy kino noir? Historia gatunku Pierwszy film w stylu noir Wyróżniki mrocznych filmów Klasyczne filmy noir z lat 40. XX wieku Filmy inspirowane kinem noir Co to znaczy kino noir? Historia gatunku Badacze filmu są podzieleni i nie wszyscy uznają filmy noir jako oddzielny gatunek filmowy. Niektórzy są bardziej skłonni operować terminem „styl” lub „nurt noir” w odniesieniu do amerykańskich filmów kryminalnych z lat 40. i 50. XX wieku. Mroczne produkcje powstały z inspiracji powieściami detektywistycznymi i niemieckim ekspresjonizmem. Termin wywodzi się z języka francuskiego i w dosłownym tłumaczeniu oznacza „czarny film”. Po raz pierwszy w odniesieniu do produkcji hollywoodzkich użył go francuski krytyk filmowy Nino Frank w 1946 roku. Przyjmuje się, że w wyborze terminu zainspirował się nazwą francuskiego wydawnictwa literackiego Série noire. Niemiecki ekspresjonizm w kinie amerykańskim Do zmiany trendu w filmach amerykańskich mocno przyczyniła się II wojna światowa. Z Niemiec do USA wyemigrowali między innymi Fritz Lang i Otto Preminger. Reżyser słynnego „Metropolis” (1926) opuścił Europę po tym, jak odrzucił propozycję Josepha Goebbelsa, aby tworzył filmy dla III Rzeszy. W 1934 roku założył własną wytwórnię w Hollywood. Historia Ottona Premingera zaczęła się inaczej. Urodził się w Wyżnicy w Ukrainie w zamożnej rodzinie żydowskiej, w latach 20. razem z bratem studiował prawo na uniwersytecie w Wiedniu. Do Stanów Zjednoczonych wyjechał na trzy lata przed przyłączeniem Austrii do III Rzeszy. Na charakterystykę bohaterów w filmach noir duży wpływ miały teorie psychologiczne Zygmunta Freuda. Filmy zapowiadające kino noir Nowy gatunek w dużej mierze jest dziełem europejskich emigrantów. To nie tylko wyżej wspomniani ekspresjoniści niemieccy, tacy jak Fritz Lang czy Otto Preminger. Za prekursorskie uważane są także filmy Jacquesa Tournera, Roberta Siodmaka czy Michael Curtiza. Pierwszy film w stylu noir Jeśli jednak potrzebujemy konkretnej daty, to za początek kina noir uznawany jest 1941 rok, w którym ukazał się „Sokół maltański” w reżyserii Johna Hustona. Film przedstawia zagadkę kryminalną, w którą zamieszany jest prywatny detektyw Sam Spade (Humphrey Bogart). Na prośbę Ruth Wonderly, która później podaje się za Brigid O'Shaughnessy (Mary Astor), podejmuje on śledztwo w sprawie serii tajemniczych morderstw. W toku dochodzenia okazuje się, że kluczem do rozwiązania zagadki jest statuetka sokoła wysadzona klejnotami. Obraz powstał na podstawie powieści Dashiella Hammetta i jest remake'iem filmu z 1931 roku. View oEmbed on the source website Wyróżniki mrocznych filmów Akcja filmów noir najczęściej rozgrywa się w scenerii dużego miasta. Charakterystyczne ujęcia dla filmów noir to skąpane deszczem ulice nocą. Nastrój niepokoju oddają wyraziste cienie i mocne kontrasty. Światło umieszczone nisko lub wysoko sprawia, że część kadru pozostaje niedoświetlona, skrywając tajemnicę. Charakterystyczne typy postaci to: femme fatale, osoby przypadkowe wplątane w zagadkę kryminalną i prywatni detektywi. Przedstawieni bohaterowie często wtapiają się w tło, wychodzą z mroku lub są oświetleni tylko z jednej strony. Ujęcia z dołu mają spotęgować cechy oprawcy, z kolei ujęcia z góry umniejszają postaci ofiary. Fabuła nie jest przedstawiona liniowo. Zaburzona chronologia ma zdezorientować widza. Klasyczne filmy noir z lat 40. XX wieku Chociaż to „Sokół maltański” został wyznaczony jako pierwszy film w stylu noir, na gatunek składają się obrazy różnych twórców, zwłaszcza z lat 40. XX wieku. To czarno-białe produkcje, które wypracowują archetypy femme fatale, prywatnego detektywa, nieszczęsnego oszusta czy przypadkowego obywatela wciągniętego w świat nielegalnych rozgrywek. Poniżej najważniejsze filmy: Obywatel Kane (1941) – film w reżyserii Orsona Wellesa uznawany jest za przełom w prezentacji filmów fabularnych ze względu na wprowadzenie nieliniowego sposobu prowadzenia narracji. W rolach głównych wystąpili: Orson Welles, Joseph Cotten i Dorothy Comingore, Cień wątpliwości (1943) i inne filmy Alfreda Hitchcocka, takie jak: „Osławiona” (1946), „Nieznajomi z pociągu” (1951) czy „Niewłaściwy człowiek” (1956), Laura (1944) – kryminał w reżyserii Ottona Premingera przedstawia tajemnicze śledztwo detektywa Marka McPhersona (Dana Andrews)w sprawie zabójstwa Laury Hunt (Gene Tierney), film otrzymał Oscara w kategorii: najlepsze zdjęcia za kadry autorstwa Joseph LaShelle, Kobieta w oknie (1944) – thriller psychologiczny w reżyserii Fritza Langa opowiada o kobiecie cierpiącej na agorafobię, która przez okno swojego mieszkania obserwuje pozornie idealną amerykańską rodzinę. W pewnym momencie jest świadkiem zbrodni, Dom przy 92 ulicy (1945) – film sensacyjny o agentach FBI walczących z tajnymi agentami III Rzeszy jest przykładem kina noir inspirowanego filmem dokumentalnym. Obraz został nagrodzony Oscarem w 1946 roku za najlepszej oryginalne materiały do scenariusza, Kręte schody (1946) – thriller w reżyserii Roberta Siodmaka opowiada o małym miasteczku, w którym w niewyjaśnionych okolicznościach giną niepełnosprawne kobiety. W rolach głównych wystąpiły: Ethel Barrymore, Dorothy McGuire i George Brent. Dama z Szanghaju (1947) – film noir Orsona Wellesa przedstawia intrygę małżeńską, w którą zostaje wplątany Michael O'Hara (Orson Welles) pod wpływem uroku pięknej Elsy Bannister (Rita Hayworth). View oEmbed on the source website Filmy inspirowane kinem noir Estetyka filmów, w których nic nie jest oczywiste, była szczególnie bliska taki twórcom jak: Roman Polański, Martin Scorsese czy David Lynch. Poniżej tytuły określane jako filmy neo-noir, czyli inspirowane czarno-białym mrocznym gatunkiem z okresu po II wojnie światowej. Chinatown (1974) – głośny film Romana Polańskiego Intryga napisana przez Romana Polańskiego i Roberta Towne'a rozgrywa się w mrocznych latach 30. w Stanach Zjednoczonych. Znakomity prywatny detektyw Jake Gittes (Jack Nicholson) specjalizujący się w zdradach małżeńskich zostaje zmanipulowany przez femme fatale Evelyn Mulwray (Faye Dunaway). Film otrzymał Oscara w 1975 roku za najlepszy scenariusz oryginalny. View oEmbed on the source website Taksówkarz (1976) – Nowy Jork nocą w reżyserii Martina Scorsese Cierpiący na bezsenność weteran wojny w Wietnamie (Robert De Niro) zatrudnia się na jako nocny taksówkarz, aby czymś zając czymś głowę i przy okazji zarobić na swojej przypadłości. Jeździ po Bronksie, najbardziej niebezpiecznej dzielnicy Nowego Jorku. Mroczny film Martina Scorsese został nagrodzony Złotą Palmą w Cannes w 1976 roku. Przyczynił się także do rozkwitu kariery Roberta De Niro i trzynastoletniej wówczas Jodie Foster. View oEmbed on the source website Blue Velvet (1986) – kryminał erotyczny Davida Lyncha Jeffrey Beaumont (Kyle MacLachlan) odkrywa mroczny świat klubów nocnych i powiązanych z nimi morderstw za sprawą przypadkowo znalezionego ludzkiego ucha. Od córki detektywa dowiaduje się o sprawie kryminalnej, w którą jest zamieszana piosenkarka Dorothy Vallens (Isabella Rossellini). Aktorka odgrywająca główną rolę w filmie Davida Lyncha otrzymała nagrodę Independent Spirit w 1987 roku. View oEmbed on the source website Pulp Fiction (1994) – gangsterskie porachunki, kradzieże i narkotyki w wizji Quentina Tarantino Quentin Tarantino przedstawia świat szemranych interesów, które dogadywane są w klubach nocnych i luksusowych willach, za pomocą czterech luźno powiązanych wątków. Film otrzymał Oscara w 1995 roku za najlepszy scenariusz, napisany przez Tarantino i Rogera Avary'ego. W zachwycających rolach wystąpili: Samuel L. Jackson jako Jules Winnfield, John Travolta jako Vincent Vega, Uma Thurman jako Mia Wallace i Bruce Willis jako Butch Coolidge. View oEmbed on the source website Fargo (1996) – czarna komedia neo-noir w reżyserii braci Coen W śnieżnej scenerii Minnesoty Jerry Lundegaard (William H. Macy) wynajmuje dwóch podejrzanych przestępców (Steve Buscemi i Peter Stormare), aby sfingowali porwanie jego żony. W ten sposób chce wyłudzić pieniądze od swojego teścia, które pozwolą mu wyjść z finansowego dołka. Jednak akcja nie przebiega zgodnie z planem, a w pościg za porywaczami rusza policjantka w zaawansowanej ciąży (Frances McDormand). W 1997 roku film Ethana i Joela Coenów został nagrodzony dwoma Oscarami – dla doskonałej Frances McDormand i za najlepszy scenariusz oryginalny. View oEmbed on the source website
Ryszard Filipski – aktor, reżyser filmowy i twórca spektakli teatralnych
W filmach grał silne role „prawdziwych twardzieli”
Ryszard Filipski w latach 50. 60. i 70. XX wieku był jednym z najlepszych polskich aktorów. Po mocnym debiucie mógł przebierać w ofertach, a reżyserzy chętnie widzieli go w roli stanowczego mężczyzny, który doskonale zna reguły brutalnego świata. Po próbach reżyserskich zszedł ze sceny i osiadł na południowo-wschodnim krańcu Polski. Jako aktor filmowy wrócił do branży pod koniec ubiegłego wieku. Spis treści: Skrócony życiorys Ryszarda Filipskiego Życie prywatne aktora i reżysera Kariera filmowa Ryszarda Filipskiego Filmy w reżyserii znanego aktora Skrócony życiorys Ryszarda Filipskiego Ryszard Filipski urodził się 17 lipca 1934 we Lwowie. W 1958 roku zdał eksternistycznie egzamin krakowskiej szkoły teatralnej. W czasie studiów zadebiutował jako aktor w filmie sportowym „Trzy straty” (1955), na który składały się nowele w reżyserii Ewy Petelskiej, Czesława Petelskiego i Stanisława Lenartowczza, a także w dramacie wojennym „Godziny nadziei” (1955) w reżyserii Jana Rybkowskiego. Zagrał w nich role epizodyczne, ale już wtedy zwrócił uwagę krytyków wyjątkowym talentem, charyzmą i pewnością siebie. W 1966 roku założył teatr jednego aktora eref-66 w Krakowie, pod którego szyldem do 1981 roku wystawił ok. 6 tysięcy spektakli. W przedstawieniach, najczęściej monodramach, wracał do historii okupacji niemieckiej i działalności Żegoty – policji żydowskiej, co wielokrotnie wzbudzało duże emocje wśród odbiorców i krytyków teatralnych. Lata 70. i 80. XX wieku – największe sukcesy filmowe i teatralne W karierze aktorskiej Ryszard Filipski największy rozgłos zdobył jako tytułowy „Hubal” (1973), czyli major Henryk Dobrzański w filmie wojennym Bohdana Poręby. Został zapamiętany też z roli w „Potopie” (1974) Jerzego Hoffmana. W latach 1975-1979 był dyrektorem Teatru Ludowego w Nowej Hucie, od 1980 do 1981 roku pełnił funkcję kierownika Zespołu Filmowego „Kraków”, a od 1982 do 1987 – „Iluzjonu”. W jego dorobku reżyserskim najważniejszym filmem był „Zamach stanu” (1980) – opowieść o Józefie Piłsudskim, w której sam zagrał główną rolę. Po tym filmie na długi czas zrezygnował z działalności aktorskiej. Wycofanie się z branży i powrót po latach Znany aktor i mniej znany reżyser osiadł w Białowieży, gdzie prowadził stadninę koni i zapisywał swoje przemyślenia. Ich owocem jest książka pt. „Mzehomo” wydana w 1997 roku. Dopiero po kilkunastu latach wrócił do aktorstwa. Wystąpił w filmie „Lazarus” (1993) w reżyserii Waldemara Dzikiego, ale na kolejną rolę musieliśmy poczekać do 2003 roku. Pojawił się wtedy na planie serialu „Zaginiona” w reżyserii Andrzeja Kostenki. Zmarł 22 października 2021 roku. Został pochowany na cmentarzu w Żukowie, koło Grodziska Mazowieckiego. Życie prywatne aktora i reżysera Ryszard Filipski miał cztery żony i w sumie dziesięcioro dzieci. Pierwsze małżeństwo zawarł z aktorką Zofią Kalińską. Jego czwartą żoną była Małgorzata Filipska, z którą miał sześcioro dzieci. Aktor i reżyser zerwał kontakt z rodziną w chwili, gdy związał się z młodszą o 40 lat poetką i aspirującą aktorką Lusią Ogińską. Dzieci i jego byłe żony nie zostały powiadomione o śmierci Ryszarda Filipskiego. Oficjalna informacja ukazała się w mediach już po pogrzebie, 29 października 2021 roku. Kariera filmowa Ryszarda Filipskiego Po raz pierwszy w roli głównej wystąpił w 1956 roku w filmie „Koniec nocy” (1956) w reżyserii Juliana Dziedziny, Pawła Komorowskiego i Walentyny Uszyckiej. Zagrał Edka Słowika u boku Zbigniewa Cybulskiego, a rola „brutalnego mężczyzny” zaowocowała kolejnymi propozycjami na kreacje aktorskie w tym stylu. Wybrane filmy, poza własną reżyserią, w których zagrał Ryszard Filipski: Wycieczka w nieznane (1967) – w filmie psychologicznym w reżyserii Jerzego Ziarnika aktor zagrał rolę pisarza Andrzeja Millera. Jest to ekranizacja opowiadania Andrzeja Brychta o obozie Auschwitz-Birkenau. Przekładaniec (1968) – w komedii science fiction reżyserii Andrzeja Wajdy Ryszard Filipski wystąpił jako adwokat Richarda Foxa – kierowcy rajdowego, na którego sukces składają się ciała i osobowości ofiar karamboli na torze wyścigowym. Film został wyreżyserowany na podstawie opowiadania Stanisława Lema, Brylanty Pani Zuzy (1971) – w filmie kryminalnym Pawła Komorowskiego aktor wcielił się w rolę tajnego agenta, Hubal (1973) – film wojenny w reżyserii Bohdana Poręby opowiada historię majora Henryka Dobrzańskiego, który nie złożył broni w 1939 roku. Jego oddział podejmował działania sabotażowe podczas okupacji niemieckiej, Potop (1974) – druga część „Trylogii” na podstawie powieści Henryka Sienkiewicza rozgrywa się w czasie wojny polsko-szwedzkiej w XVII wieku. Ryszard Filipski wystąpił w roli wachmistrza Soroki, Stara baśń. Kiedy słońce było bogiem (2003) – w adaptacji powieści Józefa Ignacego Kraszewskiego w reżyserii Jerzego Hoffmana zagrał Wisza, ojca pięknej Dziwy (Marina Aleksandrowa), w której zakochał się młody wojownik Ziemowit (Michał Żebrowski), Pitbull (2005) – w filmie sensacyjnym Patryka Vegi występuje w roli „sędziego” Wora, guru gangsterskiego półświatka. Więcej na temat fabuły w rankingu najlepszych filmów o polskiej mafii. Filmy w reżyserii znanego aktora Aktor występujący w roli „prawdziwych twardzieli” próbował swoich sił także jako reżyser filmowy, dla którego ważna jest historia Polski. Orzeł i reszka (1974) – film szpiegowski na podstawie powieści Jerzego Bronisławskiego Akcja filmu rozgrywa się w Krakowie w 1954 roku. Na wolność wychodzi więzień polityczny Marcin Nowak (Ryszard Filipski). Opuszczając placówkę spotyka kobietę, która wypytuje go o swojego męża, również osadzonego w charakterze „wroga systemu”. Niestety, jest to mężczyzna, któremu nie udało się przetrwać tortur stosowanych przez pracowników Urzędu Bezpieczeństwa. Główny bohater nie potrafi ułożyć sobie życia w nowej rzeczywistości. Dzięki przypadkowej znajomości zatrudnia się jako inżynier w państwowych zakładach rolniczych, jednak nie udaje mu się na dłużej utrzymać posady. Postanawia odszukać żonę swojego kolegi z celi. Razem uciekają na Zachód. Film w reżyserii Ryszarda Filipskiego był nominowany do Złotych Lwów w Gdyni w 1975 roku. Wysokie loty (1978) – dramat obyczajowy o rzeczywistości w PRL-u Jest to opowieść o nowym dyrektorze przedsiębiorstwa „Tokar” (Jerzy Złotnicki), którego działania są pod stałą obserwacją lokalnego działacza partyjnego, Wojciecha Średniawy (Jerzy Aleksander Braszka). Równoległym wątkiem jest historia syna sekretarza, Janusza (Tomasz Borkowy), który własnym sumptem postanawia skonstruować samolot o symbolicznej nazwie „Don Kichot”. Ryszard Filipski pojawia się w obsadzie filmu w epizodycznej roli – jako gość na przyjęciu u dyrektora Matusiaka. Obraz był wyświetlany w konkursie głównym na festiwalu w Gdyni w 1979 roku. Zamach stanu (1981) – film polityczny o marszałku Piłsudskim Akcja filmu rozgrywa się w 1925 roku, który dla rządu Wincentego Witosa (Jerzy Sagan) był szczególnie niekorzystny. Podzielony wewnętrznie nie jest w stanie pracować i traci poparcie społeczne. Za to coraz większą przychylność zdobywa Józef Piłsudski (Ryszard Filipski), który w maju decyduje się na przejęcie władzy. Historia przewrotu majowego w reżyserii Ryszarda Filipskiego została uhonorowana Nagrodą Główną Jury na festiwalu w Gdyni w 1980 roku. View oEmbed on the source website
Michał Skolimowski – reżyser i scenarzysta, jeden z dwóch synów Jerzego Skolimowskiego
Reżyser uczył się warsztatu od ojca, ale twórczo rozwijał się współpracując z bratem
Michał Skolimowski współpracował z ojcem przy międzynarodowych produkcjach. Jednocześnie próbował tworzyć filmy na własny rachunek. Razem z bratem napisał scenariusz i wyreżyserował psychodeliczny thriller, jednak na jego premierze pojawił się sam, bez Józefa Skolimowskiego. Spis treści: Skrócona biografia reżysera Najlepszą zemstą jest sukces (1984) – współpraca z ojcem przy scenariuszu do filmu Ferdydurke (1991) – adaptacja powieści Witolda Gombrowicza według scenariusza Michała, Józefa i Jerzego Skolimowskich Motyw cienia (1993) – dramat psychologiczny stworzony z bratem Essential Killing (2010) – współpraca reżyserska z ojcem Jerzym Skolimowskim Ixjana. Z piekła rodem (2012)– film Michała i Józefa Skolimowskich Skrócona biografia reżysera Michał Skolimowski urodził się w 1968 roku. Jest synem znanego reżysera Jerzego Skolimowskiego i aktorki Joanny Szczerbic. Jako dziecko Michał często podróżował z rodzicami, razem z bratem Józefem (1970-2012) chodzili do szkoły w Anglii. Reżyser, znany także pod pseudonimami John Yorick i Michael Lyndon, był samotnikiem, nie potrafił odnaleźć się w grupie. Za to łączyła go szczególna więź z bratem. Obydwaj poszli w ślady ojca. Razem pracowali nad scenariuszem i reżyserią filmu „Motyw cienia” (1993), a następnie „Ixjana. Z piekła rodem” (2012). Niestety, okazało się, że było to ich ostatni wspólny projekt. Film ukazał się już po śmierci Józefa. Mężczyzna zmarł w Indiach w wieku 42 lat w wyniku przemęczenia organizmu i wysokiej gorączki spowodowanej sepsą. Dwa lata później zmarła ich matka, Joanna Szczerbic. Została pochowana razem z synem na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. Po śmierci brata Michał Skolimowski jak dotąd nie stworzył kolejnego filmu. Najlepszą zemstą jest sukces (1984) – współpraca z ojcem przy scenariuszu do filmu Michał pomagał ojcu przy pisaniu scenariusza do dramatu obyczajowego produkcji francusko-brytyjskiej „Najlepszą zemstą jest sukces”. Zagrał w nim także jedną z głównych ról. Tematem filmu jest relacja między ojcem a synem. Fabuła rozgrywa się w Londynie, gdzie mieszka pewna rodzina z Polski. Adam (Michał Skolimowski) jest zbuntowanym nastolatkiem. Czując ból i wyobcowanie w obcym kraju, planuje wróci do Polski, o czym nie ma pojęcia jego ojciec (Michael York). Michał zagrał w filmie ojca pod pseudonimem Michael Lyndon. Ferdydurke (1991) – adaptacja powieści Witolda Gombrowicza według scenariusza Michała, Józefa i Jerzego Skolimowskich W pracę nad ekranizacją „Ferdydurke” Jerzy Skolimowski zaangażował dwóch swoich synów. Do współpracy aktorskiej zaprosili: Roberta Stephensa, Zbigniewa Zamachowskiego, Beatę Tyszkiewicz, Artura Żmijewskiego i wielu innych znanych polskich oraz zagranicznych aktorów. Film opowiada o trzydziestoletnim Józiu (Iain Glen), który jako dorosły mężczyzna wraca do gimnazjum. W szkole poznaje Miętusa (Crispin Glover) i Syfona (Marek Probosz), a następnie przeprowadza się na stancję do Młodziaków. Tam zakochuje się w Zucie (Judith Godreche). View oEmbed on the source website Motyw cienia (1993) – dramat psychologiczny stworzony z bratem Film opowiada o sztuce, która ma być wystawiona w niewielkiej nadmorskiej miejscowości. Mark (Józef Skolimowski), który odgrywa w niej rolę Napoleona, nie ma pojęcia, że autorem spektaklu jest jego brat Matthew (Michał Skolimowski). Kiedy jednak Mathew sugeruje wprowadzenie zmian w swoim dziele, dowiaduje się od ojca (Michael Sarne) i jednocześnie producenta sztuki, że jest już za późno. Wtedy ujawnia się jako autor. Nad scenariuszem i reżyserią filmu „Motyw cienia” Michał i Józef pracowali razem. Essential Killing (2010) – współpraca reżyserska z ojcem Jerzym Skolimowskim Michał Skolimowski współpracował także z ojcem przy reżyserowaniu filmu „Essential Killing”. Jest to przejmująca historia Afgańczyka Mohammeda (Vincent Gallo), który w obronie własnej zabija trzech amerykańskich żołnierzy. Udaje mu się uciec z tajnej bazy w Europie Środkowej. Do końca filmu nie mamy pojęcia, czy Mohammed jest terrorystą, czy niewinnym człowiekiem, który znalazł się w niewłaściwym miejscu o niewłaściwej porze. Film zdobył trzy nagrody na festiwalu w Wenecji w 2010 roku, Grand Prix i cztery nagrody indywidualne na festiwalu w Gdyni i cztery Orły w 2011 roku. View oEmbed on the source website Ixjana. Z piekła rodem (2012) – film Michała i Józefa Skolimowskich Utalentowany pisarz Marek (Sambor Czarnota) pojawia się na balu u ekscentrycznego milionera. Tajemnicza atmosfera przyjęcia i duże ilości środków odurzających sprawiają, że mężczyzna traci kontrolę nad sytuacją. Następnego dnia okazuje się, że zabił swojego przyjaciela. Próbuje przypomnieć sobie przebieg zdarzeń, ale jedyne co pamięta, to postać pięknej kobiety (Anna Dereszowska). Film „Ixjana. Z piekła rodem” ukazał się po śmierci Józefa Skolimowskiego. Na jego premierze Michał nie rozstawał się ze zdjęciem brata. View oEmbed on the source website
Stanisław Brejdygant – aktor teatralny i filmowy, dramaturg, pisarz, reżyser
Jakie filmy powstały w reżyserii znanego polskiego aktora?
Stanisław Brejdygant sprawnie łączył i rozwijał swoje talenty w różnych obszarach kulturalnego świata. Jako młody aktor teatralny przyciągnął uwagę krytyków brawurową rolą w warszawskim Teatrze Narodowym. Z pasją realizował pisane przez siebie dramaty, znajdując również czas na reżyserię filmową i niejedną wielką miłość. Spis treści: Droga do kariery na scenie Życie teatralne Stanisława Brejdyganta Spektakle zaangażowane politycznie Dorobek literacki Stanisław Brejdygant jako aktor filmowy Filmy w reżyserii Stanisława Brejdyganta Życie prywatne aktora i reżysera Droga do kariery na scenie Stanisław Brejdygant urodził się 2 października 1936 roku w Warszawie. Jego ojciec Ignacy Brejdygant był lekarzem, matka – Janina z domu Paprocka – pracowała w Towarzystwie Opieki nad Niemowlętami w Wołominie, a także w Towarzystwie Przyjaciół Dzieci w Warszawie. Przyszły aktor, dramaturg, reżyser już od dziecka pałał miłością do literatury. Jako licealista należał do Koła Młodych działającego przy Związku Literatów Polskich. Po ukończeniu Liceum im. Władysława IV w Warszawie, Stanisław Brejdygant rozpoczął studia polonistyczne na Uniwersytecie Warszawskim. Następnie zdecydował się na aktorstwo w Warszawskiej Szkole Teatralnej, a potem także na reżyserię na akademii filmowej w Łodzi. Życie teatralne Stanisława Brejdyganta Aktorsko Brejdygant zadebiutował już w wieku 23 lat na scenie Teatru Narodowego w Warszawie w roli Hamleta, którą zachwycił publiczność i krytyków. Doskonałe recenzje i jeszcze większe ambicje otworzyły mu drogę do kariery na deskach innych teatrów w Warszawie, Koszalinie, Poznaniu i Łodzi. Spektakle zaangażowane politycznie Jako reżyser teatralny ma w swoim dorobku adaptacje powieści Dostojewskiego i pięć oper Piotra Czajkowskiego. Stanisław Brejdygant wystawiał także autorskie spektakle, które zabierały ważny głos w trudnych politycznie czasach. W 1982 roku, rok po ogłoszeniu stanu wojennego, wyreżyserował sztukę pt. „Wyzwolony”, której premiera w Teatrze Powszechnym w Warszawie była głośnym wydarzeniem o wymiarze kulturalno-politycznym. Jest to opowieść o samotności i poczuciu krzywdy w czasach od powstania listopadowego do styczniowego. W kontrze do trójki głównych bohaterów stoi postać zgermanizowanego strażnika więziennego, który jako jedyny sprawia wrażenie szczęśliwego. Dorobek literacki Jednak Stanisław Brejdygant pisał nie tylko dramaty, ale także powieści, w których rozlicza traumy z przeszłości, takie jak: „Testament” (1981), „Być Bogiem: opowiadania” (1981), „Stypa” (1991), „Maligna” (1995), „Zwierzenia” (2023). W 2023 wydał autobiografię „Pokoje. Od urodzenia do wieku klęski”. Wraca w niej do dzieciństwa w czasie Powstania Warszawskiego, opowiada o życiu w mieszkaniu na Koszykowej, licznych podróżach i kobietach. Stanisław Brejdygant jako aktor filmowy Szerokiej publiczności znana jest jego rola w serialu „Klan”, w którym zagrał Janusza Zamojdowskiego, przyjaciela rodziny Lubiczów. W filmach pełnometrażowych mogliśmy podziwiać jego kunszt między innymi w następujących kreacjach aktorskich: strażnik z fabryce Schindlera w „Liście Schindlera” (1993) w reżyserii Stevena Spielberga, dyplomata brytyjski w filmie „Akwarium” (1996) Antoniego Krauzego, „Papież” w „Drogówce” (2013) Wojciecha Smarzowskiego, ksiądz Teodor w „Klerze” (2018), również w reżyserii Wojciecha Smarzowskiego. View oEmbed on the source website Filmy w reżyserii Stanisława Brejdyganta Na swoim koncie aktor i reżyser teatralny ma także kilka filmów fabularnych, wśród których warto wymienić następujące tytuły: „Księżyc” (1969) – krótkometrażowy film historyczny rozgrywający się w Rosji w czasie rewolucji październikowej, „Wyspy szczęśliwe” (1972) – dramat krótkometrażowy o lekarzu, który przeżywa kryzys małżeński. W roli głównej wystąpił Gustaw Holoubek, „Zakręt” (1977) – film pełnometrażowy o dwójce przyjaciół, którzy spotykają się w górskiej samotni. W rolach głównych wystąpili Józef Nowak i Michał Pawlicki. Stanisław Brejdygant jest także autorem scenariuszy do filmów „Księżyc”, „Zakręt” i „Opowieść w czerwieni” w reżyserii Henryka Kluby. Życie prywatne aktora i reżysera Stanisław Brejdygant czterokrotnie podchodził do instytucji małżeństwa. Jego pierwszą żoną była malarka i scenografka Zofia Wierchowicz. Jako drugą poślubił śpiewaczkę Nelę Obarską. Ich syn Igor Brejdygant (ur. 1971) poszedł w ślady ojca, robiąc karierę aktorską i reżyserską. Zawodowo zajmuje się też fotografią. Jest także ojcem piosenkarza Krzysztofa Zalewskiego (ur. 1984). O tym, że ma drugiego syna, dowiedział się dopiero w 1997 roku, bo śmierci matki znanego muzyka. Igor i Krzysztof dowiedzieli się, że są braćmi, dopiero w 2002 roku. Trzecią żoną aktora i dramaturga była historyczka sztuki Barbara Janicka. W 2015 roku Stanisław Brejdygant poślubił Ritę Kożewnikową, mistrzynię akupunktury pochodzącą z Mongolii. Para poznała się w Łodzi, a wchodząc w związek małżeński popularny aktor został ojczymem dorosłego syna Rity – Miagmara.
Jacek Bromski – reżyser popularnych komedii obyczajowych i sensacyjnych
Życie prywatne, zawodowe i najważniejsze filmy
Filmy Jacka Bromskiego to przede wszystkim komfortowa rozrywka, która wywołuje uczucie nostalgii, nie wchodząc na patetyczne tony. W jego dorobku prym wiodą komedie obyczajowe z wątkami sensacyjnymi, które wkradają się nawet w pozornie beztroski i sielankowy krajobraz polskiego Podlasia. Spis treści: Skrócony życiorys Jacka Bromskiego Życie prywatne reżysera Najważniejsze filmy Jacka Bromskiego Skrócony życiorys Jacka Bromskiego Jacek Bromski urodził się w 1946 roku we Wrocławiu. W 1965 roku rozpoczął studia malarskie na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Następnie studiował polonistykę na Uniwersytecie Warszawskim, a od 1974 roku – reżyserię na akademii filmowej w Łodzi. W 1988 roku założył Zespół Filmowy „Zebra” (razem z Juliuszem Machulskim i Jackiem Moczydłowskim), który w późniejszych latach przyjął nazwę Studia Filmowego „Zebra”. To tu powstały takie produkcje jak „Kroll” (1991) i „Psy” (1992) Władysława Pasikowskiego czy „Kiler” (1997) i „Kiler-ów 2-óch” (1999) w reżyserii Juliusza Machulskiego. W 1996 roku Jacek Bromski objął stanowisko prezesa Stowarzyszenia Filmowców Polskich, które pełnił do 2024 roku. Przy Stowarzyszeniu założył Związek Autorów i Producentów Audiowizualnych, aby zadbać o regulacje praw autorskich twórców filmowych na arenie międzynarodowej – nie tylko w Europie, ale także w Azji i obydwu Amerykach. Życie prywatne reżysera Jacek Bromski był mężem Anny Zielińskiej. W 1972 roku urodził się ich syn Łukasz, który jako dorosły mężczyzna został grafikiem komputerowym. W latach 80. miał miejsce jego głośny romans z aktorką Ewą Błaszczyk, którą poznał podczas kręcenia filmu „Alicja” (1982) – współpraca reżyserska z Jerzym Gruzą. Więcej na ten temat w historii miłości Jacka Bromskiego i Ewy Błaszczyk. Następnie wziął ślub z aktorką Anną Romantowską, która była świeżo po rozwodzie z Krzysztofem Kolbergerem. Chociaż wydawało się, że Jacek Bromski i Anna Romantowska są dla siebie stworzeni, ich małżeństwo zakończyło się cichym rozwodem. Oficjalnie od 2011 roku reżyser jest w związku z Moniką Smoleń-Bromską, która była wiceministrem kultury w rządzie Donalda Tuska. Więcej w artykule o Jacku Bromskim i Monice Smoleń. Mają córkę Zosię – dziewczynka pojawiła się w jego filmie „Solid Gold” z 2019 roku. Najważniejsze filmy Jacka Bromskiego Jacek Bromski znany jest z lekkich filmów, które nie mają ambicji rozstrzygania głębokich dylematów moralnych. Największą popularność zdobyły jego obrazy z serii „U Pana Boga...” rozgrywające się na Białostocczyźnie i komedie gangsterskie. Reżyser współpracował między innymi z Januszem Gajosem, Zbigniewem Zamachowskim, Bogusławem Lindą, Cezarym Pazurą, Anną Romantowską, Krystyną Feldman i Anną Przybylską. Alicja (1982) – debiut we współpracy z Jerzym Gruzą Musical jest adaptacją książki Lewisa Carrolla pt. „Alicja w krainie czarów”. Dziewczyna (Sophie Barjac) poznaje Białego Królika (Jean-Pierre Cassel) i zakochuje się w nim. Jednak ich miłości zagraża zazdrosna Królowa Kier (Susannah York). Królik, chcąc ocalić ukochaną przed gniewem kapryśnej monarchini, ucieka za granicę. Dziewczyna popada w rozpacz myśląc, że została odrzucona. View oEmbed on the source website Ceremonia pogrzebowa (1984) – dramat obyczajowy o relacjach rodzinnych Do wsi pod Warszawą zjeżdżają się bliscy zmarłego profesora etyki Jana Nepomucena Tarnowskiego (Andrzej Szalawski). Wśród nich jest jego starszy syn Stefan (Bogusław Linda), który w młodości uciekł z domu rodzinnego, aby podjąć studia malarskie wbrew woli ojca. Z czasem staje się cynicznym człowiekiem. Na pogrzebie pojawia się z byłą żoną Anną (Jadwiga Jankowska-Cieślak) i ich synem Pawłem (Paweł Gruza). Jan (Piotr Machalica) jest drugim synem profesora i prowincjonalnym nauczycielem historii – z kompleksami i apodyktyczną żoną (Anna Romantowska). Na pogrzeb przyjechali razem z córką Joasią (Julia Kolberger). Film otrzymał Brązowe Lwy Gdańskie w 1985 roku jako najlepszy debiut telewizyjny. View oEmbed on the source website Zabij mnie, glino (1987) – film gangsterski Skazany za kradzieże i napady z bronią Jerzy Malik (Bogusław Linda) wydostaje się z więzienia dzięki pomocy szefa gangu (Jerzy Zass). Na wieść o jego ucieczce milicjant Popczyk (Piotr Machalica) natychmiast przerywa urlop i wraca na posterunek, aby ścigać zbiegłego. Udaje mu się ponownie osadzić przestępcę w więzieniu, ale i tym razem gangster wkrótce odzyskuje wolność. Tym razem dzięki pomocy Seweryna (Zbigniew Zamachowski), który terroryzuje zgromadzonych na sali sądowej. Aby przetrwać, Malik musi zmienić tożsamość. Poznaje Dorotę (Anna Romantowska), która zakochuje się w nim, nie wiedząc, kim jest naprawdę. Film otrzymał Brązowe Lwy Gdańskie w 1988 roku w kategorii najlepszy montaż. View oEmbed on the source website Sztuka kochania (1989) – komedia erotyczna Seksuolog Olgierd Pasikonik (Piotr Machalica) odpowiada na list czytelniczki Anny (Joanna Trzepiecińska), która ma wątpliwości odnośnie planowanego małżeństwa z Piotrem (Piotr Polk). Dziewczyna ucieka sprzed ołtarza, po czym pijana zjawia się w domu doktora. Chwilę wcześniej pojawia się tam także jego wielbicielka Eliza (Ewa Ziętek), a jej wizyta ujawnia problemy seksuologa z własną impotencją. W filmie erotycznym w reżyserii Jacka Bromskiego wystąpili także: Anna Romantowska, Wiktor Zborowski i Zbigniew Zamachowski. View oEmbed on the source website U Pana Boga za piecem (1998) – pogodna komedia umiejscowiona na pograniczu W Królowym Moście na Białostocczyźnie niespodziewanie pojawia się Marusia (Ira Łaczina). Kobiecie udało się uciec z autobusu napadniętego przez ukraińską mafię. Zgłasza sprawę na policję i znajduje tymczasowe schronienie na parafii. Marusia stopniowo osadza się w mieście. Poznaje organistę Witka (Jan Wieczorkowski) i zaprzyjaźnia z miejscową ludnością. Wkrótce okazuje się, że nawet kiedy udaje się odzyskać jej pieniądze zabrane przez „Gruzina” (Władimir Abramuszkin), nie ma potrzeby wracać do domu. Film zdobył cztery nagrody indywidualne i nagrodę Złoty Klakier dla najdłużej oklaskiwanego filmu na festiwalu w Gdyni, a także Brązowe Grono na Lubuskim Lecie Filmowym w 1998 roku. View oEmbed on the source website W kolejnych latach powstały kontynuacje opowieści, która skradła serca Polaków: U Pana Boga w ogródku (2007) – do miasteczka pod Białymstokiem zostaje skierowany nieudolny policjant Marian Cielęcki (Wojciech Solarz), tymczasem okazuje się, że trzeba zapewnić ochronę przebywającemu nieopodal świadkowi koronnemu, U Pana Boga za miedzą (2009) – w Królowym Moście zbliżają się wybory na burmistrza, co zbiega się z powrotem Stasia z USA (Grzegorz Heromiński) i cieszącego się złą sławą „Gruzina”. W mieście pojawia się także doświadczona inspektor Marina Chmiel (Agnieszka Kotlarska), która ma przeszkolić policję z komputerów. To ja, złodziej (2000) – komedia sensacyjna o młodocianych przestępcach Szesnastoletni Piotrek (Jan Urbański) pracuje jako mechanik samochodowy u Romana Wyskocza (Janusz Gajos). Po godzinach kradnie radia samochodowe razem z jedenastoletnim Frankiem zwanym „Szczurkiem” (Zbigniew Dunin-Kozicki). Aby zaimponować prawdziwemu złodziejowi Maksowi (Maciej Kozłowski), postanawia ukraść luksusowe auto kompozytora Seweryna (Daniel Olbrychski). W filmie wystąpiły także Kinga Preis jako matka „Szczurka” i Krystyna Feldman w roli babci Piotrka. Janusz Gajos i Krystyna Feldman za role w komedii Jacka Bromskiego otrzymali Orły na gali w 2001 roku. Młody wówczas Jan Urbański otrzymał nagrodę w konkursie Ale Kino. View oEmbed on the source website Kariera Nikosia Dyzmy (2002) – współczesna adaptacja kultowej powieści Film luźno nawiązuje do książki „Kariera Nikodema Dyzmy” autorstwa Tadeusza Dołęgi-Mostowicza i serialu, który w latach 80. bił rekordy popularności. Imię „Nikoś” przywołuje także pamięć o trójmiejskim gangsterze Nikodemie Skotarczaku. W rolę szarej eminencji wcielił się Cezary Pazura. Po tym, jak publicznie naubliżał wicepremierowi Maciejowi Terkowskiemu (Lew Rywin), o jego względy biją się dyrektorzy potężnych spółek, politycy i wpływowe kobiety, w tym król branży spożywczej Roman Kiliński (Andrzej Grabowski) i senator Anna Walewska (Ewa Kasprzyk). View oEmbed on the source website Bilet na księżyc (2013) – wyprawa przez Polsce w końcówce lat 60. Jest 1969 rok. Antek (Mateusz Kościukiewicz) postanawia odwieźć swojego młodszego brata Adama (Filip Pławiak) do jednostki wojskowej nad morzem. Czeka ich podróż przez całą Polskę, a podczas niej starszy brat chce pokazać młodszemu najlepsze strony życia. W ten sposób trafiają do klubu Albatros, gdzie Antek poznaje tancerkę Roksanę (Anna Przybylska). Niestety nowa znajomość, choć pełna ekscytujących wrażeń, zamiast happy endu powoduje szereg kłopotów. Komedia obyczajowa w reżyserii Jacka Bromskiego została uhonorowana Nagrodą Project London i indywidualną za najlepszy scenariusz (napisany przez Jacka Bromskiego) na festiwalu w Gdyni w 2013 roku. View oEmbed on the source website
Dariusz Gajewski – reżyser i scenarzysta. W swoich filmach stawia na bohaterów i ich historie
Prywatnie jest mężem znanej polskiej aktorki
Dariusz Gajewski karierę filmową zaczynał od form dokumentalnych. To rodzaj, który wymaga od reżysera szczególnej rzetelności, wrażliwości i uważności na drugiego człowieka. Warsztat ten widać w późniejszych filmach fabularnych. Nie tylko przedstawiają one ludzkie historie, ale i oddają całą paletę emocji, które jak w życiu są zmienne – narastają, odpuszczają, powracają lub przechodzą w kolejne. Spis treści: Krótka biografia reżysera Warszawa (2003) – debiut fabularny z nagrodą główną na festiwalu w Gdyni Lekcje pana Kuki (2008) – komedia obyczajowa o pracy za granicą Obce niebo (2015) – thriller o emigracji na północ Legiony (2019) – dramat wojenny na rocznicę odzyskania niepodległości Życie prywatne Dariusza Gajewskiego Krótka biografia reżysera Dariusz Gajewski urodził się 3 grudnia 1964 roku w Częstochowie. Po szkole średniej studiował prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim (1983-1986), a następnie reżyserię w Wyższej Szkole Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej w Łodzi (1988-1994). Zanim nakręcił „Warszawę” (2003), tworzył filmy dokumentalne dla Telewizji Polskiej i sztuki teatralne. W 1999 roku wystawił „Skórzaną maskę” na podstawie dramatu Helmuta Kraussera, którą następnie zaadaptował w filmie „AlaRm” (2002). Zamknięta w krótkim metrażu opowieść artysty, który podejmuje grę z rzeczywistością, otworzyła mu drogę do kariery na wielkim ekranie. Warszawa (2003) – debiut fabularny z nagrodą główną na festiwalu w Gdyni To opowieść o mieście, które daje możliwości rozpoczęcia nowego etapu w życiu. Poprowadzone w wielogłosie historie głównych bohaterów pokazują, że nie jest to łatwe, ale jeśli mamy szczęście i jesteśmy odważni, to może się udać. W postawach swoich bohaterów reżyser przemyca osobiste doświadczenie Warszawy. Na stronie culture.pl przytoczone są jego następujące słowa: Zderzyłem się z tym miastem tak, jak zderzają się bohaterowie mojego filmu. Jak skończyłem Filmówkę, to wyszedłem z torbą z Dworca Centralnego i naprzeciwko mnie była jakaś dziwna, pusta przestrzeń. Oczywiście znałem ją wcześniej, ale teraz przyjechałem do tego miasta, żeby [...] znaleźć swoje miejsce w życiu. Nie miałem dokąd pójść, nie miałem gdzie spać [...]. To jest fascynujące, fantastyczne miasto, które cały czas odrasta, cały czas siebie szuka. Jest taką metaforą poszukiwania własnego kształtu, odpowiedzi na pytanie: „Kim jestem?”. Jego bohaterami są: Klara (Agnieszka Grochowska) – przyjechała do Warszawy, aby zamieszkać z narzeczonym, Paweł (Łukasz Garlicki) – chłopak po domu dziecka przybył na rozmowę o pracę, Wiktoria (Dominika Ostałowska) – dziewczyna zgadza się na propozycję nieznajomego mężczyzny, ojciec poszukujący córki (Sławomir Orzechowski) – przyjechał do Warszawy samochodem dostawczym wyładowanym jabłkami, kombatant (Andrzej Szenajch) – nie może odnaleźć się w mieście, które zapamiętał z czasów Powstania Warszawskiego. Film zdobył Złote Lwy i pięć nagród indywidualnych na festiwalu w Gdyni w 2003 roku, a Dominika Ostałowska dodatkowo otrzymała także Orła w 2004 roku w kategorii: najlepsza rola drugoplanowa. View oEmbed on the source website Lekcje pana Kuki (2008) – komedia obyczajowa o pracy za granicą Film komediowy produkcji polsko-austriackiej opowiada o młodym mężczyźnie (Łukasz Garlicki), który myśli o wyjeździe za granicę, aby dorobić i zobaczyć trochę świata. Nie mając pojęcia, jak się do tego zabrać, postanawia poradzić się bardziej doświadczonego w zagranicznych podróżach pana Kuki (Andrzej Grabowski), znajomego rodziców. Za jego namową decyduje się pojechać do Wiednia. Kiedy nadchodzi długo wyczekiwany dzień podróży, okazuje się, że rzeczywistość daleko odbiega od ideału, jaki przedstawiał Waldkowi pan Kuka. Do stolicy Austrii chłopak jedzie autobusem pełnym przemytników, przewożących z Polski kiełbasę i wódkę na handel. Na miejscu Waldemar poznaje Lothara (August Diehl), pianistę i kleptomana, który namawia go do drobnych kradzieży. Spotyka też Alę (Anna Przybylska), w której ramionach doświadcza pierwszej miłości. Film jest adaptacją książki Radka Knappa, który razem z Dariuszem Gajewskim opracował scenariusz. View oEmbed on the source website Obce niebo (2015) – thriller o emigracji na północ Film opowiada o rodzicach, Basi i Marku (Agnieszka Grochowska i Bartłomiej Topa), którzy razem ze swoją córką Ulą (Barbara Kubiak) postanawiają zamieszkać w Szwecji. Jednak życie na granicy prawa skutkuje odebraniem im dziecka. Dziewczynka zostaje przekazana rodzinie zastępczej, ale Basia i Marek nie zamierzają odpuścić. Agnieszka Grochowska za rolę w „Obcym niebie” otrzymała nagrodę główną na festiwalu w Gdyni w 2015 roku. Film został wyróżniony także na festiwalu Off Camera w 2016 roku, zdobywając dwie statuetki – dla Agnieszki Grochowskiej za najlepszą rolę żeńską i dla Dariusza Gajewskiego za reżyserię. View oEmbed on the source website Legiony (2019) – dramat wojenny na rocznicę odzyskania niepodległości Fikcyjni bohaterowie filmu Dariusza Gajewskiego osadzeni są w realiach historycznych. Ułan Tadek Zbarski (Bartosz Gelner) jest narzeczonym Aleksandry Tubilewicz (Wiktoria Wolańska), agentki wywiadu z Ligi Kobiet Pogotowia Wojennego. Ich miłość zostaje wystawiona na próbę, kiedy Ola poznaje Józka Wieżę (Sebastian Fabijański) – żołnierza zbiegłego z armii carskiej. W tle rozgrywającego się love story młodzi bohaterowie spotykają sztandarowe osobistości tamtych czasów, w tym Józefa Piłsudskiego (Jan Frycz), Stanisława Kaszubskiego (Mirosław Baka), rotmistrza Zbigniewa Dunin-Wąsowicza (Borys Szyc) czy Jerzego Topór-Kisielnickiego (Antoni Pawlicki). Film powstał pod patronatem Ministerstwa Edukacji Narodowej z okazji setnej rocznicy odzyskania niepodległości. Melodramat o I wojnie światowej był nominowany do Orłów w 2020 roku w kategorii: najlepsza charakteryzacja. View oEmbed on the source website Życie prywatne Dariusza Gajewskiego Reżyser od 2004 roku jest mężem Agnieszki Grochowskiej, z którą wielokrotnie współpracował przy swoich filmach. Aktorka jest młodsza od niego o 15 lat, jednak różnica wieku nie stanowi dla nich problemu. Więcej o tym w artykule na temat ich związku. Dariusz Gajewski i Agnieszka Grochowska mają dwóch synów – Władysława (ur. 2012) i Henryka (ur. 2016).
Jan Komasa – utalentowany reżyser i scenarzysta z rodziny aktorsko-muzycznej
Jego życie i filmy, które podbiły festiwale
Jan Komasa jest głosem ludzi młodych. O problemach nastolatków mówi w taki sposób, w jaki do tej pory nikt nie odważył się mówić – wprost, używając ich języka i estetyki. W innych obrazach porusza tematy wrażliwe, takie jak wykluczenie społeczne czy polska religijność. Jest również autorem filmów o Powstaniu Warszawskim. Spis treści: Droga do reżyserii filmowej Życie prywatne reżysera Filmy krótkometrażowe w reżyserii Jana Komasy Sala samobójców (2011) – dramat psychologiczny o samotności w świecie wirtualnym Boże ciało (2019) – film nominowany do Oscara Pozostałe filmy Jana Komasy Spektakle teatralne Inne formy audiowizualne Droga do reżyserii filmowej Jan Komasa urodził się 28 października 1981 roku w Poznaniu. Jest synem Wiesława i Giny Komasów, aktora teatralnego i wokalistki oraz producentki muzycznej. Ma trójkę młodszego rodzeństwa:Szymon jest śpiewakiem barytonowym w operze, Maria (Mary Komasa) – wokalistką i kompozytorką, a Zofia – kostiumografką i reżyserką (więcej w artykule na temat rodziny Jana Komasy). Przyszły reżyser skończył Podstawową Szkołę Muzyczną nr 2 im. Stanisława Moniuszki w Poznaniu. Następnie przeprowadził się z rodzicami do Warszawy, gdzie uczęszczał do 21. Społecznego Liceum Ogólnokształcącego im. Jerzego Grotowskiego. W 2001 roku rozpoczął studia reżyserskie w Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej w Łodzi. Życie prywatne reżysera Jest mężem Kingi Komasy. Para poznała się już w podstawówce. Jan Komasa został ojcem mając 19 lat. Razem z Kingą mają córkę Maję (ur. 2001). Jak przyznaje w wywiadzie z października 2016 roku, dziecko zmotywowało go do podjęcia decyzji o dorosłym życiu i w związku z tym rozpoczął reżyserię na łódzkiej filmówce. Filmy krótkometrażowe w reżyserii Jana Komasy Zanim reżyser zdobył rozgłos filmem psychologicznym o życiu nastolatków w sieci, tworzył krótkie formy, które także były zauważane przez krytyków. W 2004 roku nakręcił 15-minutową etiudę „Fajnie, że jesteś”, w której przedstawia scenę niezapowiedzianego przyjazdu ojca (Stanisław Penksyk) do akademika córki (Julia Kijowska). Kolejny film w jego reżyserii pojawił się w zestawieniu obrazów trójki debiutantów: Jana Komasy, Anny Kazejak-Dawid i Macieja Migasa. Całość nosi tytuł „Oda do radości” (2005) i jest podzielona na części: „Śląsk”, „Warszawa” i „Morze”. Jan Komasa jest autorem filmu pt. „Warszawa”, w który opowiada o młodym raperze (Piotr Głowacki), pragnącym zaimponować swojej dziewczynie, Marcie (Roma Gąsiorowska). Za nowelę z „Ody do radości” młody reżyser otrzymał szereg ważnych nagród, w tym nominację do Paszportu Polityki, Nagrodę Publiczności na festiwalu w Koninie, Nagrodę Specjalną Jury na festiwalu w Gdyni (2005) i dwie nagrody na festiwalu „Młodzi i Film” w Koszalinie (2006). Sala samobójców (2011) – dramat psychologiczny o samotności w świecie wirtualnym Dominik Santorski (Jakub Gierszał) jest nastolatkiem, który nie cieszy się popularnością w szkole. Jest wyśmiewany przez rówieśników i nie ma wsparcia u stale nieobecnych rodziców. Do tego presja związana z maturą sprawia, że chłopak zamyka się w swoim pokoju, spędzając czas w wirtualnej rzeczywistości. W Internecie poznaje Sylwię (Roma Gąsiorowska). Dziewczyna jest zainteresowana śmiercią i samookaleczeniem. Wprowadza Dominika na platformę, która nazywa się „Sala samobójców”. Film powstał według autorskiego scenariusza Jana Komasy, którego zainspirował wirtualny świat „Second Life”. Obraz uzupełniają symboliczne animacje komputerowe, podkreślające odrębność życia w sieci. „Sala samobójców” okazała się wydarzeniem kinowym roku. Na festiwalu w Gdyni w 2011 roku zdobyła Srebrne Lwy, pięć nagród specjalnych i dwie indywidualne. Otrzymała także nagrody na wielu innych festiwalach, w tym EnergaCamerimage, Nowe Horyzonty, Ale Kino czy Off Camera. W 2012 roku film został uhonorowany na festiwalu Orły w kategoriach: odkrycie roku i najlepszy montaż. View oEmbed on the source website Boże ciało (2019) – film nominowany do Oscara To nietypowy film religijny, który nie tylko porusza dylematy natury moralnej, ale także opowiada o problemach z edukacją i socjalizacją młodzieży z zakładów poprawczych. Dwudziestoletni Daniel (Bartosz Bielenia) zostaje zwolniony z placówki ze względu na zagrożenie życia. Brat chłopaka, którego pobił ze skutkiem śmiertelnym, już kilkukrotnie próbował się na nim zemścić. Wcześniej, w wyniku rozmów z księdzem Tomaszem, Daniel odnajduje powołanie do duchowieństwa. Jednak zgodnie z obowiązującym prawem jako osoba skazana nie może wstąpić do seminarium. Opuszczając placówkę, kradnie sutannę księdza Tomasza (Łukasz Simlat). Udaje się na wieś na południu Polski, gdzie w wyniku zbiegu okoliczności zostaje wzięty przez miejscowego proboszcza za swojego zastępcę. Autorem scenariusza do filmu jest Mateusz Pacewicz. Zainteresowany historią chłopaka, który udawał księdza, przeprowadził z nim wywiad, którego efektem była książka i reportaż w Dużym Formacie. Obraz w reżyserii Jana Komasy zdobył nagrodę specjalną Label Europa Cinemas na festiwalu w Wenecji w 2019 roku, dziesięć nagród indywidualnych i Nagrodę Publiczności na festiwalu Orły 2020, Nagrodę Publiczności, pięć nagród specjalnych i trzy indywidualne na festiwalu w Gdyni w 2020 roku. Był także nominowany do Oscara w kategorii: najlepszy film indywidualny. View oEmbed on the source website Pozostałe filmy Jana Komasy W swoich obrazach reżyser podejmuje tematy, które poruszają ważne kwestie dla naszej społeczności, kultury i narodowości. Poza dwoma głośnymi tytułami, które zostały opisane powyżej, Jan Komasa wyreżyserował także: Powstanie Warszawskie (2014) – film fabularny wyprodukowany na zlecenie Muzeum Powstania Warszawskiego na podstawie nagrań archiwalnych, więcej w zestawieniu filmów o Powstaniu Warszawskim, Miasto 44 (2014) – opowieść o doświadczeniu Powstania Warszawskiego z perspektywy młodych ludzi. Film otrzymał pięć nagród na festiwalu w Gdyni w 2014 roku i cztery Orły w 2015 roku, Sala samobójców. Hejter (2020) – spin-off „Sali samobójców” opowiada o nieczystych zagrywkach PR w internecie skierowanych przeciwko politykowi Pawłowi Rudnickiemu (Maciej Stuhr). Ich wykonawcą jest Tomek Giemza (Maciej Musiałowski), a jego przełożoną – Beata Santorska (Agata Kulesza), matka Daniela z pierwszej części. View oEmbed on the source website Spektakle teatralne W 2008 roku autor „Sali samobójców” wyreżyserował spektakl w Teatrze telewizji pt. „Golgota wrocławska” (2008). Przedstawia w nim dramatyczny przebieg brutalnego komunistycznego śledztwa i procesu, który miał miejsce w latach 1948-1949. Listy skazanych, które nie zostały przekazane ich bliskim, trafiają w ręce młodego nauczyciela historii. Przejęty losem trzech ofiar systemu, postanawia przekazać listy żyjącym bliskim i zorganizować wystawę. Spektakl otrzymał wyróżnienie na Festiwalu Telewizyjny w Chicago, Grand Prix i cztery nagrody indywidualne na festiwalu Dwa Teatry w Sopocie w 2009 roku. W 2016 roku można było zobaczyć kolejny spektakl Jana Komasy, tym razem w ramach festiwalu Malta w Poznaniu. Było to widowisko multimedialne pt. „Ksenofonia. Symfonia dla Innego”, które powstało przy okazji obchodów 60. rocznicy Poznańskiego Czerwca 1956 roku. Inne formy audiowizualne Jan Komasa ma w swoim dorobku artystycznym również pracę nad reżyserią seriali telewizyjnych, takich jak „Krew z krwi” (2012-2015) czy „Ultraviolet” (2017-2019). Według jego pomysłu powstał także teledysk do piosenki Mary Komasy pt. „Lost me”. View oEmbed on the source website
Krzysztof Kieślowski – życiorys i najważniejsze filmy reżysera kina moralnego niepokoju
Wiedział, że może liczyć na współpracę z najlepszymi twórcami
Krzysztof Kieślowski to sztandarowa postać kina moralnego niepokoju. Swój warsztat doskonalił tworząc filmy dokumentalne, jednak największy rozgłos zdobył produkcjami tworzonymi w duecie z Krzysztofem Piesiewiczem. Jego międzynarodowe produkcje uświetniała muzyka Zbigniewa Preisnera. Spis treści: Dzieciństwo i młodość Krzysztofa Kieślowskiego Studia reżyserskie i pierwsze filmy Życie prywatne Krzysztofa Kieślowskiego Filmy dokumentalne Amator (1979) – film fabularny oddający niepokoje lat. 70. XX wieku Dekalog (1989-1990) – kodeks filmowy z przełomu ustrojowego w Polsce Podwójne życie Weroniki (1991) – studium psychologiczne kobiety Trzy kolory: Niebieski, Biały, Czerwony (1993-1994) Dzieciństwo i młodość Krzysztofa Kieślowskiego Krzysztof Kieślowski urodził się 27 czerwca 1941 roku w Warszawie. Jego rodzice Roman i Barbara (z domu Szonert) pochodzili zza wschodniej granicy Polski. Rodzina ojca przyjechała z Wołynia, a matki – z Petersburga. Dziadek przyszłego reżysera zginął w roku jego urodzin w obozie koncentracyjnym w Auschwitz. Sporą część dzieciństwa Krzysztof spędził w sanatoriach. Już jako noworodek przeszedł zapalenie płuc, a choroba dotkliwie dawała o sobie w pierwszych latach jego życia. Jego ojciec chorował na gruźlicę, więc także z tego powodu rodzina musiała przemieszczać się pomiędzy różnymi ośrodkami na czas leczenia i rekonwalescencji. Od 1945 roku mieszkali w Głubczycach na Górnym Śląsku, a ojciec leczył się między innymi w Sokołowsku, o którym pisała Olga Tokarczuk w „Empuzjonie”. Ciągłe przeprowadzki sprawiły, że edukacja podstawowa Krzysztofa rozłożyła się na kilka szkół i miejscowości. Uczył się w Sokołowsku, Strzemieszycach, Bukowinie Tatrzańskiej i Mieroszowie. Myślał, aby na tym etapie zakończyć swoją edukację, jednak ojciec nakłonił go do dalszej nauki w szkole średniej pożarnictwa we Wrocławiu. Nie był to trafiony wybór, podobnie jak wieczorowe liceum ogólnokształcące w Wałbrzychu. Z obydwu szkół zrezygnował i w 1957 roku podjął naukę w Państwowym Liceum Techniki Teatralnej w Warszawie. Tu został na dłużej, a po lekcjach pracował jako garderobiany, mając styczność ze sławami polskiego teatru – Tadeuszem Łomnickim i Zbigniewem Zapasiewiczem. Studia reżyserskie i pierwsze filmy Dwudziestoletni Krzysztof trzykrotnie zdawał do szkoły filmowej w Łodzi. W końcu w 1962 roku rozpoczął studia reżyserskie, a jego mentorami zostali Kazimierz Karabasz i Jerzy Bossak. Pod których kierunkiem powstały pierwsze etiudy dokumentalne „Urząd” (1966) i „Z miasta Łodzi” (1969). W czasie studiów Kieślowski nakręcił także krótkometrażowy film fabularny „Tramwaj” (1966) o chłopaku (Jerzy Braszka), który wychodzi z imprezy, a następnie wsiada do nocnego tramwaju. Tam poznaje dziewczynę (Maria Janiec), jednak nie ma odwagi do niej podejść. W 1968 roku w telewizji ukazał się jego dokument pt. „Zdjęcie”. W nim dwóch starszych panów ogląda fotografię z czasów ich młodości, co przywołuje głębokie emocje i wspomnienia. View oEmbed on the source website Życie prywatne Krzysztofa Kieślowskiego Swoją żonę Marię Cautillo poznał już na studiach. Wzięli ślub w 1967 roku i byli razem do jego śmierci. W 1972 roku urodziła się ich córka Marta. W trójkę mieszkali w małym mieszkaniu w Warszawie przy ul. Czerniakowskiej. W osobnym artykule przywołujemy wspomnienia Marty Hryniak o rodzicach. Nie tylko w swoich filmach, ale także w życiu prywatnym, Krzysztof Kieślowski kierował się naukami płynącymi ze Starego Testamentu, jednak deklarował się jako agnostyk. Reżyser nałogowo palił papierosy i, jak wspomina Agnieszka Holland w reportażu napisanym przez Stanisława Zawiślińskiego w 2011 roku, miewał stany depresyjne. W 1995 roku przeszedł zawał serca. Początkowo nie zgadzał się na operację, jednak kiedy problemy ze zdrowiem się nasiliły, zgodził się na wszczepienie by-passów. Nie przeżył operacji. Zmarł 19 marca 1996 roku, mając 55 lat. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. Na jego grobie stoi rzeźba zaprojektowana przez Krzysztofa M. Bednarskiego, przedstawiająca kadrujące dłonie. Filmy dokumentalne Od czasów studenckich do końca życia Krzysztof Kieślowski kręcił filmy dokumentalne, najwięcej – w latach 70. XX wieku. Najważniejsze obrazy to: Byłem żołnierzem (1970) – jest to dokument o kombatantach, którzy w czasie wojny stracili wzrok. Powstał we współpracy reżyserskiej z Andrzejem Titkowem i został uhonorowany Nagrodą Specjalną „Żołnierz Polski” na festiwalu w Krakowie w 1971 roku, Pierwsza miłość (1974) – film opowiada o niepełnoletniej dziewczynie w ciąży. Kamera podąża za nią od chwili, kiedy dowiaduje się o tym, że zostanie matką po narodziny dziecka. Obraz otrzymał dwie nagrody na Krakowskim Festiwalu Filmowym w 1974, Szpital (1977) – film rejestruje dobę z życia lekarzy na 36-godzinnym dyżurze w szpitalu przy ul. Barskiej w Warszawie. Obraz otrzymał dwie nagrody na festiwalu w Krakowie w 1977 roku: „Syrenkę Warszawską” i Złotego Smoka – Grand Prix w konkursie międzynarodowym. Siedem kobiet w różnym wieku (1978) – dokument przedstawia siedem baletnic w różnych etapach rozwojowych życia kobiety. Na początku widzimy kilkuletnią dziewczynkę, uczącą się podstaw tańca, a na końcu dojrzałą kobietę, która przekazuje swoją wiedzę młodym następczyniom. Film został nagrodzony „Złotym Lajkonikiem” na Krakowskim Festiwalu Filmowym w 1979 roku. Z punktu widzenia nocnego portiera (1979) – jest to portret Mariana Osucha, portiera, który nie tylko w pracy, ale i w życiu hołduje ustalonym zasadom, nakazom i regulaminom. Film otrzymał Grand Prix na Festiwalu Filmów Krótkometrażowych w Krakowie, Nagrodę Jury na Międzynarodowym festiwalu w Lille i nagrodę „Srebrna Sestercja” w Lyonie. View oEmbed on the source website Amator (1979) – film fabularny oddający niepokoje lat. 70. XX wieku Filip Mosz (Jerzy Stuhr) jest zwykłym, niczym nie wyróżniającym się, obywatelem, pracującym w zakładzie przemysłowym pod Krakowem. Kiedy zostaje ojcem, kupuje kamerę, aby rejestrować pierwsze kroki i życie swoje córeczki. Tym działaniem wzbudza zainteresowanie kierownika zakładu i na jego zlecenie zgadza się nakręcić film z okazji 25. rocznicy powstania przedsiębiorstwa. Zachęcony nagrodą, zakłada Amatorski Klub Filmowy i coraz bardziej angażuje się w realizację filmów dokumentalnych. W ten sposób zwraca na siebie uwagę rządzących. Sprawa nabiera tempa, co znacznie wpływa na jego relację z żoną i córką. Film, w pełni oddający nastrój kina moralnego niepokoju, został uhonorowany na festiwalu w Gdyni, zdobywając Złote Lwy w 1979 roku. W 1980 roku Krzysztof Kieślowski otrzymał także Nagrodę Specjalną na międzynarodowym festiwalu w Berlinie. O „Amatorze” pisaliśmy również w rankingu najlepszych polskich filmów z lat 50., 60. i 70. XX wieku. View oEmbed on the source website Dekalog (1989-1990) – kodeks filmowy z przełomu ustrojowego w Polsce „Dekalog” okazał się jednym z najważniejszych przedsięwzięć w twórczości Krzysztofa Kieślowskiego i Krzysztofa Piesiewicza. Dziesięć filmów krótkometrażowych powstało na zlecenie Telewizji Polskiej we współprodukcji ze Studiem Filmowym „Tor”. Ukazywały się one kolejno od pierwszej do dziesiątej części, od 10 grudnia 1989 roku do 29 czerwca 1990 roku. Dwa z nich – „Krótki film o zabijaniu” i „Krótki film o miłości” można było obejrzeć w rozszerzonej wersji kinowej. Dekalog V – Krótki film o zabijaniu (1988) Jest to filmowa przypowieść do piątego przykazania: „Nie zabijaj!”. Akcja rozgrywa się wokół trzech postaci. Jacek (Mirosław Baka), Piotr (Krzysztof Globisz) i taksówkarz Waldemar (Jan Tesarz) stają się bohaterami brutalnej zbrodni, a następnie rozprawy, której wynikiem jest kara śmierci. W 1988 roku film został uhonorowany nagrodą Nagrodą Jury i nagrodą FIPRESCI na festiwalu w Cannes, zdobył także Grand Prix na festiwalu w Gdyni i Złotą Kaczkę przyznawaną przez czytelników magazynu „Film” (1989). View oEmbed on the source website Dekalog VI – Krótki film o miłości (1988) Szósta część dekalogu skupia się na relacji dwóch postaci – dziewiętnastoletniego Tomka (Olaf Lubaszenko) i starszej od niego Magdy (Grażyna Szapołowska). Chłopak obserwuje kobietę przez lunetę z okna swojego pokoju, zastając ją zarówno w codziennych, jak i intymnych sytuacjach. Czuje zazdrość, kiedy Magda spotyka się z innym mężczyzną. Płacze razem z nią, kiedy przeżywa ona chwile załamania. Coraz bardziej dąży do spotkania z nią, aby wyznać jej swoje uczucia. Krzysztof Kieślowski za „Krótki film o miłości” otrzymał Złote Lwy w Gdyni w 1988 roku. Obraz został uhonorowany także w czterech kategoriach indywidualnych: za najlepszy scenariusz, rolę główną kobiecą (Grażyna Szapołowska), rolę żeńską drugoplanową (Stefania Iwińska) i zdjęcia autorstwa Witolda Adamka. Zdobył także dwie nagrody na festiwalu San Sebastian. Muzykę do filmu skomponował Zbigniew Preisner. View oEmbed on the source website Podwójne życie Weroniki (1991) – studium psychologiczne kobiety Dramat psychologiczny Krzysztofa Kieślowskiego napisany wspólnie z Krzysztofem Piesiewiczem rozgrywa się równolegle w Polsce i we Francji. Dwie dziewczyny – Weronika i Véronique (w podwójnej roli wystąpiła Irène Jacob) podświadomie czują swoją obecność. Nie wiedzą o swoim istnieniu, chociaż wyglądają zupełnie tak samo. Obydwie kobiety są wyjątkowo utalentowane muzycznie. Jednak mają całkowicie odmienny stosunek do kariery. Weronika zrobi wszystko, aby występować na scenie, kosztem własnego zdrowia, a nawet życia. Z kolei Véronique, mając złe przeczucia, rezygnuje z kariery muzycznej. Film powstał w koprodukcji polsko-francusko-norweskiej. W 1991 roku zdobył trzy nagrody w Cannes: Nagrodę Jury Ekumenicznego, nagrodę FIPRESCI i Złotą Palmę za kreację aktorską w wykonaniu Irène Jacob. View oEmbed on the source website Trzy kolory: Niebieski, Biały, Czerwony (1993-1994) Na trylogię składają się trzy dramaty, które powstały w koprodukcji polsko-francusko-szwajcarskiej. Scenariusze do filmów napisali Krzysztof Kieślowski i Krzysztof Piesiewicz. Muzykę skomponował Zbigniew Preisner. Kolory zawarte w tytułach wszystkich trzech części składają się na flagę Francji i nawiązują do haseł rewolucji francuskiej: „Wolność, równość, braterstwo”. Trzy kolory: Niebieski (1993) Julie (Juliette Binoche) jest żoną wybitnego kompozytora i mamą pięcioletniej Anny. Pewnego dnia w wypadku samochodowym traci cały swój świat, czyli męża i córkę. Pogrążona w żałobie myśli o tym, aby popełnić samobójstwo. Wszystko w domu przypomina jej o tragedii, więc sprzedaje rzeczy, wystawia dom na sprzedaż i przeprowadza się do Paryża. Jedyną pamiątką, jaką zostawia i zabiera ze sobą do nowego mieszkania, jest szklany abażur w kolorze niebieskim. Z czasem rozpoczyna normalne życie. Nawiązuje kontakt z Olivierem (Benoît Régent), który współpracował z jej mężem i który planuje dokończyć utwór wspólnie pisany przed śmiercią Patrice'a. Julie dowiaduje się także, że nie wszystko było tak piękne, jak myślała. Jej mąż miał kochankę, która obecnie spodziewa się dziecka. View oEmbed on the source website Trzy kolory: Biały (1993) Karol (Zbigniew Zamachowski) jest zakochany w młodej Francuzce o imieniu Dominique (Julie Delpy). Dla niej zamyka zakład fryzjerski w Warszawie, biorą ślub i wyjeżdżają razem do Francji. Jednak młoda małżonka jest zawiedziona pożyciem z mężem. Składa papiery o rozwód, a następnie zabiera mu majątek, pozostawiając go tylko z jedną walizką. Załamany mężczyzna spotyka w metrze Mikołaja (Janusz Gajos) i dzięki jego pomocy udaje mu się wrócić do kraju. Ojczyzna nie wita go jednak z otwartymi ramionami. Pobity, na skraju nędzy, musi zacząć życie od nowa. Stopniowo staje na nogi, a dzięki smykałce do interesów udaje mu się odbudować majątek. Kiedy znowu jest na dobrej pozycji, postanawia zemścić się na byłej żonie. Za ten film reżyser otrzymał Srebrnego Niedźwiedzia na festiwalu w Berlinie w 1994 roku, a także Złotą Kaczkę od czytelników magazynu „Film” w 1995 roku. View oEmbed on the source website Trzy kolory: Czerwony (1994) To historia, która splata ze sobą losy trzech postaci – Valentine (Irène Jacob), studentki na Uniwersytecie Genewskim, studenta prawa Auguste'a (Jean-Pierre Lorit)i emerytowanego sędziego Josepha Kerna (Jean-Louis Trintignant). Do domu sędziego dziewczyna trafia przypadkiem. Wracając samochodem z pokazu mody, potrąca suczkę. Na jej obroży znajduje adres, który prowadzi ją do willi Josepha Kerna. Starszy pan nie jest zainteresowany losem suczki, więc dziewczyna zatrzymuje zwierzę, które, jak się okazuje u weterynarza, jest w ciąży. Po jakimś czasie Valentine dostaje w kopercie pieniądze od nieznajomego. Ponownie dzięki suczce, dowiaduje się, że przesyłka pochodzi od sędziego. Z czasem okazuje się, że mężczyzna podsłuchuje rozmowy telefoniczne swoich sąsiadów. Aby pokazać dziewczynie skalę swoich możliwości, puszcza nagranie rozmowy Aguste'a z jego dziewczyną Karin (Frédérique Feder). Film otrzymał nagrodę Independent Spirit w 1995 roku, a Zbigniew Preisner jako autor ścieżki dźwiękowej został uhonorowany Cezarem w 1996 roku w kategorii: najlepsza muzyka filmowa. View oEmbed on the source website
Film fabularny jako główny rodzaj filmowy. Jak zmieniał się w historii kina?
Charakterystyka filmów fabularnych i przełomowe produkcje
Film fabularny to zdecydowanie najbardziej pojemna kategoria w rozważaniach nad gatunkami. W najprostszej definicji jest to opowieść o fikcyjnych losach bohaterów. Jednak sposób przedstawiania fabuły daje nieskończone możliwości tworzenia obrazów i historii we własnym stylu. Spis treści: Czym jest film fabularny? Najważniejsze daty w historii głównego rodzaju filmowego Modernizm drugiej fali – inne spojrzenie na film fabularny Postmodernizm w latach 80. XX wieku Inne nurty we współczesnym kinie fabularnym Czym jest film fabularny? Film fabularny to jeden z trzech rodzajów filmowych, który stoi w opozycji do dokumentu. Trzecim rodzajem jest film animowany, który ze względu na inne możliwości techniczne może przedstawiać zupełnie abstrakcyjną historię, a jednocześnie może korzystać z dwóch pozostałych rodzajów. Czym jest fabuła? Formaliści rosyjscy, Borys Eichenbaum, Wiktor Szkłowski i Jurij Tynianow, w I połowie XX wieku zdefiniowali ten termin jako zbiór schematów, motywów i wątków. Z kolei sposób przedstawienia fabuły określili terminem „sjużet”. Jeśli odbiorca na podstawie „sjużetu” jest w stanie zrekonstruować fabułę, mamy do czynienia z filmem fabularnym. Najważniejsze daty w historii głównego rodzaju filmowego 1895 rok – ukazuje się film „Polewacz polany” w reżyserii braci Lumière, który jest uznawany także na pierwszy film komediowy. 1903 rok – powstaje film „Podróż na Księżyc” autorstwa Georgesa Mélièsa, czyli pierwszy fabularny film science-fiction. 1909 rok – pojawia się pierwszy fabularny film pełnometrażowy, czyli „Życie Mojżesza” w reżyserii J. Stuarta Blacktona 1915-1916 – powstają pierwsze amerykańskie melodramaty, takie jak: „Narodziny narodu” i „Nietolerancja” w reżyserii Davida Warka Griffitha. 1922-1926 – w ramach niemieckiego ekspresjonizmu powstaje wielkie dzieła: horror w reżyserii Friedricha Wilhelma Murnaua pt. „Nosferatu – symbfonia grozy” (1922) i futurystyczne „Metropolis” (1926) Fritza Langa. 1927 rok – powstaje pierwszy film dźwiękowy – musical „Śpiewak Jazzbandu” w reżyserii Alana Croslanda. 1941 rok – film „Obywatel Kane” w reżyserii Orsona Wellesa wyznacza przełom w prezentacji filmów fabularnych, wprowadzając nieliniowy sposób narracji i montażu. O życiu głównego bohatera dowiaduje się nie tylko śledząc wątki z jego udziałem, ale także z opowieści innych bohaterów. View oEmbed on the source website Modernizm drugiej fali – inne spojrzenie na film fabularny Zapowiedzią zmian w przedstawianiu historii filmowych był neorealizm we Włoszech, w ramach którego powstały produkcje próbujące rozliczyć czas wojny. Są to opowieści o ludzkich dramatach i konfliktach psychologicznych, mające wymiar antyfaszystowski. Czołowe produkcje to „Opętanie” (1943) w reżyserii Luchino Viscontiego czy „Rzym, miasto otwarte” (1945) Roberta Rosselliniego. View oEmbed on the source website Nurt kina zaangażowanego społecznie odbił się szerokim echem u twórców na całym świecie. Włoskim neorealizmem inspirowali się Akira Kurosawa, Luis Buñuel czy reżyserzy polskiej szkoły filmowej, w tym: Andrzej Wajda, Andrzej Munk, Wojciech Jerzy Has czy Jerzy Kawalerowicz. Postmodernizm w latach 80. XX wieku W historii kina jest to nurt, który powstaje w kontrze do tradycyjnych podziałów na kulturę wysoką i niską. Znakiem, że coś się zmienia, jest film kryminalny „Nietykalni” (1987) w reżyserii Briana De Palmy, w którym wystąpili Kevin Costner jako agent Eliot Ness, Robert De Niro jako Al Capone i Sean Connery jako doświadczony policjant Jim Malone. Twórcą, który wielokrotnie pozwala sobie na zabawę narracją, jest Quentin Tarantino. Jego „Pulp fiction” (1994) z Johnem Travoltą, Samuelem L. Jacksonem i Bruce'em Willisem składa się z kilku rozdziałów poprzestawianych względem ciągłości liniowej, co nadaje dziełu wymiar cykliczny. Filmy postmodernistyczne wprowadzają szereg interesujących zabiegów, które wzbudzają napięcie i poprzez próbę zdezorientowania widza utrzymują jego zaangażowanie w intrygę: figura niewiarygodnego narratora pojawia się w filmach „Podziemny krąg” (1999) w reżyserii Davida Finchera czy „Mulholland Drive” (2001) w reżyserii Davida Lyncha, motyw rozpraszania uwagi jest widoczny w filmie „Timecode” w reżyserii Mike'a Figgisa, przedstawienie różnych przedziałów czasowych w ramach jednego dzieła ukazuje film „Godziny” w reżyserii Stephena Daldry'ego, różne wersje zdarzeń w ramach historii jednego bohatera – to zabieg, który widzimy w „Przypadku” (1981) Krzysztofa Kieślowskiego, inwersja czasowa jest widoczna w filmie „Memento” (2000) w reżyserii Christophera Nolana. View oEmbed on the source website Inne nurty we współczesnym kinie fabularnym Równolegle z postmodernizmem wykształciły się dwa style: slow cinema – w Polsce znany jako neomodernizm skupia się na powolnej kontemplacji rzeczywistości, stroni od szybkiej akcji i ekspresyjnych środków wyrazu, kino postklasyczne – to filmy o prostej liniowej fabule, które są wzbogacone o efekty specjalne. Przykładowe produkcje to: „Szklana pułapka” (1988) w reżyserii Johna McTiernana czy „Dzień niepodległości” (1996) Rolanda Emmericha (więcej na temat fabuły w rankingu filmów o końcu świata). View oEmbed on the source website
Film dokumentalny – 1 z 3 podstawowych rodzajów filmowych
W jaki sposób dokument pokazuje prawdę o świecie?
Rolą filmu dokumentalnego jest pokazanie rzeczywistości z możliwie jak najmniejszą ingerencją reżysera. Historia kina zna mistrzów gatunku, dzięki którym mogliśmy zobaczyć wstrząsające relacje z obszarów dotkniętych kryzysem z powodu wojny, głodu lub zmian klimatycznych. Jednak znamy także przypadki, kiedy film dokumentalny wykorzystywany był w celach propagandowych. Spis treści: Wyróżniki dokumentu jako rodzaju filmowego Pierwsze filmy dokumentalne Podział na gatunki Dokument jako narzędzie polityczne Filmy rozliczające czas wojny Współczesne filmy dokumentalne Wyróżniki dokumentu jako rodzaju filmowego Film dokumentalny to, obok fabuły i filmów animowanych, jeden z trzech podstawowych rodzajów filmowych. Dotyczy postaci i sytuacji rzeczywistych, które są pokazane wprost „z miejsca zdarzenia” lub są relacjonowane przez bezpośrednich świadków wydarzeń. Dokument może bazować na materiałach archiwalnych, takich jaki filmy czy zdjęcia. Forma dokumentu jest spójna i najczęściej jest relacją z rzeczywistości. Reżyser szuka bohaterów i punktów zwrotnych w prawdziwych historiach ludzi. Pierwsze filmy dokumentalne Wyznaczenie konkretnej daty pierwszego filmu dokumentalnego w historii kina jest trudne, ponieważ filmoznawcy nie są zgodni co do definicji gatunku. Niektórzy za pierwsze filmy dokumentalne uznają eksperymenty Thomasa Edisona, który obok wynalezienia fonografu w 1877 roku i opatentowania żarówki w 1879 roku, podejmował także próby rejestrowania obrazu. Inni za początek filmów dokumentalnych uznają nagrania stworzone przez braci Lumière w 1985 roku, które prezentowały możliwości działania kinematografu. Należy jednak mieć na uwadze, że gatunek od samych początków był narażony na manipulacje reżyserskie. Na przykład James Williamson, relacjonując wydarzenia z powstania bokserów w Chinach w filmie „Atak na chińską misję” (1898), skorzystał z pomocy aktorów i statystów. Podział na gatunki Punktem zbieżnym dla wszystkich dokumentów jest bazowanie na prawdziwej historii. Jednak praktyka pokazuje, że w ramach tego rodzaju filmowego jest wiele wewnętrznych różnic, które najłatwiej zauważyć omawiając poszczególne gatunki filmów dokumentalnych. Filmy przyrodnicze – dokumenty ze świata fauny i flory To gatunek filmów dokumentalnych przedstawiających świat roślin, zwierząt i grzybów w ich naturalnym środowisku. Pierwszym filmem przyrodniczym był „Nanuk z Północy” (1922) w reżyserii Roberta Flaherty'ego. Jest to niema, czarno-biała produkcja opowiadająca o życiu Inuitów w kanadyjskiej części Arktyki. View oEmbed on the source website W Polsce kino przyrodnicze były określane jako filmy biologiczne. W latach 30 i 40. XX wieku realizowali je Włodzimierz Puchalski i Karol Marczak, wyznaczając trendy dla późniejszych twórców. Chociaż tytuły w ramach tego gatunku trafiają do dystrybucji kinowej, za ich prezentacje głównie są odpowiedzialne znane na całym świecie kanały telewizyjne, takie jak Animal Planet czy National Geographic Channel. Najlepsze filmy przyrodnicze w historii kina Z nagrodzonych tytułów w ramach gatunku warto wymienić: „Świat milczenia” (1956) – francuski film dokumentalny o badaczu morskich głębin w reżyserii Louisa Malle'a, Jacquesa-Yvesa Cousteau. Obraz został uhonorowany Złotą Palmą w Cannes w 1956 roku i Oscarem w 1957 roku, „Mikrokosmos” (1996) – dokument autorstwa Claude'a Nuridsany'ego i Marie Pérennou o mieszkańcach łąki, których życia nie zauważamy na co dzień. Film zdobył wyróżnienie specjalne Technical Grand Prize w Cannes w 1996 roku, a także 5 Cezarów w 1997 roku, „Marsz pingwinów” (2005) – film w reżyserii Luca Jacqueta opowiada o wędrówce pingwinów cesarskich w poszukiwaniu terenów lęgowych. Nagrania trwały rok i były realizowane w pobliżu francuskiej bazy naukowej na Wybrzeżu Adeli na Antarktydzie. Obraz został nagrodzony Oscarem w 2006 roku. View oEmbed on the source website Ogromną popularność zdobyła także „Błękitna planeta” (2001) – cykl filmów według pomysłu i z narracjami Davida Attenborough. Jest to pierwsza w historii seria przedstawiająca życie w oceanach, w której widowiskowe nagrania połączone są z doskonałą muzyką skomponowaną przez George'a Fentona. Jej twórcy otrzymali dwie nagrody Emmy w 2002 roku za najlepsze kompozycje muzyczne i najlepsze zdjęcia w odcinku „Seas of Life: Ocean World”. W 2017 roku powstała drugą część cyklu – „Błękitna planeta 2”. Filmy kompilacyjny – efekt pracy badawczej To typ dokumentu, w którym reżyser łączy różne materiały archiwalne, takie jak fragmenty kronik filmowych, materiałów telewizyjnych, reklam, filmów dokumentalnych i fabularnych. Za pionierkę filmów kompilacyjnych uznawana jest Esfir Szub (1894-1959), radziecka reżyserka i montażystka znana z dokumentów propagandowych z lat 20., 30. i 40. XX wieku. Jej pierwszy film „Upadek dynastii Romanowów” (1927) został zrealizowany na zlecenie „Sowkina”, centrali koordynującej przemysł filmowy i fotograficzny w ZSRR, z okazji 10. rocznicy rewolucji październikowej. Reżyserka, przygotowując się do filmu, zebrała ponad 900 kilometrów taśmy, co pozwoliło jej zrealizować nie jeden, a trzy filmy na temat rodziny carskiej. View oEmbed on the source website Dokument typu „direct cinema” – przełom w produkcji filmów dokumentalnych To gatunek, który powstał w latach 60. w Ameryce Północnej (USA i Kanada) dzięki możliwościom technologicznym, umożliwiającym zabranie lekkiej przenośnej kamery w teren i rejestrowanie dźwięku na żywo. Podobnie jak rozwijający się we Francji ruch cinéma vérité, kino bezpośrednie podejmowało próbę uchwycenia rzeczywistości „tu i teraz”. Za przełomowy przykład gatunku uchodzi film „Les Raquetteurs” (1958) zrealizowany przez Michela Braulta i Gillesa Groulxa. Jego powstanie zbiegło się z procesem głębokich zmian społecznych i politycznych w Kanadzie, które w po wyborach w 1960 roku zostały określone mianem „spokojnej rewolucji”. Portret – film kompilacyjny wokół jednego bohatera Portrety to filmy dokumentalne przedstawiające życie jednej osoby. Zazwyczaj są one opatrzone komentarzem narratora, często zawierają zdjęcia i nagrania archiwalne. W przygotowaniu materiału do portretów filmowych dużą rolę odgrywają materiały udostępnione przez samego bohatera lub jego rodzinę, w przypadku osób zmarłych. Polskim przykładem jest film „Jan Paweł II. Szukałem was...” (2011) w reżyserii Jarosława Szmidta o papieżu Polaku, opowiadający historię jego życia i duchowego przesłania. Fabularyzowane portrety określane są jako filmy biograficzne. Wywiad, czyli rozmowa filmowa Jako gatunek filmowy wywiad przybiera formę rozmowy, najczęściej między twórcą dokumentu a głównym bohaterem wywiadu lub świadkami zdarzenia. Wywiady mogą dotyczyć szczegółów z życia znanej osoby, na przykład: polityka, aktora, muzyka, pisarza czy reżysera, miejsca lub wydarzenia. Mockument – rozrywkowa forma paradokumentu Jest to termin powstały jako zbitka dwóch angielskich słów: „mock” (czyli „drwić”) i „documentary” (czyli „film dokumentalny”). Film jest w pełni reżyserowany, jednak wykorzystuje styl dokumentu, aby przedstawić swoją wersję historii w fikcyjnej scenerii i z udziałem aktorów. Zazwyczaj ma formę rozrywkową, będąc parodią formy dokumentalnej. Świetnym przykładem są skecze filmowe realizowane przez twórców „Latającego cyrku Monty Pythona” (1969-1974) – Johna Cleese'a, Erica Idle'a, Terry'ego Jonesa, Michaela Palina i Terry'ego Gilliama. View oEmbed on the source website Dokument jako narzędzie polityczne Sztandarowym przykładem filmów dokumentalnych, które służyły celom politycznym, są radzieckie i nazistowskie produkcje z lat 30. XX wieku i z czasów II wojny światowej. W ZSRR w ramach kronik filmowych powstają obrazy gloryfikujące postać Józefa Stalina. Z kolei w III Rzeszy członkowie partii NSDAP dbają o wizerunek Adolfa Hitlera za pomocą m.in. takich filmów jak „Triumf woli” (1934) i „Olimpiada” (1938) w reżyserii Leni Riefenstahl. Artystka finansowana przez partię rządzącą propagowała nie tylko postulaty Hitlera, ale także rozpowszechniała kult „rasy aryjskiej”. View oEmbed on the source website W rozliczeniu zbrodni wojennych reżyserka nie została uznana za winną. Zapewniała, że nie miała pojęcia o obozach zagłady i o okrucieństwach popełnianych przez nazistów. Dożyła ponad 100 lat, do końca życia kręcąc filmy przyrodnicze i etnograficzne. W 2002 roku ukazał się jej ostatni film na temat życia w oceanach. Filmy rozliczające czas wojny Po II wojnie światowej światło dzienne ujrzały nagrania z obozów koncentracyjnych. Twórcy filmów dokumentalnych postawili sobie za punkt honoru przekazać prawdę na temat wydarzeń z czasów wojny. Pierwszą taką produkcją był film Aleksandra Forda pt. „Majdanek – cmentarzysko Europy” (1944). Kolejnym przykładem jest „Noc i mgła” (1955) w reżyserii Alaina Resnaisa, film o obozach koncentracyjnych w Europie. Współczesne filmy dokumentalne We współczesnych produkcjach niebagatelną rolę odegrały filmy w reżyserii Wernera Herzoga. Twórca rozpoczął swoją ekscentryczną karierę filmową od obrazów fabularnych, jednak po 1991 roku skupił się wyłącznie na formach dokumentalnych. Jego najgłośniejsze filmy w ramach tego gatunku to: „Lekcje ciemności” (1992) – dokument stylizowany na film science-fiction, relacjonujący agresję Iraku na Kuwejt w 1990 roku, „Mój ukochany wróg” (1999) – film o trudnej współpracy reżysera z niemieckim aktorem Klausem Kinskim, „Kraina ciszy i ciemności” (1971) – film o Fini Straubinger pomagającej osobom głuchym i niewidomym, ozdobiony poetyckimi sentencjami Fini i samego Wernera Herzoga, „Spotkania na krańcach świata” (2007) – ozdobiony przepięknymi zdjęciami archiwalnymi dokument o życiu na Antarktydzie, pracy naukowców z misji badawczych, robotników i pierwszych zdobywcach. Filmy amatorskie Rozwój technologiczny sprawił, że autorem filmów dokumentalnych może być każdy. Udowodnili to bracia Ridley i Tony Scott, którzy w 2011 roku zebrali amatorskie nagrania wykonane przez ludzi na całym świecie w filmie „Dzień z życia”. View oEmbed on the source website
Jerzy Antczak – reżyser filmowy i teatralny. Autor ekranizacji „Nocy i dni”
Na swoim koncie ma również ponad 130 spektakli telewizyjnych
Jerzy Antczak jest doskonały w adaptacjach dzieł literackich. Od zawsze związany z teatrem łączył spektakle na scenie z filmowymi narracjami. Do 1977 roku był głównym reżyserem w Teatrze Telewizji. Równolegle podejmował się reżyserii filmów fabularnych, a jego „Noce i dnie” z 1975 roku odniosły spektakularny sukces. Spis treści: Skrócona biografia reżysera Życie prywatne Jerzego Antczaka Spektakle w Teatrze Telewizji Filmy w reżyserii Jerzego Antczaka Skrócona biografia reżysera Jerzy Antczak urodził się 25 grudnia 1929 roku we Włodzimierzu (obecnie zachodnia część Ukrainy). Jego edukacja w dużej mierze odbywała się na „tajnych kompletach” ze względu na czas II wojny światowej. W 1949 ukończył Liceum im. Adama Mickiewicza w Lublińcu koło Opola, a następnie podjął studia na akademii teatralnej w Łodzi. W 1957 roku Jerzy Antczak został dyrektorem teatru 715 w Łodzi, a dwa lata później rozpoczął pracę jako główny reżyser Łódzkiego Ośrodka Telewizyjnego. W 1963 roku został naczelnym reżyserem Teatru Telewizji w warszawskiej TVP3. W 1977 roku reżyser odszedł z telewizji, a w 1979 roku, po nieudanych próbach producenckich, wyemigrował z żoną i synem do Stanów Zjednoczonych. Tam prowadzi działalność dydaktyczną na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles. W tym czasie kilkukrotnie wracał do Polski, aby zrealizować „Damę kameliową” (1995) i film o Fryderyku Chopinie (2002) oraz spektakle dla polskiej telewizji. Życie prywatne Jerzego Antczaka Od 1956 roku reżyser jest mężem Jadwigi Barańskiej. Para poznała się w łódzkiej filmówce, podczas egzaminów wstępnych przyszłej aktorki. Jerzy Antczak zasiadał wówczas w komisji, która zadecydowała o nieprzyjęciu jej na studia. Jadwiga nie poddała się jednak i rozpoczęła aktorstwo rok później. Jadwiga Barańska nie tylko odgrywała główne role w sztukach i filmach Jerzego Antczaka, ale także napisała razem z nim scenariusz i pomagała w reżyserii melodramatu „Chopin. Pragnienie miłości”. W 1964 roku urodził się ich syn Mikołaj Antczak. Nie poszedł jednak w ślady rodziców i został programistą. Więcej o tym w artykule nad temat związku i rodziny Jadwigi Barańskiej i Jerzego Antczaka. W 2013 roku reżyser otrzymał honorową nagrodę za całokształt twórczości – Platynowe Lwy na 38. festiwalu w Gdyni. Jerzy Antczak jest autorem dwóch autobiografii. Pierwsza „Noce i dnie mojego życia” ukazała się w 2009 roku, druga „Jak ja ich kochałem” w 2020 roku. Spektakle w Teatrze Telewizji Sztuki telewizyjne to zdecydowanie najbardziej obszerna część dorobku reżysera. W sumie powstało ponad 130 spektakli, w tym: Wierna rzeka (1960) – w oparciu o powieść Stefana Żeromskiego, Ojciec Goriot (1962) – na podstawie powieści Honoré de Balzaka, Szklana menażeria (1963) – na podstawie dramatu Tennessee Wiliamsa, Kordian (1963) – na podstawie dramatu Juliusza Słowackiego, Pożegnanie z Marią (1966) – według opowiadania Tadeusza Borowskiego, Trzy siostry (1968) – adaptacja sztuki Antona Czechowa, Wujaszek Wania (1971) – również na podstawie sztuki Czechowa, Ścieżki chwały (1995) – na podstawie powieści Humphreya Cobba. Filmy w reżyserii Jerzego Antczaka Reżyser zadebiutował etiudą filmową „Stary profesor” na podstawie opowiadania Stanisława Dygata, która weszła w skład zestawu 5 nowel zatytułowanych „Spóźnieni przechodnie” (1962). W tym samy roku powstał także jego drugi film krótkometrażowy „Łabędzie śpiew” (1962) na podstawie opowiadania Antona Czechowa. Jednak największym filmowym osiągnięciem była adaptacja powieści Marii Dąbrowskiej pt. „Noce i dnie” (1975), za którą otrzymał Grand Prix na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w 1975 roku, wówczas w Gdańsku. W 2002 roku wyreżyserował głośny film o miłości Fryderyka Chopina do George Sand na podstawie biografii muzyka i francuskiej pisarki. Wystrzał (1965) – film psychologiczny W ekranizacji opowiadania Aleksandra Puszkina główną rolę odgrywa postać tajemniczego hrabiego Sylvio (Ignacy Gogolewski), który jest samotnikiem i mistrzem strzelania z broni palnej. To u niego spotykają się oficerowie garnizonu na zakrapianych alkoholem karcianych rozgrywkach, które urozmaicają opowieści o wymiarze filozoficznym. Film zdobył nagrodę na Międzynarodowym Festiwalu Filmów Telewizyjnych „Brązowy Ramzes” w Kairze w 1966 roku. View oEmbed on the source website Mistrz (1966) – dramat wojenny To filmowa wersja spektaklu, który ukazał się w Teatrze Telewizji w 1964 roku pod tym samym tytułem. Fabuła ma konstrukcję szkatułkową. Podczas próby „Makbeta” reżyser (Zbigniew Cybulski) kłóci się z aktorem (Ignacy Gogolewski), który ma swoją koncepcję na słynny monolog ze sztyletem. W odpowiedzi aktor opowiada mu historię o Mistrzu (Janusz Warnecki), sięgając wydarzeń, które rozegrały się krótko po powstaniu warszawskim w 1944 roku. Film został nagrodzony za scenariusz i reżyserię na festiwalu w Palermo w 1966 roku. Autor scenariusza Zdzisław Skowroński otrzymał pośmiertnie również Nagrodę Państwową I stopnia w 1970 roku. View oEmbed on the source website Hrabina Cosel (1968) – dramat historyczny na podstawie powieści Kraszewskiego Akcja filmu rozgrywa się podczas Wojny Północnej. August II Wettin (Mariusz Dmochowski), pomimo detronizacji przez Sejm Rzeczypospolitej, nie zamierza rezygnować z radości życia i luksusów na dworze w Dreźnie. Tam poznaje hrabinę Annę Konstancję Cosel (Jadwiga Barańska), która w przypływie miłości bierze dla niego rozwód ze swoim obecnym mężem. Więc kiedy August zakochuje się w innej kobiecie, Anna nie zamierza odpuścić. Równolegle z filmem pełnometrażowym powstała wersja telewizyjna składająca się z trzech odcinków. Epilog norymberski (1970) – fabularyzowana relacja z procesu w Norymberdze Film jest próbą odtworzenia procesu rozliczającego nazistów za zbrodnie wojenne w Norymberdze w latach 1945-1946. Scenariusz napisany przez Jerzego Antczaka powstał w oparciu o dokumenty i materiały archiwalne. Jako narrator wystąpił Andrzej Łapicki, którego w komentowaniu wydarzeń wspiera naoczny świadek procesu Karol Małcużyński. W roli amerykańskiego psychologa dr Gustave'a Gilberta wystąpił Jan Englert, doskonale się sprawdzając przy odtwarzaniu trudnych rozmów z oskarżonymi. View oEmbed on the source website Noce i dnie (1975) – największy sukces reżyserski Film jest ekranizacją bijącej rekordy popularności sagi autorstwa Marii Dąbrowskiej o dwóch pokoleniach rodziny Niechciców. Główną osią jest historia małżeństwa Barbary Ostrzeńskiej (Jadwiga Barańska) i Bogumiła Niechcica (Jerzy Bińczycki). Realizacja filmu okazała się ogromnym wyzwaniem w latach 70. XX wieku, nic więc dziwnego, że nagrania trwały ponad dwa lata. Trud przyniósł oczekiwany sukces. Dzieło zostało nagrodzone Złotymi Lwami na festiwalu w Gdyni w 1975 roku, Jadwiga Barańska otrzymała Srebrnego Niedźwiedzia w Berlinie w 1976 roku, a ponadto film zdobył nominację do Oscara w 1977 roku. Do dziś zachwyca walc skomponowany do filmu przez Waldemara Kazaneckiego. View oEmbed on the source website Dama kameliowa (1995) – melodramat na podstawie powieści Aleksandra Dumasa Film kostiumowy w reżyserii Jerzego Antczaka opowiada o paryskiej kurtyzanie Małgorzacie Gautier (Anna Rydwan). Kiedy kobieta umiera, jej majątek zostaje wystawiony na licytację. W ten sposób jedna z jej książek trafia w ręce pisarza Aleksandra Dumasa (Jan Englert). Jednak okazuje się, że jest ona ważna również dla kogoś innego. W krótkim czasie w domu pisarza pojawia się Armand Duval (Jan Frycz). Pragnąc odkupić książkę, opowiada dramatyczną historię miłości do Małgorzaty. Chopin – pragnienie miłości (2002) – film biograficzny o Fryderyku Chopinie i George Sand Jest to pełen niepokojących intryg i zawiłości rodzinny dramat, którego osią jest związek genialnego muzyka i francuskiej pisarki (Danuta Stenka). Jednak we Fryderyku (Piotr Adamczyk) zakochana jest także córka George Sand, młodziutka Solange (Bożena Stachura). Z kolei jej syn Maurycy (Adam Woronowicz) jest dogłębnie zazdrosny o sławę kompozytora. Danuta Stenka za rolę George Sand otrzymała Orła i Złotą Kaczkę w 2003 roku. Równolegle z wersją polską powstał film anglojęzyczny pt. „Chopin. Desire for Love”. View oEmbed on the source website
Roman Załuski – reżyser nie tylko popularnych komedii obyczajowych, ale także dramatów społecznych
Jego filmy to niebagatelny zapis polskiej rzeczywistości lat 70., 80. i 90.
Roman Załuski to reżyser, który bacznie przyglądał się ludzkim postawom w momencie przełomu ustrojowego w Polsce. W swoich filmach podejmował tematy pozornie błahe, ale tak naprawdę najważniejsze w życiu człowieka, takie jak miłość czy awans społeczny. Przełamywał stereotypy, ukazując silną pozycję kobiet. Spis treści: Notka biograficzna Nagrody i nominacje na festiwalach filmowych Najlepsze filmy Romana Załuskiego Notka biograficzna Roman Załuski urodził się 10 grudnia 1936 w Lidzie, która obecnie leży na terenie Białorusi. Do szkoły średniej chodził w Warszawie – VI Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Reytana zakończył maturą w 1954 roku. Następnie rozpoczął studia na wydziale reżyserskim w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej w Łodzi. Dyplom obronił w 1958 roku. Po wprawkach w postaci etiud filmowych zadebiutował pełnometrażowym obrazem pt. „Dom” (1970), do którego sam napisał scenariusz. Jednak największą rozpoznawalność przyniosły mu komedie z końca lat 80., takie jak: „Och, Karol” (1985), „Kogel-mogel” (1988) z Ewą Kasprzyk i Grażyną Błęcką-Kolską czy „Komedia małżeńska” (1993) – również z Ewą Kasprzyk i Janem Englertem. W pracy nad scenariuszami wielokrotnie współpracował z Iloną Łepkowską. Jego ostatnim dziełem był spektakl telewizyjny „Oferty Josepha Fouche” z 1996 roku. Reżyser zmarł 29 listopada 2022 w Warszawie. Został pochowany na cmentarzu Bródnowskim. Nagrody i nominacje na festiwalach filmowych Filmy, które tworzył Roman Załuski, w latach 80., i 90. zapewniały rozrywkę wszystkim Polakom. Były i są nadal wielokrotnie wyświetlane w telewizji. Zostały także docenione przez krytyków: 1970 – Nagroda Komitetu ds. Radia i Telewizji za twórczość telewizyjną i radiową, 1974 – nominacja do Złotych Lwów na festiwalu w Gdyni za film „Godzina za godziną” (1974), 1975 – nominacja do nagrody Złoty Kłos na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Valladolid za film „Sekret” (1973), 1978 – nominacja do Złotych Lwów za film dramat obyczajowy „Azyl” (1978), 1980 – nominacja do Złotych Lwów za kryminał psychologiczny „Wściekły” (1979), 1981 – nominacja do Złotych Lwów za film obyczajowy „Rdza” (1981), 1986 – Nagroda Specjalna na Lubuskim Lecie Filmowym dla filmu o największej frekwencji za komedię erotyczną „Och, Karol” (1985), 1987 – nominacja w Gdyni za film „Głód serca” (1986), 1994 – nominacja do Złotych Lwów w Gdyni za „Komedię małżeńską” (1993). Najlepsze filmy Romana Załuskiego Reżyser znany jest z filmów komediowych o zabarwieniu erotycznym, ale tworzył także melodramaty, filmy obyczajowe i psychologiczne. Kardiogram (1971) – dramat psychologiczny o nastrojach w małym miasteczku Adam Rawicz (Tadeusz Borowski) jest ambitnym kardiochirurgiem. Kiedy podejmuje pracę w małym miasteczku, chce się skupić na problemach pacjentów, ale doskwiera mu samotność. Wpada w objęcia Teresy (Anna Seniuk), żony dyrektora szkoły, który zmaga się z ciężką chorobą. Życie płynie swoim naturalnym rytmem do czasu, gdy pojawia się sprawa orzeczenia zgonu nieślubnego dziecka Pani Wilińskiej (Halina Kowalska). Film powstał według scenariusza Ireneusza Iredyńskiego na podstawie książki „Nigdy na świecie” Aleksandra Minkowskiego. Występujący w roli drugoplanowej Bolesław Płotnicki otrzymał Złote Grono na Lubuskim Lecie Filmowym w 1971 roku. Godzina za godziną (1974) – film obyczajowo-psychologiczny Robiąc kursy po Polsce, Tadeusz Kowalik (Aleksander Iwaniec) poznaje wiele ciekawych osób. Pisze o nich opowiadania, które są publikowane w czasopismach literackich. W pewnym momencie jego współpracownikiem zostaje Sawicki (Zygmunt Malawski), zdegradowany ze stanowiska dyrektorskiego. Obydwojgu brakuje pieniędzy, więc decydują się na „lewe kursy”. Film jest ekranizacją powieści Andrzeja Twerdochliba pod tym samym tytułem. View oEmbed on the source website Wyjście awaryjne (1982) – komedia obyczajowa o ludzkiej mentalności Intryga, która pojawia się w komedii Romana Załuskiego, wynika z obawy o skandal obyczajowy. Akcja rozgrywa się w małym polskim miasteczku w latach 80. XX wieku. Naczelnik gminy, pani Jadwiga Kolędowa (Bożena Dykiel) dowiaduje się, że jej córka jest w ciąży. Aby uniknąć plotek, wysyła swojego męża (Jerzy Michotek) do Wrocławia, aby „kupił” narzeczonego dla Dorotki (Maria Gładkowska). Film powstał według scenariusza Andrzeja Mularczyka. View oEmbed on the source website Och, Karol (1985) – komedia erotyczna o zdradach małżeńskich Głównym bohaterem jest przystojny i pewny siebie Karol Górski (Jan Piechociński). Mężczyzna nie ma skrupułów, aby zdradzać swoją żonę Marię (Danuta Kowalska) z innymi kobietami. Jednak sytuacja się komplikuje, kiedy zirytowana małżonka zaprasza do domu wszystkie jego kochanki. Od tej pory Karol czuje lekki nadmiar miłości swoich adoratorek. Film został nakręcony według scenariusza Ilony Łepkowskiej. W rolach głównych, obok wymienionych wyżej aktorów, wystąpiły także: Ewa Sałacka, Dorota Kamińska i Jolanta Nowak. W 2011 roku powstał remake popularnej komedii w reżyserii Piotra Wereśniaka, w którym w roli głównej wystąpił Piotr Adamczyk. View oEmbed on the source website Kogel-mogel (1988) – komedia romantyczna o życiowych zawirowaniach Kasia Solska (Grażyna Błęcka-Kolska) jest młodą panną na wydaniu, która jednak marzy o tym, aby wyrwać się ze wsi do miasta. Kiedy jednak zdaje na pedagogikę w Warszawie, jej rodzice planują zaręczyny z mało przystojnym Staśkiem (Jerzy Rogalski). Dzień przed ślubem Kaśka dostaje powiadomienie o przyjęciu na studia. Ucieka z domu i zatrudnia się jako opiekunka Piotrusia (Maciej Koterski), aby móc kontynuować naukę. Film zyskał ogromną popularność widzów, o czym najlepiej świadczą cztery kontynuacje: Galimatias, czyli kogel-mogel II (1989) – w drugiej części do wsi zamężnej już Kasi przyjeżdżają Piotruś, którym dziewczyna opiekowała się w czasie studiów, i jego babcia (Małgorzata Lorentowicz), film powstał w reżyserii Romana Załuskiego, Miszmasz, czyli kogel-mogel 3 (2019) – Kasia jest już po rozwodzie, ale nadal mieszka we wsi Brzózki. Po 10 latach wraca do niej syn Marcin (Nikodem Rozbicki), który mieszkał w Holandii ze swoim ojcem. Film wyreżyserował Kordian Piwowarski na podstawie kolejnego scenariusza Ilony Łepkowskiej, Koniec świata, czyli kogel-mogel 4 (2022) – w dalszej części poznajemy historię miłości Marcina Zawady, czyli dorosłego syna Kasi. Tymczasem jego mama przeżywa piękną miłość u boku profesora Mariana Wolańskiego (Zdzisław Wardejn). Tym razem pomysły Ilony Łepkowskiej zrealizowała Anna Wieczur-Bluszcz, Baby boom, czyli kogel-mogel 5 (2024) – w ostatniej części losy połączonej rodziny Wolańskich i Zawadów jeszcze bardziej się komplikują. Film wyreżyserowała Anna Wieczur-Bluszcz według scenariusza Domana Nowakowskiego, Anny Wiśniewskiej i Joanny Jakubowskiej. View oEmbed on the source website Komedia małżeńska (1993) – przewrotna opowieść o dojrzałym związku W małżeństwie Marii (Ewa Kasprzyk) i Wiktora (Jan Englert) już dawno zgasł ogień dawnych namiętności. Kiedy po raz kolejny podczas spotkania towarzyskiego Maria czuje się jak kura domowa, postanawia odejść. Wsiada do pociągu i wyjeżdża do Warszawy. Niestety, nie wszystko idzie zgodnie z planem. Zostaje bez pieniędzy i dachu nad głową, ale mimo wszystko nie traci nadziei. Scenariusz do filmu Roman Załuski napisał we współpracy z Iloną Łepkowską. View oEmbed on the source website
Andrzej Kondratiuk – scenarzysta i reżyser filmowy. Zaczynał od komedii obyczajowych i kryminalnych
Twórca kultowej „Hydrozagadki” w ostatnich filmach inspirował się życiem rodzinnym w Gzowie koło Pułtuska
Andrzej Kondratiuk to twórca, dla którego film i życie tworzyły nierozerwalną całość. Od zgiełku miasta i wysokobudżetowych produkcji wolał autorskie kino, rejestrujące trudy i uroki codzienności. Jego obrazy wywołują niewymuszony uśmiech i nostalgię za prostym i pełnym życiem. Spis treści: Notka biograficzna Życie prywatne Andrzeja Kondratiuka Dziura w ziemi (1970) – debiut fabularny Andrzeja Kondratiuka Hydrozagadka (1970) – kultowa komedia kryminalna Wniebowzięci (1973) – film ze Zdzisławem Maklakiewiczem i Janem Himilsbachem w rolach głównych Pełnia (1979) – zmiana stylu artystycznego reżysera Trylogia osobista (1984-1997) – filmy o życiu rodzinnym w Gzowie Pamiętnik Andrzeja Kondratiuka (2006) – dokument podsumowujący karierę Notka biograficzna Andrzej Kondratiuk urodził się 20 lipca 1936 roku w Pińsku na Polesiu. W 1963 roku skończył akademię filmową w Łodzi – najpierw studiował na Wydziale Operatorskim, a następnie na reżyserii filmowej. W czasie studiów współpracował z Romanem Polańskim – razem opracowali scenariusz do filmu „Ssaki” (1962). W latach 70. tworzył komiksy fotograficzne dla tygodnika „Przekrój” i kręcił etiudy, w których pokazywał świat z przymrużeniem oka z dużą dozą ciepła i serdeczności. Razem z żoną Igą Cembrzyńską przeprowadzili się na wieś do Gzowa, gdzie tworzył filmy niezależne na temat własnego życia. W 1996 roku otrzymał nagrodę honorową „Jańcia Wodnika” na festiwalu filmowym Prowincjonalia we Wrześni. Zmarł 22 czerwca 2016 roku po latach zmagań z chorobą nowotworową i skutkami udaru mózgu. Został pochowany na Powązkach Wojskowych w Warszawie w nowej Alei Zasłużonych. Życie prywatne Andrzeja Kondratiuka Był starszym bratem Janusza Kondratiuka, również reżysera i scenarzysty, autora takich filmów jak: „Głowy pełne gwiazd” (1974), „Klakier” (1982), „Milion dolarów” (2010) czy „Jak pies z kotem” (2018). Jego matka Krystyna Kondratiuk (1913-1999) była historyczną sztuki i instruktorką tkactwa. Z jej inicjatywy powstało Centralne Muzeum Włókiennictwa w Łodzi. Od 1971 roku był w związku z aktorką Igą Cembrzyńską. Wzięli ślub w latach 80. i wspólnie zamieszkali we wsi Gzowo koło Pułtuska. Od 2000 roku reżyser miał poważne problemy ze zdrowiem. Zdiagnozowano u niego nowotwór, a w 2005 roku dostał udaru mózgu. Andrzej Kondratiuk ostatni film nakręcił w 2006 roku – jest to dokument, w którym opowiada o swoim życiu. Dziura w ziemi (1970) – debiut fabularny Andrzeja Kondratiuka „Dziura w ziemi” to filmowa opowieść o przyjaźni dwóch mężczyzn o zupełnie różnym podejściu do życia. Andrzej (Jan Nowicki) jest geologiem z poczuciem misji. Z kolei Miecio (Roman Kłosowski) to człowiek, który chciałby przejść przez życie lekko – nie zamierza angażować się w skomplikowane projekty i łatwo rezygnuje, kiedy nie widzi szybkich rezultatów. Obydwaj biorą udział w badaniach geologicznych pod kierownictwem Jana Skawińskiego (Józef Nowak). Celem jest znalezienie ropy na południu Polski. Film nakręcony według scenariusza Andrzeja Kondratiuka i Andrzeja Bonarskiego został uhonorowany Nagrodą Specjalną na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Karlowych Warach w 1970 roku. Zdjęcia w wykonaniu Jana Laskowskiego zostały nagrodzone na Lubuskim Lecie Filmowym w 1971 roku. Hydrozagadka (1970) – kultowa komedia kryminalna Akcja filmu rozgrywa się w Warszawie, gdzie dochodzi do tajemniczej przerwy w dostawie wody. Do sprawy zostaje przydzielony profesor Milczarek (Wiesław Michnikowski), który jest w stanie rozwiązać zagadkę tylko z pomocą legendarnego bohatera Asa (Józef Nowak). Śledztwo wykazuje, że w sprawę zaginięcia wody jest uwikłany doktor Plama (Zdzisław Maklakiewicz), a dalsze kroki prowadzą do egzotycznego maharadży (Roman Kłosowski). „Hydrozagadka” to parodia filmów sensacyjnych i amerykańskich historii o superbohaterach. Ciekawostką jest, że ze względu na deficyty finansowe, zamiast napisów początkowych czołówkę prezentuje późniejsza żona reżysera, Iga Cembrzyńska. View oEmbed on the source website Wniebowzięci (1973) – film ze Zdzisławem Maklakiewiczem i Janem Himilsbachem w rolach głównych Dwaj przyjaciele Arkaszka i Lutek (Zdzisław Maklakiewicz i Jan Himilsbach) wygrywają duże pieniądze w totolotka. Postanawiają po raz pierwszy w życiu wybrać się w podróż samolotem. Tak zatracają się w podniebnych podróżach, że wkrótce tracą całą wygraną. Podróżując, udają innych ludzi, ale w końcu wracają do siebie z poczuciem, że najlepiej czują się we własnej skórze. View oEmbed on the source website Pełnia (1979) – zmiana stylu artystycznego reżysera Film opowiada o architekcie (Tomasz Zaliwski), który przeprowadza się z Warszawy do Łachy koło Serocka. Zmęczony pośpiechem i pogonią za karierą, postanawia znaleźć ukojenie w szczerym kontakcie z ludźmi i naturą. „Pełnia” jest uznawana za przełom w twórczości Andrzeja Kondratiuka. Autorski scenariusz zawiera wątki autobiograficzne, a całość utrzymana jest w nurcie realizmu magicznego. View oEmbed on the source website Trylogia osobista (1984-1997) – filmy o życiu rodzinnym w Gzowie Autorski styl reżysera w szczególny sposób ukazują filmy, w które zaangażował swoją najbliższą rodzinę: żonę, brata i rodziców – Arkadiusza i Krystynę: Cztery pory roku (1984) – w pierwszej części Andrzej Kondratiuk rejestruje spokojne życie na wsi, w którym pomimo sielankowego nastroju rozgrywają się życiowe dramaty, takie jak postępująca choroba ojca, Wrzeciono czasu (1995) – jest to opowieść o małżeństwie reżysera z Igą Cembrzyńską, o czasie spędzonym razem wśród dzikiej przyrody i o przemijaniu, które jest nieodłączną częścią życia. Obok Andrzeja Kondratiuka i jego żony wystąpili także Katarzyna Figura i Artur Barciś, Słoneczny zegar (1997) – to ostatnia część filmowej trylogii o życiu na wsi i filmowej pasji reżysera. Główny bohater jest już przed sześćdziesiątką. Wspomnieniami wraca do czasów dzieciństwa, a jednocześnie widzi siebie i swoją piękną żoną w tym samym miejscu za 20 kolejnych lat. View oEmbed on the source website Pamiętnik Andrzeja Kondratiuka (2006) – dokument podsumowujący karierę Ostatnim filmem w reżyserii Andrzeja Kondratiuka jest dokument o jego życiu. Osobiste przemyślenia na temat życia po udarze mózgu, uzupełniają materiały archiwalne z czasów, kiedy cieszył się pełnią zdrowia. W opowieść wplecione są fragmenty z filmów „Gwiezdny pył” (1982) i „Wrzeciono czasu” (1995).
Andrzej Żuławski – reżyser kontrowersyjny. Zawsze podążał za swoją wizją artystyczną
W obrazy przesycone mocną symboliką wplatał wątki autobiograficzne
Andrzej Żuławski to reżyser niedoceniany w Polsce. Ze względu na cenzurę w czasach PRL, nie mógł realizować swoich śmiałych wizji z lat 80. W jego filmach wątki erotyczne i sceny przemocy oscylują na granicy sztuki i dobrego smaku. Krytykowany i doceniany na międzynarodowych festiwalach artysta prowadził także bogate życie osobiste. Spis treści: Notka biograficzna Życie prywatne Andrzeja Żuławskiego Najważniejsze filmy niepokornego reżysera Notka biograficzna Andrzej Żuławski urodził się 22 listopada 1940 roku we Lwowie. Jego dziadek Jerzy był pisarzem i filozofem, ojciec Mirosław także zajmował się twórczością literacką. Matka miała na imię Czesława. Podczas bombardowania Lwowa w 1941 roku rodzina Żuławskich pozostała w mieście, mały Andrzej odniósł ciężkie rany, zginęła jego siostra Marta. W 1945 roku ojciec otrzymał stanowisko w ambasadzie RP w Paryżu, więc naukę Andrzej rozpoczął we Francji. Dwa lata później przeprowadzili się do Pragi, gdzie przyszły reżyser oglądał z babcią przedwojenne filmy. W 1956 wrócili do Paryża – tam Andrzej skończył szkołę średnią i zdał maturę. Okres studencki i pomoc przy filmach Wajdy Jako siedemnastolatek Andrzej Żuławski podjął studia w prestiżowej szkole filmowej w Paryżu i zrobił dyplom w 1959 roku. Następnie rozpoczął studia filozoficzne na Sorbonie, ale nie odnalazł się w nurcie filozofii egzystencjalnej. Marksizm na Uniwersytecie Warszawskim też nie przypadł mu do gustu. Za to pojawiła się możliwości asystentury u Andrzeja Wajdy przy kręceniu filmu „Samson” (1961). Dzięki rekomendacji Romana Polańskiego Żuławski pomagał także w reżyserii „Miłości dwudziestolatków” (1962) i „Popiołów” (1965). Samodzielna działalność reżyserska Do spięcia między Andrzejem Żuławskim a Wajdą doszło podczas pracy nad ekranizacją „Jądra ciemności” Josepha Conrada. Żuławski napisał scenariusz, razem pojechali do USA uzgadniać współpracę z amerykańskim producentem, po czym Wajda zrezygnował z projektu i wrócił do Polski. W 1971 roku powstał pierwszy samodzielny pełnometrażowy film w reżyserii Andrzeja Żuławskiego pt. „Trzecia część nocy”. Młody reżyser nie uwzględnił uwag starszego kolegi po fachu, co zaogniło wcześniejszy konflikt z Wajdą. Rok później powstał film „Diabeł” (1972), jednak ze względu na odważne sceny przemocy i erotyczne został zakazany w Polsce. Reżyser postanowił realizować się za granicą, gdzie doceniano jego twórczość. Filmy tworzone we Francji W 1975 powstał pierwszy film zagraniczny Andrzeja Żuławskiego pt. „Najważniejsze to kochać”. Następnie reżyser podjął się ekranizacji „Trylogii księżycowej” – cyklu powieści swojego dziadka Jerzego. Efektem jest film „Na srebrnym globie” – obraz kręcony w latach 70. we Francji w Polsce ukazał się dopiero w 1988 roku. Najlepszy okres twórczości reżyserskiej przypada na lata 80. XX wieku, kiedy powstaje „Opętanie” (1981). Obraz został doceniony na festiwalu w Cannes. Dużym uznaniem cieszyły się także kolejne produkcje – „Kobieta publiczna” (1984) i „Narwana miłość” (1985) na podstawie prozy Fiodora Dostojewskiego. View oEmbed on the source website Filmy po transformacji ustrojowej w Polsce Obrazy w reżyserii Andrzeja Żuławskiego z końcówki XX i początku XXI wieku spotykały się z różnorodnymi opiniami krytyków. Po 1989 roku ukazały się: Moje noce są piękniejsze niż wasze dni (1989) – francuski dramat o informatyku, który zostaje zarażony śmiertelnym wirusem. W rolach głównych wystąpili: Jacques Dutronc i Sophie Marceau, Borys Godunow (1989) – filmowa adaptacja opery Musorgskiego na podstawie dramatu Aleksandra Puszkina, Błękitna nuta (1991) – film o Fryderyku Chopinie z Januszem Olejniczakiem w roli głównej, Szamanka (1996) – ekranizacja powieści Manueli Gretkowskiej, Wierność (2000) – ostatni film nakręcony z Sophie Marceau, Kosmos (2015) – swobodna adaptacje powieści Witolda Gombrowicza. Andrzej Żuławski jest również autorem kilku powieści opublikowanych we Francji. Rozgłos medialny zdobył jego dziennik „Nocnik” (2010), zwłaszcza po tym, jak został wycofany ze sprzedaży w wyniku decyzji sądu na wniosek Weroniki Rosati. Reżyser zmarł w 2016 roku w wieku 75 lat po długiej chorobie nowotworowej. Ostatni napisany scenariusz zrealizował jego syn Xawery Żuławski pod tytułem „Mowa ptaków” (2019). View oEmbed on the source website Życie prywatne Andrzeja Żuławskiego Andrzej Żuławski poznał swoją pierwszą żonę Barbarę Baranowską na planie filmu „Miłość dwudziestolatków” (1962). Następnie związał się z aktorką Małgorzatą Braunek, którą poznał podczas reżyserowania „Trzeciej części nocy” (1971). Płomienny romans zaowocował najpierw rozwodem z Barbarą, a następnie ślubem z Barbarą. Z tego związku narodził się ich syn Xawery (1971). Małgorzata Braunek rolę w „Diable” (1972) w reżyserii Andrzeja Żuławskiego wspomina jako traumatyczne doświadczenie. Praca na tym filmem przyczyniła się do rozpadu małżeństwa po zakończeniu zdjęć. Kolejną żoną reżysera była malarka Hanna Wolska, matka Ignacego (1978). Od 1985 roku był związany z francuską aktorką Sophie Marceau, która jest matką Vincenta (1995). Podczas pracy na filmem „Szamanka” (1996) reżyser zakochał się w pisarce Manueli Gretkowskiej. Ich romans był powodem rozpadu związku z Sophie Marceau. W latach 2007-2008 był nieformalnie związany z aktorką Weroniką Rosati. Najważniejsze filmy niepokornego reżysera Poniżej więcej na temat fabuły pięciu najlepiej ocenionych filmów na Filmwebie w reżyserii Andrzeja Żuławskiego. Trzecia część nocy (1971) – oniryczny dramat wojenny Trwa II wojna światowa. Głównym bohaterem jest młody mężczyzna o imieniu Michał (Leszek Teleszyński). Jego matka, żona i syn zostają zabici przez hitlerowskich okupantów. On sam ucieka. Przypadkowo poznaje Martę (Małgorzata Braunek), która do złudzenia przypomina jego zmarłą żonę. Postanawia zostać z nią i jej nowo narodzonym synkiem. Film powstał według scenariusza napisanego przez Andrzeja Żuławskiego wspólnie z ojcem Mirosławem Żuławskim. Jego fabuła odwołuje się do doświadczeń ojca i syna z czasów okupacji hitlerowskiej. Za swój pełnometrażowy debiut reżyser otrzymał Nagrodę im. Andrzeja Munka w 1971 rok, dyplom uznania na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Adelaide w 1972 roku i nagrodę na festiwalu „Młodzi i Film” w 1973 roku. View oEmbed on the source website Diabeł (1972) – najbardziej kontrowersyjny film Andrzeja Żuławskiego Jest koniec XVIII wieku, młody szlachcic Jakub (Leszek Teleszyński) opuszcza więzienny klasztor w towarzystwie Nieznajomego (Wojciech Pszoniak) i zakonnicy (Monika Niemczyk). Wraca do rodzinnego domu, jednak jest oszołomiony po torturach, których doświadczył. Nieznajomy nakazuje mu „oczyszczać” świat ze zła i grzechu, co prowadzi do szeregu dramatycznych sytuacji. Mężczyzna popada w coraz większy obłęd. Film został zablokowany przez cenzurę PRL ze względu na nawiązania do wydarzeń z marca 1968 roku, w postaci Nieznajomego-diabła widziano podobieństwo do działacza PZPR Mieczysława Moczara. View oEmbed on the source website Najważniejsze to kochać (1975) – pierwsza zagraniczna produkcja Film opowiada o uczuciu młodego fotografa do starzejącej się aktorki. Nadine Chevalier (Romy Schneider) do tej pory grała jedynie w tanich erotykach. Dzięki pieniądzom, które Servais (Fabio Testi) pożycza od swoich pracodawców, aktorka ma szansę zagrać rolę Lady Anne w sztuce na podstawie dramatu Shakespeare'a. Nadine jest rozdarta pomiędzy rodzącym się uczuciem do fotografa a przywiązaniem do obecnego męża. Melodramat został zrealizowany na podstawie książki „Noc amerykańska” autorstwa Christophera Franka. Został pozytywnie przyjęty we Francji, a występująca w nim Romy Schneider otrzymała Cezara w 1976 roku jako najlepsza aktorka. View oEmbed on the source website Opętanie (1981) – horror o zdradzie małżeńskiej Kiedy po długiej nieobecności Mark (Sam Neil) wraca do domu, zostaje swoją żonę Annę (Isabelle Adjani) w niepokojącym stanie. Ich kilkuletni syn jest zaniedbany, a ona sama wydaje się roztargniona i nieobecna. Przyznaje, że ma kochanka. Mark nie wierząc żonie, zatrudnia prywatnego detektywa, aby przyjrzał się sprawie. Okazuje się, że Anna nie spotyka się z Heinrichem (Heinz Bennent), o którym mówiła. Jej kochankiem jest odrażające monstrum, żywiące się ludzkim mięsem. „Opętanie” to najbardziej kontrowersyjny film w reżyserii Andrzeja Żuławskiego, który łączy wątki autobiograficzne z mroczną symboliką w stylu gore. Chociaż obraz zdobył rozgłos za granicą, do dystrybucji polskiej został wprowadzony dopiero w listopadzie 2023 roku. Isabelle Adjani za rolę Anny otrzymała Złotą Palmę w Cannes w 1981 roku i Cezara w 1982 roku. View oEmbed on the source website Borys Godunow (1989) – ekranizacja opery na podstawie sztuki Aleksandra Puszkina Film na podstawie opery Modesta Musorgskiego z 1874 roku opowiada historię rosyjskiego cara Borysa Godunowa (Ruggero Raimondi). Wybrany przez lud władca skrywa wielką tajemnicę. Okazuje się, że jego władza splamiona jest krwią syna poprzedniego cara, młodego Dymitra. O zbrodni dowiaduje się Grigorij (Pavel Slabý), co wkrótce zamierza wykorzystać. Główny trzon adaptacji stanowi nagranie z opery w Waszyngtonie pod dyrekcją Mścisława Rostropowicza. Muzyk niezadowolony z efektu końcowego filmu złożył pozew o usunięcie niektórych scen. Sąd zachował jednak prawo twórcy do decydowania o ostatecznym kształcie swojego dzieła. Nakazał jedynie umieszczenie stosownej notki na początki filmu, która jest wyrazem dezaprobaty ze strony dyrygenta. View oEmbed on the source website
Film gangsterski – gatunek, który ugruntowała amerykańska prohibicja
Historia, wyróżniki i najlepsze produkcje
Kino gangsterskie to podgatunek filmów kryminalnych wyróżniony ze względu na tematykę. Ich fabuła dotyczy świata przestępczego, często nawiązując do biografii legendarnych postaci. W latach 30. XX wieku często miały wymiar propagandowy, a celem było ukazanie sprawnego działania służb bezpieczeństwa. W latach 90. dużą popularnością cieszyły się filmy o emerytowanych gangsterach i komedie kryminalne ukazujące struktury mafii. Spis treści: Historia filmów gangsterskich Charakterystyka gatunku Renesans filmów o mafii Polskie kino gangsterskie Historia filmów gangsterskich Kino gangsterskie ma swoje źródła w klasycznym amerykańskim westernie. Prekursorski film krótkometrażowy „Napad na ekspres” (1903) w reżyserii Edwina S. Portera opowiada o przestępcach wyjętych spod prawa, którzy okradają pociąg. Brawurowa akcja kończy się pościgiem policyjnym za złoczyńcami i strzelaniną, która wymierza sprawiedliwość. View oEmbed on the source website W pełni gatunek ukształtował się dopiero w latach 30. XX wieku, kiedy rekordy popularności biły historie sensacyjne przedstawiające nielegalny świat przemytu alkoholowego w dobie amerykańskiej prohibicji. Fabuła tego typu produkcji kręci się wokół korupcji władzy i walki o dominację w zakresie dystrybucji spirytusu. Przełomowe filmy z lat 30. Mały Cezar (1931) – akcja filmu w reżyserii Mervyna LeRoya rozgrywa się w Chicago. Opowiada historię gangstera na podstawie biografii szefa mafii Salvatore'a Maranzano. W rolach głównych wystąpili: Edward G Robinson, Douglas Fairbanks Jr. i Glenda Farrell, Wróg publiczny (1931) – w obrazie Williama A. Wellmana poznajemy historię Toma Powersa (James Cagney), który razem ze swoim przyjacielem Mattem Doylem (Edward Woods) zostaje wciągnięty do mafii. W filmie wystąpiła gwiazda lat 30. XX wieku Jean Harlow, Człowiek z blizną (1932) – film w reżyserii Howarda Hawksa i Richarda Rossona ukształtował jeden z najbardziej popularnych motywów gatunku, który polega na przedstawieniu kariery i upadku gangstera. Główny bohater Tony Camonte (Paul Muni) pochodzi z włoskiej dzielnicy w Chicago i pnie się po szczeblach przestępczego świata, aby przejąć całkowitą kontrolę nad miastem. View oEmbed on the source website Charakterystyka gatunku Głównym motywem klasycznych filmów gangsterskich jest przedstawienie historii życia legend przestępczego świata, np. mafijnych bossów – od momentu zejścia na nielegalną ścieżkę, po szczyt kariery i upadek. Kolejnym popularnym motywem jest opowieść o rywalizacji dwóch wrogich gangów. W wielu filmach głównymi bohaterami są dwaj przyjaciele z dzieciństwa lub lat młodości, którzy w dorosłym świecie stają pod dwóch stronach barykady. Często pojawia się postać emerytowanego gangstera, który z czasem poukładał sobie życie, jednak kryminalna przeszłość daje o sobie znać w najmniej oczekiwanym momencie. Główny bohater rzadko wchodzi w głębsze relacje miłosne. Związki gangstera są przelotne, powierzchowne i często łamią kobiece serca. Akcja filmów najczęściej rozgrywa się w dużym, skorumpowanym mieście, takim jak Chicago czy Los Angeles, gdzie realna władza jest w rękach organizacji przestępczych. Typowe rekwizyty to: szybkie samochody, telefony, kluby nocne, broń i alkohol. Fabuła zazwyczaj kończy się śmiercią głównego bohatera. Renesans filmów o mafii Najlepsze filmy gangsterskie ukazały się w latach 60., 70., i 80. XX wieku: Bonnie i Clyde (1967) – obraz w reżyserii Arthura Penna opowiada o słynnej parze gangsterów, których spektakularne napady stanowiły materiał na pierwsze strony gazet w latach 20. XX wieku. Bonnie Parker (Faye Dunaway) i Clyde Barrow (Warren Beatty) zginęli 23 maja 1934 roku w wyniku policyjnej obławy, Ojciec chrzestny (1972) – ekranizacja sagi rodzinnej o sycylijskiej mafii w Nowym Jorku powstała na podstawie książki Maria Puzo z 1969 roku. Reżyser Francis Ford Coppola zadbał o gwiazdorską obsadę. W filmie wystąpili: Marlon Brando, Al Pacino, Robert Duvall i Diane Keaton, Człowiek z blizną (1983) – remake jednego z pierwszych filmów o mafii w reżyserii Briana De Palmy opowiada o życiu i działalności przestępczej Tony'ego Montany (Al Pacino), Pulp Fiction (1994) – film Quentina Tarantino powstał z inspiracji spaghetti westernami autorstwa Sergia Leone. Składa się z czterech epizodów, w których przewija się postać Vincenta Vegi (John Travolta). View oEmbed on the source website Polskie kino gangsterskie W polskim kinie pierwsze wprawki w zakresie filmów gangsterskich poczynił Henryk Szaro w 1926 roku. Jego monochromatyczny „Czerwony błazen” to historia kryminalna rozgrywająca się w scenerii dużego miasta. Fabuła opowiada o pościgu policyjnym za mordercą, więc nie jest to typowy przykład gatunku. Niemniej widać w nim odniesienia do produkcji amerykańskich, które ukształtowały kino gangsterskie. Jednak w historii polskiej kinematografii filmy o mafii na dobre zaistniały dopiero w latach 50. XX wieku. Przełomem okazał się dokument „Uwaga, chuligani!” (1955) w reżyserii Jerzego Hoffmana i Edwarda Skórzewskiego opowiadający o starciu dwóch warszawskich gangów. View oEmbed on the source website Polskie produkcje na przestrzeni lat Koniec nocy (1956) – film obyczajowy w reżyserii Juliana Dziedziny, Pawła Komorowskiego i Walentyny Uszyckiej o kierowcy ciężarówki, który za nim ma obowiązujące praco. W roli głównej wystąpił Zbigniew Cybulski, Gangsterzy i filantropi (1962) – na obraz Jerzego Hoffmana i Edwarda Skórzewskiego składają się dwie historie – brawurowego złodzieja o pseudonimie „Profesor” (Gustaw Holoubek) i byłego naukowca (Wiesław Michnikowski), który odkrył uroki łatwego zarobku dzięki łapówkom, Vabank (1981) – debiut pełnometrażowy w reżyserii Juliusza Machulskiego opowiada o skoku na bank znanego kasiarza Henryka Kwinto (Jan Machulski), który ma być aktem zemsty wobec dawnego wspólnika. Zabij mnie glino (1987) – film kryminalny w reżyserii Jacka Bromskiego o gangsterze (Bogusław Linda), który dzięki układom wychodzi z więzienia. Psy (1992) – pierwszy obraz z serii kryminalnej w reżyserii Władysława Pasikowskiego ukazuje rzeczywistość po zmianie ustrojowej w Polsce, w której muszą się odnaleźć byli funkcjonariusze SB: Franciszek „Franz” Maurer (Bogusław Linda) i Olgierd „Olo” Żwirski (Marek Kondrat), Młode wilki (1995) – kino sensacyjne w reżyserii Jarosława Żamojdy opowiada o młodych gangsterach ze Szczecina. W rolach głównych wystąpili: Jarosław Jakimowicz i Piotr Szwedes, Sara (1997) – film w reżyserii Macieja Ślesickiego nawiązuje do „Leona zawodowca” (1994) autorstwa Luca Bessona. Głównym bohaterem jest komandos Leon (Bogusław Linda), który zostaje ochroniarzem córki mafijnego bossa, szesnastolatki Sary (Agnieszka Włodarczyk), Kiler (1997) – komedia o gangsterach Juliusza Machulskiego, w których świat wkracza zwykły taksówkarz Jerzy Kiler (Cezary Pazura). Chłopaki nie płaczą (2000) – komedia kryminalna w reżyserii Olafa Lubaszenko przedstawia historię rodzinnego biznesu, który ma przejąć „Bolec” (Michał Milowicz), aby spełnić oczekiwania ojca (Bohdan Łazuka). Jest to numer 1 w naszym rankingu filmów o polskiej mafii. View oEmbed on the source website
Krzysztof Jaroszyński – twórca kabaretowy i reżyser seriali telewizyjnych
Od satyrycznych audycji radiowych, poprzez seriale parodiujące rzeczywistość, po powrót do kabaretu
Krzysztof Jaroszyński już jako młody chłopak wykazał wyjątkowy talent do wychwytywania sytuacji absurdalnych. Radiowy głos i odwaga sceniczna, a przy tym lekkie pióro, zaowocowały szeregiem znakomitych programów radiowych i telewizyjnych, które po latach zyskały miano kultowych. Satyryk jest także reżyserem i producentem znanych polskich seriali komediowych. Spis treści: Skrócony życiorys Krzysztofa Jaroszyńskiego Życie prywatne reżysera i satyryka Audycje w radiowej „Trójce” i programy w TVP1 Twórczość satyryczna i literacka Seriale telewizyjne w reżyserii Krzysztofa Jaroszyńskiego Skrócony życiorys Krzysztofa Jaroszyńskiego Krzysztof Jaroszyński urodził się 3 czerwca 1953 roku w Warszawie. Tam skończył XXII Liceum Ogólnokształcące im. Jose Marti i już jako dziewiętnastolatek występował w kabarecie studenckim „Stodoła”. Od razu po maturze rozpoczął współpracę z Programem III Polskiego Radia. Pisał dla znanych polskich satyryków i występował na scenie kabaretowej. Po zmianie ustrojowej w Polsce zajął się produkcją seriali telewizyjnych, jednak nie zrezygnował z pasji do kabaretu. Od 2021 roku występuje w kabarecie „PanDemon”. View oEmbed on the source website Życie prywatne reżysera i satyryka Jest mężem aktorki Elżbiety Zającówny. Wzięli ślub w latach 90. i od ponad 40. lat są razem. Więcej w artykule o historii małżeństwa Krzysztofa Jaroszyńskiego z Elżbietą. Jest tatą Gabrieli Jaroszyńskiej (ur. 1991), miłośniczki i promotorki kultury japońskiej, instruktorki tańca i specjalistki od marketingu. Chociaż nie jest zawodową aktorką, zagrała epizod w serialu „Graczykowie”. Krzysztof Jaroszyński napisał książkę „Półprzewodnik po Polsce”, która została opublikowana w 2021 roku Wydawnictwie Pascal. Jest to zbiór 100 miejsc i anegdot z nimi związanych. W 2015 roku satyryk przeżył poważny wypadek samochodowy. Zderzył się z TIR-em i jak sam przyznaje „28 lipca, kilka minut po 10 rano, otrzymał drugie życie”. Wspólnie z żoną założyli firmę Gabi Sp. z o.o., zajmując się produkcją seriali. Audycje w radiowej „Trójce” i programy w TVP1 Na antenie radiowej „Trójki” Krzysztof Jaroszyński w wieku 21 lat prowadził autorski cykl monologów w ramach audycji satyrycznej „60 minut na godzinę”. Były to „Dzienniki trenera”, „Krótki kurs praktycznego języka” i „Poradnik pedagoga z placówki pozaszkolnej”. Audycję tworzyli najlepsi polscy satyrycy, m.in. Maria Czubaszek, Jonasz Kofta, Jacek Fedorowicz czy Stefan Friedman. W złotych latach Polskiego Radia program cieszył się ogromną popularnością. W 1994 roku w TVP1 współtworzył program satyryczny „Magazynio” razem ze Stefanem Friemannem. W 1997 roku wspólnie napisali scenariusz do serialu „Z pianką czy bez”. Satyryk jest również autorem quizów dla kandydatek do tytułu Miss Polski. View oEmbed on the source website Twórczość satyryczna i literacka Od 1976 roku występował w kabarecie „Pod Egidą”, stworzonym przez Jana Pietrzaka, a od 1987 do 1991 roku współtworzył duet kabaretowy z Januszem Gajosem pod szyldem „Dwójka bez Sternika”. View oEmbed on the source website Przez większą część życia zawodowego Krzysztof Jaroszyński zajmował się twórczością literacką. Pisał teksty kabaretowe dla Jana Kobuszewskiego, Piotra Fronczewskiego, Krystyny Sienkiewicz, Janusza Gajosa czy Cezarego Pazury. Seriale telewizyjne w reżyserii Krzysztofa Jaroszyńskiego Od 1992 roku Krzysztof Jaroszyński zajął się produkcją i reżyserią seriali telewizyjnych. Na swoim koncie ma między innymi następujące hity: Graczykowie (1999-2001) – historia rodziny Graczyków, do których często wpada z wizytą sąsiad Roman „Buła” Bułkowski (Paweł Wawrzecki) i teściowa Aniela (Krystyna Sienkiewicz). Kontynuacją jest serial „Graczykowie, czyli Buła i spóła” (2001-2002). Szpital na perypetiach (2001-2003) – serial nawiązuje do realiów w polskich szpitalach na przełomie wieków, parodiując zachowania w obrębie personelu medycznego i w kontaktach z pacjentami. Ordynatorem szpitala rejonowego nr 1 im. A. Kopernika jest dr Łubicz (Krzysztof Kowalewski). W serialu wystąpili także: Hanna Śleszyńska, Paweł Wawrzecki czy Piotr Gąsowski. Daleko od noszy (2003-2009) – to kontynuacja „Szpitalu na perypetiach”, akcja sitcomu rozgrywa się na czwartym piętrze szpitala im. Adama Kopernika na oddziale chirurgicznym. Do obsady z pierwszej części dołączyli m.in. Anna Przybylska i Krzysztof Tyniec. W latach 2010-2011 powstała trzecia część „Daleko od noszy 2”, a następnie czwarta – „Daleko od noszy. Szpital futpolowy”. View oEmbed on the source website
Parodia jako gatunek filmowy – prześmiewczy wskaźnik popularności
Wyróżniki gatunku, twórcy i najlepsze parodie wszech czasów
Parodia jako podgatunek filmu komediowego ma swój początek u zarania historii kina. Pierwsze obrazy, nawiązujące w humorystyczny sposób do innych dzieł kultury, pojawiły się już w latach 20. XX wieku w epoce kina niemego. Rozkwit gatunku przypada na lata 70. i 80. XX wieku, kiedy na ekrany weszły kultowe parodie thrillerów szpiegowskich, filmów katastroficznych i wielkich serii o walkach w kosmosie. Spis treści: Czym jest parodia jako gatunek filmowy? Parodia w historii kina Lata 70. – filmy w reżyserii Mela Brooksa Trio „ZAZ” – Zucker-Abrahams-Zucker, czyli co nas śmieszyło w latach 80. XX wieku? Parodie filmowe z przełomu wieków Czym jest parodia jako gatunek filmowy? Celem parodii jest humorystyczne nawiązanie do innego filmu. Może ośmieszać wybrane wątki, motywy, bohaterów lub naśladować, przedstawiając je w zmienionym kontekście. Jest formą pastiszu filmowego – poprzez wyolbrzymienie pewnych cech charakterystycznych innego dzieła podejmuję z widzem intertekstualną grę. Poprzez parodię autor wchodzi w polemikę z dziełem, do którego się odnosi. Często jest wyrazem uznania – hołdu dla parodiowanego dzieła lub jego twórcy. Parodia w historii kina Historia parodii wywodzi się z tradycji komediowych, które z kolei mają swoje podstawy w teatrze wodewilowym. Humorystyczny spektakl łączący tekst z muzyką był popularną formą rozrywki w barokowej Francji. Na taśmę filmową został przeniesiony na początku XX wieku w postaci obrazów slapstickowych. W latach 20. XX wieku. powstały krótkometrażowe parodie w reżyserii Bustera Keatona, takie jak „Zamarznięta północ” (1922), która obśmiewa melodramaty w reżyserii Williama S. Harta, czy „Trzy wieki” (1923) – humorystyczna odpowiedź na „Nietolerancję” (1916), niemiecki dramat w reżyserii D.W. Griffitha. View oEmbed on the source website Lata 70. – filmy w reżyserii Mela Brooksa Parodia jako podgatunek filmowy rozwinęła skrzydła w latach 70. XX wieku za sprawą filmów Mela Brooksa. Reżyser nie pozostawił suchej nitki na żadnym z klasycznych twórców. Tworzył parodie horrorów, odwołując się do adaptacji na podstawie powieści Mary Shelley, westernów czy filmów science fiction. Najpopularniejsze obrazy Mela Brooksa to: Młody Frankenstein (1974) – komedia grozy opowiada o wnuku doktora Frankensteina, który dziedziczy jego majątek w Transylwanii. Film otrzymał nagrodę Hugo w 1975 roku i pięć nagród na festiwalu Saturny w 1976 roku, Płonące siodła (1974) – to parodia westernu przedstawiająca losy czarnoskórego szeryfa małego amerykańskiego miasteczka. Obraz zajmuje 6. miejsce na liście 100 najśmieszniejszych amerykańskich filmów wszech czasów z 2000 roku. Nieme kino (1976) – film nawiązuje do klasyki kina slapstickowego w reżyserii Hala Roacha, Macka Sennetta i Bustera Keatona. Kosmiczne jaja (1987) – to parodia „Gwiezdnych wojen” George'a Lucasa, w której Lone Starr (Bill Pullman) i jego towarzysz Barf (John Candy) ratują księżniczkę Vespę (Daphne Zuniga), aby zdobyć pieniądze na spłatę długów. View oEmbed on the source website Trio „ZAZ” – Zucker-Abrahams-Zucker, czyli co nas śmieszyło w latach 80. XX wieku? W latach 80. dużą popularnością cieszyły się produkcje obśmiewające kino akcji, filmy katastroficzne i o serie o tajnych agentach. Rekordy popularności biły parodie w reżyserii Jima Abrahamsa we współpracy z Davidem i Jerrym Zuckerami. Twórcy znali się od dziecka, chodzili razem do szkoły średniej, byli nierozłączni także na studiach na University of Wisconsin-Madison. Na uczelni powołali teatr komediowy, w którym narodziły się ich pomysły na wspólne filmy. Najlepsze produkcje zespołu „ZAZ” to: Czy leci z nami pilot? (1980) – parodia filmów katastroficznych z Robertem Hays'em w roli pilota, który boi się latać. Więcej na temat fabuły – w rankingu filmów o samolotach, Ściśle tajne (1984) – film nawiązuje do produkcji szpiegowskich, ukazujących działanie tajnych agencji wywiadu w starciu największych światowych mocarstw, Naga broń (1988-1994) – serii trzech filmów komediowych o niecodziennych przygodach porucznika Franka Drebina (Leslie Nielsen) i jego współpracownika detektywa Nordberga (O.J. Simpson). View oEmbed on the source website Parodie filmowe z przełomu wieków Końcówka lat 90. upłynęła na oglądaniu zabawnych gagów w wykonaniu Mike'a Myersa w serii filmów o Austinie Powersie (1997-2002) w reżyserii Jaya Roacha. Główny bohater prowadzi podwójne życie – za dnia jest znany jako fotograf, tymczasem w nocy zamienia się w tajnego agenta. View oEmbed on the source website Na początku XXI wieku pojawiły się kolejne parodie, takie jak: Straszny film (2000) – pierwszy z serii filmów łączących w sobie czarną komedię i kino grozy. W fabule pojawiają się nawiązania do klasyków horroru, takich jak: „Krzyk” czy „Blair Witch Project”. Reżyserem pierwszej części jest Keenen Ivory Wayans, Johnny English (2003) – parodia filmów szpiegowskich w reżyserii Petera Howitta, w rolach głównych wystąpili Rowan Atkinson, John Malkovich i Ben Miller, Komedia romantyczna (2006) – film w reżyserii Jasona Friedberga i Aarona Seltzera obśmiewa popularne komedie romantyczne. W roli głównej wystąpiła Alyson Hannigan, Totalny kataklizm (2008) – kolejna humorystyczna opowieść w reżyserii Jasona Friedberga i Aarona Seltzera nawiązuje do filmów katastroficznych i przygodowych, takich jak: „Twister”, „Batman”, „Noc w muzeum” czy „Kung Fu Panda”.
Film katastroficzny – idealny gatunek pod efekty specjalne
Widowiskowe oblicza zagłady. Charakterystyka gatunku i najlepsze produkcje
Film katastroficzny stopniowo buduje napięcie. Przypadkowe i przemyślane decyzje głównych bohaterów mogą odegrać kluczową rolę w obliczu zbliżającej się katastrofy, ale w wariancie fatalistycznym nie mają żadnego znaczenia. Producenci prześcigają się w doborze efektów specjalnych, aby kataklizm był jeszcze bardziej spektakularny. Spis treści: Wyróżniki gatunku filmowego Historia filmów katastroficznych Hity lat 70. XX wieku Powrót do gatunku w latach 90. Wyróżniki gatunku filmowego Fabuła filmów katastroficznych rozgrywa się w czasie trwania katastrofy lub opowiada o nadchodzących zdarzeniach, takich jak pożar, potop, trzęsienie ziemi, zderzenie z asteroidą. Częstym tematem jest są wypadki związane ze środkiem transportu – w przestworzach lub na morzu, takie jak rozbicie samolotu czy zatonięcie okrętu. Katastrofie towarzyszy narastające napięcie i panika, a nastrój niepokoju, czy wręcz walki o życie podkreśla dramatyczna muzyka. W wielu filmach katastroficznych pojawia się jednostka lub grupa osób, które są w stanie zapobiec katastrofie lub zminimalizować jej skutki. Główni bohaterowie filmów katastroficznych w punkcie kulminacyjnym ulegają ludzkim słabościom, takim jak miłość lub szukanie winnego. Jako pierwsze giną osoby złe i samolubne. Historia filmów katastroficznych Najstarszym filmem katastroficznym jest krótkometrażowy dramat pt. „Ogień!”(1901) w reżyserii Jamesa Wiliamsona. Obraz z epoki kina niemego składa się z pięciu epizodów i trwa zaledwie 5 minut. Jednak jest to przełomowa produkcja, w której po raz pierwszy w historii ukazano sekwencję ujęć zmontowanych w spójną narrację. Film opowiada o mieszkańcach płonącego domu w Hove, którzy są ratowani przez straż pożarną. View oEmbed on the source website W rozwoju gatunku niebagatelną rolę odegrały filmy o zatonięciu Titanica z pierwszych lat po tragedii w 1912 roku, a także obrazy o potopie, wybuchu Wezuwiusza czy trzęsieniu ziemi w San Francisco. Hity lat 70. XX wieku Największa popularność filmów katastroficznych przypada na lata 70. XX wieku, kiedy powstają: Port lotniczy (1970) – film w reżyserii Henry'ego Hathawaya i George'a Seatona opowiada o zamachu lotniczym, a napięcie związane z fabułą dodatkowo potęguje szalejąca na lotnisku burza śnieżna. Występująca w filmie aktorka Helen Hayes została nagrodzona Oscarem w 1971 roku w kategorii: najlepsza rola drugoplanowa, Tragedia „Posejdona” (1972) – obraz w reżyserii Ronalda Neame'a i Irwina Allena jest adaptacją powieści Paula Gallico o tragedii na statku płynącym z Nowego Jorku do Grecji, którą powoduje fala tsunami. Akcja filmu rozgrywa się w noc sylwestrową. Dramat został uhonorowany Oscarem za efekty specjalne i piosenkę „The Morning After” w wykonaniu Maureen McGovern, W 2006 roku powstał remake filmu w reżyserii Wolfganga Petersena, Trzęsienie ziemi (1974) – film w reżyserii Marka Robsona przedstawia katastrofalne skutki drgań sejsmicznych w Los Angeles, obraz otrzymał dwie oscarowe statuetki za najlepszy dźwięk i efekty specjalne, Płonący wieżowiec (1974) – film katastroficzny o akcji ratunkowej w wieżowcu, w którym na 81. piętrze może zginąć kilkaset osób uczestniczących w balu z okazji jego otwarcia. W produkcji w reżyserii Johna Guilermina wystąpili Paul Newman i Steve McQueen. Trzymający w napięciu film akcji został nagrodzony trzema Oscarami w 1975 roku. Więcej na temat fabuły – w rankingu najlepszych filmów o strażakach. View oEmbed on the source website Powrót do gatunku w latach 90. Postęp technologiczny w latach 90. XX wieku sprawił, że wielu producentów powróciło do gatunku filmów katastroficznych. Dzięki efektom specjalnym huragany i trzęsienia ziemi miały szansę zaistnieć w bardziej spektakularny sposób, a zderzenie Titanica z górą lodową nabrało rozmachu stosownego do rozmiaru tragedii. Twister (1996) – w pogoni za tornadem Film opowiada o łowach burz, którzy ryzykują życie, aby w epicentrum tornada umieścić specjalny czujnik, umożliwiający przeanalizowanie parametrów zjawiska. Obraz w reżyserii Jana de Bonta otrzymał nagrodę BAFTA w 1997 roku za najlepsze efekty specjalne. „Twister” (1996) zajmuje miejsce drugie w naszym rankingu 10 najlepszych filmów o tornadach. View oEmbed on the source website Dzień Niepodległości (1996) – film o zagładzie spowodowanej atakiem obcych W widowiskowym obrazie Rolanda Emmericha po kolei znikają z powierzchni największe metropolie świata. Prezydent USA Thomas J. Whitmore (Bill Pullman) z niepokojem obserwuje jak do orbity Ziemi zbliża się statek kosmiczny, jednak nie podejrzewa zagłady całej ludzkości. Tymczasem informatyk i obrońca przyrody David Levinson (Jeff Goldblum) łamie tajny kod, który okazuje się odliczaniem do totalnej katastrofy. Nie zamierza bezczynnie patrzeć na koniec świata. Bierze udział w misji i przy wsparciu kapitana Stevena Hillera (Will Smith) próbuje zapobiec tragedii. Film zdobył Oscara za efekty specjalne w 1997 roku, trzy Saturny i Kryształową Statuetkę People's Choice. View oEmbed on the source website Titanic (1997) – miłość na tonącym okręcie Wydawałoby się, że o rejsie na luksusowym statku Jack Dawson (Leonardo DiCaprio) może tylko pomarzyć. Tymczasem szczęśliwym trafem wygrywa bilet w pokera i w ostatniej chwili wbiega na pokład. Spędzając nostalgiczne noce na pokładzie okrętu, poznaje Rose (Kate Winslet), arystokratkę zaręczoną z majętnym i nudnym Caledonem „Calem” Hockleyem (Bille Zane). W ostatniej chwili ratuje ją przed popełnieniem samobójstwa. Zakazanej miłości kochanków zagraża nie tylko społeczna dezaprobata, ale także nadciągająca katastrofa. Nieoczekiwanie w kadłubie powstaje dziura, przez którą luksusowy okręt nabiera wody. Nie dla wszystkich starczy miejsca w szalupach ratunkowych. Film w reżyserii Jamesa Camerona zdobył 11 Oscarów w 1998 roku, w tym za reżyserię, kostiumy i ścieżkę dźwiękową, której motywem przewodnim jest piosenka „My Heart Will Go On” w wykonaniu Céline Dion. View oEmbed on the source website Dzień zagłady (1998) – próba uratowania Ziemi przed kometą Film w reżyserii Mimi Leder ukazuje świat w obliczu zagłady z czterech różnych perspektyw: astronautów – którzy podejmują wyzwanie zniszczenia komety, prezydenta USA (Morgan Freeman) – który musi informować ludzi i mierzyć się z ich nastrojami, dziennikarki Jenny Lerner (Tea Leoni) – która na bieżąco relacjonuje sytuację w kosmosie i konfrontuje działania podejmowane na Ziemi, zwykłych ludzi – wśród których znajdują się zakochani w sobie Leo i Sarah (Eljah Wood i Leelee Sobieski). View oEmbed on the source website Armageddon (1998) – heroiczna misja kosmiczna ekipy z platformy wiertniczej W filmie Michaela Baya do Ziemi zbliża się gigantyczna asteroida, która za 18 dni doprowadzi do zagłady ludzkości. Jedynie zespół wyspecjalizowanych inżynierów zajmujących się odwiertami naftowymi jest w stanie umieścić wewnątrz niej ładunek wybuchowy, który rozbije asteroidę na mniejsze części, minimalizując skutki uderzenia. Z misją kosmiczną wyruszają dwa promy wahadłowe: Freedom i Independence. Jednym dowodzi najlepszy spec od odwiertów Harry S. Stamper (Bruce Willis), a drugim – zwolniony przez niego pracownik A.J. Frost (Ben Affleck), który kocha się w jego córce (Liv Tyler). Film zdobył dwa Saturny w 1999 roku – za reżyserię i jako najlepszy film science fiction. View oEmbed on the source website
Konrad Niewolski – reżyser kontrowersyjny. Stawia na mocny przekaz
Droga do reżyserii filmowej i najważniejsze produkcje
Konrad Niewolski pierwszy film nakręcił z własnych środków i bez przygotowania artystycznego. Jego drugi obraz okazał się ogromnym zaskoczeniem na festiwalu w Gdyni. Nikt nie przypuszczał, że osoba spoza branży może w taki sposób pokazać niuanse więziennego życia. Spis treści: Notka biograficzna D.I.L. (2002) – niezależny debiut fabularny Symetria (2003) – drugi film z nagrodami na festiwalach Kolejne filmy w reżyserii Konrada Niewolskiego Życie prywatne reżysera Notka biograficzna Konrad Niewolski urodził się 31 grudnia 1972 w Warszawie. Nic nie wskazywało na to, że zrobi karierę w branży filmowej. Wybierając kierunek studiów, początkowo zdecydował się na fizykę na Uniwersytecie Warszawskim. W 1995 roku ukończył administrację i stosunki międzynarodowe w Wyższej Szkole Biznesu i Administracji w Warszawie. D.I.L. (2002) – niezależny debiut fabularny Jako reżyser, scenarzysta i producent zadebiutował w 2002 roku. W niezależnym obrazie pt. „D.I.L.” opowiada o środowisku dilerów narkotykowych. Darek Krycki (Sławomir Federowicz), Lukado (Andrzej Deskur) i Ira (Grzegorz Kowalczyk) w dzieciństwie grali razem w piłkę. Teraz ich głównym źródłem dochodu jest sprzedawanie narkotyków – zarówno wśród biznesmenów, jak i dzieciaków z gimnazjum. Każdy z trójki bohaterów prowadzi swoje drugie życie. Krycki pomaga mamie w sklepie, Lukado jest aspirującym malarzem, a Ira to chłopak o wielkim sercu, który na co dzień boryka się z problemami rodzinnymi. W rolach epizodycznych pojawiają się Henryk Gołębiewski – jako ojciec Iry – i Jan Machulski – jako jeden ze współpracowników trójki dilerów. View oEmbed on the source website Symetria (2003) – drugi film z nagrodami na festiwalach Rok później powstał najlepiej oceniany obraz w reżyserii Konrada Niewolskiego, czyli „Symetria” (2003). Akcja dramatu rozgrywa się w więzieniu, do którego trafia Łukasz (Arkadiusz Detmer), bezrobotny absolwent geografii niesłusznie oskarżony o napad rabunkowy. Chłopak dołącza do środowiska grypsujących, czyli elity w hierarchii więziennej. W celi poznaje Dawida (Andrzej Chyra), który został skazany za zabójstwo gwałciciela swojej żony, gangsterów Siwego i Kasiora (Marcin Jędrzejewski i Mariusz Jakus), powiązanego z mafią Alberta (Borys Szyc) i Romana (Janusz Bukowski), skazanego za niepłacenie alimentów. W pewnym momencie do celi trafia nowy więzień (Paweł Szczęsny), osadzony za pedofilię. Współtowarzysze urządzają mu piekło. Film został uhonorowany Nagrodą Dziennikarzy na festiwalu w Gdyni w 2003 roku. View oEmbed on the source website Kolejne filmy w reżyserii Konrada Niewolskiego W 2006 roku Konrad Niewolski nakręcił komedię pt. „Job, czyli ostatnia szara komórka” – jest to prosta i absurdalna historia o trzech kumplach, dla których największą rozrywką jest oglądanie teleturnieju prowadzonego przez Krzysztofa Ibisza. W filmie wystąpili między innymi Borys Szyc i Agnieszka Włodarczyk. W tym samym roku powstał także thriller kryminalny – „Palimpsest” (2006) z Andrzejem Chyrą w roli policjanta zmagającego się z chorobą psychiczną. Film został doceniony na festiwalu w Gdyni w 2006 roku z uwagi na świetne zdjęcia w wykonaniu Arkadiusza Tomiaka. W 2020 roku, nie przejmując się pandemią Covid-19, reżyser kręcił zdjęcia do „Asymetrii” – drugiej części filmu z 2003 roku. Nie przerwał pracy nawet po upomnieniu przez dziennikarzy i filmowców z Gildii Reżyserów Polskich. Obraz nie zyskał uznania krytyków. View oEmbed on the source website Życie prywatne reżysera Konrad Niewolski zanim zajął się reżyserią filmową, podejmował się różnych aktywności biznesowych, m.in. prowadził kawiarenkę internetową. Od 2000 roku jest międzynarodowym sędzią snowboardu FIS. Był aresztowany za posiadanie broni. Spędził w więzieniu pół roku. Jest twórcą kryptowaluty o nazwie Krypton X.
Jan Jakub Kolski – reżyser i scenarzysta. Jego najlepsze filmy narodziły się z dziecięcych wspomnień
Jan Jakub Kolski miłość do kina ma zapisaną w genach – już jego pradziadek na początku XX wieku był związany z działalnością filmową. Ponadto dzieciństwo spędzone u dziadka w Popielawach połączone z fascynacją literaturą Marqueza zaowocowało świetnymi tematami na fabułę. Autorskie filmy Jana Jakuba Kolskiego rozgrywają się na wsi, opowiadając o przywarach i pasjach miejscowej ludności. Spis treści: Dzieciństwo i młodość reżysera Okres studencki i pierwsze etiudy filmowe Debiut pełnometrażowy – „Pogrzeb kartofla” (1990) Życie prywatne reżysera Styl twórczości Jana Jakuba Kolskiego Najważniejsze filmy Dzieciństwo i młodość reżysera Jan Jakub Kolski urodził się 29 stycznia 1956 roku we Wrocławiu w rodzinie, która od pokoleń interesowała się filmem. Jego pradziadek Mani Hendlisz prowadził kinematograf w Łodzi w latach przedwojennych. Dziadek Jan Kolski zajmował się dystrybucją, a ojciec Roman – montażem filmów. Pasję do kina podzielała również jego starsza siostra Ewa Pakulska (1954-1999). Dzieciństwo reżysera było związane z rodzinną miejscowością Popielawy obok Tomaszowa Mazowieckiego, w którym znajdowała się posiadłość jego drugiego dziadka Jakuba Szewczyka. To tam po raz pierwszy zetknął się z projekcją filmów. Okres studencki i pierwsze etiudy filmowe W 1981 roku rozpoczął studia na łódzkiej filmówce. Skończył je w 1985 roku, jednak dyplom magistra otrzymał dopiero w 2001 roku. Następnie zrobił doktorat (2007) i profesurę (2019). W okresie studenckim próbował swoich sił jako fotograf i operator filmowy. Pierwszy wyreżyserowany przez niego film krótkometrażowy powstał w 1983 roku i była to „Najpiękniejsza jaskinia świata”. Dokument opowiada o wyprawie grotołazów do Sali Szampańskiej w Jaskini Niedźwiedziej w Kletnie. Pełnej ciasnych szczelin, trudnej i błotnistej drodze eksploratorów towarzyszy monolog wewnętrzny jednego z bohaterów, co nadaje etiudzie wymiaru filozoficznego. View oEmbed on the source website Debiut pełnometrażowy – „Pogrzeb kartofla” (1990) W pierwszym filmie fabularnym reżyser wykorzystał elementy biografii swojego dziadka Jakuba Szewczyka i wujka Wacława. Główny bohater ma na imię Mateusz (Franciszek Pieczka) i wraca z obozu koncentracyjnego do rodzinnej miejscowości. Odzyskuje swoją chatę i dobytek rymarski, który podczas jego nieobecności został przejęty przez mieszkańców folwarku. Mieszka sam i czeka na powrót syna. Tymczasem okazuje się, że jego syn Jurek (Jan Jankowski) nie żyje, a do jego śmierci przyczyniła się miejscowa ludność – obawiając się konsekwencji politycznych. Tytuł filmu nawiązuje do finałowej sceny, w której Mateusz przygląda się, jak żydowski chłopiec odprawia na polu rytualny pogrzeb pieczonych ziemniaków. Wyjaśnia, że został wyrzucony z transportu, a jego rodzina zginęła w obozie zagłady. Film nie zyskał popularności w Polce, za to został pozytywnie oceniony na festiwalu w Cannes w 1991 roku, na którym otrzymał wyróżnienie Un Certain Regard. Polscy krytycy zwrócili jednak uwagę na znakomitą ścieżkę dźwiękową autorstwa Zygmunta Koniecznego. Życie prywatne reżysera Od 1990 roku do momentu ujawnienia romansu z Aleksandrą Michael był mężem Grażyny Błęckiej-Kolskiej (ur. 1962). Aktorka wielokrotnie występowała w jego filmach. W 1991 roku urodziła się ich córka Zuzanna. Dziewczyna zginęła w wypadku samochodowym w 2014 roku. Sąd uznał winę matki, która prowadziła auto, ze względu na przekroczenie prędkości. Ojciec poświęcił córce film „Serce, serduszko” (2015). Obecnie Jan Jakub Kolski jest w związku z Aleksandrą Michael (ur. 1988)– fotografką, aktorką i producentką filmową. W 2011 roku urodziła się ich córka Pola. Styl twórczości Jana Jakuba Kolskiego Charakterystyczne dla twórczości reżysera jest kino autorskie, wpisujące się w nurt realizmu magicznego. Jego filmy często rozgrywają się na wsi, która jest domem dla rozmaitych odmieńców, takich jak Kuśtyczka (Grażyna Błęcka-Kolska) z „Pograbka” (1992) czy karlica Janka z filmu „Grający z talerza” (1995). Jest to świat prosty, ale też tajemniczy. Dobrym gospodarzem jest sam Bóg, który dba o mieszkańców wioski. Jan Jakub Kolski jest również autorem adaptacji literackich: Daleko od okna (2000) – film wojenny na podstawie opowiadania Hanny Krall, Pornografia (2003) – dramat na podstawie powieści Witolda Gombrowicza, Wenecja (2010) – dramat obyczajowy zainspirowany opowiadaniami „Sezon w Wenecji” Włodzimierza Odojewskiego. Najważniejsze filmy Przełomem w karierze reżyserskiej Jana Jakuba Kolskiego okazał się film „Jańcio Wodnik” (1993). Kolejnym obrazem, który skradł serca publiczności była „Historia kina w Popielawach” (1998). Duży rozgłos zdobyły adaptacje literackie, w tym kontrowersyjna „Pornografia” (2003), w której reżyser zmienia ton opowieści, odchodząc od kpiny w stronę realizmu psychologicznego. W 2006 roku powstał film „Jasminum” na podstawie autorskiego scenariusza, uhonorowany Nagrodą Publiczności na festiwalu w Gdyni i siedmioma Orłami w 2007 roku. Pomyślny dla reżysera był także rok 2010, w którym ukazała się „Wenecja” – wzruszająca baśń o potędze dziecięcej wyobraźni w czasie II wojny światowej. Jańcio Wodnik (1993) – ballada o fałszywym uzdrowicielu Tytułowy Jańcio Wodnik (Franciszek Pieczka) to wiejski filozof, który za sprawą klątwy zostaje obdarzony mocą uzdrawiania ludzi. Porzuca swoją ciężarną żonę (Grażyna Błęcka-Kolska), aby wyruszyć w świat i pomagać innym. Tymczasem jego syn rodzi się z ogonem. Żona Weronka liczy na pomoc męża. Jednak okazuje się, że nie jest on w stanie pomóc, ponieważ jego dar stracił już swą moc. Film otrzymał trzy nagrody na festiwalu w Gdyni w 1993 roku – za reżyserię, najlepszą rolę męską (dla Franciszka Pieczki) i Nagrodę Dziennikarzy. View oEmbed on the source website Cudowne miejsce (1994) – opowieść o wierze i wspólnocie Głównym bohaterem jest ksiądz Jakub (Adam Kamień), który zostaje nowym proboszczem w parafii. Widząc trudności w kontakcie z miejscową ludność, zwraca się z prośbą o poradę do starszego księdza Andrzeja (Krzysztof Majchrzak), sprawującego pieczę na sąsiednią parafią. Tymczasem mieszkańcy wioski spodziewają się cudu. W odpowiedzi na ich oczekiwania okazuje się, że pracująca w gospodzie Grażynka (Grażyna Błęcka-Kolska) jest stygmatyczką. Film, pomimo skrajnych opinii krytyków, otrzymał cztery nagrody na festiwalu w Gdyni w 1994 roku za: reżyserię – dla Jana Jakuba Kolskiego. rolę pierwszoplanową kobiecą – dla Grażyny Błęckiej-Kolskiej, rolę drugoplanową męską – dla Krzysztofa Majchrzaka, scenografię autorstwa Tadeusza Kosarewicza. View oEmbed on the source website Historia kina w Popielawach (1998) – baśń o magii kina Dziesięcioletni Staszek Szewczyk (Tomasz Krysiak) i jego kolega Józef Andryszek VI (Michał Jasiński) postanawiają odtworzyć kinematograf, który zaprojektował przodek chłopca – Józef Andryszek I (Bartosz Opania) w XIX wieku, jeszcze przed słynnym wynalazkiem braci Lumière. Jednak rekonstrukcja kina w Popielawach budzi sprzeciw jego ojca, Józefa Andryszka V (Krzysztof Majchrzak). Film został uhonorowany na festiwalu w Gdyni w 1998 roku, zdobywając Złote Lwy i dwie Nagrody Indywidualne – za produkcję i główną rolę męską w wykonaniu Krzysztofa Majchrzaka. W 1999 roku obraz otrzymał także cztery Orły jako najlepszy film, za muzykę autorstwa Zygmunta Koniecznego, zdjęcia w wykonaniu Krzysztofa Ptaka i montaż (Ewa Pakulska). View oEmbed on the source website Pornografia (2003) – ekranizacja głośnej powieści Witolda Gombrowicza Akcja filmu rozgrywa się w czasie II wojny światowej na sandomierskiej wsi. Do posiadłości Hipolita (Krzysztof Globisz) przyjeżdżają Witold i Fryderyk (Adam Ferency i Krzysztof Majchrzak). Chcąc się zabawić, ustanawiają zakład, w którym stawiają na szali zaręczyny córki gospodarza (Sandra Samos). Obraz był wyświetlany w konkursie głównym na festiwalu w Wenecji w 2003 roku. W 2004 roku zdobył pięć Orłów – za rolę drugoplanową w wykonaniu Jana Frycza (wystąpił jako Siemian, dowódca partyzantów), muzykę skomponowaną przez Zygmunta Koniecznego, zdjęcia Krzysztofa Ptaka, dźwięk i scenografię. Na festiwalu w Gdyni „Pornografia” otrzymała Nagrodę Specjalną, cztery Nagrody Indywidualne i wyróżnienie Złoty Klakier – dla najdłużej oklaskiwanego filmu. View oEmbed on the source website Jasminum (2006) – komedia obyczajowa o zakonnikach obdarzonych cudownym zapachem Jest to opowieść o życiu mieszkańców klasztoru w Jaśminowie, których spokojny rytm dnia zakłóca pojawienie się konserwatorki obrazów Nataszy (Grażyna Błęcka-Kolska) i jej kilkuletniej córki Eugenii (Wiktora Gąsiewska). Według legendy w najbliższym czasie w klasztorze ma objawić się święty. Skromny przybytek boży zamieszkuje pięciu braci – ojciec Kleofas (Adam Ferency), brat Zdrówko (Janusz Gajos) i trzech pustelników pachnących kwiatami drzew – brat Śliwa (Grzegorz Damięcki), brat Czeremcha (Krzysztof Pieczyński) i brat Czereśnia (Dariusz Juzyszyn). Film został nagrodzony siedmioma Orłami za główną rolę w wykonaniu Janusza Gajosa, muzykę, zdjęcia, scenografię, kostiumy, dźwięk i montaż. View oEmbed on the source website Wenecja (2010) – wzruszająca baśń o sile dziecięcej wyobraźni Jest rok 1939, Marek (Marcin Walewski) marzy o wakacjach w Wenecji, gdzie co roku jeżdżą jego rodzice. Niestety, ze względu na wojnę, zmuszony jest spędzić lato na wsi u ciotki Weroniki (Grażyna Błęcka-Kolska). W piwnicy, którą zalewa woda, Marek i miejscowe dzieciaki budują własną Wenecję. Dramat obyczajowy w reżyserii Jana Jakuba Kolskiego został nagrodzony czterema Orłami w 2011 roku – za zdjęcia autorstwa Artura Reinharta, scenografię w wykonaniu Joanny Muchy, dźwięk i kostiumy. Na festiwalu w Gdyni rok wcześniej film otrzymał Nagrodę Specjalną i trzy Złote Lwy – za scenografię, zdjęcia i najlepszy debiut aktorski w wykonaniu Marcina Walewskiego. View oEmbed on the source website
Musical – odmiana filmu muzycznego, w którym piosenki są częścią fabuły
Wyróżniki gatunku, historia i najlepsze musicale wszech czasów
Musical jako gatunek filmowy jest nieodzownym dzieckiem rozwoju technologicznego. Jego początki przypadają na lata 20. XX wieku i są ściśle powiązane z rozwojem kina dźwiękowego. Najlepsze tytuły powstały jako adaptacje hitów z Broadwayu, jednak wśród nich jest również miejsce na autorskie opowieści nawiązujące do klasyki gatunku. Spis treści: Charakterystyka musicalu jako gatunku filmowego Pierwsze musicale w historii kina Najlepsze produkcje lat 50. Filmowe hity muzyczne drugiej połowy XX wieku Najlepsze musicale XXI wieku Charakterystyka musicalu jako gatunku filmowego Filmowy musical powstał w oparciu o spektakle teatralne. Partie mówione uzupełniają utwory muzyczne z układami choreograficznymi. Piosenki śpiewane przez bohaterów są częścią narracji. Popularnym schematem fabuły klasycznego musicalu jest tzw. backstage musical – opowieść o bohaterach występujących przed publicznością. Inne musicale przedstawiają historie dnia codziennego, a piosenki podkreślają uczucia przeżywane przez głównych bohaterów. Pierwsze musicale w historii kina Historia musicalu jest ściśle powiązana z kinem amerykańskim i wprowadzeniem dźwięku do kinematografii w 1927 roku. Pierwszym musicalem i jednocześnie pierwszym filmem dźwiękowym był „Śpiewak jazzbandu” (1927) w reżyserii Alana Croslanda. Chociaż film jest nadal pozbawiony dialogów, zawarte w nim piosenki są zsynchronizowane z grą aktorską. Fabuła opowiada historię żydowskiego chłopaka, który wbrew woli ojca zostaje muzykiem jazzowym. View oEmbed on the source website Inne musicale, które wyznaczyły standard gatunku Wkrótce powstały kolejne musicale, które zaistniały w historii kinematografii: Melodia Broadway'u (1929) – musical Harry'ego Beaumonta został nagrodzony Oscarem w 1929 roku, Wesoła wdówka (1934) – obraz w reżyserii Ernsta Lubitscha otrzymał Oscara w 1935 w kategorii: najlepsza scenografia, Statek komediantów (1936) – film w reżyserii Harry'ego Pollarda jest adaptacją spektaklu brodwayowskiego pt. Show Boat na podstawie powieści Edny Ferber. View oEmbed on the source website Mea West i amerykańska cenzura Amerykańskie produkcje z lat 20. i 30. XX wieku były poddawane cenzurze. Skala oceny moralnej wyznaczona przez Legion Przyzwoitości obejmowała kategorię A – film dozwolony, B – dozwolony z zastrzeżeniami i C – film potępiony. Za niemoralne zostały uznane produkcje z popularną wówczas Mae West, co dla aktorki okazało się dodatkową reklamą. Najlepszy film z jej udziałem to musical „Nie jestem aniołem” (1933) w reżyserii Wesleya Rugglesa utrzymany w konwencji komedii romantycznej. View oEmbed on the source website Najlepsze produkcje lat 50. W czasie II wojny światowej musicale pełniły funkcje propagandowe – ich celem było wzmocnienie morale żołnierzy przebywających na froncie. Po zakończeniu wojny, gatunek odzyskał lekkość swojego muzycznego przekazu. W latach 50. powstały takie hity jak „Deszczowa piosenka” (1952) w reżyserii Stanleya Donena i „Narodziny gwiazdy” (1954) w adaptacji Geaorge'a Cukora. Deszczowa piosenka (1952) – film o miłości i przełomie dźwiękowym w kinie Akcja musicalu rozgrywa się w 1927 roku. Głównymi bohaterami są gwiazdy kina niemego: Don Lockwood (Gene Kelly) i Lina Lemont (Jean Hagen). Aktorzy muszą zmierzyć się z wyzwaniami kina dźwiękowego. Niestety okazuje się, że Lina, pomimo tego, że jest atrakcyjną i uzdolnioną aktorką, nie ma ani odpowiedniej barwy głosu, ani zdolności muzycznych. Tymczasem Don poznaje młodą aktorkę Kathy (Debbie Reynold), która śpiewa na przyjęciach. Razem ze swoim przyjacielem Cosmo (Donald O'Connor) wpadają na pomysł podłożenia głosu Kathy pod kwestie Liny. W 1953 roku Donald O'Connor otrzymał nagrodę na festiwalu Złote Globy jako najlepszy aktor w komedii lub musicalu, a piosenka „Singin' in the Rain” w wykonaniu Gene'a Kelly'ego przeszła do historii kina, chociaż jest oryginalnie powiązana z innym musicalem – „Hollywood Revue” z 1929 roku w reżyserii Charlesa F. Reisnera. View oEmbed on the source website Narodziny gwiazdy (1954) – wzruszający film o wdzięczności Jest to opowieść o popularnym aktorze (James Mason), który zostaje uratowany przed kompromitacją przez młodą piosenkarkę i aktorkę o imieniu Esther Blodgett (Judy Garland). Wyrażając wdzięczność, postanawia pomóc dziewczynie osiągnąć sukces. Musical jest adaptacją filmu romantycznego z 1937 roku. Muzyczna wersja spotkała się z dużym zainteresowaniem widzów i uznaniem krytyków, o czym świadczą dwie nagrody na festiwalu Złote Globy w 1955 roku – dla aktorów w rolach głównych: Jamesa Masona i Judy Garland. View oEmbed on the source website Filmowe hity muzyczne drugiej połowy XX wieku Wśród wielu doskonałych musicali II połowy XX wieku warto wymienić: West Side Story (1961) – musicalowa adaptacja dramatu „Romeo i Julia” rozgrywa się w scenerii amerykańskiego przedmieścia z lat 50. Jest to filmowa adaptacja spektaklu broadwayowskiego. Film w reżyserii Roberta Wise'a i Jerome'a Robbinsa zdobył dziesięć Oscarów w 1962 roku, Dźwięki muzyki (1965) – muzyczny film familijny w reżyserii Roberta Wise'a opowiada o uzdolnionej guwernantce Marii (Julie Andrews), która zajmuje się siedmiorgiem energicznych dzieci kapitana von Trappa (Christopher Plummer), obraz został nagrodzony pięcioma Oscarami w 1966 roku, Skrzypek na dachu (1971) – film w reżyserii Normana Jawisona opowiada historię ubogiego mleczara o imieniu Tewje (Chaim Topol), który planuje intratnie wydać córki za mąż. Musical został nagrodzony trzema Oscarami w 1972 roku, Grease (1978) – filmowa wersja w reżyserii Randala Kleisera na podstawie sztuki z 1972 roku. Fabuła rozgrywa się wokół miłości dziewczyny z dobrego domu Sandy Olsson (Olivia Newton-John) i szkolnego przystojniaka Danny'ego Zuko (John Travolta). Obraz otrzymał dwie Kryształowe Statuetki w 1979 roku, a piosenka „Hopelessly devoted to You” w wykonaniu Olivii Newton-John – nominację do Oscara, Cały ten zgiełk (1979) – w musicalu w reżyserii Boba Fosse'a utalentowany choreograf Joe Gideon (Roy Scheider) próbuje utrzymać się na powierzchni dzięki środkom pobudzającym. Film został nagrodzony czterema Oscarami w 1980 roku. View oEmbed on the source website Najlepsze musicale XXI wieku Współczesne musicale odwołują się do tradycji scenicznych. Jednak nie są już klasycznymi adaptacjami spektakli teatralnych – nawet jeśli odwołują się do przedstawień z Broadwayu, wprowadzają nową jakość. Moulin Rouge! (2001) – musical w reżyserii Buza Luhrmanna Obraz w stylu jukebox (szafa grająca) przedstawia historię miłości cierpiącego na depresję pisarza Christiana do Satine, kurtyzany i gwiazdy Moulin Rouge w Paryżu. Film Buza Luhrmanna otrzymał dwa Oscary w 2002 roku za najlepszą scenografię i kostiumy. W rolach głównych wystąpili Ewan McGregor i Nicole Kidman. View oEmbed on the source website Chicago (2002) – adaptacja słynnego musicalu z Broadwayu Film opowiada o dwóch artystkach kabaretowych, które zostały skazane na więzienie za morderstwo z zazdrości. Gwiazda estrady Velma Kelly (Catherine Zeta-Jones) rywalizuje z młodą aktorką sceniczną Roxie Hart (Renée Zellweger) o zainteresowanie mediów. Prawnik Billy Flynn (Richard Gere) zdaje się sprzyjać nikomu nieznanej Roxie. Musical w reżyserii Roba Marshalla został uhonorowany sześcioma Oscarami w 2003 roku w kategoriach: najlepszy film, najlepsza rola drugoplanowa (Catherine Zeta-Jones), scenografia, kostiumy, dźwięk i montaż. View oEmbed on the source website Les Misérables. Nędznicy (2012) – film w reżysetii Toma Hoopera Film powstał w oparciu o powieść Victora Hugo i, chociaż nawiązuje do spektaklu scenicznego, rozwija wątki, które z przyczyn technicznych nie były możliwe do przedstawienia na scenie. Fabuła przedstawia losy skazańca Jeana Valjeana (Hugh Jackman), który dostaje szansę na nowe, lepsze życie. W rolach drugoplanowych wystąpili Russell Crowe (jako Javert), Anne Hathaway (jako Fantine) i Eddie Redmayne (w roli Mariusa Pontmercy'ego). Film otrzymał trzy Oscary w 2013 roku – dla aktorki Anne Hathaway, za najlepszą charakteryzację i fryzury oraz w kategorii: najlepszy dźwięk. View oEmbed on the source website La La Land (2016) – muzyczna opowieść o miłości i pogoni za karierą Musical w reżyserii Damiena Chazelle'a opowiada o dwójce zakochanych, którzy postanawiają poświęcić miłość dla kariery. On (Ryan Gosling) jest pianistą jazzowym, a ona – aktorką (Emma Stone), marzącą o rolach w produkcjach Hollywood. Film powstał według autorskiego scenariusza reżysera i został nagrodzony sześcioma Oscarami w 2017 roku – dla Emmy Stone za rolę główną, dla Damiena Chazelle'a za reżyserię, za muzykę oryginalną, piosenkę „City of stars” w wykonaniu Ryana Goslinga, zdjęcia i scenografię. View oEmbed on the source website
Jerzy Hoffman – reżyser z poczuciem misji. Biografia i najważniejsze filmy
Zanim podjął się adaptacji trylogii, kręcił filmy dokumentalne
Jerzy Hoffman zanim podjął się ekranizacji „Pana Wołodyjowskiego” w 1969 roku wyrósł na doświadczeniu w produkcjach dokumentalnych. Razem z Edwardem Skórzewskim stworzył nawiązujący do stylistyki amerykańskich westernów film „Prawo i pięść”. Jest również autorem popularnego w latach 80. „Znachora”. Spis treści: Skrócona biografia Jerzego Hoffmana Życie prywatne reżysera Filmy we współpracy z Edwardem Skórzewskim Ojciec (1967) – samodzielny fabularny debiut telewizyjny Trylogia w reżyserii Jerzego Hoffmana Znachor (1981) – klasyk polskiej kinematografii Stara Baśń. Kiedy słońce było bogiem (2003) – film historyczny rozgrywający się w kraju Popiela Pozostałe filmy fabularne Jerzego Hoffmana Skrócona biografia Jerzego Hoffmana Jerzy Hoffman urodził się 15 marca 1932 roku w Krakowie w rodzinie lekarzy. Jego ojcem był Zygmunt Hoffman, a matką – Maria z domu Schmelkes. Do momentu wybuchu II wojny światowej mieszkali w Gorlicach w województwie małopolskim. W 1940 roku ośmioletni Jerzy z rodzicami i dziadkami został wywieziony na Syberię. Dalsza rodzina zginęła w Holocauście. Dzięki ojcu, który w 1943 roku wstąpił do oddziału piechoty polskiej, rodzina mogła powrócić do kraju. Maturę zdał w 1950 roku w Bydgoszczy, a następnie rozpoczął studia reżyserskie w Moskwie, otrzymał dyplom w 1955 roku. Podczas studiów poznał Edwarda Skórzewskiego, z którym przez ponad 10 lat tworzył filmy dokumentalne i fabularne. W Polsce zasłynął jako autor ekranizacji wszystkich części trylogii Henryka Sienkiewicza. Jest znany także z reżyserii „Znachora” (1981) na podstawie powieści obyczajowej Tadeusza Dołęgi-Mostowicza i „Starej baśni” (2003) na podstawie powieści historycznej Józefa Ignacego Kraszewskiego. Jego ostatnim obrazem był film wojenny „1920: Bitwa Warszawska” (2011), zrealizowany w technologii 3D. Życie prywatne reżysera Pierwszą żoną Jerzego Hoffmana była Ormianka Marlena Nazarian. Ich córką jest Joanna Hoffman – amerykańska specjalistka zajmująca się marketingiem, członkini grupy tworzącej Apple Macintosh. W filmie „Steve Jobs” (2015) w reżyserii Danny'ego Boyle'a jej postać grana jest przez Kate Winslet. Drugą żoną reżysera była Walentyna z domu Trachtenberg. Ich związek trwał 35 lat. Więcej na ten temat w artykule na temat miłości Jerzego i Walentyny Hoffmanów. Po jej śmierci wziął ślub z Jagodą Prądzyńską. Obecnie reżyser przemieszcza się pomiędzy mieszkaniem w Warszawie a domem w Sikorach Juskich w województwie warmińsko-mazurskim. Filmy we współpracy z Edwardem Skórzewskim Autor ekranizacji wielki powieści narodowych zaczynał od filmów dokumentalnych. Pierwszym obrazem, który wyreżyserował razem z Edwardem Skórzewskim, był krótki dokument inscenizowany „Czy jesteś wśród nich?!” (1954) na temat wandalizmu w Warszawie po II wojnie światowej. W filmie wystąpili Andrzej Łapicki i Mariusz Dmochowski. View oEmbed on the source website W kolejnych filmach duet Hoffman-Skórzewski opowiada o Sopocie, Armenii, kulturze łowickiej, historii Komunistycznej Partii Polski czy rewolucji kubańskiej. Wynikiem współpracy reżyserskiej są także trzy filmy fabularne: Gangsterzy i filantropi (1962) – komedia kryminalna składająca się z dwóch etiud: „Profesor” i „Alkoholomierz”. Pierwsza opowiada o złodzieju, planującym napad na furgon przewożący utarg z Centralnego Domu Towarowego. Druga przedstawia historię chemika, który po wyrzuceniu z pracy, przypadkowo wpada na intratny pomysł, Prawo i pięść (1964) – ekranizacja powieści Józefa Hena utrzymana w stylistyce amerykańskich westernów. Akcja rozgrywa się na Ziemiach Odzyskanych w 1945, w roli byłego więźnia obozu koncentracyjnego, który zatrudnia się do rozprawienia się z szabrownikami, występuje Gustaw Holoubek, Trzy kroki po ziemi (1965) – dramat obyczajowy składający się z trzech nowel powstał z inspiracji Polską Kroniką Filmową z lat 60. View oEmbed on the source website Ojciec (1967) – samodzielny fabularny debiut telewizyjny Jest to opowieść o chłopaku, który musi stawić się w szkole ze swoim ojcem. Nie chcąc narażać się na gniew zapracowanego rodzica, postanawia poprosić o przysługę przypadkowo poznanego mężczyznę. Film powstał według scenariusza Jerzego Hoffmana i Ryszarda Pietruskiego. Został nagrodzony Srebrnym Lajkonikiem w 1967 roku View oEmbed on the source website Trylogia w reżyserii Jerzego Hoffmana Kameralny debiut telewizyjny stał się tylko nieśmiałym preludium przed „złotym okresem” w twórczości Jerzego Hoffmana. Reżyser postawił sobie jako cel ekranizację wszystkich trzech wielkich powieści Henryka Sienkiewicza. Jego ekranizację zaczął od ostatniej chronologicznie części, jaką jest „Pan Wołodyjowski”. Pan Wołodyjowski (1969) – obrona Rzeczypospolitej przed najazdem tureckim Akcja filmu rozpoczyna się w 1672 roku. Michał Wołodyjowski (Tadeusz Łomnicki) zamyka się w klasztorze opłakując śmierć narzeczonej. Żałoba nie trwa długa i już wkrótce, dzięki namowom przyjaciela Jana Onufrego Zagłoby (Mieczysław Pawlikowski), opuszcza miejsce odosobnienia. Na miłość nie czeka długo – najpierw zaręcza się z Krystyną Drohojowską (Barbara Brylska), a kiedy okazuje się, że kocha ona innego, bierze ślub z Basią Jeziorkowską (Magdalena Zawadzka). Razem wyjeżdżają na kresy, aby chronić granic Rzeczypospolitej. Sytuacja staje się niebezpieczna, kiedy Basia zostaje porwana przez syna tatarskiego wodza, Azję Tuhajbejowicza (Daniel Olbrychski). Magdalena Zawadzka za rolę Basi w „Panu Wołodyjowskim” została nagodzona Złotym Gronem na Lubuskim Lecie Filmowym w 1969 roku. View oEmbed on the source website Potop (1974) – losy Andrzeja Kmicica w czasie potopu szwedzkiego Głównym bohaterem drugiej części trylogii Sienkiewicza jest Andrzej Kmicic (Daniel Olbrychski), awanturniczy chorąży orszański. Działając w przypływie emocji wchodzi w konflikt z rodem Butrymów, co skutkuje zerwaniem zaręczyn z Oleńką Billewiczówną (Małgorzata Braunek). Kmicic nie zamierza jednak odpuścić i porywa narzeczoną. Jednak gdy ponosi klęskę w pojedynku z Michałem Wołodyjowskim (Tadeusz Łomnicki), odpuszcza i postanawia się zrehabilitować, formując chorągiew dla Janusza Radziwiłła (Władysław Hańcza). Film został uhonorowany na pierwszej edycji festiwalu Złote Lwy w 1974 roku, zdobywając cztery nagrody: Grand Prix, nagrodę za rolę pierwszoplanową w wykonaniu Daniela Olbrychskiego, nagrodę w kategorii filmów kinowych oraz telewizyjnych. Był także nominowany do Oscara w kategorii filmów nieanglojęzycznych w 1975 roku. Odrestaurowana wersja filmu pojawiła się w kinach w 2015 roku. View oEmbed on the source website Ogniem i mieczem (1999) – miłość Skrzetuskiego do Heleny na tle wojen z Kozakami To historia miłości Jana Skrzetuskiego (Michał Żebrowski) do uratowanej z opresji Heleny Kurcewiczówny (Izabella Scorupco). Szczęściu kochanków zagraża sytuacja polityczna na kresach. Bohdan Chmielnicki (Bohdan Stupka) staje na czele powstania Kozaków w Siczy. Dodatkowo Helena zostaje porwana przez zakochanego w niej Kozaka, Bohuna (Aleksander Domogarow). W ekranizacji chronologicznie pierwszej części trylogii zobaczymy całą plejadę polskich gwiazd: Krzysztofa Kowalewskiego (w roli Zagłoby), Zbigniewa Zamachowskiego (jako Michał Wołodyjowski), Andrzeja Seweryna (jako książę Jeremi Michał Wiśniowiecki), Wiktora Zborowskiego (w roli Podbipięty), Ewę Wiśniewską (kniahini Kurcewiczowa) czy Daniela Olbrychskiego (jako Tuhaj-bej). Obraz zdobył: trzy nagrody na festiwalu w Gdyni w 1999 roku – Nagrodę Specjalną Prezesa TVP dla Jerzego Hoffmana) i dwie nagrody indywidualne – za scenografię i montaż, dwa Orły w 2000 roku – w kategoriach: najlepsza rola drugoplanowa kobieca (dla Ewy Wiśniewskiej) i najlepszy producent (Jerzy Hoffman i Jerzy R. Michaluk), dwie Złote Kaczki w 2000 roku – najlepszy film polski i najlepszy aktor (Michał Żebrowski), Złota Kaczka w 2007 roku – dla piosenki „Dumka na dwa serca” w wykonaniu Edyty Górniak i Mieczysława Szcześniaka. View oEmbed on the source website Znachor (1981) – klasyk polskiej kinematografii To z kolei druga filmowa adaptacja powieści Tadeusza Dołęgi-Mostowicza. Pierwsza powstała w 1937 roku w reżyserii Michała Waszyńskiego. W filmie Jerzego Hoffmana w roli profesora Wilczura, który w wyniku pobicia trafi pamięć, zobaczymy Jerzego Bińczyckiego. Tytułowy znachor włóczy się po świecie, niejednokrotnie trafiając do więzienia. W końcu pod fałszywym nazwiskiem Kosiby zatrudnia się w młynie Prokopa (Bernard Ładysz). Wkrótce wychodzą na jaw jego wyjątkowe umiejętności medyczne. Równolegle rozgrywa się historia córki profesora Wilczura, Marysi (Anna Dymna). W dziewczynie zakochuje się młody hrabia Leszek Czyński (Tomasz Stockinger), jednak jego rodzina nie zgadza się na mezalians. View oEmbed on the source website Film pojawił się w odnowionej wersji w 2023 roku w reżyserii Michała Gazdy. W roli tytułowej wystąpił Leszek Lichota, a Marysię zagrała Maria Kowalska. Stara Baśń. Kiedy słońce było bogiem (2003) – film historyczny rozgrywający się w kraju Popiela Ekranizacja powieści Józefa Ignacego Kraszewskiego nawiązuje do dawnych legend, w tym o okrutnym władcy nadgoplańskiego kraju. Rządy nad Polanami sprawuje Popiel (Bogdan Stupka) i jego żona (Małgorzata Foremniak). Jednak znający swoje prawa lud nie zamierza poddać się ich despotycznym zapędom. Drugim wątkiem jest miłość młodego wojownika Ziemka (Michał Żebrowski) do Dziwy (Marina Aleksandrova), córki poważanego kmiecia. Niestety ojciec (Ryszard Filipski) zamierza przeznaczyć córkę do służby w świątyni. W 2004 film zdobył Orła w kategorii: najlepsze kostiumy i Złotą Kaczkę za muzykę autorstwa Krzesimira Dębskiego. View oEmbed on the source website Pozostałe filmy fabularne Jerzego Hoffmana Trędowata (1976) – adaptacja powieści Heleny Mniszkówny opowiada o małżeństwie przełamującym obowiązujące standardy społeczne. Guwernantka Stefania Rudecka (Elżbieta Starostecka) zgadza się na małżeństwo z ordynatem Waldemarem Michorowskim (Leszek Teleszyński), co prowadzi do tragedii, Do krwi ostatniej... (1978) – film wojenny opowiadający historię Pierwszej Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki. W rolach głównych wystąpili: Anna Dymna, Marek Lewandowski i Jerzy Trela. Na podstawie filmu powstał serial pod tym samym tytułem, Wedle wyroków twoich (1983) – polsko-niemiecki film opowiadający historię żydowskiej dziewczynki o imieniu Ruth (Sharon Brauner). W rolach głównych wystąpili także: Anna Dymna, Ryszarda Hanin i Jerzy Trela, Piękna nieznajoma (1992) – film kostiumowy na podstawie opowiadania Aleksieja Nikołajewicza Tołstoja rozgrywa się w czasie I wojny światowej. Młody porucznik Obozow (Wojciech Malajkat) zakochuje się w starszej od siebie kobiecie (Grażyna Szapołowska), która skrywa pewną tajemnicę, 1920: Bitwa Warszawska (2011) – film o wojnie polsko-bolszewickiej zrealizowany w technologii 3D. W roli Józefa Piłsudskiego wystąpił Daniel Olbrychski, jako ułan Jan Krynicki – Borys Szyc, a w roli jest żony – Natasza Urbańska.
Mariusz Walter – działalność reżyserska i najważniejsze filmy
Mariusz Walter, zanim został jednym z najbogatszym ludzi w Polsce, pracował jako dziennikarz i reportażysta w Telewizji Polskiej. W stanie wojennym zrezygnował z posady w TVP i zajął się dystrybucją dóbr z zagranicy. Działalność biznesowa zaowocowała uruchomieniem własnej stacji telewizyjnej w 1997 roku. Spis treści: Skrócony życiorys Mariusza Waltera Życie prywatne Wybrane filmy w reżyserii Mariusza Waltera Skrócony życiorys Mariusza Waltera Mariusz Walter urodził się 4 stycznia 1937 roku we Lwowie. Jego matką była Maria z domu Kozłowska, ojcem – Karol Walter, sędzia zamordowany w Katyniu w 1940 roku. W czasie wojny przebywał z rodziną w Warszawie, a po wojnie przeprowadził się do Kasinki Małej, wsi w województwie małopolskim. Nauka i studia Uczęszczał do liceum w Krakowie, a następnie podjął studia na Politechnice Śląskiej w Gliwicach. Już wtedy przejawiał zainteresowania medialne, czego wyrazem były jego audycje w akademickim radiowęźle. Po studiach przeprowadził się do Warszawy, gdzie pracował jako dziennikarz TVP. Działalność reżyserska i akademicka W latach 70. tworzył filmy dokumentalne, które zaistniały na międzynarodowych festiwalach. Jest autorem także dramatu obyczajowego „Prawo Archimedesa” (1977). Od 1973 roku wykładał w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej w Łodzi, a od 1979 do 1984 roku – na Uniwersytecie Śląskim. Z TVP odszedł w 1982 roku. Działalność biznesowa W 1984 roku Mariusz Walter i Jan Wejchert założyli grupę holdingową ITI, w ramach której sprowadzali z zagranicy sprzęt elektroniczny i kasety wideo. W 1997 roku stanął na czele stacji telewizyjnej TVN. Ostatnie lata życia W 2001 roku został uhonorowany Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. W 2002 roku otrzymał także „Gwiazdę Telewizji Polskiej” za tworzenie „nowatorskich programów telewizyjnych, nowej jakości w rozrywce i publicystyce telewizyjnej”. Zmarł 13 grudnia 2022 w Warszawie. Został pochowany na cmentarzu w Wilanowie. Życie prywatne Był mężem Bożeny Walter z domu Bukraba, dziennikarki i prezenterki telewizyjnej, założycieli i prezeski Fundacji TVN Nie jesteś sam. Ich dziećmi są Piotr Walter i Sandra Nowak. W 2004 zajął 34. miejsce wśród 100 najbogatszych ludzi w Polsce według listy opublikowanej przez tygodnik „Wprost”. Jako miłośnik piłki nożnej zasiadał w zarządzie klubu Legia Warszawa. Wybrane filmy w reżyserii Mariusza Waltera Powrót Eurydyki (1969) – film o Annie German Krótkometrażowy dokument opowiada historię piosenkarki Anny German, która po wypadku we Włoszech na trzy lata zawiesiła swoją karierę na scenie. Po powrocie do zdrowia decyduje się na występ w Sali Kongresowej w Warszawie. View oEmbed on the source website Gra o wszystko (1970) – dokument sportowy Film relacjonuje przygotowania piłkarzy i kibiców klubu sportowego Górnik Zabrze do rewanżu z włoskim klubem AS Roma w Chorzowie. Mecz został rozegrany 15 kwietnia 1970 roku. Pierwszy. Szósty (1971) – dokument o laureatach Konkursu Chopinowskiego To opowieść o dwóch laureatach VIII Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina w Warszawie – zdobywcy pierwszego miejsca Garricku Ohlssonie i Polaku Januszu Olejniczaku, który znalazł się na szóstym miejscu. Obraz został uhonorowany Nagrodą Miasta Wenecji na festiwalu Prix Italia w 1971 roku. Autobus z napisem „Koniec” (1971) – historia najsłabszego kolarza w Wyścigu Pokoju Dokument opowiada o młodym kolarzu Rylandzie Kehlecie z Kopenhagi, który startuje w Wyścigu Pokoju jako najsłabszy zawodnik. W końcowej klasyfikacji zdobywa 89. miejsce. Dojeżdża na metę tuż przed autobusem z napisem „Koniec”. Wyścig pokoju był jednym z najważniejszych wydarzeń sportowych w bloku wschodnim. Jego trasa w 1971 roku przebiegała z Warszawy przez Berlin do Pragi i liczyła 1895 km. Zwycięzcą tego wyścigu był Polak Ryszard Szurkowski. View oEmbed on the source website Prawo Archimedesa (1977) – telewizyjny film obyczajowy To film o sporcie, którego głównym bohaterem jest instruktor pływania Jan Pluta (Jan Gałązka). Mężczyzna jest sfrustrowany prowadzeniem zajęć dla dzieci. Ma ambicje i apetyt na więcej. Postanawia wziąć udział w maratonie pływackim, którego trasa przebiega na linii Hel-Gdynia. Dzięki pomocy trenera, udaje mu się zakwalifikować do zawodów. Jednak nie zdaje sobie sprawy z tego, jak wiele będzie go kosztowało dopłynięcie do mety. View oEmbed on the source website